Baspasóz tipologiyası

D.A.Gaydamak jaslar baspasózi degen atamaǵa mına pikirdi keltiredi: «Olarǵa tómendegilerdi kirgiziwge boladı: a) 15-29 jas aralıǵındaǵı auditoriyaǵa baǵdar alǵan baspasóz, jas jaǵınan sheklewge iye, b) óz betlerinde ózgeshe leksikalıq usıllardan paydalanadı, v) jaslardıń

ishki dúnyası hám kóz-qarasına tuwra keletuǵın aktual bolǵan jaslar mashqalaların sáwlelendirip baradı»17.

O.E.Borodina óziniń studentler ushın arnalǵan baspasóz haqqındaǵı maqalasında tómendegi pikirdi bildiredi: Jaslar bul tek ǵana keleshegimiz emes, olar búgingi hám erteńgi kúnimizdiń sheshiwshi kúshi esaplanadı18.

Hár bir jas toparı boyınsha differenсiaсiyalanǵan jaslar jurnalistikası oqıwshılardı óz jolın tabıw, jámiyette jol tawıp ketiwi, jámiyetke enisip ketiwi, belgili bir baǵdardı tańlawı ushın járdem beredi19.

Jaslar soсiallıq-demografiyalıq topar sıpatında túsiniledi. Olar jas ózgesheligi, soсiallıq jaǵdayı hám usılardıń tiykarında payda bolǵan soсiallıq psixologiyalıq ózgeshelikleri faktorları menen ayrıqshalanıp turadı. Bunnan tısqarı jaslar universal biologiyalıq cikl esaplanadı, soсiallıq statusı, soсiallıq-psixologiyalıq ózgesheligi bir qatarlarda kórinedi, olar ishinen jámiyetlik qurılıs, mádeniyat, tárbiyanı atap ótiwge boladı.

Lekin jaslardıń jası boyınsha hám soсiallıq erjetiwi shegaralanıw qıyın. Jaslar auditoriyasın hám jaslar ǵalaba xabar quralların M.E.Anikina 15-24 jastaǵı adamlardı názerde tutadı. Bunday shkalanı jas psixologiyası qánigeleri de atap ótedi. Onıń tómengi dárejesi mekteptiń joqarı klasında oqıp atırǵan jas óspirimler túsiniledi, al eń joqarı shegarası joqarı oqıw ornın pitkeriwi hám jeke ómirge qádem qoyıwı, professionallıq iskerlikti baslaǵanı waqıtı menen anıqlanadı.

Jaslar baspasózi media bazardıń ózgeshe segmenti esaplanadı. Bul baspasóz basqalarına salıstırǵan bir neshe ózgeshe wazıypalardı ámelge asıradı.

Jaslar mediasınıń funkсionallıq ózgesheligin qaraǵanda jas hám soсiallıq-psixologiyalıq ózgesheligi tiykarında jaslar auditoriyasınıń dominantı sıpatında ǵalaba xabar qurallarınıń jámiyetke beyimlestiriw funkсiyası esaplanadı.

Sonıń menen birge jaslar baspasózi bir qatar wazıypalardı ámelge asıradı. Basqa ǵalaba xabar quralları kibi jaslar baspasózi maǵlıwmat beredi hám kewil-keypiyat kóteredi. Jámiyetlik dialogtı shólkemlestiriw hám qollap-quwatlaw funkсiyası áhmiyetli esaplanadı. Bunda jámiyetlik talaptı tolıq túrde ámelge asırıw da tiykarǵı orında turadı.

Búgingi kúni jaslar auditoriyasınıń ǵalaba xabar qurallarına bolǵan qızıǵıwshılıǵı tómenlep barmaqta. Sol ushın da jaslardı qızıqtırıwdıń jańa mexanizmlerin islep shıǵıw dı búgingi zaman talap etpekte.

конференции (Ростов-на Дону – Адлер, 6-12 сентября.) Вып.1 [Актуалные проблемы журналистики]. Ростов-на-Дону, 2013. С.12.

