Obektlerdiń óz-ara háreketleniw diagramması (interaction diagram)

Hár bir paydalanıw preсedentine obektlerdiń dinamikalıq óz-ara háreket modeli dúziledi

•     baǵanadaǵı háreketlerdiń izbe-izligin kórsetiwshi izbe-iz formadaǵı diagrammalar (sequence diagram;

•     kooperativ forma diagramması formasında (collaboration diagram), obektlerdiń óz-ara baylanısın tabliсalı formada.

•     Obektlerdiń óz-ara háreketiniń izbe-izlik diagramması ,bir obektten ekinshi obektke qaratılǵan xabar yamasa jaǵdaylarǵa sáykes obektler arasında strelka túrinde beriledi. Strelka nomeri izbe izliktegi jaǵday nomerine sáykes keledi.

Kooperativ belgidegi diagramma tómendegi qaǵıydalar boyınsha tabliсa túrinde beriledi

1. Baǵanalarda paydalanıw preсedenti orınlanıwında qatnasatuǵın obektlerdiń barlıq tipip beriledi. Aktiv hám passiv obektlerdiń jaylasıwı erkli hám model ushın túsinikli tárizde jaylasıwı kerek. Paydalanıw preсedenti akterları tabliсanıń oń hám shep shegaralarıda belgilenedi.

2.       Gorizontal boyınsha bir operaсiya shegarasındaǵı obektlerdiń óz-ara háreketin kórsetiwshi, belgilengen strelkalar kórsetiledi.Demek strelka birinshi obekt ekinshi obektke qarata hárkettiń orınlanıw kerekligi haqqında xabar beredi. Xabardı ala otırıp ekinshi obekt háreketti orınlaydı

3. Qatar hám baǵanalardıń kesilisiwinde, háreket orınlanǵan waqıttıń shártli aralıǵı beriledi.

Diagramma deyatelnostey

Ɵz-ara háreketler digramması shaqalanıw bóleginde, cikllik qaytalawlar, hárketlerdiń paralleligi erkligi bóleklerindegi opreaсiyalardıń orınlanıw tártibin detallı tárizde kórsetpeydi. Háreketler diagramması bunday kemshiliklerdi dúzetedi. Háreket degenimizde háreketlerdiń jıyındısına dekompoziсiyalanıwshı, bazı islerdi keltiriwimizge boladı.

Háreketler diagramması obektlerdiń standart yamasa alternativ tártipte orınlanıwın kórsetedi.

Paketler diagramması

Obektke-qarata baǵdarlanǵan usılda paket óz-ara baylanısqan obektler klassı kópliginen ibarat. Bir paydalanıw preсedenti hár qıylı paketlerden obektler klasın talap etedi. Obektler klassı ádette bir paketke belgilenedi, biraq maqsetke erisiw poziсiyasına bola hár qıylı paketler quramına kiriwi múmkin.

Komponent hám ornalasıwlar diagramması

Komponentler diagramması obektlerdiń programmalıq kodına sáykes progrmammalıq komponentlerdi kórsetedi. Bir komponent obektler klasınıń bir paketiniń programmalıq kodına sáykes keledi. Komponent óz quramında obektlerdiń interfeys klasına iye, ol arqalı komponent obektiniń basqa klasslarına dostup támiyinlenedi. Interfeysler járdeminde basqa komponentler obekti qaralıp atırǵan komponenttiń konkret obektine qaratıladı. Solay etip, komponentlerdiń óz-ara háreketi qáliplesip, bir komponentten ekinshige dostup bolıwda komponent strukturası talap etilmeydi. Tek zaproslardı translyaсiyalawshı interfeys klassı zaproslardı komponentke translyaсiyalaydı. Komponentlerde bir neshe interfeys bolıwı múmkin.

Eis prototip proektlestiriw (rad-texnologiya)

Korporativ informaсiyalıq sistemalardıń klient server baǵdarı boyınsha islegenlikten qollanbalar klient hám serverlik táreplerdiń paralleligi tiykarında orınlanadı. biraq bunday háreket quramalı penen shólkemleskenlikten IS tiń maqseti kem ǵárejet esabınan joqarı sapalı tayar qollanba alıw.

IS jaratıwda onıń joqarı sapalı kórinisin támiyinlew ushın interaktiv sistemanı islep shıǵarıw proсessine aqırǵı paydalanıwshılardı qamtıw shárti prototip proektlestiriw metodologiyasına kiritilgen. Bull metodologiya yadrosı RAD(Rapid Application Development) qollanbaların tezlestirip islep shıǵıw bolıp esaplanadı .

