MD hám PQJ / XX ásirdiń ekinshi yarımındaǵı qaraqalpaq dramaturgiyası rawajlanıwınıń baslı baǵdarları
.pdfxudojnigi, Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıqtıń laureatı I.
Alibekov.
Waqıyalar xudojniktiń tapqırlıǵında ápiwayı ǵana bezetilgen shańaraqta óz aynalısı menen ótip turadı.
Qıdır rolin Óbekstanǵa xızmet kórsetken artist B.Uzaqbergenov atqarǵan. Ol perzentlerine ǵamxor-mehriban áke, ómirlik joldası Nazlımdı jan táni menen súyetuǵın úlken hujdan, biyik ar-namıs iyesi. Avtor Qıdırdıń usınday insan sıpatında kelbetin bergen bolsa, rejisser da roldi Uzaqbergenovqa bergende jańılaspaǵan desek qáte bolmas.
Nazlım rolin belgili aktrisa M.Ismaylova atqarǵan. Nazlım-Qıdırdıń ómirlik joldası. Spektakl Nazlımnıń dem alısqa keliwin, Qıdırdıń asıǵıslıq penen kún sanap otırǵan saxnasınan baslanǵan. Qıdırdıń súyiushiligi, is háreketi,
Nazlımǵa intizarlıǵı tamashagóyler tárepinen isenerli hám jıllı kózqarasta qabıllanıp otıradı.
Nazlım bolsa dem alıstan kóterińki ruwxta, aytıwǵa til jetkisiz shadlıqta qaytıp kelip, kúyewi Qıdırdı xoshametleydi, onıń etken ǵamxorlıǵı, qarızlansa da qárejet tawıp emletkeni barlıq nawqaslarınan ayıǵıp qaytqanın aytıp onıń menen qushaqlasıp kórisedi…
Nazlımnıń xoshametleriniń shın júrekten emes ekenligin zeyinli tamashagóyler ańlap otıradı.
Álbette, saxnanıń birden-bir húkimdarı óner bolıp esaplanadı. Ol dramaturg pikirin ashıp beretuǵın, rejiserdiń sheshimlerine jan kirgizip tamashagóyler menen jekpe-jek, júzbe-júz qatnasta bolıp, oǵan zawıq baǵıshlaytuǵın, oylawǵa, pikir júrgiziwge májbúrleytuǵın da актёрлар.
Dramanıń bas qaharmanı-Nazlım. Waqıya sózsiz dógeregine jámlestirilgen bolıwı kerek hám solay islengen de. Tamashagóylerdiń tańlatatuǵın da jeri sonda-
Nazlım orta jasta, balaları er jetip, ulı Armiyada xızmet etip, qızı erjetkenlik atestatın alar dáwirinde óziniń keshikken muhabatıDáwrandı tabadı. Bul muhabbat burın bolarmedi, júreginde buqqı taslap pursat baylap jatır eken.
31
Bul jaǵın bizge avtor da, rejiser da ashıp bermeydi. Tamashagóy dıqqatıńda tosattan shahmaq shaqqanday birden bolǵanǵa uqsamaydı, sebebi Dáwran
(B.Nazarımbetov) Qıdırdıń dostısı, shańaraǵı burınnan bar-keli, sıylasıǵı bar adamlar. Keyinala Nazlım is-háreketleri, júrek tuyǵıları, Dáwranǵa degen muhabatı shın mánisinde ekenin áste-aqırın tamashaǵóyge túsindirip baradı.
