Ibrayım Yusupov - Ómir saǵan ashıqpan

331

Pirińdi tańadı arqańa ǵana.

Olar paydasına pútin oǵada, Suwdı bógep turıp, isher saǵada.

Ayaqtaǵı uw ishse de ayamas,

«Doslıq» dep qıyǵırıp qoyar nabada.

Saǵadaǵı suw ishkenge jutınıp, Biz otırmız aqabaǵa tutılıp. Wáde berip, bizdi aldastırǵanlar, Eplep ketip atır aman qutılıp ...

Qayımshıl at hazar bermes doynaqqa, Saylawlarda tilin qosar bayraqqa. Sol wádeler sóz emes, suw bolǵanda, Aral qaytıp keler edi-aw Moynaqqa.

Sóz sóylemes hár kim ózin aqlamay, Wádeler kóp sıptırıńqı noqtaday. Senindaǵı til-zibanıń bolǵanda,

Bir aytar ediń-aw bárin, Paxtabay!

Aytar ediń: «Háy, insapsız insanlar! Nege jalǵan sóyleysizler qıysańlap? Aq paxtaǵa qara kúye jaqqansha,

Peylińizdi dúzep alıń siz ońlap».

Aytar ediq: «Mende qanday bar jazıq?!

Suwdı shólge aydaysız kanallar qazıp. Kózlerińiz hesh nársege toymaydı, Qanáátten qalǵan peylińiz azıp.

Az ekseńler, «qoy» dedim be sizlerge?

Shuqshıyıp tústińler biziń izlerge. Qısta ǵórek terip, jan sebil bolıp, Oqıwshını qıynadıńlar gúzlerde.

332

Kiyik juwırǵanday shóller qalmadı, Palız-tamarqaǵa jerler qalmadı.

Jer kórseń, bárine paxta ektińiz, Maldı arqanlawǵa sheller qalmadı.

Men bilemen, ele sizler toymaysız,

Úyrengen ádetti birden qoymaysız.

«Az egip, saz egip mol hasıl alıń»,

Dep kóz qısıp bir-birińe oynaysız.

Qayta qurıp, dúzeń buzǵanıńızdı, Qoyıń dúnya quwıp qızǵanıńızdı.

«Monokultura» dep meni sókkenshe,

Sotlań ózińizdiń hujdanıńızdı.

Der edi-aw Paxtanıń bergende tilin!!! Juwǵan menen ketpes jabısqan jelim.

Kúygennen kúy shıǵıp aytılǵan sóz ǵoy, Sen aman bolǵaysań, paxtakesh elim!

8-noyabr 1989-jıl.

ANEMIYA

Dártli qosıǵımdı saǵan arnayman, Dilgir mútájlikte jasarım meniń. Aqsha júzi japıraqtay sarǵayǵan, Kózi dóńgelengen nasharım meniń.

Kórgenmen awırıw alma aǵashın,

Miywası pispey-aq tógilgen sawlap. Sonday sen de biywaq iyildi basıń,

Jamǵırsız ıssıda turǵanday jawrap.

Qız waǵıńda qızıl almaday ediń!

Atańnıń úyinde súrgen dáwranıń -

333

Joq endi. Turmıstan sen opıq jediń, Túriń jin sorǵanday, júzde joq qanıń,

Tánińnen et qashqan, dińke joq dizde,

Kóz aldıń buldırap aylanar basıń, Nur joq sol tanaday jaynaǵan kózde, Jaq suwalıp, janǵa batqan nauqasıń.

Gúzde uwlı shańın jutıp terimniń, Jazda ıssılarda atızda júrseń, Bilgeni bir «paxta» seniń erińniń, Kempir-ǵarrınıń da shorısı - bir sen.

Uyqıńdı tórt bólip besik terbettiń, Qonaq-qopsı, dástúr jedi barıńdı. Qısımınan ǵarrı degen sur bettiń Bir pul shıqpas, alsa tabıslarıńdı.

Bazda eneń emiziwge aqlıǵın Alıp keler edi atız basına. Shańǵıttan panalap ırashtıń ıǵın, Emizip otırdıń onıń qasında.

