Ibrayım Yusupov - Ómir saǵan ashıqpan

351

HAWAZÍŃ SENIŃ

«Dem bermes» ke demi jetken qarındas,

Yoshlansań yamana keteseń endi. Suńqar quslar jete almaǵan tawlarǵa, Pátli párwaz benen jeteseń endi.

Qaraqalpaqtıń bolǵan jeri «Dem bermes», «Dem bermes» ke heshbir nama teń kelmes.

Hawazıńda búlbil qustan kem kórmes, Jandı júysiz jerden sóteseń endi.

Ushırǵan qusıńnıń tappay turaǵın,

Duwalap taslaysań jurttıń qulaǵın.

Hámme Láyli - Májnún bolıp ılaǵıp,

Zaldan shıǵıp ketse neteseń endi.

Saxnada sulıwlıq hám nazıń menen, Talpınasań talant párwazıń menen. Qalay ǵana usı hawazıń menen,

Bir nashar ornına keteseń endi?

Yanvar, 1990-jıl, Úrgenish.

BIR KÁSA SHAY QOLǴA ALÍP...

Bir kása shay qolǵa alıp,

Meyil ettim názer salıp.

Kásada nazlı shayqalıp,

Keler bir qonaq, bir qonaq.

Shaydı ishpey shayqap kórdim,

Júrislerin bayqap kórdim.

«Kim eken?» dep boljap kórdim, Bizge kiyatqan bul qonaq.

Shıqqan jeri uzaqpeken,

352

Kegeyli ya Moynaqpeken?

Bir qudayı qonaqpeken?

Bolǵay dá bir qutlı qonaq.

Tik júrse shay shóbiresi, Qonaq keler kóbinese. Keler edi - aw bizdi dese,

Bunsha búytip shayqalmay-aq...

Toqsan beste shámbe aqdur,

Aq júzińe toymaq joqdur,

Kewil kewilge qonaqdur,

Sonı biler me bul qonaq?

Júzinen nur shashıwları,

Házer taslap qashıwları,

Serlep ayaq basıwları,

Saǵan usaydı bul qonaq.

Aqsham sırlasıp ay menen, Kúnim óter «pay - pay» menen. Iship qoyarman shay menen, Tezden kelmeseń sen qonaq...

JANAN KÓRINBES

Meniń ıǵbalıma jaralǵan dilbar, Bir ózińnen basqa janan kórinbes,

«Miyriban» desedi seni adamlar, Miyrim-shápáátiń maǵan kórinbes.

Bizdi qoyıp bunsha hijran daǵına,

Búginligi jettiń shadlıq shaǵıńa, Juldız úymelese ay qabaǵına, Arada sol arıw Sholpan kórinbes.

353

El ishinde sırım jurttan jasırıp,

Jalbararman ayaǵıńa bas urıp,

Sen kúlgende kewlim kúndey ashılıp,

Tawlardıń basında duman kórinbes.

Gózzal bardur gózzallardan zıyada, Gezermen jolıńda payıw-piyada,

Sulıwlarǵa tolǵan bul keń dúnyada, Bir ózińnen basqa janan kórinbes.

1990-jıl.

BIR AQ QALPAQ ASTÍNDA

(Toqtaǵuldıń 125 jıllıq toyında oqılǵan qosıq)

Jer sulıwı Talasta

At suwǵarıp tasqınǵa,

Otırǵanday Manas taw,

Bir aq qalpaq astında.

Taw basında juldızlar, Aydan tuwǵan ul-qızlar. Ósip - óner qırǵızlar

Bir aq qalpaq astında.

Alatawǵa usatıp,

Aqqa boyap tóbesin.

Tigip bergen uqshatıp

Manastıń choń enesi.

Suwıqqa da tońbassań, Íssıǵa da kúymesseń, Jamǵırda jawrap qalmassań, Bul aq qalpaq astında.

Qansha tariyx dáwir bar,

355

Jalań ayaq qashtı búgin Súyinbay ...

