MD hám PQJ / Qaraqalpaq tili sabaqlarında sinonimlerdi oqıtıw

túsedi»5, dep kórsetedi hám tájik-parsı + tájik-parsı, tájik parsı + uyǵır, tájikparsı + arab, tájik-parsı + rus hám tájik-parsı sóziniń bir waqıtta hám uyǵır, hám tájik-parsı, hám arab sózleri menen sinonimlik qatnasqa kiretuǵın qospalı tipin ajıratıp kórsetedi. Bul ózlestirme sózlerdiń sinonimlik xızmetiniń ózgesheliklerin kórsetedi.

J.Shamshetov kórkem ádebiyat stilinde sóz mánisiniń keńeyiwi hám kóp mánililik xızmetinde ónimli qollanılatuǵın arab tilinen ózlesken sinonimlik sıńarlardı kórsete otırıp: «Buǵan usaǵan sinonimlik qatarlardı tolıqtıratuǵın

ózlestirme sózler tildiń sózlik quramın, semantikalıq baylıqların rawajlandırıwda qatnasadı hám belgili sózler retinde kózge túsedi. Usınday túpkilikli sózlerge sinonim bolatuǵın arab sózleri ózleriniń sinonimleri atqara almaytuǵın dállikti, obrazlılıqtı, emocionallıqtı, kórkemlikti dóretedi hám názik máni ottenkaların beriwde keń qollanıladı»6 dep jazadı.

Bul pikir sinonimlerdiń ózlestirme sózlerden bolǵan sıńarlarınıń emocional-ekspressivlik boyawları menen ózgeshelenip turatuǵının durıs kórsetedi.

Haqıyqatında da, házirgi qaraqalpaq tiliniń sózlik quramında tillerdiń birbirine tásir etiwiniń, baylanıslarınıń nátiyjesinde payda bolǵan túpkilikli sózlerdiń sinonimlik sıńarları esaplanǵan leksikalıq birlikler oǵada kóp. Olar arab, parsı-tájik hám orıs sózleri bolsa, búgingi kúnge kelip olardıń qatarlarınan

ózbek tilinen ózlesken sózler belgili orın taptı.

Tildiń sózlik quramında úlken áhmiyeti menen belgilenetuǵın leksikalıq sinonimler til biliminde mánilik-stillik hám qollanılıw ózgeshelikleri boyınsha bir neshe toparlarǵa bólinip, bunda hár qıylılıq

5Nasırov X. Tadjiksko-persidskie zaimstvovaniya v uygurskom yazıke: Avtoref. dis ........... kand. fil. nauk.Tashkent, 1972. B. 16-17.

6Shamshetov J. Qaraqalpaq tilindegi shıǵıs tillerinen kirgen sózler tariyxınan. Nókis: Qaraqalpaqstan, 1984.43 b.

13

kózge túsedi7. Biz prof. E.Berdimuratovtıń pikirin basshılıqqa alǵan halda, tildegi mániles sózlerdi turaqlı, shártli yamasa kontekstlik, hám stillik sinonimlerge ajıratıp, olardıń ózbekshe ózlestirmelerden bolǵan sıńarlarınıń ózgesheliklerin anıqladıq.

Házirgi qaraqalpaq tilindegi sinonimlik qatnastaǵı sózler qatarında olardıń sońǵı dáwirlerde payda bolıp atırǵan kóplegen jańa sıńarları óz ornına iye bolmaqta. Olar ózbekshe ózlestirmeler bolıp, sinonimlerdiń mánilik, stillik hám qollanılıwı boyınsha ajıratılatuǵın toparlarına qatnası jaǵınan hár qıylı.

Derlik kópshilik jaǵdaylarda mánilik jaqtan biri ekinshisiniń ornın almastıra alıwı menen sıpatlanatuǵın, jeke turıp ta, kontekst ishinde de sinonimlik qatnasta bolatuǵın turaqlı sinonimlerdiń sıńarları retinde tómendegi leksikalıq birliklerdi kórsetiwge boladı: jay-orın, qálb-kewil, gúzetiw-baqlaw, hár tamanlama-hár tárepleme, ibrat-úlgi, múnásipılayıq, párawan-abadan, qádimiy-eski, ertedegi-áyyemgi, burısh-minnet, wazıypa, bárshe-barlıq, kekseqartayǵan, birar-qanday da bir, parsha-bólek hám t.b.