Nazlım qansha anasına jalbarınsa da, onıń zarın shıbın shaqqan dárejede kórmeydi. Zayıbı Qıdır Nazlımdı jan-táni menen súygenlikten, joldan qaytıwın jabılıwı qazan jabılıwınsha qalıwın, heshkimge heshqashan tis jarmaslıǵın aytıp, erkek basın jerge ursa da Nazlımǵa kár etpeydi. Aydı etek penen jawıp bolmaǵanınday anasının qılıqlarına shıdamaǵan qızı Mehriyban, Nazlımnıń anası
Aysha (T.Qayıpnazarova) menen ákesi Turdıqulǵa (J.Sultabaev) bar haqıyqatlıqtı tógip salıp, anası Ayshanı jer toqpaqlattı, ákesi Turdıquldı jer tisletti. Olardıń muhabbat haqqında ulıwma túsinigi basqa adamlar, endi olar halıqtıń betine qalay qarap tik júrip jasay aladı. Olar ushın bul mashqala ólimnen de awır turadı. Bul jerde sóz oyını da sheberlik penen atqarıladı.
Aysha: - Ne bolıptı, ústinen shıǵıppa dese, ǵarrısı Turdıqul: - yaq astınan shıqqan, dep qárekeńe tán bolmaǵan sózdi ashıw ústinde aytıp saladı. Nazlımnıń ákesi Turdıqul qızınıń úyine awır halda keledi. Ákesi qızına pıshaǵın beredi, seniń bulay tik júrgenińnen saǵan jerdiń astı maqul, degen ǵápi edi ákesiniń.
Al Nazlım bolsa olardıń ar-namısı, qızı Mehriybannıń jan júyesinen shıqqan shıńǵırıǵın kók tiyin shelli kórmey, qayta olardı ózin túsiniwge, eleberin túsinip ketiwine isendirmekshi boladı.
Shın muhabbatın keshigip bolsa da endi tapqanın, ol muhabbat degen naysap júregin mıń jerinen qaplap otırǵanın, túsinetuǵın birde adamnıń joqlıǵına nalıydı.
Zalǵa tamashagoylerge uran taslaydı. Onıń muhabbatın túsingendey birew bolsa da quwatlawshı tayanısh kúsh izleydi, tamashagoyler menen tikkeley aralasıp ketedi.
32
Dáwrannıń zayıbı Orıngúl (artist-G.Jumaniyazova) Nazlımǵa kelip kóp jıllıq qurdaslıǵın, tatısqan duzın, ótken tatıwlıǵın ortaǵa salıp «esiń barda etegińdi jap», dostım, dep jalınıp aytqan sózlerin de qullaqa aspaydı. Sebebi, Nazlımxannıń keshikken muhabbatı qulaǵın gereń, kózin gór qılıp, álle qashan Orıngúl aytqan tuyǵılardan jurday bolǵan edi.
Orıngúl basqasha jol tuttı, ol óziniń Dáwranın kisige bermeytuǵın, óz Dáwranı etip uslap qalıw ilajların qarastırdı hám xojalıǵı buzılmawı jolların taptırdı. Avtor da, rejisser da, akter da bul jerde ata babalardan qalǵan «at aylanıp qazıǵın tabar», «adasqannıń ayıbı joq, qaytıp úyirin tapqan soń» naqıllarına ámel qıldı. Orıngúl nege men sol hayal islegen nazdı isley almayman, bir waqıtları erimdi erkeletken ózim, házir nege qolımnan kelmes eken, álle umıtıp kettiń be? Rastan da men eri túńilip taslap ketetuǵın qatınǵa aylanǵanım ba? Xojalıqtıń wytqısıqatın, óresi-erkek ekenin bile tura men bul shańaraqtıń óresinen nege ayrıldım?-degen sanı joq sawallarǵa juwap izlep, óz-ózine esap berdi. Nátiyjede, Dáwran úyine qayttı, Nazlımǵa bergen kewili, muhabbatı Dáwrannıń dostı Qıdırǵa qılǵan qıyametinen basqa hesh nárse bolmay shıqtı. Bul awhal Nazlımnıń júregin jáne de tilkimlep ústi-ústine duz septi.