Nege qashqan? Mánisi sol bolǵanı:

Dostı kelgen Toqtaǵuldıń toyına ...

Men otırman ot basında tolǵanıp, Usındayda neler kelmes oyıńa!

Bul zamanda doslıq - qısqa wakıtlı; Buzar esap, biypárwalık, mineziń. Usılarday dostı bar jan - baxıtlı,

Ol baxıtlı kim deseńler - men ózim.

Oshaqta - ot, sóylesemiz asıqpay, Arasıńda az-kem sharap kóremiz. Birin-biri saǵınıskan ashıqtay, Bir-birewdi ańsaymız da júremiz.

Saatlarday birge soǵar úsh júrek, Eljireser, sırqatlardı umıtıp.

Bul oshaqta uzaq jańǵay ot gúrlep,

Menidaǵı qayda júrsem jılıtıp.

Háy, adamlar - qara jerdiń qayıǵı! Men tileymen sizge bir dos jasqanbay: Sen barǵanda awırıwdan ayıǵıp,

Bolniсadan jalań ayaq qashqanday ...

16-noyabr, 1989-jıl

QÍRǴÍZ QOSÍǴÍ

Suwsamır suwı tereńlep,

Óte almay turman eleńlep.

Ótkizip alsań bolmay ma, Payapıl salıp hámellep.

356

Suwsamır suwı taraǵay, Kúydirdiń dártke jaramay, Payapıl ushın niyetlep, Qırıqtırıp júrmen qaraǵay.

Porlı qıya Qapshıǵay, Boranlap barıp ashılǵay. Sen desem, seni saǵındım,

Bozlaǵan únim basılmay.

Ala bel ótkel asıwda,

Ala tawdıń basında

Aylanar bult kete almay,

Ashıǵına jete almay.

Boz jorǵa eken mingeniń, Boz shekpen eken kiygeniń, Ayda-jılda keleseń,

Ótirik eken súygeniń.

Ullı tawǵa shıkqan bar, Ular etin jegen bar.

«Shınayaq tolı qımızdı

Kim ishpeydi?!» degen bar.

Qoqtıń bası qol jılǵa,

Qol jılǵadan qol bılǵa.

Qol bılǵasań barayın,

Qostar etip alayın.

Etińe kiygen kóylegiń

Ol ne degen gezleme?

Kórsetip qoysań bolmay ma, «Kóreyin» degen jezdeńe ...

Subayılda sulıw tuwǵan jer,

357

Beline shılbır buwǵan jer. Qızlıǵında at minip,

Aq maraldı quwǵan jer Uzın bulak suwınan Kók kóylegin kóterip, Aq baltırın juwǵan jer.

6-oktyabr, 1989-jıl, Qapshıǵay jolında.

«BEGLIGIŃDI BUZBA SEN» kitabınan

1995

GÚLLER AŃLAMAS

Tobınan ayırılǵan torala ǵazdıń Ǵańkıldısın aydın kóller ańlamas. Gúl ıshqında kúygen búlbil nalasın Báhárde ashılǵan gúller ańlamas.

Birewge - ayralıq, birewge - sayran,

Dúnyanıń isine qalarsań hayran, Suw izlep ılaqsa jaralı jáyran,

Ózi suwsap atqan shóller anlamas.

Qastıń barday sonsha qıynap janımdı,

Ayawsız sherterseń kewil tarımdı.

Meniń «sen» dep shekken azaplarımdı,

Qudaǵa mıń shúkir, eller ańlamas.

Gúl máwsimi óter báhári-jazı,

Biymezgil urmaǵay qazan ayazı.

Ashıq Ayaz «sen» dep pitken bayazın

Biydárt janlar, alshaq diller ańlamas.

358

MÚNAJAT

Táńirim, insap ber óz bendelerińe. Bul barıstan neshik zamana bolar?

Dárt jamalıp kewillerdiń sherine, Dáwir daǵdarıstan awara bolar.