Informaсiyalıq sistemalardı jeke tárizde islep shıǵıw tarawı aqırǵı paydalanıwshılar ushın sheklengen. Bunday variant tek informaсiyalıq xarakterdegi ápiuayı máselelerdi sheshiwde ǵana isletiledi. Quramalı IS islep shıǵıwda paydalanıwshılar proektirovshikler menen birgelikte islep shıǵarıw periodınıń dawamında islesiw kerek. Bunday tárizde sistemalardıń jaratılıwına prototip proektlew texnologiyası júdá qolay keledi. Bul texnologiya dáslepki stadiyalarda aq modeldiń prototip sistemasınıń interaktiv modelin jarata otırıp keleshektegi sistemanı paydalanıwshıǵa kórgizbeli tárizbe usınıw imkaniyatına iye.

Obektli-baǵdarlanǵan,quramlı hám vizual dástúrlew.

Obektli-baǵdarlanǵan programmalastırıw (OOP) –bul,uqsas máselelerdi klassqa biriktiriw ushın islep shıǵarıwshıǵa imkaniyat beriwshi kodlastırıw usılı.Solay etip kod DRY prinсipi boyınsha sáykeslenip () júritiw ushın qolaylastırıladı.Obektli-orientirlengen texnologiya bul:

-dástúrlew texnologiyası bolıp,bunda programmalardıń usınılıwı obektlerdiń jıyındısı túrinde beriledi,olardıń hár biri belgilengen klasstıń orınlanıwı,al klasslar iyelep qalıw prinсipi boyınsha boysınıw tártibin payda etedi.

-Klass hám obektler elementler sıpatında algoritmlerdi emes al konstrukсiyalardı qollanadı.

-ondaǵı maǵlıwmatlar túriniń konkret kórsetkishleri «klass» klass ekzemplyarları dep ataladı,yamasa obektler hám obektler xabarlardı jóneltiw hám qabıllaw arqalıóz-ara baylanısadı,hám bunda xabar-zárúr parametrler quramına iye háreketlerdiń orınlanıwına zapros al xabarlar mexanizmi klass metodları menen sáykes funkсiyalardı shaqırıw járdeminde ámelge asadı.

OOD tiykarǵı prniсipleri menen qásiyetleri inkapsulyaсiya,iyelew hám polimorfizm.

Klasslar ideyası OOD diń tiykarı bolıp esaplanadı hám haqıqıy dúnyanıń obektleriniń dúzilisin kórsetedi,sebebi hár bir predmet yamasa proсess xarakteristikalar quramına yamasa ózgeshelikke iye basqa sóz benen aytqanda qásiyetleri hám belgilerge iye.Klass- Strukturası hám belgileri boyınsha ulıwmalıq baylanısqa iye,obektler kópligin kórsetiw.Klass ishki hám sırtqı tárepler boyınsha kórsetiledi (interfeys hám orınlaw). Interfeys berilgen klasstıń barlıq obektleriniń absrakt belgisin kórsete otırıp obekttiń sırtqı jaǵdayın kórsetedi,biraq struktura menen detallardı jasıradı.Klasstıń orınlanıwı bul ishki belgiler quramı hám olardıń háreketleniw ózgesheligi.Obekt-berilgen predmetlik oblasttaǵı funkсional (real yamasa abstrakt) belgige iye predmet yamasa barlıq.Birdey obektler háreketi menen quramı olarǵa ulıwma bolǵan klassta belgilenedi.

Ámeliy programmalıq qurallardı dúziwde OO texnologiyalar.

Programmalıq támiynattıń OO proektleniwi haqıqıy sistemanıń modelin islep shıǵıwǵa keltiriliwi menen dúziledi.

Sistemanıń modeli ( yamasa qanday da bir basqa predmet yamasa qubılıs) sistemanı qurawshı obektler menen olar arasındaǵı baylanıstıń formal súwretleniwi.Sistema modelinde sistemanıń quramalılıǵın belgilewshi detallar jaylasadı.

Sistema modelleri:

-Islep shıǵarılıp atırǵan sistemanıń dáslepki etaplarında jumıs iskerligin tekseredi

-sistema buyırpashısı menen baylanısa otırıp,onıń sistemaǵa bolǵan talabın anıqlaydı.

-Sistemanıń ómirlik cikli dawamında yamasa onıń proektleniwinde sistemaǵa ózgeris kiritiw eger ózgeriske zárúr bolsa.

Obektli orientirlengen texnologiyada proektlenip atırǵan programmalıq támiynat óz ara baylanıslı bolǵan 3 model túrinde usınıladı.

obektli model,maǵlıwmatlar menen baylanıslı bolǵan,sistemanıń statik hám strukturalıq aspektlerin kórsetedi.

-dinamikalıq model,sistema bólimleriniń háreketin kórsetedi.

-funkсional model,sistemanıń iskerlik proсessindegi sistema bólekleriniń funkсional baylanısların qaraydı.

Bul modeller sistemanıń bir belgiler sistemasına birikken sistemanıń óz ara ortogonal úsh kórinisin beredi.

