Qaraqalpaqsha - Ózbekshe lingvistikalıq terminlerdiń sózligi

soraw belgisi – so‘roq belgisi soraw – so‘roq

soraw almasıǵı – so‘roq olmoshi soraw gáp – so‘roq gap

soraw janapay – so‘roq-taajjub yuklamasi soraw sóz-gápler – (so‘roq so‘z-gaplar) sóylew aǵzaları – nutq a‘zolari

sóylew mádeniyatı – nutq madaniyati

sóylew stilleri – nutq uslublari; so‘zlashuv uslubi sóylewshiniń gápi – muallif gapi

sóz baylıǵı – so‘z boyligi sóz-gáp – so‘z-gap

sóz dizbegi – so‘z birikmasi sóz jasalıw – so‘z yasash

sóz jasaw usılları – so‘z yasash usullari

sóz jasawshı qosımta – so‘z yasovchi qo‘shimcha sóz mánisi – so‘z ma‘nosi

sóz qosılıw usılı – so‘z qo‘shish usuli sóz páti – so‘z urǵusi

so’z tiykarı – so‘z o‘zak -negizi

sóz túrlewshi qosımtalar (jalǵawlar) – so‘z turlovchu qo‘shimchalar sóz shaqapları – so‘z turkumlari

sózdiń imlası – so‘zning imlosi

sózdiń kóp mánililigi – so‘zning ko‘p ma‘noliligi sózdiń qurılısı – so‘z tarkibi

sózdiń dáslepki mánisi – so‘zning bosh ma‘nosi sozılınqı dawıslı – cho‘ziq unli tovush

sózlik – lug’at

sózlik túrleri – lug‘at turlari sózlik quram – lug’at qatlami

stilistikalıq shegaralanǵan sózler – stilistik chegaralangan so‘zlar stilistikanıń tiykarı – stilistikaning asosi

stillik neytral sózler (bir stil ushın biytárep sózler) – uslubiy neytral uslub stillik figura – uslubiy figura

T

tabıs sepligi – tushum kelishigi tákirar almasıq – takroriy olmosh tákirar atlıq – takroriy ot

tákirar dánekerler – takror bog‘lovchilar tákirar sóz – takroriy so‘z

tákirar eliklewish sózler – takror taqlid so‘zlar tákirar kelbetlikler – takroriy sifatlar

tákirar tańlaq – takroriy undovlar tákirar ráwish – takroriy ravish talqılaw tekstleri – muhokama-matnlar tańlaq sóz-gápler – undov so‘z-gaplar tańlaq (sózler) – undov

tartım jalǵaw – egalik qo‘shimchalari

tartımlı seplew – (egalik qo‘shimchali turlanish) temanıń mazmunı – mavzuning mazmuni

teń baǵınıńqılı qospa gápler – teng ergash gapli qo‘shma gaplar teń (dizbekli) baylanıstaǵı sózler – teng bog‘langan so‘zlar termin – termin; atama

terminologiyalıq sózlik – terminlar lug’ati til artı – til orqa

til aldı – til oldi

til dawıssız sesleri – til undosh tovushi til sesleri – nutq tovushlari

til stilleri – nutq uslublari tilek meyil – istak mayli tiller ortasındaǵı

qarım-qatnas – tillar o‘rtasidagi munosabatlar til ortası – til o‘rta

tımsallar stili – (timsollar uslubi) tirkewish – ko‘makchi

tirkewish xızmettegi sózler – vazifadosh ko‘makchilar tırnaqsha – qo‘shtirnoq

tiykar kelbetlik – tub sifat tiykar sóz (túbir so’z) – tub so‘z tiykarǵı bo’lim – asosiy qism

tiykarǵı máni – asosiy (neytral) ma’no tiykarǵi pikir – asosiy fikr

tiykarǵı tańlaq – (tub undov) tolıqlawısh – to‘ldiruvchi

tolıqlawısh baǵınıńqı gáp – to‘ldiruvchi ergash gap

tolıqlawıshlıq qatnastaǵı sóz dizbegi – to‘ldiruvchi munosabatli so‘z birikmasi topar – guruh