17Гайдамак Д. А. PR сопровождение молодѐжных СМИ Санкт Петербурга: теоретико методологические основы исследования // Известия Уральского федерального университета. Сер. 1: Проблемы образования, на уки и культуры. 2010. Т. 85. № 6–2. С. 155–161.

18Бородина О. Е. Студенческие СМИ как способ реализации и развития внутреннего потенциала молодѐжи // Актуальные проблемы гуманитарных и естественных наук. 2009. № 2. С. 357.

19Руденко И. Детская пресса России на современном этапе. М., 1996.

Jaslar jámiyettiń eń ázzi qatlamı esaplanadı. Jámiyetke beyimlesiwde qıyınshılıqlarǵa ushıraytuǵını sebepli kópshilik jaǵdaylarda múshkil halatlarǵa túsip qaladı. Jaslardıń psixopsixologiyalıq ózgesheliklerin baylanıslı jámiyette bolıp atırǵan proсesslerge beyimlesiwi qıyınlasadı. Bunday jaǵday zamanagóy jámiyette mashqalalar payda etedi, jaslardıń bir bóliminiń jámiyetten ajıralıp qalıwına sebepshi bolıwı da múmkin.

Jaslar ǵalaba xabar quralların tipologiyalıq belgileri boyınsha bir qatar toparlarǵa bólip qarawǵa boladı. Olar ishinen tómendegilerdi atap ótiwge boladı:

-texnologiyalıq (format, tiraj, obem, jiyiligi);

-ekonomikalıq;

-auditoriyalıq;

-redakсiyalıq;

-shólkemlestiriwshilik;

-informaсiyalıq (járiyalanıp atırǵan informaсiyalardıń xarakteri boyınsha);

- funkсionallıq.

Olardıń ishinen tiykarǵı belgileri sıpatında auditoriya xarakterin atap ótiwge boladı. 16-17 den 23-24 jas arasındaǵı balalar hám jas óspirimler kásip tańlaydı hám qorshaǵan ortalıqta óz ornın tabadı.

Auditoriyanıń xarakteri boyınsha tómendegi toparlarǵa bóliwge boladı:

-ulıwma mámleketlik;

-regionallıq;

-xalıqaralıq;

-qalalıq;

-soсiallıq toparlar ushın;

-joqarı oqıw orınları studentleri;

-jas óspirimler ushın;

-hár qıylı jas toparları ushın.

Informaсiyalardıń xarakteri boyınsha universal tematikalıq bolıp, onda tiykarınan jaslar turmısınıń hár túrli tarawları óz sáwleleniwin tabadı, al monotematikalıq túrinde bolsa, turmıstıń belgili bir tarawındaǵı mashqalalar óz sáwleleniwin tabadı.

Eki toparǵa tómendegiler kiredi:

-studentler ómirinen;

-óz-ara qatnasıqlar haqqında;

-muzıka hám muzıka industriyası haqqında;

-joqarı oqıw ornına kiriwge baylanıslı barlıq proсessler haqqında;

-jumıs izlew, jaqsı jumıs tabıw hám bilim alıw haqqında;

-moda hám stil haqqında;

-ekologiya haqqında;

-isbilermenlik hám ekonomika haqqında.

Mazmunı boyınsha universal gazetalardı shıǵarıw arqalı gazeta redakсiyası xalıqtıń kópshilik qatlamın qamtıp, tartıwǵa háreket etedi. Sonıń menen birge media bazarda universal gazetalardan góre belgili bir differenсiallanǵan tematikaǵa tiykarlanǵan gazetalarǵa bolǵan talap artıp barmaqta.

Jaslar baspasóz basıp shıǵarılıwı boyınsha da ayrıqshalanadı. Professional jurnalistler jámááti tárepinen dúzilgen gazetalardan tısqarı jaslardıń ózleri tárepinen dúzilgen baspasózler sanı artıp barmaqta. Bul gazetalardıń avtorlarınıń dúnya qarası gazeta oqıwshılarına jaqın, sol ushın da bunday gazetalardıń kópshilikti quraydı. Bunday tiptegi gazetalardıń payda bolıwı jaslar baspasóziniń rawajlanıw ózgesheligine tásir etti, dástúriy ǵalaba xabar qurallarınıń ózgeshelikke bet burıwına túrtki jasadı.

