MD hám PQJ / M.Nızanov prozasında qaharman obrazın jasaw ózgesheligi
.pdf
shıǵaratuǵını turǵan gáp. Óytkeni, bul eki «qanxor» da awır jınayat islegen–ekewi de hayalların jawızlarsha óltirgen. Biraq bul jınayatlardıń úlken sebebi, tiykarı bar ekenligin ele hesh bir oqıwshı bilmeydi, hátteki, sezbeydi de. Avtordıń sheberligi usında. Jazıwshı waqıyanıń sheshimin aldın ala oqıwshıǵa tolıq bildirmey, onı belgili bir waqıyalar dawamında jumbaqlı túrde saqlawǵa, usı arqalı oqıwshılardı
burınǵıdan da beter ıntıqtırıp qızıqsındırıwǵa umtıladı. Áne usı usıldı
M.Nızanovtıń bayanlaw poetikası salasındaǵı belgili bir sheberliginen dárek beredi dewge boladı. Bunıń ústine avtordıń shıǵarmanıń baslamasındaǵı prologlıq
áhmiyetke iye kórinislerdiń de kartinalıq hám poetikalıq sıpatı joqarı bolıp tabıladı. Qarańız:
«–Qashıńlar! Joldı ashıńlar! |
|
|
|
–Qashıńlar! Jaqınlaspańlar! |
|
|
|
–Kimde kim járdem beriwge urınsa eskertiwsiz atıladı! |
|
||
–Qanxorlarǵa ólim! |
|
|
|
–Qanxorlarǵa nálet! |
|
|
|
…–Bular neshe adam óltirgen eken?! |
|
|
|
–Kim biledi diyseń, on beslegen bar shıǵar?! |
|
|
|
–Kóp! Ana, oń |
jaǵısındaǵınıń |
ózi |
tórt shańaraqtıń |
nárestesinen ǵarrısına deyin qırıp ketken!
–Bergisin men tanımayman, ol náshe shegip, e s-aqılın joytıp, óz hayalın
malday jiliklep bólgen!
–Miyrimsizler, nege turıpsız? Urıńlar olardı!
–Xalayık, qanxorlardı urıńlar!
Bunday ǵázepli qıyqırıwlar hár bir júzlegen qádemnen tákirarlanıp turdı hám izinshe qol-ayaǵı baylawlı jınayatshılarǵa gá tas, gá kesek, gá qayıstıń toǵası kelip tiyip atır. Olar qorǵana almas edi, qol-ayaǵı baylawlı. Tek ǵana arman-berman basın tawlaydı, kózin jumadı. Izinshe
31
awzı-murnınan ziyrek-ziyrek qan aǵadı. Qanxorlardı tiyegen mashina dar maydanına irkilmey ótip ketti»1.
Mine, usı kórinis hám dialoglardıń ózi shıǵarmadaǵı keskin dramatizm menen saxnalıq kórinislerge tolı kartinanı oqıwshınıń kóz aldına elesletip turadı. Bul kórkem qásiyetler povesttiń bir tutas syujetlik baǵdarında taǵı da keskinlestirip, jáne de ayqınlastırılıp, detallastırılıp súwretlengen.
Dıqqatqa ılayıq jeri sonda, povesttegi waqıya-hádiyseler personajlardıń qıymıl qozǵalısları, háreketleri, ulıwma, shıǵarmanıń bir pútin bayanlaw qurılısı tús forması–eki «qanxor»dıń Miyribek penen oleg-Orınbaydıń sudyaǵa aytıp bergen awızeki gúrrińleri arqalı súwretlenedi. Bul súwretlew usıllardı povesttiń bayanlaw poetikasın ózgeshelendirip, bolǵan waqıyalarǵa degen oqıwshınıń isenimin arttırıwǵa xızmet etedi. Bunıń ústine jazıwshı qollanǵan geypara ulǵaytıp súwretlewlerdiń de jarasımlılıǵın bayqaw qıyın emes. Qullası, povesttiń emocionallıqekspressivlik tásirsheńligin kúsheytip, kórkem tildiń ózgeshe tús hám boyawlarǵa dóniwine alıp kelgen. Jazıwshı syujet dúziw hám oǵan kirgizilgen waqıyalardıń kompoziciyalıq jaylastırılıwın támiyinlewde tús kóriw menen ádebiy qaxarmanlardıń awızeki sóylew usıllarınıń jigin bildirmey biriktirip jiberiw barısında óz sheberligin kórsetken. Usı eki usıldıń tıǵız birligi povesttiń ayrıqsha kórkemlik kúshin támiyinlewge xızmet etken.