Ar-namısqa shıdamaǵan Nazlımnıń anası Aysha jan tapsırdı. Onıń qayǵısı keshikken muhabbat hásireti aldına túkke de turmaytuǵın, názerge de ilinbeytuǵın bir nárse sıyaqlı bolıp qaldı.
Biz esitip-bilip júrgen muhabbatımız eki túrli boladı. Birewi-gúl sawǵa etip, qosıq jazıp, ah urıp, arasında kóz-jas ta tógetuǵın, biraq azı-kem qarsılıqqa ushırassa, ertektegi sherim etiktey qaq ayırılıp sótilip ketedi. Al, ekinshisi-gúl de kótermeydi, kóz jasın da tókpeydi, qarsılıqqa ushıraǵan sayın nıǵayıp bara beredi.
Bunday muhabbatlardıń bir tilde, biri kewilde deydi. Birinshi muhabbatıń gúl menen kóz jasın alıp taslasań, aq tawıqtıń muhabbatı boladı da qaladı.
M.Ismaylova bas roldi oǵada kámine keltirip atqardı. Dáwrannıń muhabbatı aldamshı ekenin bilip jılap atırsa, zalda tamashagóyler arasında «haqqıńnan» degen gápler de esitilip turdı.
33
Nazlım obrazı jaratqan aktrisa sol rolge júdá berilip, jigerlenip, bar talantın iske salıp oynadı. Nazlımnıń ishki sırların ashıp berip, onı muhabbat qurbanı etip kórsete aldı. Sózlerdi ornı-ornında qollandı. Qanday jerde qanday sózler aytılıwı keregin bárin aktrisa tamashagóylerge tolıq jetkeredi. Ulıwma, spektalde barlıq aktyorlar rollerin derlik orınlı atqardı. Zıyat-kem qozǵalıs payda bolmaydı.
Avtor Q. Mátmuratov temanı tıńnan jarıp, waqıyanı partawdan tapqan emes.
Bul illet deymiz be, bizge aralasıp sińisken Evropa mádeniyatı deymiz be, qalay aytsaq ta, pesa waqıyası biziń búgingi turmısımızda az da bolsa ushırasıp turatuǵın waqıya. Júdá tańlanıp jaǵa uslaǵanday jeri joq.
Ásirese, sońǵı waqıtları muhabbat degen iláhiy kúshke iye sóz ápiwayı sózler dizbegine kirip ketken sıyaqlı. Qosıǵında muhabbat, súyemen, kúyemen,
ólemen, tamnan boyımdı taslayman degenlerdi jasıraq gezlerimizde baqsılar aytqan «Ǵárip ashıq» dástanında Sánemniń kóshkiden Ǵáriptiń ústine ózi taslaǵanınan esitip edik, biraq kóz benen kórgenimiz joq.
«Jazıwıshı-adam janınıń injeneri» degen gáp bar. Injener texnikanıń nuqsanların aldın-ala bilgenlikten injener. Bul jerde avtor muhabbattıń keshigiw sebeplerin, baslanıw tiykarların muhabbattıń ózi gózlegen maqseti neden ibarat, onıń ne menen pitiwi kerek, bulardı ashıwǵa tamashagóylerge jetkerip beriwge háreket etpegen. Qalǵan jaǵın tamashagóy oy-tárezisine salıp qaysı tası menen ólshese óz erkinde.
Muhabbattıń tiykarı qosılıw bolsa, onıń aqıbeti dúńyaǵa keletuǵıń perzentler emes pe? Ana muhabbatı azı-kem perzentlerge de bólinbey me? Sebebin qarastırıp aqıbet penen jalǵastırıw kerek pe edi? Avtor da, rejiser da dramanı qaytadan kózden ótkergeni jón bolar degen pikirdemiz.
Spektakl haqqında juwmaqqa keletuǵıń bolsaq, gójegin tawıp emizbey, manlayına tewip ketetuǵın qoyan atawılını kóz aldımızǵa keltirip anası salǵan dártten júregi shekken zardabqa shıdamay Nazlımnıń qızı Mehriybannıń ashshı shıńǵırǵan dawısı qulaǵımızda qalǵanın jasıra almaymız.