Bunday sózler tilde sońǵı waqıtları ádewir ónimli qollanılıp otır. Mısalı: Prezidentimiz ayrıqsha atap kórsetkenindey, qanshadanqansha awıl hám qalalardıń jaǵıp jiberiliwi, táǵdirleriniń unamsız táreplerge burılıp, insanlardıń qırshın ketip qurban bolıwı, analar hám balalardıń qálbindegi sheksiz qayǵıhásiretler, biyshara xalıqtıń basına túsken apatshılıqlar usı urıstıń nátiyjesinde boldı (Abaev S.A., Ibragimov M.Yu., Yakubov M.A. Terrorizm hám diniy ekstremizm adamzatqa qáwip, 45-bet). ... kekselerimizdiń paraxat turmısına kimde-kim qıyanet qılǵan bolsa ... (Karimov I.A. Watanımızdıń tınıshlıǵı hám qáwipsizligi óz kúsh qudiretimizge, xalqımızdıń tatıwlıǵı hám bekkem erkine baylanıslı, 5-bet). ... ishki jónelisler boyınsha ushıwdı ámelge asırıp

7 Qarańız: Esemurat Berdimurat ulı. Házirgi qaraqalpaq tili. Leksikologiya. Nókis: Bilim, 1994. 50 b.

14

atırǵan jolawshı samoletları hawada soqlıǵısıwdan aman qaldı («Jipek jolı» gaz.

1-may, 2004-j.). Teplov jergilikli kadrlardıń «bárshesin shetinen urı-jalatayǵa» shıǵara otırıp, eń maman qánigelerdiń táǵdirin kewili ernek kúsegen ayımpashshasınıń ráwayına qulaq asıp ózinshe sheship taslaydı («Adam hám Nızam» gaz. 30-oktyabr, 2003-j). ... óz-ara húrmet tuyǵısın qarar taptıradı

(«Milliy ǵárezsizlik ideyası: tiykarǵı túsinikler hám principler», 36-bet). ...

xalıqtıń tutınıwına mas, dúńya bazarında konkurenciyaǵa tótepki bere alatuǵın

ónim islep shıǵarıwdı ámelge asırıw degen gáp («Milliy ǵárezsizlik ideyası: tiykarǵı túsinikler hám principler», 27-bet).

Mısallardaǵı «qálb, kekse, jónelis, bárshe, tuyǵı, mas» sózleri qaraqalpaq tilindegi sinonimlerdiń ózbekshe ózlestirmeler arqalı payda bolǵan sıńarları bolıp, olar jeke turıp ta, kontekstte de sózlik quramda burınnan qollanılıp kiyatırǵan «kewil, qartayǵan, ǵarrı, baǵdar, barlıq, sezim, say, sáykes» leksikalıq birlikleriniń mánilerin bildiredi. Tilde turaqlı sinonimlik qatarlardıń bunday jańa sıńarlarınıń payda bolıwı nátiyjesinde tolısıwı ónimli qubılısqa aynalıp barmaqta.

Turaqlı sinonimlerdiń arasında ózbek tilindegi jup sóz túrindegi sinonimlerdiń awısıp atırǵanlıǵı da ayqın kózge túsedi. Bunday sinonimler gazeta-jurnal betlerinde, awdarma shıǵarmalarda, telekórsetiw hám radioesittiriwlerde ónimli qollanılıp atır. Mısalı: Lekin, Prezidentimiz jaslarǵa degen dıqqat-itibardı kúsheytip turǵan waqıtta geypara basshılarımız tárepinen kolledj oqıtıwshıları hám oqıwshıları jámáátine jaqınnan járdem beriw ornına bunday islerge qol urıp júrgeni kimdi bolsa da táshwishlendiriwi kerek («Adam hám Nızam» gaz. 30-sentyabr, 2003-j.). Ǵárezsizlik: azap-uqıbetler, quwanıshlar («Adam hám Nızam» gaz. 30-oktyabr, 2003-j.).

Sinonimler stillik ózgesheliklerine de iye boladı. Sinonimlik qatarǵa kirgen sózler awızeki sóylew stiline yamasa jazba stilge tán bolıp, onıń

belgili bir túrine beyimlesip keledi. Qaraqalpaq tiliniń sózlik quramı awızeki

15

hám jazba stilge tán sıpatlı belgilerge iye sinonim sózlerge oǵada bay bolıp, olardıń ishinde ózbek tilinen ózlesken sózler óz ornına iye. Belgili bir stilge tán, stillerdiń birewinde jiyi qollanılıwı menen sıpatlanatuǵın stillik sinonimler xızmetin atqara alatuǵın ózbek tilinen ózlesken qaraqalpaq tiliniń sózlik quramına barǵan sayın kóplep kelip kirip, olardıń kópshiligi derlik sinonimlik qatarlardan belgili orın almaqta.