Jazıwshı tásirli dialoglar arqalı kúndelikli turmıs tirishiligine tán waqıyalardı syujetke arqaw etiw arkalı-aq onıń astarındaǵı tereń mánini oqıwshıǵa jetkeriwge umtıladı. Máselen avtor ádebiy qaharmannıń turmısındaǵı jeke shańaraqlıq xarakterdegi konfliktlerdiń áste aqırınlıq penen baslanıw máwritlerin ańlatar edi. Bunı Meyirbektiń ózi de, hátteki, okıwshı da tap povesttiń aqırına shekem birden ańlay almaydı. Jazıwshınıń sheberligi de mine usında. Ol ádebiy qaharman xarakteriniń
1 Нызанов М. Екин қанхор. «Арал». Нөкис: 1994, 3-4-бб.
32
evolyuciyasın usılayınsha elespesiz túrde hám isenimli halda súwretlep bere alǵan. Jazıwshı shıǵarmada ádebiy qaharmanlardıń dialogların ótkirlestirip beriw hám olardıń qıymıl qozgalısların sheberlik penen súwretlew arqalı olardıń kórkem obrazların isenimli dárejede ashqan. Solay etip olar atız basındaǵı muhabbat sebepli turmıs quradı. Studentler qalaǵa qaytatuǵın waqıt bolǵan soń, Ayparsha da
oqıwına barıwı kerek boladı:
«Ene ruqsat berińiz, men oqıwıma barmaqshı edim!-dedi toy ótken soń bir-eki kúnnen keyin azanda hámme dásturxan basına jám bolǵanda… Ayparsha meni tatlı demleri menen demiktirip, óziniń álle qashannan berli hayal ekenligin maǵan bir
ómirge sonda umıttırıp qoyǵan edi.
Apam ne qılamız degendey aǵama qaradı.
–Bara bersin,-dedi aǵam.-Onı oqıwınan qaldırıp ne qılayın dep ediń?! Bir hápte qalǵanı az ba?!
…–Ene, taǵı bir gápim bar edi,-dedi Ayparsha ádep saqlaǵan bolıp.
–Ayta ber, qaraǵım!
–Aǵam ózime atap úsh bólmeli kvartira alıp qoyǵan edi. Qay wak shańaraq bolsań, usı jay seniki degen.
–Ol qáyerde?
–Mikrorayonda.
–Qudayım-aw, shańaraqtı erkek balaǵa ápermey me?
–Ulı da, qızı da men-ǵoy, ene!
Apam aytqan gápine pushayman bolıp úndemey qaldı.
–Háwittey jayda bir ózim qorqaman,-dedi Ayparsha taǵı.-Eger jiberseńiz, Meyirbekti de ózim menen birge alıp keter edim. Apam menen aǵam biraz waqıt
únsiz qaldı.
–Meyli baraǵoyıń,-dedi bir waqıtları aǵam.- ekewińiz baxıtlı bolsańız boldı, qayerde júrgende ne.» (16-17-bb).
Meyirbek usılaysha Ayparshanıń izine erip, onıń professor ákesi alıp bergen kóp qabatlı úyindegi jayına jasawǵa keledi. Qızdıń ákesi:
33
«Qızımız erkelew ósken, sen erkekseń, ózińdi qolǵa al…!» dep oǵan tuwrı jol kórsetedi, aqıl-parasatlı gápler menen onı qollap quwatlaydı. Meyirbek: «–Eger ol meniń deydime kónbese qáytemen?» degen gápti de aytıp saladı. Usınıń ózi de Meyirbek penen Ayparshanıń hám onıń ata-anasınıń arasındaǵı jay kózge kórine bermeytuǵın qarama-qarsılıqlardı ańlatıp turǵan sıyaqlı. Rasında da, Ayparsha menen Meyirbek arasındaǵı konflikt kem-kemnen keskinlese baslaydı hám ol povesttiń áste-áste baslı konfliktine aylanadı. Olardıń sociallıq shıǵısı, dúnyaǵa kózqarası, sawatı, krugozorı, qáliplesken ádep-ikramlıq qádeleri arasındaǵı úlken ayırmashılıq bull konfliktke tiykar boladı. Máselen, Ayparsha sportsmen, qılıshlasıw óneri boyınsha chempion, xosh kewilli, shoq qızlardıń biri. Bul nárse jas kelinshek penen kúyewi arasındaǵı qayshılıqlardı barınsha shiyelenistirip barıwǵa sebepshi bolǵanday sıyaqlı. Jumıstı chempionlıq penen sport jarısların bánelep, olardıń úyine túrlitúrli qonaqlar kele baslaydı. Sonday waqıtları Meyirbek bolsa awılda anası awırıwlı waqıtları islegen «kárin»e kirisip ketedi:
ústine áljapqısh, iynine súlgi jawıp alıp xızmetke qumbıl boladı. Buǵan Ayparsha jádigóylenip kúledi. Jalataylıq penen awıl balasın aldarqatıw arqalı Ayparsha
óziniń aytqanın boldıradı. Bara-bara Meyirbek, hátte kelinshegi buzıq jolǵa túskenin bilse de, hesh nárse bilmegendey bolıp júretuǵın halǵa jetedi. Bulardıń barlıǵın súwretlewde jazıwshı tásirsiz túrdegi avtorlıq súwretlewler menen sırttan turıp bayanlawlarǵa túspesten, al Ayparshanıń ótken ómirine tiyisli bolǵan qosımsha syujetlik bólekshelerdi, onıń kısqa-qısqa awızeki gúrrińi arqalı-aq oqıwshıǵa jetkerip baradı. Bul usıl povesttiń ulıwma syujet dinamikasın shıyraqlastırıp, nıǵaytıp barǵanlıǵın kóriwge boladı. Demek, usı usıl arqalı jazıwshı tek ǵana syujetti hám qaharman obrazın ashıwdıń dinamikalıq usılın emes, al analitikalıq formasın da aktivlestirip, nátiyjede ádebiy qaharmannıń ishki minez qulq belgilerin tereńnen ashıwǵa erisip otırǵan.
34
Povestte Ayparsha menen Meyirbek arasındaǵı qarama-qarsılıqlardıń, yaǵnıy
ádebiy konflikttiń kem-kemnen shiyelenisip kiyatırǵanlıǵın kórsetetuǵın psixologiyalıq halatlar júdá sheber berilgen. Shıǵarmanıń usınday dramatizmge tolı hám bir tutas shıǵarmanı kartinalıq, saxnalıq kórinislerge iye videofilmlerge tán súwretlewler kópshilik orındı quraydı. Bizińshe bul nárse povestte bir neshe janrlardıń qásiyetleriniń sheber sintezlenip berilgenligin ańlatatuǵın belgiler bolıp, olardı unamlı poetikalıq qubılıs dep bahalawǵa boladı.
Biz povesttegi ishki monologlıq hám dialoglıq súwretlew formasının kóp ushırasatuǵınlıǵı onda dramalıq, saxnalıq sıpatlardıń kóp jámlengenin ańlatatuǵınlıǵın, bul bolsa óz gezeginde avtordıń indvidual ózgesheliginen dárek beretuǵınlıǵın aytıwımız kerek.
«Apamnıń mereksine qáyin atamız da, qáyin enemiz de keldi. Biraq Ayparsha joq edi. Professor meni anamız shıǵıp ketkennen keyin bir shetke shıǵarıp aldı.
–Ayparsha qayda? – dedi ol.
–Jumısında…
–Nege kelmedi?
–Amerikadan bir topar biznesmenler kelip atır eken…
–Há, biznesmende bası qalsın onıń! Barǵannan keyin firmadan shıǵarıp al. Muǵallim bolsa da ashtan ólmeydi.
Professor maǵan bul sózlerdi shını menen aytıp turma dep hayran qaldım. Lekin oǵan meniń qolımnan kelmeydi dep ayta almadı…» (29-b).
Sezilip turǵanınday-aq sheberlik penen qollanılǵan bul qısqa dialogte qaharmanlar obrazınıń tereńnen ashılıp atırǵanlıǵı ayqın kózge taslanadı. Tap usınday taqlettegi ashıq aydın xám qısqa ótkir dialoglar Meyirbektiń anası jerlengennen soń on kúnnen keyin bir «Mersedes» mashinasına minip kúyewin alıp ketiwge kelgen Ayparsha menen kúyewiniń arasında da bolıp ótkenligin jazıwshı júdá tereńlestirip hám ayqınlastırıp súwretlegen.