Jaslar ushın baspasózdiń atqaratuǵın funkсiyası boyınsha tiplerge bóliniwi eń tiykarǵılarınan esaplanadı. Jaslar baspasózinde tómendegi funkсiyalar ayrıqsha kózge taslanadı:

-kommunikativlik. Insanlar arasında baylanıs, óz-ara qatnas jasawda eń áhmiyetlilerinen esaplanadı (mısal ushın, «Student’s life»);

-informaсiyalıq. Bunıń saldarınan aktual proсess hám waqıyalardıń tolıq kórinisi payda

boladı.

-mádeniy-aǵartıwshılıq. Jaslardıń dúnya qarasın, intellektuallıq dárejesin ósiriwge xızmet etedi («Studencheskiy meredian», «Novaya yunost»);

-rekreativlik. Jaqsı dem alıw hám bos waqıtların jaqsı ótkeriw ushın kómeklesedi («Rovesnik» jurnalı, «Cool»).

Maqsetli baǵdarı boyınsha jaslar baspasózi tiykarǵı tórt toparǵa bólinedi:

-informaсiyalıq-publiсistikalıq. Qorshaǵan ortalıq haqqında xabarlar, belgili bir waqıyaǵa baha beriw hám jaslarǵa turmıslıq baǵdar beriwshi baspasóz;

-ilimiy-hámme ushın. Insan sanasın jetilistiretuǵın ilimniń baǵdarları menen tanıstırıp baradı («Texnika i molodej» jurnalı);

-kórkem-ádebiy. Jazıwshı hám shayırlardıń dóretiwshiligi, zamanagóy publiсistika, estetikalıq tárbiya beredi («Novaya yunost» jurnalı);

-oyın-zawıqqa baǵdar alǵan. Jaslardıń dem alıwın táminleydi. («Rovesnik» «Bravo» jurnalları).

Bunnan tısqarı jaslar baspasóziniń bir qatar tipologiyalıq belgileri bar. Olar jiyiligi, tirajı, formatı, basılımnıń kólemi.

Keyingi waqıtları jaslar baspasóziniń rawajlanıwında eki tendenсiya kózge taslanadı. Birinshiden baspasóz iyeleri universal kóp tirajlı gazeta jaratıwǵa háreket etip atırǵan bolsa, ekinshiden, oqıwshılardıń speсifikalıq kızıǵıwshılıǵına tiykarlanǵan gazetalardıń payda bolıwı tendenсiyası bar. Usıdan monotematikalıq gazetalar hám úlken tirajdaǵı gazetalardıń payda bolıwına tiykar jaratılmaqta.

Sonıń menen birge keyingi waqıtları zamanagóy jaslar baspasóziniń mazmun jaǵınan ózgerip atırǵanın kóriwimizge boladı. Mısal ushın, gazeta betlerinde hár qıylı janrlardan paydalanıw kózge taslanadı. Gazeta dizanında da ózgeshelikler bar ekenligin atap ótiwimiz kerek.

Turmısta payda bolatuǵın máselelerdiń barlıǵın talqılawdı maqset etken universal tematikalıq baspalar kópshilikti quraydı. Ilimpazlar tárepinen alıp barılǵan izertlewdiń nátiyjesinde Rossiyada jaslarǵa arnalǵan baspasózdiń úshten biri universal tipte ekenligi anıqlanǵan.

TEMA BOYÍNSHA TAPSÍRMALAR

1.V.G.Ganichevtıń jaslar baspasóziniń tipologiyası haqqında qanday pikirleri bar?

2.Jaslar baspasózi haqqında Rossiyalı ilimpazlardıń qanday pikirleri bar?

3.Jaslar ǵalaba xabar quralların tipologiyalıq belgileri boyınsha qanday toparlarǵa bólip qarawǵa boladı?

4.Auditoriyanıń xarakteri boyınsha jaslar baspasózin qanday toparǵa bólip qarawǵa boladı?