toplaw san – jamlovchi son tolıq gáp – to’liq gap

tolıq emes gáp – to’liqsiz gap turaqlı sóz – ibora

túrkiy tiller – turkiy tillar turmıs-salt (etiketlik) tańlaǵı –

túsindirmeli dizbekli qospa gáp – izohlovchili bog‘langan qo‘shma gap túsindirme sózlik – izohli lug‘at

tuyǵı-sezim tańlaǵı – his-hayajon undovlari tuwra gáp – ko‘chirma gap

tuwra máni – bosh (asosiy) mano tuwra tártip – odatdagi tartib tuyıq buwın – yopiq bo‘g‘in

túbir (túbir so’z) – o‘zak ; tub so‘z túbirles sózler – o‘zak dosh so‘zlar

túpkilikli tirkewishler – sof (asl) ko‘makchilar tuwra máni – o‘z ma‘nosi

túsinik – tushuncha

tuwra tolıqlawısh – vositasiz to‘ldiruvchi

U

ulıwma ádebiy sózler – umumxalq ishlatiladigan adabiy so‘zlar ulıwmalastırıwshı sózler – umumlashtiruvchi so‘zlar ulıwmalıq máni – umumiy ma’no

úndew belgisi – undov belgisi úndew gáp – undov gap ushırma sózler – hikmatli so‘zlar

Ú

úlgi – namuna ún – shovqin; un

únleslik nızamı – singarmonizm qonuni únli – jarangli

únli dawıssız ses – jarangli undosh tovush únsiz – jarangsiz

únsiz dawıssız ses – jarangsiz undosh tovush útir – vergul

úylesiw (izafet) – izofa; (qaratqichli bog‘lanish) úylesiwshi anıqlawısh – qaratqich(li) aniqlovchi

W

ólshew birlikleri – hisob so‘zlari ónimli – unumli

ózbek xalıq dialektleri – o‘zbek xalq shevalari ózgelik dáreje – orttirma nisbat

ózgergen tártip – o‘zgargan tartib ózlestirilgen gáp – o‘zlashtirma gap ózlik almasıǵı – o‘zlik olmoshi ózlik dáreje – o‘zlik nisbat

waqıt baǵınińqılı qospa gáp – payt ergash gapIi qo‘shma gap waqıt pısıqlawısh – payt holi

waqıt ráwishi – payt ravishi

orın atları – o‘rin bildiruvchi otlar

orın atların jasawshı qosımtalar – o‘rin-joy otlarini yasovchi qo‘shimchalar orın baǵınińqılı qospa gáp – o‘rin ergash gapli qo‘shma gap

orın pısıqlawısh – o‘rin holi orın ráwishi – o‘rin ravishi

orın sepligi – o‘rin-payt kelishigi orın tártibi – gapda so‘z tartibi

orın almasıw tártibi – o‘zgargan tartib ótken máhál – o‘tgan zamon

E

eki bas aǵzalı gápler – ikki bosh bo‘lakli gaplar

eki tillik awdarma sózlik – ikki tillik (tarjima) lug’at eliklewish sózler – taqlid so‘zlar

erinlik dawıslı sesler – lablangan unli tovushlar erinlik dawıssız ses – lab undosh tovushi

eziwlik dawıslı sesler – lablanmagan unli tovushlar esaplıq san – miqdor son

Z

zattıń túr-túsi – predmetning belgisi

Sh

shamalıq san – chama son

shárt baǵınıńqılı qospa gáp – shart ergash gappi qo‘shma gap shárt dáneker – (shart bog‘lovchisi)

shárt meyil – shart mayl shárt pısıqlawısh – shart holi shawqım – shovqin

sheriklik dáreje – birgalik nisbat shıǵıs sepligi – chiqish kelishigi

C

cifr – raqam citata – sitata

O‘ZBEKCHA – QORAQALPOQCHA LINGVISTIK TERMINLARNING ALFAVIT

LUG‘ATI

A

adabiy til – ádebiy til

yangi yo‘l, yangi satr, abzats – taza jol

ajratib yoziladigan qo‘shma so‘zlar – birikpegen qospa sózler (ajratuvchi tinish belgisi) – ajıratıwshı irkilis belgisi

