Ibrayım Yusupov - Yosh

11

Sahralarda baǵı-bostan qulpırıp, Zamanǵa bir gózzal eskertkish bolıp, Ámiw jaǵasında jaynap turarsań.

1973-jıl.

RAHMET SAǴAN, ZAMANÍM!

Birew aytar: erte tuwılsam, Urısta mártlik eter edim dep. Birew aytar: erteń tuwılsam, Kommunizmge jeter edim dep. Kimi nahaq, kiminiki shın, Teksermeymen men bul tamanın. Óz waqtında tuwǵanıń ushın Rahmet saǵan, zamanım!

Urıslardan kesh tuwılsaq ta,

Mártlikke bay jaslıq dáwranım:

Qaytqan soldat penen bir sapta

Jutıp qayta tiklewdiń shańın,

Jaw qıyratqan jańa dúnyanı

Jas atlanttay iyinleskenbiz,

Dáryalarǵa qosıp dáryanı,

Tıń basında tońıp óskenbiz.

Írza bolıp márt áwladımnan Mırzashóller gúlin shashadı. Bratsk hám Qayraqqumnan Milliard juldız jımıńlasadı.

Usınshama ullı islerdi Aldımızǵa tartqanda waqıt, Atqarısıp atqan kisilerdi

"Zamanlasım" dew qanday baxıt!

"Watan" degen muxáddes sezim Kókiregimde tasqan bir dárya.

12

Ǵayratımız benen ol biziń Jasarıwshı bir gózzal dúnya. Juldızlarǵa ush dese Watan, Biz ushamız kosmosqa zuwlap.

Maqtanıshım, háy, ozıq ortam,— Gagarinshil náwqıran áwlad!

Jawızlıqqa toytarıs berip, Jaqsılıqqa saldıq kóp jollar. Azatlıqqa Aziya jerin, Shınjır úzdi qara muskullar. Kúyip Chili qayǵısı menen, Qutlıqlasıp Kuba tańların, Qurısamız qalıs qol menen Planetanıń Asuanların...

Bunıń bári meniń dáwirim, Meniń qayǵım, quwanıshlarım. Óz qálbine júregim meniń Sıyǵızadı pútkil jer sharın.

Modalardıń parqın bilsem de, Waqıtım joq onı quwıwǵa. Jumıs dese tayarman kúnde On tolǵatıp, toǵız tuwıwǵa. Keleshektiń bosaǵasına Birew jetpey, birew jetermiz. Biraq onıń beton jaǵasına Tereń iz qaldırıp ketermiz. Biz gúllentken bul jaǵıslardı Juwıp turar jańa tolqınlar. Súysindirip jańa áwladlardı, Biz dóretken qosıqlar jańlar.

Sizler ushın janım tásaddıq, Harmańızlar, áziz doslarım,— Aqsaqallar jolına sadıq

13

Qara saqal zamanlaslarım! Saǵan—aqıl, miynetim, kúshim, Ozıq oyım, biyik ármanım,— Óz úaqtında tuwǵanıń ushın Rahmet saǵan, zamanım!

1972.

JER PLANETASÍ

Jumırı jer urshıq bastay zırıldap, Quyash nurın iyirgen hám oraǵan,— Bir júrektey qásterlep hám abaylap, Alaqanda onı alıp baraman.

Meniń iynim —jas atlanttıń ıyıǵı, Jerdiń biyik órelerin tirep tur. Jaralı Jer—tiygen bomba qıyıǵı — Alaqanım aparatqan júrek bul. Házir onı óz ornına abaylap

Jas gewdege ornastırıp qoyaman, Sál eglensem júrek toqtap, jer qulap, Bárine tek men ayıpker bolaman. Bir mańlayǵa pitken eki kóz bolıp, Álem ishke demin tartıp qaraydı. Hámme tiller jalǵız awız sóz bolıp, "Abayla" dep, mennen nájet soraydı.

Óz ıǵbalım kúndey jaynap tursa da, Sonsha awır júkti aldım nege men? Mashaqatsız jasaw múmkin bolsa da, Jerdiń barlıq mashaqatın shegemen. Taw qoynına sulıw villa —jay qurıp, Nege men de ráhátke batpayman. Insanlardı aq-qaraǵa ayırıp, Gedeylerin nege jumsap jatpayman?

Joq, bul niyet — meniń ushın jat sawal, Men bólengen besik basqa urannan.

14

Pútkil xalıqlar ıǵbalı dep at shawar Bul besikte aq sút emip oyanǵan. Marks oylap bul besiktiń úlgisin, Leniń ullı aqıl menen dúzetken. Jas dúnyanıń qorǵap uyqı, kúlkisin, Rossiya dawıllarda terbetken.