35
Jazıwshı povestte dialogqa úlken funkciya júklegen. Múmkin onıń drama janrında úlken tájiriybe toplaǵanı járdem bergen shıǵar. Óytkeni, povestte dialog
ápiwayı soraw-juwaptıń shegarasınan shıǵıp, ádebiy qaharmanlardıń xarakterin ashıwda konfliktti keskinlestiriwde, syujetti rawajlandırıwda úlken xızmet atqarıp tur. Maselen, Ayparcha menen Meyirbek arasındaǵı mına dialogqa itibar berip qarayıq. Meyirbek:
–Báribir endi men qalaǵa barmayman,-dedim tómen qarap.
–Nege?-dep ol shorshıp tústi.
–Anam óler aldında maǵan «atańnan qalǵan shanaraqtıń bosaǵasına sheńgel kómilmesin»-dedi.
–Kim oǵan sheńgel kómeyin dep atır? Satıp ketemiz!
–Yaq, maǵan awılda jasa, ata mákanda bol dedi.
–Himm, otstalıy! Professorlar túsinbey atırǵanda sen qayaqqa barar ediń?! Ol bólmeniń ishinde arman-berman júrdi.
–Barasań!-dedi ol buyırıp. – Men seni sonsha jerden alıp ketiwge kelgenmen. Onıń kózleri shatnap ketti, mushları gá túyildi, gá jazdırıldı. Tisleri shıq-shıq
etip bir-birine tiyer edi…» (30-b).
Jazıwshı bul jerde ótkir hám qısqa dialoglarǵa qosa ádebiy qaxarmannıń qıymıl qozǵalısların da sheberlik penen súwretlew arqalı olardıń ishki psixologiyalıq halatların tereń ashıwǵa erisken. Usı kózqarastan ataqlı orıs jazıwshısı A.Tolstoydıń: «Men adamlarda olardıń ishki ruwxıy jaǵdayların ashıp beriwshi qıymıl qozǵalıslardı kóriwge qushtarman, qıymıl maǵan olardıń psixologiyasın ashıwǵa járdemlesedi. …Qıymıl-bul adamzat psixologiyasın ashıwshı gilt sıyaqlı», - dep jazǵanı dıqqatqa ılayıq1.
Tap usı pikirlerdi biz joqarıdaǵı kórsetip ótken M.Nızanovtıń shıǵarmasınan alınǵan úzindige hám usıǵan uqsas basqa da orınlarǵa
1 Қараңыз. Есенов ж. Шеберликтиң сырлары… Нөкис: «Қарақалпақстан», 1986, 95-б.
36
qollanıp kórsek, shınında da olar arqalı jazıwshı ádebiy qaharmanlardıń ishki ruwxıy psixologiyalıq halatların–olardaǵı gá tragediyalıq, gá komediyalıq sıpatqa iye jaǵdaylardı bazda trago-komediyalıq momentlerdi, personajlardın gá oylanıptolǵanıwların, bazda asıǵıp-úsigip naqolay sharayatqa túsiwlerin sheberlik penen súwretlegenliginiń guwası bolamız. Bul, bizińshe, tek M.Nızanovtıń usı povestindegi ǵana emes, al usıǵan uqsaǵan sheberlik nıshanların onıń basqa da prozalıq shıǵarmalarınan, satiralıq dóretpelerinen ushıratıwǵa boladı. Bunday kórkem-poetikalık qubılıslardıń jiyilesip barıwı bir tutas qaraqalpaq prozasınıń dúnya ádebiyatınıń búgingi kúngi kórkem-realistlik proza jetiskenliklerin sheber meńgerip atırǵanlıǵınan dárek beredi desek, asıra siltewshilik bolmaydı, bizińshe.
Povesttiń qosımsha syujetlik baǵdarındaǵı waqıyalar ádebiy qaharman Meyirbektiń túsi menen onıń sózleriniń sintezi sıpatında súwretlengen. Biraq ta, tiykarǵı syujetlik liniyadaǵı waqıyalar, háreketler, zamanlasımız Ayparsha qusaǵan jalatay, jeńilayaqlıq penen kúneltip júrgen qızlardıń háreketlerine qurılǵan bolıp, olar avtor tárepinen júdá isenimli túrde hám sheberlik penen ashılǵan. Meyirbek penen qızdıń ata-anası, ásirese, Ayparshanıń ákesi professor kisi sıyaqlı sabırtaqaatlı, aqıl-parasatlı insanlar da ómirde az emes. Biraq, tilekke qarsı, olardıń óz perzentlerine talapqa say tárbiya bere almaǵanlıǵı usınday awır aqıbetlerge alıp kelgenligin jazıwshı tiykarǵı mashqala retinde alǵa súrgen. Hátteki, Ayparshanıń ákesi abıroylı professor bolsa da jazıwshınıń oǵan at qoyıwdı rawa kórmegenliginiń ózinde de úlken máni jasırınǵan, bizińshe.