Awızeki sóylew stiline tán geypara sózlerdiń sinonimlik sıńarları sıpatında

«daqshat», «huddi», «antiqa» hám t.b. sıyaqlı sózler awısıp atır. Olar ózine tán emocional-ekspressivlik boyawlarına iye.

Jazba stil hám onıń hár qıylı túrlerine tán bolǵan sinonimler xızmetindegi

ózbek tilinen ózlesken sózler muǵdarı jaǵınan ádewir kóp bolıp, olar sózlik quramǵa az waqıt ishinde sińisip atır. Sonıń menen birge, olardıń qaraqalpaq tiliniń sózlik quramına awısıw procesi ele de ónimli dawam etip atır. Bunday stillik sinonimler qatarına tómendegi sózlerdi kirgiziwge boladı: lawazım-hámel, járiyma-shtraf, ijara-kirey, nuqsan-kemshilik, dáramat-payda, muqaddes-áziz, qádirli, tárjima-awdarma, bina-imarat, yadgarlıq-estelik, zorawanlıq-zorlıq, shaxsiy-jeke, ushqısh-letchik, is haqı-miynet haqı, intizam-tártip, imtiyazjeńillik, mustaqillıq-ǵárezsizlik, asas-tiykar, hamkarlıq-birge islesiw, nıshanlawbelgilew, barqarar-turaqlı, ádalat-ádillik hám t.b.

Ózbek tilinen ózlesken sózlerdiń bunday toparları stil túrlerinde ónimli qollanılıp kelmekte. Mısalı: Saparǵa shaqırıw rezervinde áskeriy xızmetin

ótegenlerge qálegen oqıw orınlarına kiriw, sırt ellerge saparǵa shıǵıw usaǵan imtiyazlar belgilengen («Adam hám Nızam» gaz. 30-fevral, 2003-j.). Ekinshiden, fundamentalistlerdiń ádalat haqqındaǵı alamanǵa qaratılǵan shawqımlı hám tiykarsız súrenlerine soqırlarsha isengenlerdiń basqalardıń qulı bolıp qalatuǵınlıǵın ańlawımız lazım (Abaev S.A., Ibragimov M.Yu., Yakubov M.A. Terrorizm

hám diniy ekstremizm adamzatqa qáwip, 17-bet). Usı jılı Qaraqalpaqstan

16

Respublikasınıń jámiyetshiligi ótkendegi Oraylıq Aziyanıń ullı oyshısı, talantlı shayırı, xalqımızdıń ruwxıy mádeniyatın qáliplestiriwge úlken úles qosqan ullı ulama Hákim Ata Sulayman Baqırǵaniydiń 880 jıllıq merekesin keńnen nıshanlandı (Bazarbaev J. Milliy ideya biziń ideyamız, 37-38-betler). 2004jılı dáramat (payda) salıǵınıń muǵdarın 18 procentke deyin azaytıw ... názerde

túrlerine beyimliligi menen sıpatlanatuǵın «jeńillik, ádillik, belgilenedi, payda»

leksikalıq birlikleriniń sinonimleri bolıp esaplanadı.

Stillik sinonimler arasında da ózbek tilindegi túrinde, yaǵnıy sinonim sózlerden jasalǵan jup sózler túrindegi sózler de ushırasadı. Olar sáykes stil

túrlerinde ónimli qollanılıp kelmekte. Mısalı: Al, insan bolsa, jámiyettegi, sotsial ortalıqtaǵı zań-nızamlıqlardıń, tártipintizamlardıń, úrp-ádetlerdiń tiykarların tikkeley húrmet etetuǵın ádep-ikramlılıqtıń basshılıǵında is alıp baratuǵın ideyalıq tárepten suwǵarılǵan ájayıp bir adamıyzat (Bazarbaev J. Milliy ideya biziń ideyamız, 31-bet). Sebebi, olar óz haq-huqıqların biraz jaqsı tanıǵan edi hám de olardıń úndemey shıdap júrgenleriniń ózi úlken dáwlet edi («Adam hám Nızam» gaz. 21-oktyabr, 2003-j.). 1984-89-jıllarda