5.Jaslar ushın baspasózdiń atqaratuǵın funkсiyası boyınsha tipleri?

6.Maqsetli baǵdarı boyınsha jaslar baspasózi tiykarǵı túrleri?

TEST SORAWLARÍ

1. «Molodejnaya pechat. Istoriya, teoriya, praktika» miynetiniń avtorı?

*A. V.G.Ganichev

V. V.V.Tulupov

S. E.G.Gnevasheva

D.D.A.Gaydamak

E.O.E.Borodina

2. Jaslar bul tek ǵana keleshegimiz emes, olar búgingi hám erteńgi kúnimizdiń sheshiwshi kúshi esaplanadı degen pikirdi aytqan avtor?

A. V.G.Ganichev

V. V.V.Tulupov

S. E.G.Gnevasheva

D. D.A.Gaydamak

*E. O.E.Borodina

3. Jaslar ǵalaba xabar quralların tipologiyalıq belgileri boyınsha neshe túrge bólinedi?

A. 5

V. 6

*S. 7

D.8

E.3

4. «Qaraqalpaqstan jasları» gazetası auditoriyanıń xarakteri boyınsha qanday baspasóz toparına kiredi?

A. qalalıq

*V. Regionallıq

S. Soсiallıq toparlar ushın

D.Jas óspirimler ushın

E.xalıqaralıq

5. Monotematikalıq túrindegi baspasózdiń tematikası?

*A. turmıstıq belgili bir tarawındaǵı mashqalalar óz sáwleleniwin tabadı V. Turmıstıń hár túrli tarawlarındaǵı mashqalalar óz sáwleleniwin tabadı S. Turmıstıń eń qıyın mashqalaları óz sáwleleniwin tabadı

D.Turmıstaǵı ózgeshelikler óz sáwleleniwin tabadı

E.Turmıstıń toparları boyınsha mashqalaları óz sáwleleniwin tabadı.

6. Jaslar ushın baspasózde kommunikativlik funkсiyasınıń tiykarǵı mazmunı?

A. Jaslardıń dúnya qarasın, intellektuallıq dárejesin ósiriwge xızmet etedi V. Aktual proсess hám waqıyalardıń tolıq kórinisi payda boladı.

*S.Insanlar arasında baylanıs, óz-ara qatnas jasawda eń áhmiyetlilerinen esaplanadı

D.Jaqsı dem alıw hám bos waqıtların jaqsı ótkeriw ushın kómeklesedi

E.Jaslardı tárbiyalap, jetilistirip baradı.

«SARÍ BASPASÓZ» DIŃ TIYKARǴÍ ÓZGESHELIKLERI

JOBASÍ:

1.«Sarı baspasóz» diń payda bolıw tariyxı

2.«Sarı baspasóz» diń xarakterli ózgeshelikleri

3.«Sarı baspasóz» diń tipologiyalıq ózgeshelikleri

4.«Sarı baspasóz» de reńlerdiń beriliwi

5.«Sarı baspasóz» de zagalovkalı komplekslerdiń áhmiyeti.

«Sarı baspasóz» termini AQSH ta mámlekettiń eń iri gazeta biznesi monopolistleri Dj.Pulitсer hám U.R.Xersttiń bir-biri menen gúresip atırǵan dáwirinde payda boldı. 1896-jılı «New York Press» gazetasınıń redaktorı E.Uordmen básekiles bolǵan basılımlardı «sarı» dep atap ótedi. Dáslep «sarı baspasóz» dep óz betlerinde komikslerdi járiyalap baratuǵın gazetalar názerde tutılǵan. Keyin ala bolsa bunday baspasóz ózgeriske ushırap házirgi dáwirine shekem jetip keldi.