Povesttegi usınday ómir qıyınshılıqları táǵdir soqqosı sebepli aljasıw menen súrnigiwler oralbay atlı jigittiń de basınan ótedi. Ol turmısta Meyirbek sıyaqlı qátelespegeni menen de olardıń táǵdiriniń belgisiz bir kúsh tárepinen tap aldın ala belgilenip qoyılǵan sıyaqlı ómir adımın qalay hám qáytip basa da ómir soqqılarınan qutıla almaydı.
37
Bulardıń ayırmashılıǵı oralbaydıń súygen qostarı Genjegúl shıǵarmadaǵı bunnan aldıńǵı Ayparsha sıyaqlı jeńiltek hayal emes, onıń júregi mehir muxabbatqa tolı. Ol bir saparı Tashkentke ketip baratırǵanda oralbaydıń aqsaq ayaǵın qaǵıp ketip, oǵan ańlamay turpayı sózler aytıp salǵanı ushın jigitten keshirim soraydı. Usı qısqa waqıt merzimindegi qıyan-kesti waqıyalar sebepli qız oralbayǵa ashıq bolıp qaladı.
Álbette, bul sheshimge onıń jigit aǵasınıń táǵdiri, ata-anasınıń Genjegúlden basqa perzentiniń bolmawı, oralbaydıń balalar úyinde tárbiyalanǵanlıǵı, jurday jetimligi, qullası, hámme waqıyalar buǵan sebep boladı. Biraq olardıń ekewiniń baxtına qızdıń ákesi Serimbet ǵarrınıń ójet minezliligi, ashıwshaqlıǵı qattı kesent etedi.
Óytkeni oralbay Serimbet shopannıń qoyların baǵıwǵa járdem berip júrgende qızıl qum ishinde otarǵa qasqır shabadı. Burın qoy baǵıp kórmegen, tájiriybesiz oralbay járdem sorap kelgende ǵarrı jigitti de, arashaǵa túsken eki qabat qızı Genjegúldi de
óltire sabaydı. Usınıń aqıbetinde kelinshek keselxanada nabıt boladı. Ashıwǵa buwlıqqan ǵarrı endi usı baxtı qaralıqqa sebepshi dep oralbaydı atıp óltirmekshi bolǵanda, ol basınıń awǵan jaǵına qaray qashıp ketedi. Sol ketisi menen alıs rayonlardıń birindegi miymaxanalarǵa qarawıl bolıp jumısqa ótedi, sol jerde Sáwle degen kelinshek penen tanısadı. Keyinirek, onıń menen qoslas bolıw oǵan nesip etedi. Óytkeni, bul kelinshek oralbayǵa óziniń iybeliligi, tártip-intizamı menen unap qalǵan sıyaqlı edi. Onıń ústine oǵan tábiyat tárepinen berilgen sın-sımbat, xoshrey kelbet oralbaydıń júregine urǵan edi.
«Eki qanxor» povestindegi tiykarǵı ideyanı beriwde jazıwshınıń tragediyalıq hám komediyalıq súwretlew usıllarınıń bir-birine óz-ara sintezlegen halda súwretlewi úlken áhmiyetke iye. Usı kózqarastan povesttegi ayırım tragediyalıq hádiyselerdiń ózi de oqıwshıda bir jaǵınan kúlkili, ekinshi tárepten qanday da bir qayǵılı sezim oyatatuǵınlıǵı dıqqatqa ılayık. Usılayınsha jazıwshı povesttiń aqırına taman: «Oralbay pát penen temir krovattan jerge lars etip qulap tústi. Meyirbek ushın túrgeldi de onıń
38
qoltıǵınan súyedi…» (72), -degen sıyaqlı sózlerdi jazıp, sońınan bir kamerada jatırǵan táǵdirleske oralbaydıń kórgen túslerin aytqızıp, onıń awzınan: «–Quwana ber, jora! Aman qaldıq!!!» degen sózleri aytqızadı. Bul, álbette olardıń tek ǵana
