Qaraqalpaq milliy atlı oyınlarınıń tariyxı hám qaǵıydaları

baha beredi. Shabandozlar oyın waqtındaǵı kórsetken xızmetleri, sheberlikleri ushın tiyisli bayraqların aladı. Bul jaǵdaylar sırttan qaraǵanda ápiwayıday bolıp

kóriniwi múmkin, biraq, ol jaslar sanasına bilim hám mádeniy jaqtan dóretiwshilik miynetti sińdiriwshi úlken tárbiyalıq áhmiyetke iye bolıp esaplanadı.

Milliy xalıq at oyınları milliy qádiriyatlardı ańlatıwshı, shabandozlardıń erliklerin sınawshı, xalıqtıń úrp-ádetlerin tereń úyretiwshi xalıqlıq oyınlar dep esaplaymız.

Milliy xalıq oyınları haqıyqıy tınıp turǵan kúsh, kúshlilerdiń oyını, onı isker, sheber jigitler oynaydı. Haqıyqatında ol áyyemgi zamanlardan kiyatırǵan áskeriy hiylelerdiń bir túri bolıp esaplanadı. At oyınlarında shabandozlar túrli hiyleler islep, atın shawıp ketiw uqıbına iye boladı. Eń áhmiyetlisi sonda oyın

wazıypasın orınlaw ushın belgilengen jerge shabandoz atın shawıp barıp qarsılasına jol bermey omıraw qaqtı etip izine jetkizbey orınlay biliw. Bul kórinisler háreketler shabandozdan epshillikti, shaqqanlıqtı, kúsh-quwattı, shıdamlılıqtı talap etedi.

Milliy xalıq at oyınlarında atlardıń sezgirligi shaqqanlıǵı shapqırlıǵı, iyesin túsiniwi úlken áhmiyetke iye. Shabandoz da oyında bolatuǵın barlıq jaǵdaylardı jaqsı kózden ótkerip, hámme usıllardan paydalanıp, óziniń kúshin, epshilligin, shıdamlılıǵın hám hiylesin hár tárepleme qollanıwı shárt.

Milliy xalıq oyınları mazmunı jaǵınan sport túrlerine usaydı hám shuǵıllanıwshılardan barlıq dene shınıqtırıw sıpatların talap etedi. Ulıwma alǵanda, bul oyın túrlerinen maqsetli paydalanıw arqalı jaslardı arnawlı shólkemlestirilgen shınıǵıwlar waqtında úyretip barıw lazım.

2005 jılı Jizzax wálayatında ótkerilgen «Milliy xalıq oyınları» festivalı belgili ráwishte hár jılı ótkiziliwge qarar qabıl etildi.

Milliy xalıq balalar oyınların qollap-quwatlaw usıllarına jeterli shárshárayatlardı jaratıp, dene tárbiyası baǵdarlaması menen sabaqları hám jaslar arasında, sport dógereklerine, sekсiyalarına kirgizilip qoyılsa, maqsetke muwapıq bolar edi.

qá

PAYDALANÍLǴAN ÁDEBIYATLAR

á. Toqsaba T., Jılqı – tórt túliktiń tóresi, 2002j., Qó-ú ―Qaraqalpaqstan‖ jurnalı, 60-61 betler

ǵ. Usmanxojaev T., Meliev U., Milliy harakatli wyinlar, - T., «Wqituvchi», 2000 y. q. Usmanxojaev T., 1001 oyın, T-1997 y.

ń. Fedotov P.A., Milliy xalıq at oyınları, Alma-ata, 1961j. ó. Fedotov P.A., Milliy xalıq at oyınları, Almatı, 2005

ú. Shılmanov P., Milliy balalar oyınları, Nókis, 1996j.

w. Shılmanov P., Milliy xalıq oyınları bayram seyillerinde, 21 mart, 1997 j. h. Shılmanov P., Milliy xalıq háreketli oyınlarınıń jaslardı tárbiyalawdaǵı

áhmiyeti, «Qaraqalpaqstan muǵallimi», 2002 jıl, Q 1,2

9. Shılmanov P., «Talabalar soǵlom turmush tarzini shakllantirishda jismoniy tarbiya va sportning ahamiyati» mavzusidagi Respublika ilimiy-nazariy anjumani maruzalari, (16-17. 12. 2005 yil.), Jizzax-2005y.

á0. Shılmanov P., Háreketli oyınlar 1 - 4 klass oqıwshıları ushın metodikalıq qollanba, «Bilim» baspası, 1997 j.

áá. Shılmanov P., B.Qalmenov, R.Shılmanov, Ritmlik ayaq oyınların úyretiwde milliy xalıq oyınların paydalanıwdıń áhmiyeti, 2007j.

áǵ. Shılmanov P., Xalıq dástanlarındaǵı milliy xalıq oyınlarınıń jaslardı tárbiyalawdaǵı áhmiyeti, Nókis, 1996.

qqǵ