Men insanman sol besikte túlegen, Azat elim altı ıqlımnıń birinde. Men miynetke ullı máni beremen, Barlıq xalıqlar bir semya elimde. Kewil sanam Jer —ananıń muńına

Dárman izlep, perzentindey sırlasqan. Million nervam meridianlar sımına Sheshilmestey shiyelenip shırmasqan. Sonlıqtan Jer jaralansa qaylarda, Vetnam emes, meniń júrek jaram ol. Bomba tússe bala oqıǵan jaylarǵa, Mısır emes, meniń ǵana balam ol. Pal shińgirik orǵan Kuba diyqanı

Shaǵlap kúlse, meniń shaǵlap kúlgenim. Juwenlenip Izraildiń qıyqańı,

Tileymen jurt tınısh ómir súrgenin. Óz bahtımnan men qanaat almadım, Jer táǵdirin oylap uyqım mazasız. Ádalatlıq planetası—ármanım, "Baysız, proletarsız, qulsız, xojasız". Adam degen maqtanıshlı maqluqtıń Jaqsılıqqa tolmaǵansha júregi,—

Jer jáhánde ádalatlıq, haqlıqtıń Tuwın tikpey pitpes árman-tilegim.

RABOCHIY INSAN

(Moskvadaǵı shariko—podshipnik zavodında)

Qolımdaǵı úsh túp qálempir gúldi,

15

Stanok ústine qoyıp qasıńa, Qarap tursam seniń islegenińdi, Ne oylar kelmedi deyseń basıma:

Jer betinde bizler tuwılıp ósip, Quwanamız, qayǵıramız, súyemiz, Quramız, egemiz, aytısqa túsip, Juldızǵa jol izlep, qıyal súremiz.

Bazda aqıl-oyıń alıstı sharlap, Ilim áyneginen úńilseń eger, Qıyamet kosmoslıq tezlikte zırlap, Astımızda tınbay aylanadı Jer.

Sen dúzetken ullı podshipniklerdiń Ústinde aylanıp túrma deymen ol...

Tiregi, iyesi ómirdin, Jerdiń, Rabochiy insan, máńgi aman bol!

1976.

* * *

Zamanınan kesh tuwılǵan adamlar, Men ayayman sizlerdi.

Hár kúni siz oyanǵanda kóresiz, Erte turıp basılǵan kóp izlerdi. "Qayda asıǵar bul izlerdiń iyesi?" Dep atlı izinen jayaw barasız. Misli jat májiliske kirgen bir kisi, Tilge shala túsip, esnep qoyasız. Adamlardıń ay, juldızǵa ushqanı Sizge ertek yaki bir tús kórgendey. Bıltırǵı gazetanın búgingi sanın Bıyıl oqın "jańalıqtı" bilgendey...

Zamanınan erge tuwǵan adamlar, Men ayayman sizlerdi.

16

Tómengi klassqa qaytadan túsip, Partalasqanday bolasız bizlerge. Siz bir gezde oqıp ketken kitaptı Jurt jańalıq bilip oqıp atkanday.

Ozıq eller basıp ótken etaptı Bir qalaq el jańa ótip atqanday.

Arman barıp jekkelikten zerigip, Biz jetkenshe siz qayırlıp turasız.

"Tuh, ne degen asıqpaytın adam" dep, Jurtqa giyne qılasız...

Waqtında dúnyaǵa kelgen adamlar, Qutlıqlayman sizlerdi!

Aprel, 1974-jıl.

JAŃA JÍL TILEKLERI

Jańa jıldıń bosaǵasın atlarda, Neler túsip, neler túspes yadlarǵa! Bıltır esitkendi, bıyıl kóz kórer, Dúnya jaqsılıqka qaray ózgerer, Birjıl—ullı qurılıs el ómirinde, Jańa altın tawı—jer óńirinde, Adam ómirinde bir jıl degeniń Burqıtıp jumsaǵan ǵáziyneń seniń.

Jıl basında kóp shártke qol qoyǵansań, Hám úsh júz alpıs bes gáwhar alǵansań. Sonı "kiris", "shıǵıs" qılıwdı sanap,

Jıl sońında sennen etedi talap, Summasın sen sol biyhesap byudjettiń, Qáne qanday iske ǵárejet ettiń?

BAM —nıń qurılısına úles qostın ba, KamAZ qurıp ya kosmosqa ushtıń ba? Kópir bolıp ullı tarnawdıń ústi, Qostıń ba ya "Taxiyatas— Nókisti"? Mol paxta bazasın dúzip Ellikte,

17

Gaz ashtıń ba Ústirttegi shóllikte? Ya súzdiń be sarı altınnıń qırmanın, Bas sanı kóbeyip, óstime malıń? Ya balıq suzdiń be Aral teńizde, Júrdiń be ya maǵlıwmatta eń izde? Respublika yubileyi aldında,

Nókisten mármerlep saray saldıń ba? Ya bir kanal, ya kollektor qazdıń ba, Ilim kuwıp yaki kitap jazdıń ba?

"Sapalı is" degen jarlıq aldıń ba? Yaki tálli —pálli jumıs qıldıń ba? Bir jıllıq sol hasıl kapitaldı sen Jumsadıń qaysınday "aylanıs" penen? "Schetıńa" túsken sol summa qayda, Plannan tıs qansha túsirdiń payda? Jalǵan akt jasap, sol kóp dáwlettiń Qanshasın oń—solǵa isirap ettiń?