ózleriniń ómir jollarındaǵı emes, al pútkil ómir menen jámiyetlik kartinadaǵı haqlıq penen xaramlıq, nadanlıq, kewilsheklik penen sumlıq jaylap ketken jalataylıq arasındaǵı gúreslerdegi hár bir insannıń jeńip shıǵıw ármanları edi. Bunı jazıwshı povesttiń eki túrli qaharmanınıń ómirindegi keskin burılıs hám awır táǵdirlerdi naǵız realistlik tereńlik penen satiralıq usıllarda súwretlew, sol satiralıq bayanlaw ushın tabılǵan tásirsheń detallardı durıs tańlap tawıp olardı shıǵarmanıń negizgi syujetlik orayına aylandıra alıw sıyaqlı kórkemlik poetikalıq komponentlerdi tıǵız jámlestiriw, olardı negizgi maqsetke biriktirip sintezlep bir pútin dúnya dóretiw jolında ayrıqsha poetikalıq sheberlik kórsetip súwretlegen. Bul sıpatlar biz ayqınıraq toqtap ótken dáslepki qaharman Meyirbektiń ómir soqpaqlarındaǵı súrnigiwlerdegi satiralıq hám realistlik momentlerden de tısqarı, ekinshi ádebiy qaharman, taǵı bir «qanxor» jigit oleg-Oralbaydıń balalar úyindegi kúlkili hásiretli waqıyaları, onıń náresteliginde anası jórgekke orap, sol balalar
úyine jaqın jerge taslap ketkenligin taǵı bir qaharman tilinen qosımsha syujetlik detal sıpatında qısqa hám ıqsham bayanlaw, olegtiń sol «úyde»gi qızıqlı hám hásiretli waqıyalarǵa tolı ómirin qızıqlı detallar menen beriwi onıń balalar tartısıp iyterisip turǵanda balkonnan qulap túsip, ayaǵı aqsaq bolıp pitiwin súwretlewi, jigittiń Tashkente Genjegúller jasap atırǵan orında gúrtikti de qol menen jewdi bilmewi onıń balalar úyinde tárbiyalanǵanlıǵın ańlatıp súwretlep, onıń qollarınan qádimgi gúrtik túsip kete beriwlerin sáwlelendiriw hám taǵı basqalar arqalı júdá sheberlik tabılǵan orınlar hám olardıń barlıǵı shıǵarmanıń ulıwma realizmi menen satiralıq sıpatın arttırıp tur.
39
II.3. M.Nızanovtıń «Aqshagúl» povestinde qaharman obrazın jasaw
ózgesheligi
Jazıwshı M.Nızanovtıń «Aqshagúl» povestine de zamanagóy turmıs shınlıǵına tiykarlanǵan konfliktler tiykar etip alınǵan hám onıń izi tragediya menen tamamlanıwı da tábiyǵıy shıqqan. Bas qaharman Aqshagúl búgingi bazar ekonomikası dáwiriniń barlıq qıyınshılıqları menen qaramaqarsılıqların óz boyına sińirgen obraz. Onıń minez-qulqınıń qáliplesiw menen rawajlanıw evolyuciyasına totalitar dúzimniń barlıq unamsız sıpatları óz tásirin tiygizgen. Ol awıldıń qara puxara qızı. Aqshagúl mektep turmısın basqa da balalar sıyaqlı qádimgishe bastan keshiredi, er jete kele muhabbattıń jumbaqlı soqpaqlarınan ótedi. Ádebiy qaharmannıń oqıwshılıq, jaslıq dáwirlerindegi waqıyalar povestte geyde yumorlıq sıpatları basım detallıq súwretlewlerdiń járdemi menen de berilip barıladı. Qarańız:
«Ol Sapar e kewiniń ortasına papkasın qoyıp otıratuǵın boldı. Partanıń ústin bildirmey qálem menen teń ortasınan sızdı.
–Mına sızıqtan shıǵanaǵıń bermen ótpesin!-dedi Saparǵa.
Sapar bayǵus dım úndemey basın iyzedi. Bári bir tez-tez urısıp qala beretuǵın
edi.
–Ayaǵıńdı tart!-dep jilinshegine tewip jiberedi Aqshagúl joq jerden shań shıǵarǵısı kelip.
Sapar awırsınıp turadı da, taǵı bildirmey partanıń erneginen túsip keteyin dep otıradı»1.
Haqıyqatında da, bular mektep jasındaǵı balalarǵa tán psixologiyalıq halatlar bolıp, olar povestte ayqınlastırılıp sáwlelediriwshi detallar járdemi menen sheber túrde súwretlengen. Qarańız:
«Balalıq degen-á!
1 Нызанов М. Ақшагүл. Повесть. Нөкис: «Қарақалпақстан», 2004, 16-б (endigi mısallar usı basılımnan alınadı, qawıs ishinde tek beti kórsetiledi).
40