ajratib yoziladigan otlar – birikpegen atlıqlar

ajratib yoziladigan qo‘shma fe’llar – birikpegen qospa feyiller ajratib yoziladigan sifatlar – birikpegen kelbetlikler

aloqa qog‘ozlari – qatnas qaǵazları atov gap – ataw gáp

ajratilgan hol – ayırımlanǵan pısıqlawısh ajratilgan izohlovchi – ayırımlanǵan ayqınlawısh

ajratilmagan izohlovchi – ayırımlanbaǵan ayqınlawısh alfavit – alfavit

alipbe – álipbe

amaliy uslubiyat – ámeliy stilistika aniq mayl – anıqlıq meyil

aniq o‘tgan zamon – anıq ótken máhál aniqlovchi – anıqlawısh

aniqlovchi ergash gap – anıqlawısh baǵınıńqı gáp antonimlar (zid ma‘noli so’zlar) – antonimler

aniqlovchi aloqasidagi so‘z birikmasi – anıqlawıshlıq qatnastaǵı sóz dizbegi antiteza – antiteza

arab-fors so’zlari – arab-parsı sózleri arab raqami – arab cifrı

aralash qo‘shma gaplar - aralas qospa gápler asosiy fikr – tiykarǵı pikir

asosiy (neytral) ma’no – tiykarǵı máni asliy sifat – negizgi kelbetlik

asosiy qism – tiykarǵı bo’lim atama – atama

atoqli otlar – menshikli atlıqlar

atoqli qo‘shma otlar – menshikli qospa atlıqlar avtor gap – avtor gápi

ayiruv bog‘lovchisi – awıspalı dáneker ayiruv-chegaralov yuklamasi – ayırıw-sheklew janapayı aytilishi – aytılıwı (orfoepiya)

B

badiiy uslub – kórkem ádebiyat stili

badiiy tasvir vositalari - kórkem súwretlew qurallları boshqaruv – basqarıw

belgilash olmoshi – belgilew almasıǵı

bir bosh bo‘lakli gaplar – bir bas aǵzalı gápler bir ma‘noli so‘z – bir mánili sóz

bir necha ergash gapli qo‘shma gaplar – kóp baǵınıńqılı qospa gápler bir turdagi aniqlovchilar – bir túr anıqlawısh

bir vaqtda yuz beradigan inkor ma‘noli bog‘langan qo‘shma gap – bir waqıtlı mezgilles dizbekli qospa gáp

birgalik nisbat – sheriklik dáreje birlik – birlik san biriktiruvchi bog‘lovchi – biriktiriwshi dáneker bitishuv – jupkerlesiw

bog‘langan qo‘shma gap – dizbekli qospa gáp bog‘lanishli nutq – baylanıslı sóylew bog‘lanishli so‘zlar – baylanıslı qarapayım sózler bog‘lovchi – dáneker

bog‘lovchili bog‘langan qo‘shma gap – dánekerli dizbekli qospa gáp bog‘lovchi vazifasidagi so‘zlar – dánekerlik xızmettegi sózler bog‘lovchisiz bog‘langan qo‘shma gap – dánekersiz dizbekli qospa gáp bog‘lovchi ohang – dizbeklewshi intonaciya

biriktiruvchi bog‘lovchilar – dizbeklewshi dánekerler bosh gap – bas gáp

bosh harf – bas hárip

bosh kelishik – ataw sepligi bosh so’z – bas sóz boshlama – baslama (kirisiw)

boshqa tillardan o’zlashtirilgan so’zlar – basqa tillerden ózlestirilgen sózler buyruq-istak mayl – buyrıq meyil

buyruq gap – buyrıq gáp

buyruq-xitob undovlari – buyrıq (imperativ) tańlaq bo‘lishli fe’l – bo’lımlı feyil

bo‘lishsiz fe’l – bolımsız feyil

bo‘lishsizlik olmoshi – bolımsızlıq almasıǵı bo‘lishsizlik qo‘shimchasi – bolımsız qosımta bo‘g‘in – buwın

bo‘g‘inga ajratish – buwınǵa bóliw bo‘g‘in ko‘chirish – buwın ótkermelewi bo‘g‘in singarmonizmi – buwın únlesligi