34
«Keshikken muhabbat» spektaklniń sátli shıǵıwında avtor menen rejisserdıń miynetleri teńdey. Ulıwma, kóp jıllardan beri bunday spektakldiń teatrımızda bolmaǵanın jasıra almaymız.
Ǵárezsizlik jıllarında qaraqalpaq dramaturgiyasına salmaqlı úles qosıp kiyatırǵan talantlı dramaturglerdiń biri Saylawbay Jumaǵulov bolıp esaplanadı. Onıń 1992-jılı «Adamlar qalay buzılǵan», 1993-jılı «Kúyewińdi berip tur» atlı komediyaları Sapar Xojaniyazov atındaǵı jas tamashagoyler teatrında qoyılıp, tamashagóylerdiń dıqqatın ózine tarttı. Biz endi usı shıǵarmalarǵa azıkem pikir bildirip ketpekshimiz.
Ózbekstan xalıq jazıwshısı, belgili kúlki sóz sheberi Sayd Axmad qaraqalpaqtıń belgili yumoristi Saylawbay Jumagulov haqqında «Mushtum» jurnalında «Qaraqalpaqta Saylawbay Jumagulov degen túp dese, túpirigi shayandı til tarttırmay óltiretuǵın, tili záhárge aylanıp ketken yumorist shıǵıp qaldı»,-dep biykarǵa aytpaǵan eken.
Sapar Xojaniyazov atıńdaǵı Qaraqalpaq Mámleketlik jas tamashagóyler teatrında bul yumoristtiń «Kúyewińdi berip tur» atlı bes kórinisli komediyası saxnaǵa qoyıldı.
Komediyanıń qısqasha mazmunı tómendegishe: Marjan atlı jas ilimpaz qız óziniń 30 jasqa shıqqanın óz dosları menen belgilep atırǵanında, kútilmegen telegramma kelip qaladı. Qırǵızstanlı dosları asıǵıs salıptı, olar beri qarap qıdırıp qıdırıp kiyatırǵanın aytıptı.
Marjan qıyın bir jaǵdayǵa túsip qaladı. Sebebi, bul qırǵız doslarına-Manas hám Ǵumshaǵa bir waqıtları sol jaqta dem alıp qayıtqanında «kúyewge shıqqanman, úyde ayday kúyewim bar» dep maqtanıp aytıp salǵan edi. Ol kiyatırǵan qırǵız doslarının aldında ótirikshi bolǵısı kelmeydi. Bul qıyın jaǵdaylardan qalay bolmasın shıǵıw jolların qarastıradı. Buǵan úyindegi tuwılǵan kúnine qatnasıp atırǵan óz dosları járdemge keledi. Aqırı, bári uzaq oylasıp, bir táwekelshilikke qol uradı. Qumarxan atlı kommerciya menen shuǵıllanatuǵın qurdasınıń máskúnem kúyewin waqıtsha eki-úsh kúnge sorap aladı.
35
Marjannıń qırǵız dosları wádesinde turıp onıń úyine qıdırıp ta keledi. Bular keliwden qıyan-keski waqıyalar baslanadı. Súwretler almasıp, sorap alǵan kúyewi kútilmegen qızıqlı waqıyalarǵa ústi-ústine tap bola beredi.
Bul spektakldiń jáne bir utıp turǵan jeri-ol tek bastan ayaq kúlkige qurılmaǵan. Birinshi kórinisten baslap komediya menen bir qatar elespesiz tragediya da áste rawajlana baslaydı. Yaǵnıy, bul saxnalı shıǵarmada tragediyalıq waqıyalar da óz kórinisin tapqan.