Aqıllar tubalap, bolıp ar-sarı, Kim ne aytsa awıp jurttıń ańsarı, Malın pullap biyinsaplıq bazarı,

Hár kimniń kewlinde bir nama bolar.

Kimler hiyle menen shalqıp jatajaq,

Pulǵa ótse joq iymanın satajaq. Miriwbet tańları qashan atajaq? Jurttıń bir ármanı sol ǵana bolar.

Tákabbırlıq illetine shatılıp, Kúshliler ázzige dize batırıp, Arzan sózler qımbatına satılıp, Biyday nannıń izi zaǵara bolar.

Qırmızı qan aǵıp asqar tawlarda,

Abıl-Qabıl túsken pitpes dawlarǵa. Analar perzentin berip jawlarǵa, Botasız bozlagan árwana bolar.

Táńirim, sen bilerseń zamannıń sırın, Peyil azsa, ıǵbal keterler qırın. Kewillerge quysań miriwbet nurın, Insan bir-birine párwana bolar.

Júrek jansa, ıshqı otında jansın, Ashıqlar uyqısın buzıp oyansın, Tayansa, analar besik tayansın,

359

Baldaq tayanǵanlar biyshara bolar.

Otlar jansa, jansın oshaqta gúrlep,

Atlar shabar bolsın bayraqqa terlep,

Kim qolın jılıtsa urıs otın úrlep,

Qarǵısqa ushırap, giryana bolar.

Uslassa, palwanlar jaǵa uslassın, Taslassa, qoshqarlar gelle taslassın.

Urıssa, qorazlar ǵana urıssın, Adam urısqan jerler wayrana bolar.

Oktyabr, 1991-jıl

KÓRSETKEN RÁHÁTLI KÚNIŃ USÍ MA?

(M. Gorbachevqa)

Dana ráhbar bilip saǵan ergende,

Bizdi alıp kelgen jeriń usı ma?

Xalıq isenip saǵan kewil bergende,

Kórsetken ráhátli kúniń usı ma?

Aqıl ayttıń biyik minberden turıp,

Qoldan ot shıǵardıq shappatlar urıp.

Gónergen dúnyanı qaytadan qurıp,

Shaǵlap jasaytuǵın eliń usı ma?

Jańasha oylawdı jurtqa úyrettiń, Óziń góne súrdew jol menen kettiń. Dúnyada bir ullı mámlekettiń Toyların tarqatqan jeriń usı ma?

Jaqsıńdı jasırmay, aytsaq durısın,

Toytardıń dúnyanıń «salqın urısın».

Eski tutımlarǵa qarsı gúresiń

360

Usap edi dáslep úmit qusına.

Temir perdelerdi juldıń aradan,

Kózin ashsın dediń hár el, hár adam.

Gúrmewli tillerge sen berip ziban,

Sóylep-sóylep bolǵan jeriń usı ma?

Oqırayıp qarap millet milletke, Duwshar boldıq awız alalıq illetke.

Kúshliler ázzini qaqbaylap shetke, «Qoy derge xoja jok» degen usı-dá!

Doslıqtı qaslıqtıń qarası basıp, Kópler postı jıllı úyinen qashıp.

Buzıqlar saxnada awiretin ashıp,

Ádep-ikram úyretkeniń usı ma?

«Qawın-qawın» degen oyın bar qızıq, Qayta quraman, dep hámmesin buzıp,

Xalıqtı bos dúkannıń awzına dizip, Kuponǵa úńiltken kúniń usı ma?

Tax talasıp, bir birińe tas atıp, Túrli jolǵa jaltań etip jasatıp,

Elсin «erkin baha» iytin bosatıp, Jurttı talatpaqta bazar tusında.

Usap dúzde qasqır quwǵan kiyikke, Bahalar sekirip ketti biyikke.

Paraxordıń mápine kim tiyipti? Ádil zaman ornatqanıń usı ma?

Eń bay eldi ashtan juldız sanatıp, Jurttı jawız mafiylarǵa talatıp, Batısqa qol jayıp, qayır soratıp, Bir masqara qılǵan jeriń usı ma?