D

darak gap – xabar gáp davlat tili – mámleketlik til

davlat tili maqomi – mámleketlik til biyligi defis (chiziqcha) – defis; sızıqsha

dialog – dialog

dialogik nutq – dialoglıq sóylew

E

ega – baslawısh

egalik qo‘shimchalari – tartım qosımtalar (jalǵaw) egalik qo‘shimchali turlanish – tartımlı seplew egalik qo‘shimchali turlanish – tartımlı sepleniw ellipsis – ellipsis

epitet – epitet epigraf – epigraf

ergashtiruvchi bog‘lovchi – baǵınıńdırıwshı dáneker ergash gap – baǵınıńqı gáp

ergash (tobe) so‘z – baǵınıńqı sóz

ergash (tobe) bog‘langan so‘zlar – baǵınıńqı baylanıstaǵı sózler ergashgan qo‘shma gap – baǵınıńqılı qospa gáp

eskirib qolgan so’zlar – gónergen sózler

F

fe’l – feyil (sózler)

fe’l mayllari – feyil meyilleri

fe’l ko‘makchilar – feyil tirkewishler fe’l zamonlari – feyildiń máhálleri

(fe’lli bir bosh bo‘lakli gaplar) – feyil bir bas aǵzalı gápler fe’lli birikma – feyilli birikpe

fe’lli so‘z birikmasi – feyil sóz dizbegi (fe’lli o‘ramlar; oborotlar)– feyil toplamları fonetika – fonetika

frazeologik lug’at – frazeologiyalıq sózlik frazeologik birliklar – frazeologiyalıq birlikler funktsional uslub – funkcionallıq stil

frazeologik sinonimlar – frazeologiyalıq sinonimler frazeologizm, ibora – frazeologizm (turaqlı sóz dizbegi)

G

gazeta uslubi – gazeta stili gap – gáp

gap bo‘laklari – gáp aǵzaları

gapning ajratilgan bo‘laklari – gáptiń ayırımlanǵan aǵzaları gapning bosh bo‘laklari – gáptiń bas aǵzaları

gapning grammatik asosi – gáptiń grammatikalıq tiykarı

gapning ikkinchi darajali bo‘laklari – gáptiń ekinshi dárejeli aǵzaları (gapning undalma bo‘lagi) – gáptiń qaratpa aǵzası

gapning uyushiq bo‘laklari – gáptiń birgelkili aǵzaları grafika – grafika

grammatika – grammatika

grammatik sinonimlar – grammatikalıq sinonimler

grammatik asos – grammatikalıq tiykar gumon olmoshi – belgisizlik almasıǵı guruh – topar

H

harakar ma‘nosi – háraket mánisi harakat nomi – háreket atı feyili harf – hárip

hikmatli so‘zlar – ushırma sózler hisob so‘zlari – ólshew birlikleri

hissiyot (his-hayajon) undovlari – tuyǵı-sezim tańlaq hol – pısıqlawısh

hol ergash gap – pısıqlawısh baǵınıńqı gáp holat ravishi – sın ráwishi

hollik aloqasidagi so‘z birikmasi – pısıqlawıshlıq qatnastaǵı sóz dizbegi hozirgi-kelasi zamon – házirgi-keler máhál

hozirgi zamon – házirgi máhál

hozirgi zamon davom fe’li – dawamlı házirgi máhál husnixat – durıs jazılıw

I

ibora – turaqlı sóz dizbegi

ikki bosh bo‘lakli gaplar – eki bas aǵzalı gápler ikki nuqta – qos noqat

ikki tillik (tarjima) lug’at – eki tillik awdarma sózlik ilmiy uslub – ilimiy stil

imlo – imla

imlo lug’ati – orfografiyalıq sózlik imlo qoidalari – imla qaǵiydaları imlo lug’ati – imla sózlik (sózligi)

internatsional so‘zlar – internacionallıq sózler individual uslub – jeke adam stili