Bul komediya tek qaraqalpaq tamashagóylerdiń názerinen orın alıp qoymastan, Ózbekstan Respublikasınıń Qashqadarya wálayatındaǵı
M.Tashmuxamedov atındaǵı dramalı teatrında saxnalastırılıp, ózbek tilinde tamashagóylerge qoyılıp berildi. Solay eken, Saylawbay Jumaǵulov qaraqalpaq
ádebiyatında óz ornı bar hám óz tvorchestvosı arqalı qaraqalpaq dramaturgiyasında jetiskenliklerge iye jazıwshı bolıp tabıladı.
Saylawbay Jumaǵulovtıń «Adamlar qalay buzılǵan?» dramasınıń ideyası adamlardıń ne sebepten buzılǵanlıǵı haqqında emes, al adamdaǵı eń joqarǵı kúshhujdan haqqında. Yaǵnıy, adamlar qanday tuxım jewinen biyǵárez, adamda hujdan degen sezim bolsa, álbette, bárin jeńip shıǵadı.
Sonıń menen birge, adamlar arasındaǵı bir-birewge degen qarım-qatnas, muhabbatıń bekkem bolıwın, hárqanday oylamay islegen istin aqırı adamǵa dushpan bolatuǵınlıǵın maqset etip qoyadı. Demek, dramaturg Saylawbay Jumaǵulovtıń «Adamlar qalay buzılǵan?» shıǵarmasın dıqqat penen oqıp qarasaq, joqarıda aytılǵanday, jaqsılıq penen jamanlıq ortasındaǵı mawasasızlıq penen alıp barılǵan gúresti ayqın sezip otıramız.
Adamzat payda bolǵan berli bar bolıp, óz-ara keskin gúresip kiyatırǵan bul eki kúsh hesh waqıtta kelisimge kele almaydı.
Kópshilik jaǵdaylarda jamanlıq jeńiske erisedi. Biraq waqıtsha. Aqırǵı waqıtta jaqsılıq jeńip shıǵatuǵının tájiriybede de, kórkem shıǵarmada da belgili.
Biraq Saylawbay Jumaǵulovtıń «Adamlar qalay buzılǵan?» shıǵarmasında jaqsılıq jamanlıqtıń ústinen keskin jeńiske erise almaydı, tek jeńiske degen
36
háreket, umtılıwshılıq seziledi. Adamlar jamanlıqqa qarsı gúrestiń jolın taba almay, Sulayman patshadan mádet soraydı. Ol bolsa keskin bir ilaj kórmey,
«Hujdanıńızdı oyatıńlar!» dep saza beriw menen ǵana sheklenedi.
Konflikttiń bul sheshimi-professor Kamal Mámbetovtıń sózi menen aytqanda
«… avtordıń ózi súwretlep otırǵan ómir shınlıǵına shıǵarǵan húkimi. Adamlar arasındaǵı qarama-qarsılıq, talaslardıń, gúreslerdiń pitiwi. Hár túrli táǵdirlerdiń tartısınan sońǵı nátiyje. Waqıyaǵa qatnasıwshılardıń sońǵı jaǵdayı»,-dep qabıl etsek, onda Saylawbay Jumaǵulovtıń «Adamlar qalay buzılǵan?» dramasındaǵı konflikttiń sheshimi oqıwshı yamasa tamashagóydiń óz erkine qaldırılǵanın kóremiz.
Ádebiyat birinshi gezekte adamlar obrazın dóretetuǵın kórkem ónerdiń bir túri. Sebebi, kórkem shıǵarmanıń eń baslı ózegi de obraz bolıp esaplanadı. Obraz degenimiz-bul adamlardıń sın-sıpatı, oyı, minez-qulqı, xarakteri, ádetleri, bir-biren ajıralıp turatuǵın sıpatlı belgileri. Dúńyada qanshadan-qansha adamlar bolsa, olardıń ózine tán belgileri, qásiyetleri bar. Barlıǵı da kórkem obrazlarda berilgen. Obraz bolıw ushın da tásirli sóz, kúshli sezim hám tawıp aytılǵan pikirler bolıwı kerek. Dramadaǵı obraz drama qaharmanlarınıń háreketi tiykarında payda boladı.