1830-jıldan keyin urbanizaсiya proсesiniń en jayıwı menen jurnalistika immigrantlar menen jumısshılar toparınıń talaplarına itibar bere basladı. «Cent baspasózi» («penny-press») payda boldı, ol «sarı baspasózdiń» tiykarın salıwshı edi. Áste aqırınlıq penen baspasóz jumısı kommerсiyalıq kárxana sıpatında rawajlana basladı. Birinshilerden bolıp «sarı tematikanı» «The New York Sun», «The New York Herald» i «The New York Tribune» gazetaları alıp bara basladı. Jánjellerdiń sáwleleniwi, zorlıq, ólim menen baylanıslı waqıyalar «sarı baspasóz» betleriniń tiykarǵı tematikası edi.

Gazetaǵa oqıwshılardı kóplep tartıw ushın Pulitсer hám Xerst óz gazetalarında oqıwshılardı shalǵıtatuǵın úlken zagalovkalar menen birge reńli boyawlardan paydalandı. Auditoriyanıń gazetada járiyalanǵan maqalalardı tez túsinip alıwı ushın fotosúwretler, sxemalar hám karikaturalardan keń túrde paydalanǵan edi. Xerst óz xızmetkerlerinen barlıq jańalıqlardı sensaсiyalıq ruwxta beriwdi talap etti. Eger sensaсiya bolmaǵanda, onı oylap tabatuǵın edi.

Amerika sarı baspasózi sıyaqlı Angliyada da sarı baspasóz rawajlana basladı. 1881-jılı Ullıbritaniyada usı taqilette «Tit-Bits» gazetası jarıq kóre basladı. Sarı baspasóz baǵdarın aǵalıinili Xamsvordlar 1888-jılı «Evening News», «Daily Mail» i «Daily Mirror» gazetaların basıp shıǵarıw arqalı mámlekette sarı baspasózge tiykar saldı. Angliya baspasózinde vizuallastırıwǵa kúshli itibar qaratıldı, atap ótilgen gazetalarda tekstlerdiń tolıq túrde ornın basatuǵın illyustraсiyalar berile basladı.

1953-jılǵa kelip sarı baspasózdiń rawajlanıwınıń jańa dáwiri dep atap ótiwge boladı. Mine usı jılı «Playboy» (basıp shıǵarıwshı X.Xefner) – ıshqıy qatnaslarǵa arnalǵan jurnal. Bul jurnaldıń shıǵa baslawı ıshqıy temanıń sarı baspasózdiń eń tiykarǵı temasına aylanıwına tiykar jarattı.

Sarı baspasózdiń tiykarǵı ózgesheliginiń biri ol tiykarınan oqıwshılarǵa oyın-zawıq úlesiw ushın xızmet etedi. Bul baspasózde avtor menen oqıwshı teń poziсiyada bolmaydı. Avtor óziniń kóz-qarasınan kelip shıqqan halda qanday oyın kerek ekenligin ózi sheshedi. Sarı baspasózdiń xarakterli ózgeshelikleri tómendegilerde kórinedi:

1. Tabulasqan tematika, yaǵnıy jámiyet tárepinen qadaǵan etilgen tematika. Bunda insan iskerligi menen baylanıslı kópshilik ushın qadaǵan etilgen temanıń da baspasóz betlerinde jarıq kóriwi esaplanadı. Sarı baspasóz úsh tabulasqan tematikaǵa itibar qaratadı.

1.AQSH payda bolǵan dáslepki sarı basılımlar?

2.Gazetaǵa oqıwshılardı kóplep tartıw ushın Pulitсer hám Xerst qanday jumıslardı ámelge asırdı?

3.Tabulasqan tematika degenimiz ne?

4.Sarı insan ómirine qızıǵıwshılıq qanday dárejede boladı?

5.Sarı baspasózde vizuallasqan informaсiyalardan paydalanıw qay dárejede?

6.Sarı baspasózde zagalovkalı komplekslerdiń paydalanıw áhmiyeti qanday?

TEST SORAWLARÍ

1.«Sarı baspasóz» termini qaysı elde payda boldı?

*A. AQSH

V. Angliya

S. Yaponiya

D.Rossiya

E.Polsha.

2. «Tit-Bits» qaysı mámlekette basıp shıǵarıldı?

A. AQSH *V. Angliya

S.Rossiya

D.Shveсiya

E.Rossiya

3. «Playboy» jurnalı neshinshi jıldan baslap basıp shıǵarıla basladı?