"Debet", "Kredetiń" qaysınday halda? Esap —shot qılasań hújdan aldında. Hár jıl juwmaǵında Jámiyet aǵań Soǵan qarap baha beredi saǵan...

Bul sóz —jekke-jarım adam ushın tek, Xalqım, bul sózimdi sen kórme ántek. Sen ómirdiń qádir —qunın bileseń, Hár kúnińe jıl mazmunın bereseń, Saǵan óz xızmetin arnaǵan adam, Dańq hám abırayǵa bólener mudam, Ullı azamatlıq tabısıń menen.

Jıldı juwmaqladıń, toyla endi sen! Jańa jıldı qarsı alayıq qatırıp, Ketsin shampan tıǵınları atılıp, Gúllerdey dolansın Watan qızları, Jańlasın baxıttıń qosıq —sazları. Jas bahadır Jańa jıldı Qarbaba Saxnaǵa jetelep shıǵar aldıńda Ullı semya —keń stoldı aynalıp,

18

Baxıt kásaların qollarǵa alıp,

Jańa úmit penen sháwkildep júrek, Tileyik en jaqsı, eń sulıw tilek: Dúnyaǵa-tınıshlıq hámde parasat, Joq bolsın ǵawǵalı urıs—arasat! Doslar jılamasın, dushpan kúlmesin. Shólde juwsan emes, baǵlar gúllesin. "Bayqońır —Ay" túrist jolı ashılıp, Juldızlar kosmosta jatsın shashılıp. Bultlar biz aydaǵan jaqlarǵa kóshsin. Buwday shórek bolıp atızda óssin. Búlbil ashıqlarǵa uyqı bermesin, Hár úyde analar besik terbesin. Aǵashlar miywaǵa bayıp jıǵılsın, Ballar shokoladqa tayıp jıǵılsın, Jańa jıldı qarsı alayıq qatırıp,

Ketsin shampan tıǵınları atılıp!

1974-jıl, dekabr.

TUWÍSQANLÍQ

Tariyxlarǵa guwalı sóz, Hár bir dártke dawalı sóz, Kiyeli sóz, duwalı sóz: "Tuwısqailıq, tuwısqanlıq!"

Ar-namıs, hújdanı sherik,

Malı menen janı sherik,

Tamırında qanı sherik,

Xanalaslı tuwısqanlıq.

Bir oshaqqa ot jaqtırǵan, Bir jaylawda mal baqtırǵan, Toy, lazımǵa at shaptırǵan Ǵarǵa tamır tuwısqanlıq.

19

Bir tandırǵa nan japtırǵan, Mútáj zatıńdı taptırǵan, Biymezgil esik qaqtırǵan Tuwısqanlıq, tuwısqanlıq.

Ullı rus bawırmanım, Alǵan istiń awırmanın. Asqar tawım, meniń janım Aybatlı sóz tuwısqanlıq.

Jańa áwladı Berdaqlardıń Taras dańqın ardaqlar dım. Baxtın qaraqalpaqlardıń Bálent etken tuwısqanlıq.

Ózbekti óz aǵam etken, Ullı baxıt inam etken, Bir qazanda as demletken

Bawır basqan tuwısqanlıq.

Suwımdı saǵalas etken, Elimdi aralas etken, Túrkmenge namalas etken Ǵardashı kóp tuwısqanlık.

Kazaqlarǵa tay soyǵızǵan, Kırǵızlarǵa qoy soyǵızǵan, Úy tiktirip, bas qoyǵızǵan Tuwısqanlık, tuwısqanlıq.

Lenin jańadan kúsh bergen, Jaylawǵa keń óris bergen, Alıp ótken jeńislerden Qúdiretli kúsh tuwısqanlıq.

Asılǵanda jaw jaǵadan,

20

Shaqırǵanda ana—Watan,

Tuwılǵanday bir anadan,

Jawǵa shapqan tuwısqanlıq.

Jer qozǵalıp, bolsa apat,

Sháhárlerdi qılsa opat.

Jańa Tashkent bolıp abat,

Qala salǵan tuwısqanlıq.

Dáryanı dáryaǵa qosqan, Kosmostıń túńligin ashqan, Bir semya awqamlasqan, Máńgi jasa, tuwısqanlıq!

1972-j.

ÁMIWDI ATLAǴAN JOLLARÍŃ SENIŃ

(21-dekabr 1974-jıl Nókiske birinshi poezd kelgendegi mitingde oqılǵan qosıq).

Baxtıńnıń bulaǵı burqıp saǵadan, Kún-kúnnen uzayǵan qollarıń seniń. Nókisime qut darıtar jańadan Ámiwdi atlaǵan jollarıń seniń.

Ullı ırıs bar usı joldıń ózinde, Tuwrı sarraslıq bar basqan izinde, "Júriń, aparayın kommunizmge". Dep shaqırıp turar jollarıń seniń.

Kóp zamanlar keshti jolı tar bolıp,

Kópiri pútin arba jolǵa zar bolıp,

Endi ne tileseń bári bar bolıp,

Dúnyaǵa tutastı jollarıń seniń.

El biykarǵa ertek yadlaǵan emes.