«Ózbekstanda sotsialistlik nızamlılıqtı qayta tiklew» súreni astında huqıq-

tártibi uyımlarınıń bárshesine Oraydan mıńlap adamlar jónetildi (joqarıdaǵı sanda). Sonıń menen bir qatarda, Konstituciyamız xalqımızǵa tán mehribanlıq, insanıylıq, basqa milletler hám elatlar wákillerine húrmet penen qaraw, aqıl-

zakawatlıqqa umtılıw, ar-namıs sıyaqlı joqarı pazıyletlerge, jáhán

jámiyetshiligine tán bolǵan demokratiya, ulıwma adamgershilik principlerine tiykarlanǵan («Adam hám Nızam» gaz. 20-aprel, 2003-j.). Mısallardaǵı «tártipintizam, haq-huqıq, huqıq-tartibat, aqıl-zakawat» sinonimleri qaraqalpaq tilindegi ádebiyatlarda

keń ushırasıp, hám ózbek tilinen awdarmalanǵan jámiyetlik-siyasiy,

17

huqıqıy hám t.b. sıpattaǵı shıǵarmalarda qollanılıw arqalı ózlesip, stillik sinonimlerdiń qatarına ótip atır. Al, olardıń sózlik quramǵa sińisiw dárejesin, sózlik qorǵa ótiwin waqıt kórsetedi.

Ózbek tilinen ózlesken sózlerdiń kóplegen toparlarınıń qaraqalpaq tiline kelip kiriwi sózlik quramdı bayıtıwshı faktor sıpatında kózge túsedi hám bul process jańa sinonimlerdi payda etedi. Olar turaqlı, shártli yamasa kontekstlik hám stillik sinonimler qatarın tolıqtırıp atır. Bul birlikler ózine tán stillik, emocional-ekspressivlik ózgesheliklerine, boyawlarına iye.

Ózbek tilinen ózlesken sózler házirgi qaraqalpaq tiliniń sózlik quramın jáne de tolıstırıp, ana tilimiz sinonimlik múmkinshiliklerin arttırıwǵa kúshli tásirin tiygizbekte. Olar ózine tán mánilik, stillik hám qollanılıw ózgesheliklerine iye. Usıǵan baylanıslı olar turaqlı, shártli yamasa kontekstlik hám stillik sinonimlerdiń sıńarlarına aynalıp otır. Bunday sinonimlerdiń kelip kiriw procesi ele de dawam etip atır hám sózlik quramda turaqlasıwı dárejesi hár qıylı. Bul másele belgili bir waqıttı talap etedi. Turaqlı hám stillik sinonimlerdiń sıńarları xızmetindegi ózbek tilinen ózlesken sózler muǵdarı jaǵınan kóp, al shártli yamasa kontekstlik sinonimlerdiń sıńarları sıpatındaǵı ózbek tilinen ózlesken sózler ónimsizligi menen belgilenedi. Turaqlı hám stillik sinonimlerdiń kishi bir toparı jup sóz túrindegi sinonimlerden ibarat.

Hár qanday tildiń leksikası ayırım dialektlik sózlerdi ózlestiriwi nátiyjesinde tolıqtırıladı hám rawajlandırıladı. Qaraqalpaq tiliniń jergilikli dialektleri kópshilik jaǵdayda ádebiy tilde belgili bir ataması bar sózlerdiń sinonimi retinde ushırasadı. Mısalı: malaqay- tumaq-qulaqshın; ırash-qashı, shelpekjayman, seksewil-sazaq, sheker-shelek, ǵawǵa, samarkersen t.b.

Mısallar: Malaqayına qolın uzatqanı sol, tereklerdiń búrtiklerine kózi túsip, dáslepki oynıń bárin umıtı (T.Qayıpbergenov). Dosımbet saatına

18

qarap, basına tumaǵın kiyip … (T.Seytjanov). Terlep ketkenlikten Sadıq qulaqshının qolına alıp júrdi (A.Bekimbetov).