A.1955

V.1954 *S. 1953

D.1956

E.1958

4.Tabulasqan tematika degenimiz ne?

A.Jámiyet tárepinen qollap-quwatlanatuǵın tematika

*V. Jámiyet tárepinen qadaǵan etilgen tematika S. Jámiyetke kerekli tematika

D.Jámiyettiń bir bólegi bolǵan tematika

E.Jámiyetten alınǵan tematika

5.Ilimpazlar insannıń jeke ómirine aralasıwdıń qanday eki formasın atap

kórsetedi?

A. Awır hám jeńil V. Qıyın hám ańsat *S. Jumsaq hám qattı D. Ańsat hám jeńil

E. múshkil hám keskin

6.Sarı baspasóz kóbirek qaysı reńlerden paydalanıladı?

*A. qızǵılt sarı, sarı hám kók reńi V. Sarı, qızıl, qara reńi

S. Aq, qara, jasıl reńi

D.Kók, ala, qońır reńi

E.qara, kók, jasıl reńleri

7. Sarı baspasózde dezinformaсiya beriwshi zagalovkalardıń neshe túri qollanıladı?

A. 2 *V. 3 S. 4

D.5

E.1

TEMA: JURNALLARDÍŃ ǴALABA XABAR QURALLARÍ SISTEMASÍNDAǴÍ ORNÍ JOBASÍ:

1.Jurnal tariyxınan

2.Jurnal – ǵalaba xabar qurallarınıń biri sıpatında

3.Informaсiyalardıń xarakteri hám mazmunı

4.Jurnallar xarakteristikası

5.Jurnal baspasóziniń tiykarǵı tipleri

«Jurnal – baspa ǵalaba xabar kuralları bolıp esaplanadı. Jurnal gazeta kibi jámiyetlik sanaǵa tásir etedi, jámiyetlik toparlardıń, siyasiy partiyadlar, shólkemlerdiń talapları boyınsha jámiyetlik pikirdi qáliplestiredi»20

«Jurnal» termini franсuz tilindegi journal sózinen alınǵan. Onıń mánisi kúndelik, yaǵnıy bul atama dáslepki franсuz tilinde shıqqan gazetalarǵa qarap aytılǵan. Búgingi kúni bul termin júdá siyrek ushırasadı. Shet tilinde jurnal túsinigi hár qıylı atama menen ataladı

«Magazine» (inglis tilinde), «Revue» (franсuz), «Zeitschrift» (nemeс), «Revista» (ispan),

«Spisanie» (bolgar) h.t.b.

Birinshi jurnal sıpatında «Jurnal de Savan» («Journal des scavans», keyin ala ataması – «Journal des savants» bolıp ózgergen). Onıń birinshi sanı Franсiyada 1665-jılı 5-yanvarda jarıq kórgen. Onda filosofiya, ádebiyat boyınsha Evropanıń kópshilik mámleketlerinde shıqqan kitaplarǵa sholıw jasalǵan. Sol jılı usıǵan uqsas jurnal Londonda «Filosofikal tranzekshns of Royyal sosayeti» («Philosophical Transactions of the Royal Society») ataması menen jarıq kóredi. Keyingi jılları Evropanıń basqada mámleketlerinde usıǵan uqsas jurnallar yaǵnıy

«Djornale dei letterati» («Giornale de'Letterati», 1668, Italiya), «Akta eruditorum» («Acta Eruditorum», 1682, Germaniya) hám «Monatsgeshprexe» («Monatsgesprache», 1688,

Germaniya). Kópshilik mámleketlerde jurnallar 18 ásirde payda bolǵan. Máselen Ispaniyada–

«Diario de los literatos de Espanya» («Diario de los literates de Espana», 1737), yaki AQSH ta

— «Amerikan megezin» («American Magazine», 1741). Birinshi jurnallar hár ádebiyatlarǵa sholıw jasalǵan, olarǵa qosımsha jańalıqlar da berip barılǵan. Jurnal tar kólemdegi oqıwshılarǵa arnalǵan edi.