Endi jáne awırlasqan ayaǵıń, Júzlerińde qan joq, azıp qalıpsań, Bir jasar náresteń qolıńda taǵı,

Jol boyında dilgir bolıp turıpsań…

** *

Órtelgendey saratannıń tandırı, Shıjǵıradı otlı quyash jandırıp, Mashinalar barar jolda shańǵıtıp, Jol boyında kúnge kúyip, shań jutıp, Turıptı bir bala kótergen hayal,

Hesh toqtamas «Jiguli» ler, «Volga» lar.

334

-«Obaldaǵı-ay, baratuǵın jerine Ala keteyik», der hayal erine,

-«Jolda turǵanlardı terip, meni ne, Taksist degeniń be? Otır jónińe!» … Qolı kóteriwli qaladı hayal,

Óter zuwlap «Moskvich»ler, «Volga»lar …

Bayǵus ne oylap tur kelinshek házir? Bul ne sergizdanlıq, kim etken jábir?

«Óziń medpunktke apar balanı, Paxta shóllep atır, zaya boladı» - Dep kún-túni suwshı bolǵan eri me? Medpunktten tabılmaǵan dári me?

«Mine qaǵaz, usı búgin qalaǵa, Aparmasań, qáwip tuwıp tur balańa.»

Degen sestra ma medpunkttegi? Joq, joq, olar emes oyınıń tegi.

Jalǵız ármanı sol: jetip qalaǵa Shıpa tabıw qolındaǵı balaǵa.

Dizden dińke ketken, zorǵa dem alar. Óter zuwlap «Jiguli»ler, «Volga»lar.

** *

Dúnyanı keń deser, qarasań ańlap, Onnan tar joq bir nauqasqa shatılsań. Balań menen tar koykada qırınlap, Emlewxana dálizinde jatırsań.

Bir vrach - miyirban, birewi - naymıt:

«Tuwıwdan basqanı bular bilmegen,

Óziń - anemiya, balań - gepatit» ...

Dep túyreydi bazda ashshı til menen.

337

Muqıytıńnan marjan súzgizdiń bizge.

Isim ońlap sen túsirdiń sátine,

Jel bolıp tiymediń bazda betime –

Mıń awparin seiiń miriwbetińe, Dáwran jorǵaların súrgizdiń bizge.

Sen qayda «shap!» deseń, men solay shaptım,

Sazlarıńnan qurshı qandı kulaqtıń, «Shayırlıq» degen bir sırlı bulaqtıń Sherbet suwlarınan ishkizdiń bizge.

«Hásed háremine kirmegen bol» dep, «Hárgiz qıysıq joldan júrmegen bol» dep,

«Qayda júrseń, mudam el menen bol» dep, Qulaqlarga bárha quyǵızdıń bizge.

Balalıq bolmadı oyınga toyǵan, Zalım urıs onıń noqatın qoyǵan. Biynesip qalǵanday sháwketli toydan, Qatal hámirińdi júrgizdiń bizge.

Bir kúni toq bolsaq, úsh kún ash boldıq,

Bóz kóylek ishinde jalańash boldıq. Urıstan soń esi engen jas boldıq,

«Eseysin» dep bilim bergizdiń bizge.

Maqtımqulı, Pushkin, Bayron qaldı ma?

Túnlerde oqısaq kózler taldı ma? Appaq qaǵaz jayıp meniń aldıma, Qosıq qatarların tergizdiń bizge.

Abbaz, Sadıq názerine ilgende,

Nájim, Ámet, Jolmurzaǵa ergende,

Ǵafur Ǵulam, Sábit Muxan kelgende, Jeti jurttan miyman kirgizdiń bizge.

338

Shıńǵıs penen Rasulǵa ergizip,

Qaysın, Mustay menen birge júrgizip,

Danalardıń májilisine kirgizip,

Ullı násiyatlar bergizdiń bizge.

Dos-yaranlar menen sınasıp boldım,

Shayırlıq múlkine múnásip qıldıń.