Hár qanday tildiń sózlik baylıǵınıń kórsetkishi esaplanǵan sinonimler sózlik quramda úlken orın iyeleydi. Sinonimler mánileri birbirine jaqın bolǵan sózler bolıp, olardıń tildegi xızmetleri úlken. «... sinonimler sırtqı formaları (sózlerdiń túbirleri h’ár túrli bolsa da, mánileri júdá jaqın (h’átteki, ayırım kontekstte birinbiri almastıra alatuǵın) h’ám bir mazmundı túrli belgileri menen sıpatlap, oǵan qosımsha máni beretuǵın sózler ...»7 bolıp, olar aytılajaq pikirdiń sıpatına qaray h’ám t.b. maqsetlerde tilde sóz tańlap qollanıwǵa úlken múmkinshilikler jaratıp beretuǵın tillik qural bolıp esaplanadı. Ádette, sinonim sózler bir qatarǵa dizilip

óz ara úylese kelip sinonimlik qatardı dúzedi. Sinonimlik qatarda tirek sóz olardıń mánisin anıq h’ám dál beriwi arqalı dominanta boladı.7

Sinonimler h’ár bir tildiń sóz qollanıw múmkinshiligin keńeytedi, pikirdiń anıq h’am dál beriliwinde járdem etedi, Sonlıqtan olardıń orınlı qollanılıwı shıǵarmanıń bah’alılıǵın arttırıwǵa óz tásirin jasaydı. Awızeki h’ám jazba túrde bayan etilgen oy-pikirge sóylewshi menen jazıwshınıń qanday qatnasta ekenligin anıqlawda sinonimler úlken áh’miyetke iye. Sebebi bayan etiletuǵın waqıyaǵa, h’ádiysege, xabarǵa avtordıń qatnasına qaray sáykes leksikalıq birlikler tańlap alınadı. Usı leksikalıq birliklerge qoyılatuǵın talaplar frazeologiyalıq birlikler ushın da tán. Tildiń sózlik quramında úlken áh’miyeti menen belgilenetuǵın leksikalıq sinonimler til biliminde mánilik-stillik h’ám qollanılıw ózgeshelikleri boyınsha bir neshe toparlarǵa bólinip, bunda h’ár qıylılıq kózge túsedi. Olar gáp ishinde qollanılıwı boyınsha turaqlı, shártli yamasa kontekstlik, h’ám stillik sinonimlerge ajıratıladı.

19

Qaraqalpaq tili frazeologizmlerge bay til bolıp, usı tilde sóylewshi derlik h’ár bir adam óz pikirin bayanlawda belgili bir dárejede olardan paydalanadı. Frazeologiyalıq birliklerdiń ayırımları mánisi boyınsha jeke sózge sinonim bolıp kelse, ayırımlarınıń mánisin bir sóz arqalı beriw múmkinshiligi bolmaydı. Sonıń menen birge h’ár bir leksema yaki frazeologiyalıq birlik óz máni reńklerine iye boladı. Máselen, Aspan bultlı edi, kózlerin qarańǵıǵa úyretip ján-jaqqa ser saldı

(140-b). Mısaldaǵı frazeologizmlerdiń mánsin beriwde sóz dizbegin h’ám jeke sózdi qollanıw múmkin. Kózlerin úyretiw ( bir nársege kóp waqıt qaraw yaki onı kóp waqıt dawamında kóriw arqalı úyrenisiw) frazeologizminiń sinonimin bir sóz arqalı beriw múmkinshiligi joq. Ser salıw frazeologizminiń sinonimin qaraw sózi aqalı beriwge boladı. Biraq ser salıw frazeologizmi ishki semantikasına iye, yaǵnıy dıqqat penen qaraw mánisine iye bolıp keledi.

Qaraqalpaq tilindegi sinonimler M.Qalenderov tárepinen arnawlı izertlengen bolıp, ol óz miynetinde frazeologiyalıq sóz dizbekleriniń leksemalarǵa sinonim bolıp keliwin de aytıp ótken.

Frazeologiyalıq sinonimlerdi eki baǵıtta qaraw múmkin:

1. Frazeologiyalıq sóz dizbekleri mene jeke sózler arasındaǵı sinonimiya;

2. Frazeologiyalıq dizbeklerdiń óz-ara sinonimiyası.

20

Frazeologiyalıq sóz dizbekleri mene jeke sózler arasındaǵı sinonimiya

Shıǵarmada qollanılǵan frazeologizmler jeke sózlerdiń ekvivalenti sıpatında olar menen sinonimles bolıp keledi.

Oy jiberiw-oylanıw, oylandırıw. …ilajın tapsa bazılar menen tillesiw, sóytip óz eliniń áddi-úddisine, h’al-jaǵdayına oy jiberiw edi (7-b).