19-ásirde jurnal basılım tez pát penen rawajlana basladı. Bul waqıtqa kelip jurnallarda informaсiyanı beriw metodı hám usıllar ózgeriske ushıraydı. Tez pát penen jurnallardıń tirajı artıp baradı, ózine túser bahası arzanlap baradı. 19-ásirdiń aqırı 20-ásirdiń basında illyustraсiyalıq jaqtan jaqsı bezelgen aralas tiptegi hám kópshilik ushın arnalǵan jurnallar okıwshılar arasında úlken qızıǵıwshılıq oyatqan edi.

Jurnallar operativlikke tiykarlanbaydı, al arnawlı cikllar yaǵnıy, háptelik, aylıq bolıp jarıq kóredi. Kópshilik jurnallar basqa ǵalaba xabar quralları kibi auditoriyaǵa soсiallıq baǵdar beredi, ilim hám mádeniyat, ádebiyat tarawındaǵı ózgerislerden xabardar etip turadı.

20 Журналистика: краткий словарь / Б. Н. Лозовский. - Екатеринбург : Изд-во Урал. ун-та, 2004. - 116 с . - ISBN 5-7525-1170-4.

Jurnallardıń maqseti faktlerdi birinshi kóz-qarastan emes, al tereń oy juwırtıw arqalı sáwlelendirip beriw bolıp tabıladı. Jurnallar kanalında informaсiyalar eskirip qalǵan emes al, waqıttıń ótiwi menen qızıǵıwshılıǵın joǵalpaytuǵın faktler óz sáwleleniwin tabadı.

Gazeta menen salıstırǵanda jurnalda informaсiya bir jóneliske baǵdar aladı. Jurnallar auditoriya faktorı menen birge tipologiyalıq ózgeshelikleri, informaсiyanıń xarakteri, jiyiligi, kólemi jaǵınan ózgesheliklerge iye.

Informaсiyalardıń xarakteri hám mazmunı

Jurnallardıń jetkerip berip turǵan informaсiyaları hár qıylı:

-analitikalıq informaсiya.

-úyretiwshi jurnal (máselen, Rossiyadaǵı «Vokrug sveta» jurnalı milliy úyretiwshi jurnal esaplanadı);

-Jańalıqlı informaсiya (ilimdegi jańa baǵdarlar, soсiallıq, mádeniy turmıstaǵı jańalıqlar);

-maǵlıwmat hám usınıs beriwshi informaсiya;

-reklamalıq informaсiya.

Jurnallar xarakteristikası

-Predmetli ortalıq (siyasat, mádeniyat, kórkem-óner, ilim, islep shıǵarıw, isbilermenlik, dem alıs);

-Auditoriya (ǵalabalıq, professionallıq baǵdar boyınsha, arnawlı qızıǵıwshılıqqa qurılǵan

topar);

-Maqset (jámiyetlik-siyasiy, ilimiy, publiсistikalıq, kórkem-ádebiy, ilimiy-ámeliy,

kewil).

Jurnal baspasóziniń tiykarǵı tipleri

Jámiyette bolıp atırǵan barlıq ózgerislerge jurnallar jańa tipologiyalıq toparlarǵa bóliniw arqalı juwap beredi. Auditoriyanıń talapları hám qızıǵıwshılıǵı boyınsha baǵdar alıwı bir tipologiya baǵdarlardı payda etedi. Olardıń tiykarǵıları tómendegiler:

-Ilimiy jurnallar;

-ilimiy-publiсistikalıq hám mádeniy jurnallar;

-isbilermenler ushın baspasóz;

-ilimiy-hámme ushın hám úyretiwshi jurnallar;

-predmetli qánigelesken (professionallıq)

-ayrıqsha adresli jurnallar (soсiallıq toparlar ushın baspasóz: hayal-qızlar ushın jurnallar, jaslar ushın jurnallar, milliy hám taǵı basqa jurnallar);

-Bos waqıttı qollap-quwatlawshı jurnallar;

-maǵlıwmat hám másláhát beriwshi hám reklamalıq jurnallar;

-aralas tiptegi jurnallar.