Saǵan ómirimshe shın ashıq boldım,

Jurttan arıw saylap súygizdiń bizge.

Bazda oyshıl ettiń oylarǵa talǵan,

Bazda yar-dos boldıń lebizi jalǵan.

Oynadıń jezdeńdey apańdı alǵan,

Ne ájep hádiysler kórgizdiń bizge.

«Arǵımaqtan yabı ozıp ketkenshe,

Túyeniń quyrıǵı jerge jetkenshe,

Barlıq shayır prozaǵa ótkenshe,

SOŃǴÍ demim - qosıq», degizdiń bizge.

Qaytıp óter bolsań, tap solay, ómir, Janımday súyemen seni bári-bir.

«Qaytadan jasaysań» deseler házir, Alar edim tolıq negiziń bizge.

Aprel, 1989-jıl

QAYTÍP KELSE EDI BALALÍQ SHAǴÍM

Qaytıp kelse edi balalıq shaǵım,

Sizler menen bul mektepke qatnasam,

Klasstan klassqa birge atlasam,

Qaytıp kelse edi balalıq shaǵım.

Atızlarda bolıq egin ırǵalsa,

Quslar juǵırlasıp, namaǵa salsa.

339

Maǵan kiyim, dápter izlep dúkannan,

«Balam oqıydı», dep anam quwansa.

Tańǵı shımshıq penen oyanıp birge, Júrek sháwkildegen ıqlaslı túrde, Ketsem senler menen oqıwǵa men de,

Qaytıp kelse edi balalıq shaǵım.

Kózim qızıradı senlerdi kórip,

Bári eske túser nawqanday órip,

Jalań ayaq arba joldı shańǵıtıp, Japtan qarǵır edik balaqtı túrip.

Klasstıń edeni polsız jer edi, Aynaları aykórmektey tar edi.

Awıl boyınsha bir háklengen jay bar, Sol kishkene tamdı «mektep» der edi.

Sol gezde de qısta qar jawar edi, Bir kesek pesh, sınıq morja bar edi. Bul sózlerge senler túsinbeysizler, Kiyimler «bóz» degen bir tawar edi.

Biraq xalıqtıń onda peyli keń edi,

Dúnya quwıp júrgen adam kem edi. Házirgidey kómeshke kúl tartıw joq, Sumlıq jaylamaǵan eden el edi.

Ol waqtıń da táwir jeri bar edi, Taza suwlı dárya, kóli bar edi. Ballarına paxta tergizbeytuǵın,

Keń peyilli diyqan eli bar edi.

Degen menen háwes etpeń burınǵa, Saǵındırmas jaslıq jıllarım meniń. Ómirińiz jaynasın tań nurınday,

340

Kózi jawdırasqan ballarım meniń.

Hásseniy, qaytadan tuwılarmedim, Shadlı balalıqtıń baxıtın sezip, Ataq, abıray, dańqtıń bárinen bezip, Sizlerge qosılıp juwırar edim.

Ol joq endi bizge. Siz barsız biraq, Quwanaman bárhá sizlerge qarap. «Jigirma bir» degen jańa ásirdiń Atların minersiz, jalların tarap.

Biraq, ol bir sonday asaw at bolar, Bilimsizdi jıǵıp ketip, mat qılar. Ol zamanda aqıllı hám insaplı

Bizlerden kóp bilgish adamzat bolar.

Olar, bálkim, birin-biri aldamas,

Sulıw sóylep, qızıl tilin jallamas. Atom bomba menen jurttı qorqıtıp, Ana tábiyattı bizdey qorlamas.

Kim jaqsı oqısa, - sonıń zamanı,

Xalıqqa, keleshekke kúsh-quwat bolıń. Bizler dúzey almay atqan dúnyanı Dúzetip alǵanday azamat bolıń.

Kompyuter zamanı kútedi sizdi, Bilim shıńlarına umtılar bolıń. Bizler sumlıq penen qurtqan teńizdi, Miyrim suwı menen toltırar bolıń.

ORÍNLÍ KEYIS

«Há, qos aydap atırsań ba, bala?» - dep, Diyqan óz ulına sawal beripti.