Bul janr hám obraz qaraqalpaq ádebiyatında sońǵı dáwirde payda bolıwına qaramastan, xalıqqa ábden tanıs bolǵan dramalıq qaharman kelbetleri payda boldı.
Máselen, Baǵdagúl, Aygúl, Abat, Aysánem, Áwez, Tillaxan h.t.b.
Sonıń ishinde S.Jumagulovtıń «Adamlar qalay buzılǵan?» shıǵarmasında da qaharmanlar obrazı keń súwretlenedi. Avtor Sulayman patsha obrazın dúńyadaǵı barlıq tirishilik iyeleriniń tilin úyrengen aqıllı, kóp oqıǵan adam sıpatında kórsetse, al Mástan kempirdiń sırtqı kórinisin-shashı uwdar-duwdar, tisleri ketik, alba-dulba kiyingen, túri qorqınshlı, ishki-keshirmeleri aytqanınan qaytpaytuǵın ójet, dushpan, hámel ushın jan beriwge tayar adam kórinisinde súwretleydi. Hátte onıń bul
ádetleri, onıń sóylegen sózi, háreketlerinen sezilip turadı. Sonday-aq usınday unamsız tiplerdi Tıshqanbiyke, Jılanbiyke,
37
Túlkibiyke, Dońız, Quyrıqsız maymıl obrazları menen súwretleydi. Máselen,
Tıshqanbiyke, minezleri ózgermeli, háreketlerindegi jalbarınıw, jaǵımpazlanıp
Mástan kempirge jaqsı kóriniwleri kúlkige alınadı.
Quyrıqsız maymıl ózin haywanlar qatarına qospay, adamlar mennen dóregenge usaǵan jalataylıq háreketi nátiyjesinde quyrıqsız qaladı.
Shıǵarmadaǵı bas wázir, birinshi aqılgóy, ekinshi aqılgóy obrazları kóbinese folklorlıq shıǵarmalar-dástan, erteklerde kóplep ushırasadı. Sulayman patshanıń aqılgóyleri aqılsızlıq etip, jamanlıq tuqımın joytıwǵa aqıl qoyǵan wádepaz sıpatında súwretlenedi. Solay etip, shıǵarmada qaharman obrazı avtor tárepinen sheber súwretlengenligi, olardıń háreketine say dóretilgen obrazlar ekenligin kóriwimizge boladı. Ulıwma aytqanda, belgili qálem iyesi Saylawbay Jumaǵulov
óziniń «Adamlar qalay buzılǵan?» shıǵarması arqalı jámiyetimizde sońǵı jılları kóbeyip baratırǵan reyimzislik, jaǵımpazlıq, ashkózlik, ótirikshilik hám basqa da kóplegen unamsız qásiyetlerdi áshkaralap, olardıń tamırına balta urıwǵa háreket etedi. Biraq shıǵarmada dıqqat awdaratuǵın bir fakt bar. Sulayman patsha adamlarǵa bir-birden jaqsılıqtıń tuxımın jegizip bolıp ózi ketip qaladı. Endi qarańusı tuxımdı hámmeden burın jegen bas wázir, eki aqılgóyi, úshewi taxtqa talasıp qaladı. Demek, sen jaqsılıqtıń tuxımın qansha jeyber, ar-namıs, hujdanıń bolmasa, paydası joq degen ideyanı beredi.
Adamnıń jaqsı yaki jaman bolıwı eń dáslep shańaraqtaǵı tárbiyaǵa, eń baslısı adamlardıń hujdanına baylanıslı.