Arqası qozıw-kóteriliw, qızıw. Minekey, tosınnan toyǵa tap bolıp, arqası qozıp gúreske túskeni ózine payda bermedi,tez ketiwge májbúr (7-b).

Segbir tartıw-qıynalıw,sharshaw. Túni menen tınbay segbir tartıp, kúnshıǵa Xiywaǵa kirdi (7-b).

Kózin alartıw-ashıwlanıw. YYernazar oǵan kózin alartıp, qazı Fazılǵa bet burdı (19-b).

Qulaq qoyıw-tıńlaw. YYernazar aǵa biydiń ózi de tańlanıp ayrıqsha bir dıqqat penen qulaq qoydı (23-b).

Ar-sar- h’ayran qalıw. Qarapayım xalıq kim tárepinde h’aqıyqatlıq barın bilmey ar-sar (23-b).

Taqat ete almaw – shıdamaw. Ernazar h’ayran bolıp Qasımǵa júdá qatal názerin taslap edi, ol taqat ete almay, ornınan tikeyip, esikke qaray sekire bergeni, aǵa biy shaqqanlıq penen shalǵayınan tutıp qaldı (26- b).

Frazeologizmler h’ám jeke sózler óz-ara sinonim bolıp kelgende, olar h’esh waqıt absolyut sinonim bola almaydı yaǵnıy h’ám mánilik reńki, h’ám stillik qollanılıwı tolıq sáykes kelmeydi. Mısallardaǵı oy jiberiw-oylanıw, qulaq qoyıwtıńlaw, ar-sar-h’ayran qalıw, segbir tartıwqıynalıw,sharshaw sinonimlik juplıqlarǵa itibar bersek olardıń birinshileri, yaǵnıy frazeologizmlerdiń kontekstilk qollanılıwı ózgeshe.

21

Oy jiberiw qanday da bir pikir yaki mashqala ústinde oylanıwdı ańlatsa, oylanıw soziniń qollanılıw shegarası keńirek. Qulaq qoyıw tek ǵana gápke, sózge baylanıslı qollanılsa, tıńlawsózi gáp penen sózden tısqarı namaǵa, seske baylanıslı qollanılıwı múmkin. Ar-sar frazeologizminde h’ayran qalıw mánisi menen birge qáueterleniw, qorqıw mánilerin de ańlaymız. Qıynalıw, sharshaw sózleri h’ar qánday h’áreketke baylanıslı qollanılsı, segbir tartıw frazeologizmi tek jol júrip qıynalıwdı, sharshawdı bildiredi. Demek, frazeologizmlerdiń mánileri jeke sózlerge qaraǵanda qollanılıw órisi sheklengen bolıp keledi.

Frazeologizmler bárqulla jeke sózlerge sinonimles bolıp kele bermeydi. Ayırım frazeolgizmlerdiń mánisin beriwde jeke sózlerdiń xızmeti jetkiliksiz boladı. Bul jaǵdayda olardıń mánisi erkin sóz dizbekler arqalı beriledi:

Qustay ushtı-asıǵıslıq penen ketiw. Qasım basqasózdiń basına brmay atqa pıshıqtay ǵarǵıp minip , aldı-artına qaramay arqaǵa qaray qustay ushtı (10-b). Bul mısaldaǵı qustay ushtı frazeologizminiń mánisin tek asıǵıw sózi menen beriwge bolmaydı. Sebebi onda tek is-h’árekettiń belgisi ǵana emes, al is- h’áreket mánisiniń ózi de jatır.

Uwıtın tabıwUaqtın tabıw, ilajın tabıw. Kútilmegende bir uwıtın tawıp onı mat etsem degen maqseti iske asqanına quwanıp…(29-b). Bul frazeologizmniń mánisin beriwde basqa frazeologizmlerden qollanıw zárúrligi bar.

Kewlin ashtıoyındagı pikirlerdi jasırmay aytıw. YYernazardıń tıńlawga qızıqsınǵanın bilip Ruzmet kewlin ashtı (43-b).

Burıshtay qızarıw-qattı uyalıw. Qız tek burıshtay qızarǵanı bolmasa, úndemedi (60-b).

Uesigin ashıw-úyine barıw, keliw, qatnas jasaw. Sol qabaǵan iyti Basar sebepli me yamasa ırastan da kem sózli tımırıqlıǵı ushın ba, onıń

22