(ingichka aytilgan so’zlar) – jińishke aytılǵan sózler

(ingichka undosh tovush) – jińishke dawıssız ses

(ingichka (yumshoq) unli tovushlar) – jińishke dawıslı sesler inkor bog‘lovchisi – gezekles dáneker (gá)

inkor bog‘lovchisi yordamida bog‘langan qo‘shma gap – mezgilles dizbekli qospa gáp (inkor ma‘noli so‘z-gap) – biykarlawshı sóz-gáp

inkor mazmunli bog‘lovchisiz bog‘langan qo‘shma gap – dánekersiz mezgilles dizbekli qospa gáp

inkor yuklamalari – biykarlawshı janapay inversiya – inversiya

izohlovchi bog‘langan qo‘shma gap – túsindirmeli dizbekli qospa gáp ish yuritish vositasi – is júrgiziw quralı

izohlovchi – ayqınlawısh

izohlanuvchi bo‘lak – ayqınlanıwshı aǵza izohli lug’at – túsindirme sózlik

ishlatilish doirasi cheklangan so’zlar – qollanılıw órisi sheklengen sózler ishonch bildiruvchi modal so‘zlar – isenim bildiriwshi modal sózler

J

jahon tillari – dúnya tilleri

(jamlov olmoshi) – jámlew almasıǵı jamlovchi son – jıynaqlaw san janrlar uslubi – janrlıq stili

jarangli – únli

jarangli undosh tovush – únli dawıssız ses jarangsiz – únsiz

jarangsiz undosh tovush – únsiz dawıssız ses juft olmosh – jup almasıq

juft fe’l – jup feyil juft sonlar – jup sanlıq

juft so‘zlar – jup sózler jo‘nalish kelishigi – barıs sepligi

(juft aniqlovchi) – jup anıqlawısh juft otlar – jup atlıq

juft taqlid so‘zlar – jup eliklewish sózler juft sifatlar – jup kelbetlikler

/// . . . – jup tańba

juft undovlar – jup tańlaq

K

kasb bildiruvchi otlar – kásip atları

kasb bildiruvchi otlarni yasovchi qo‘shimchalar – kásip atların jasawshı qosımtalar kasb bildiruvchi so‘zlar – kásiplik (professionallıq) sózler

kasr son – bólshek san kelasi zamon – keler máhál kelishik – seplik

kelishik qo‘shimchalari – seplik qosımtalar

kengaytirilgan (yoyiq) aniqlovchi – keńeytilgen anıqlawısh kengaytirilgan (yoyiq) izohlovchi – keńeytilgen ayqınlawısh kengaytirilgan (yoyiq) gap bo‘lagi – keńeytilgen gáp aǵzası keyingi ta‘sir – keyinli tásir

kesim – bayanlawısh

ketma-ket kelgan inkor ergash gapli qo‘shma gaplar – izbe-iz baǵınıńqılı qospa gápler ketma-ket inkor ergash gapli qo‘shma gaplar – izbe-izli mezgilles dizbekli qospa gápler ketma-ket bog‘lanish – izbe-iz baylanıs

kitobiy uslub – kitabıy stil

kirish so‘z; (kirish bo‘lak) – kiris aǵza

(kirish gap) – kiris gáp

kishilik olmoshi – betlik almasıǵı

kichraytirish va erkalash otlari – kishireytiwshi mánili atlıq konkret otlar – anıq mánili atlıq

kontakt bog‘lanish – kontakt baylanıs kuchaytirma daraja – arttırıw dárejesi kuchli (bosh) urg‘u – kúshli pát

kuchaytiruv yuklamasi – kúsheytiw janapayı ko‘makchi – tirkewish

ko‘makchi fe’llar – kómekshi feyiller

ko‘makchi vazifasidagi so‘zlar – tirkewish xızmettegi sózler

ko‘p ma‘noli otlar – kóp mánili atlıqlar ko‘p ma‘noli so’z – kóp mánili sóz ko‘plik – kóplik san

ko‘plik qo‘shimchasi – kóplik qosımtalar ko‘plik qo‘shimchasi – kóplik jalǵaw

(ko‘rin ishga taqlid so‘zlar)– kórin iske eliklewish sózler ko‘rsatish olmoshi – siltew almasıǵı

ko‘chirma gap – tuwra gáp (ko‘chma fe’l)? – awıspalı feyil ko‘chish belgisi – kóshiw belgisi