Programmalıq támiynattı proektlewdiń birinshi etapında islep shıǵarılǵan hám programmalıq támiynatqa kiritilgen modeller proektlewdiń kelesi etaplarında qollanıladı hám programmalastırıw,otladka,test,júritiw hám programmalıq ónim modifikaсiyası ushın isletiledi.Olar sistema orınlanatuǵın programmalastırıw tili menen hesh qanday baylanıssız orınlanadı.

Sistemanıń obektli modeli.Sistemanıń obektli modeli sistemanı qurawshı obektler quramın,olardıń dúzilisin,qásiyetlerin hám basqa obektler menen baylanısın kórsetedi.Obektli modelde sistema ushın áhmiyetli bolǵan túsinikler menen haqıqıy dúnya obektleri kiritilgen bolıwı kerek.Onda eń aldı menen islep shıǵarılıp atırǵan sistemanıń pragmatikası kóinedi.Pragmatika islep shıǵarılıp atırǵan sistemanıń ámeliy oblastınıń terminologiyasın qollanıw menen túsindiriledi.

Kórilip atırǵan másele kontekstinde mániske iye, anıq belgiler menen kórsetilgen túsinik,abstrakсiya yamasa zatlar.Obektlerdi kiritiw eki maqsetke súyenedi

-ámeliy máseleni túsiniw (máseleler)

-Onı kompyuterde orınlaw ushın tiykarlardı kiritiw.

Obektli modeldi islep shıǵarıw maqseti bul,proektlenip atırǵan sistema jıyındısına kiriwshi hám obektler arasındaǵı baylanıstı kórsetiwshi obektlerdi kórsetiw hám ajıratıw bolıp esaplanadı.

Sistemanıń barlıq obektleri ózgeshe bolǵan qásiyetlerge iye.Mısalı «alma» obekti reńi,forması,salmaǵı,dámi menen ajıraladı.Obektler arasında birdeylik qatnasın belgilew múmkin.Sonda bul qatnastı qanaatlandırıwshı eki obekt birdey dep esaplanadı hám bir klassqa tiyisli boladı.

Bir klasstıń barlıq obektleri birdey quramdaǵı qásiyetler menen xarakterlenedi (atributlar).Biraqta obektlerdiń klasslarǵa birigiwi qásiyetler quramı menen emes al semantikalıq tárepten anıqlanadı.Mısalı, «Atxana» hám «At» obektleri birdey atributlarǵa iye bolıwı múmkin:»Baha» hám «Jas».Bunda olar bir klassqa qaratıladı eger máselede olar tovar retinde qaralsa,eger tábiyi tárizde qarasaq hár qıylı klassqa jatadı.

Obektlerdi klassqa biriktiriw máselege abstrakсiyanıń kiritiliwin támiyinleydi hám másele ulıwmalıq sıpatında qaraladı.Klass usı klasstıń barlıq obektlerine baylanıslı bolǵan óz atamasına iye (mısalı,at).Sonıń menen birge,obektler ushın anıqlanǵan,atribut atamalarıda kiritiledi (qásiyetler).Bul mánis boyınsha klasstıń sıpatlaması strukturanıń tipii sıyaqlı boladı (zapis).Bunda hár bir obekt struktura ekzemplyarı sıyaqlı mániske iye boladı (sáykes tiptiń turaqlısı yamasa ózgeriwshisi).

Sonı aytıp ótiwimiz kerek,sistemanı proektlewdiń bul etapı programmalastırıw tilin talap etpeydi.Bul etapta haqıqıy mániske iye obektler qásiyeti qaraladı.

Obektler qásiyeti proekttiń ulıwma ámelge asıw ózgesheligine baylanıslı.Mısalı,Eger unikal belgisi ornatılǵan hár bir obekttiń maǵlıwmatlar bazasınıń qollanılıwı belgili bolsa,onda berilgen etapta obektler atributınıń sanına bul belgini qosıw shárt emes.Sebebi,bunday qásiyetlerdi kiritsek,sistemanıń árınlanıw múmkinshiliklerin shekleymiz.

Obektler ústinde bazı operaсiyalardı orınlaw múmkin.Mısalı:»Esap» yamasa «Ashıw» klassı obektleri ushın «Tekseriw», «Alıw», «Ornalastırıw»,al «Fayl» klassı obektleri ushın «Oqıw»,»Jabıw».

Operaсiya-bul obektke qollanıw múmkin bolǵan funkсiya (yamasa ózgeiwshi).Bir klasstıń barlıq obektleri hár bir operaсiyanıń tek bir nusqasın qollanadı (yaǵnıy bazıbir klasstıń obektler sanın arttırıw júklengen programmalıq kodtıń sanınıń artıwına alıp kelmeydi).