Sonıń ushın da shıǵarmanıń sońında Sulayman patsha adamlarǵa óz hujdanların oyatıwǵa buyıradı. Sonda ǵana insan hujdan arqalı ózine durıs, tuwrı jol tańlaydı. Dúńyada hesh bir jamanlıq, iplaslıqtan qorıqpaytuǵın bir nárse bar. Ol-insan boyın qamtıǵan hujdan sezimidur. Hujdan adam-qanına aralasıp ketken jamanlıqlar hám iplaslıqlardı joq etiwge qúdiretli. Demek, insan óz hujdanına qulaq salıp, onı tereń ańlay biliwi kerek, orınlay alıwı kerek, tek ǵana hujdanlı, onıń buyrıǵına ámel qılatuǵın insanlar ǵana ullı maqsetlerge erise aladı.
38
Saylawbay Jumaǵulovtıń «Adamlar qalay buzılǵan?» shıǵarması, mine, usınday óziniń tárbiyalıq áhmiyetli jaǵınan da oqıwshılar tárepinen jaqsı bahalandı hám unamlı dep tabılǵan shıǵarmalardan esaplanadı.
39
Juwmaq
Biz «XX ásirdiń ekinshi yarımındaǵı qaraqalpaq dramaturgiyası rawajlanıwınıń baslı baǵdarları» atlı bul pitkeriw kániygelik jumısımızda usı dáwir dramaturgiyasındaǵı, túpkilikli ózgerislerge, janrlıq-formalıq izlenislerge, dramaturgiyanıń rawajlanıwınıń tiykarǵı baǵdarına, usı dáwirlerde dramaturgiyada dóretiwshilik miynet etken J.Aymurzaev, S.Xojaniyazov, P.Tilegenov, T.Seytjanov, T.Jumamuratov, I.Yusupov, T.Qayıpbergenov, Q.Matmuratov, O.Abdiraxmanov, M.Nızanov, S.Jumaǵulovlardıń baslı dóretpelerine tallaw islep, tómendegidey juwmaqlarǵa keldik.
1. XX ásirdiń ekinshi yarımı qaraqalpaq dramaturgiyasına sınaqlı reformalardı alıp keldi. Dramaturgiyada original dóretpelerge kóbirek dıqqat awdarılıp, onıń tematikalıq diapazonı da zaman ruwxına say jańara basladı. Tariyxıy-revolyuciyalıq temadan tariyxıylıqqa, tariyxıylıqtan tariyxtıń «aq daqların»-sóylenbegen betlerin sóyletiwge, zamanagóy temalardı tereńirek súwretlewge, repressiya qurbanları ómiriniń sırlı betlerin ashıp beriwge bet burdı.
Dramaturgiyada jańa janr, jańa formalar payda bola basladı. Ótkendegi atababalarımızdıń azatlıq, el-xalıq baxtı ushın alıp barǵan gúreslerin sáwlelendiretuǵın T.Qayıpbergenovtıń «Aydos baba» («Mıń tillaǵa tigilgen gelle») sıyaqlı iri polotnolıq tragediyaları payda boldı. Jazıwshı T.Qayıpbergenov bul shıǵarmasında haqıyqıy dramaturg T.Qayıpbergenovqa aylanıp, Aydos obrazın prozadaǵı Aydos obrazınan da quramalı hám qarama-qarsılıqlı etip, dramatizmge tolı tárepleri menen haqıyqıy realistlik jobada kórkem etip gewdelendirip bere aldı,
Aydos xarakteriniń prozada ashılmay qalǵan ayırım sıpatlı belgilerin dramalıq formada sheber etip ashıp berdi.
2. Házirgi qaraqalpaq dramaturgiyası izleniw jolında. Bul kópshillik sınshılarımız aytıp atırǵanınday «artta qalıp qoydı, rawajlanıw joq!» degen pikirge ulıwma jantaspaydı. Ózbek xalıq jazıwshısı Ádil Yakubov aytqanınday:
«Sınshılar, geyde tamashagóyler dramaturgiyanı óldi, endi saxna shıǵarmaları
40