ko‘chma ma’no (so’zning ko‘chma ma‘nosi) – awıspalı máni

L

lablanmagan – eziwlik lablangan – erinlik

lablangan unli tovushlar – erinlik dawıslı sesler lablanmagan unli tovushlar – eziwlik dawıslı sesler lab undosh tovushi – erinlik dawıssız ses

leksik qatlam – leksikalıq quram

leksik sinonimlar – leksikalıq sinonimler leksika – leksika

leksikaning boyish manbalari – leksikanıń bayıw derekleri leksikografiya – leksikografiya

leksikologiya – leksikologiya luqma; replika – replika lug’at – sózlik

lug’at qatlami – sózlik quram lug’atshunoslik – leksikografiya lug’aviy ma’no – leksikalıq máni

M

majhul nisbat – belgisiz dáreje

maqsad ergash gapli qo‘shma gap – maqset baǵınıńqılı qospa gáp maqsad holi – maqset pısıqlawısh

(ma’qullash) tasdiq ma‘noli so‘z-gap – maqullawshı sóz-gáp ma’noviy aloqa – mánilik qatnas

mantiqiy urǵu – logikalıq pát maqol va matallar – naqıl-maqallar maqsad ravishi – maqset ráwishi

mavhum otlar – abstrakt mánili atlıq ma’no – máni

ma‘noli so’z – mánili sóz metafora – metafora me’yor – norma

milliy til – milliy til

miqdor-daraja ravishi – muǵdar-dáreje ráwishi miqdor son – esaplıq san

modal so‘zlar – modal sózler

(modallik yuklamasi) – modallıq janapay monologik nutq – monologlıq sóylew morfologik me’yor – morfologiyalıq norma

morfologik sinonimlar – morfologiyalıq sinonimler morfologiya – morfologiya

moslashuv – kelisiw

muallif gapi – sóylewshiniń gápi muhokama-matnlar – talqılaw tekstleri murakkab kesim – qospalanǵan bayanlawısh murakkab reja – qospalanǵan joba

murakkab sintaktik butunlik – qospalanǵan sintaksislik pútinlik – qospalanǵan jay gáp mustaqil so’zlar – ǵárezsiz sózler

N

(natija bog‘lovchisi) – nátiyje dáneker neologizmlar – neologizmler

nisbiy sifat – dórendi kelbetlik notiqlar uslubi – oratorlar stili nuqta – noqat

nuqtalar – kóp noqat nuqtali vergul – noqatlı útir

nutq a‘zolari – sóylew aǵzaları

nutq madaniyati – sóylew mádeniyatı nutq tovushlari – til sesleri

nutq uslublari – til stilleri (sóylew stilleri)

O

odatdagi tartib – ádettegi (tuwra) tártip oddiy daraja – jay dáreje

olmosh – almasıq

omonimlar (shakldosh so’zlar) – omonimler orfoepiya – orfoepiya

orfoepik lug’at – orfoepiyalıq sózlik orfografiya – orfografiya orfogramma – orfogramma orttirma daraja – arttırıw dárejesi orttirma nisbat – ózgelik dáreje ot-kesim – atlıq-bayanlawısh

ot ko‘makchilar – atawısh tirkewishler otlar – atlıq (sózler)

otlarning kichraytirish va erkalash shakli – kishireytiwshi mánili atlıq jasawshı qosımtalar otlarning qarashlilik shakli – atlıqtıń tiyislilik forması

otlarning uslubiy qo‘llanishi – atlıqtıń stillik qollanılıwı otlarning o‘rin shakli – atlıqtıń orın forması

otlarning o‘xshatish shakli – atlıqtıń salıstırıw forması otlashuv – atlıqlasıw

otli birikma – atlıqlı birikpe otlashgan fe’l – atawısh feyil

otlashgan fe’lli o‘ram – atawısh feyil toplamı otlashgan so‘zlar – atawısh sózler

otli so‘z birikmasi– atawısh sóz dizbegi otlashgan sifatlar – atlıqlasǵan kelbetlikler

otning shaxs-son qo‘shimchalari bilan o‘zgarishi – atlıqtıń betleniwi