MD hám PQJ / Sadıq shayırdıń satiralıq sheberligi

qımbatına satıp, jeke basınıń bayıwı ushın háreket etiwshilik belgileri anıq kórinedi.»

Sawdager hár qıylı boladı. Bir sawdagerler bar haqıyqattan da xalıqtıń ǵamı ushın, xalıqtıń kerekli zatlarǵa bolǵan talabın qanaatlandırıw ushın Jan-tánin ayamay bir elden ekinshi elge ótip sawda isleydi. Ózinen keregin basqa jaqlarǵa shıǵarıp, olardan óz eline zatlar alıp kelip, naq sawda menen, kóp mindire bermey, jol háreketin qaytarǵanday etip sawdagershilik etedi. Bunday sawdagerlerdi xalıq jek kórmeydi. Qaytama bir jaqqa ketse, onı asıǵıslıq penen kútip júredi. Al mına Ufik máhrem qusaǵan sawdagerlerdi jurtshılıq onsha jaqsı kóre bermeydi. Sebebi, adamlardı aldaydı, arzan zatın maqtap qımbatına satadı, ótpeytuǵınların maqtap ótimli etedi. Bulardı bir sawda etken awılı umıtpaydı.

Mine Berdaq ta bunı sırtınan esitip júrgen bolıwı itimal. Usınday joldas bolıp qalǵan waqıtta shayır olarǵa bir nárse aytpay, dártin shıǵarmay qoyıwı múmkin emes. Sol ushında bir jaǵı shın, bir jaǵı basqı esabınan xalıq kewlindegi aytılıp júrgen gápler tiykarında ayamay-ashımay satira menen túyregen, dákkisin bergen.

Basıńa shanshıpsań shıǵa,

Haqqıńa qılayın duǵa,

Satim andız Sarı buǵa,

Artqanıń ayna-taraqpa?

Bul eshektiń bayraǵı qoy, Hár jerge barsa jıyın toy,Qayshı menen bejerip qoy,

Sawrısı júnli baraq pa?30

dep jaqsılap basqılap, hár sózdiń aqırında basqı jol ashılıp turǵanlıǵı sezilip turadı. Ufik máhremniń júris turısında basqıǵa táqábbil, adamlarǵa ersi kórinetuǵın belgiler bolsa kerek. Berdaq sol detallardı da qaldırmay súwretlegenligi bilinip

30Berdak «Tanlamalı shıgarmaları» 100-bet

turadı. Sol Berdaq zamanında ápiwayı xalıqtıń júris-turısı, kiyiniwi ózine tán saltsanası, mádeniyatı bolǵan. Bul sawdager olarǵa qaramay, ózin basqalardan ózgeshe tutıp, óziniń Xiywadan kelgenligin bildiriwi ushın ózin de, eshegin de jaqsılap bezep júrse kerek. Sebebi, shayırdıń súwretlewine qaraǵanda Ufik máhremniń sırtqı kórinisi de ishki xarakterine sáykes keletuǵın halda bolǵan qusaydı.

Óytkeni shayır «Basıńa jıǵa shanshıp, gúmistey jıltıraǵan múyiz taraqlardı artıp júripseń, sóytip júrip jazım tawıp qalma yamasa haqqıńa duwa oqıp qoya bereyin be?» - dep basqılaydı.

Berdaqtıń bul satiralıq shıǵarması tek sol dáwirdegi xalqımızdıń kúlkige bolǵan talabın qanaatlandırıp ǵana qoymastan jazba ádebiyatımızdıńjanrları boylap bayıwına, hátteki XIX ásir folklorınıń bayıwına qosılǵan úlken úles bolıp esaplanadı. Bul satiralıq shıǵarmada Berdaq sózlerdi ironiyalı qollanǵanlıǵın kóremiz. Eshekti asıra maqtay otırıp, sol waqıttaǵı Ufik máhremge bolǵan kópshiliktiń ashıq kóz qarasın ashadı. Satiralıq shıǵarmalarda tiykarınan jaǵımsız, ersi, jerkenishli qılıqlı qaharmanlardıń hár qıylı sıpatları súwretlense, sózsiz olardıń unamsız obraz hám xarakterleri ashıladı. Berdaq shayırdıń «Ufik máhrem» shıǵarmasında da Ufik máhremniń ersi, jaǵımsız isháreketleri sáwlelengen. Yaǵnıy sawda menen baylanıslı bolǵan Ufik máhremniń sawdadaǵı hayarshılıǵı, jaǵımsız háreketleri úy haáwanı menen qosa súwretlenip, kórkem anıq real bayanlanadı.

Berdaq shayırdıń bul shıǵarmasına uqsas, jaqın baylanıslılıq sıpatqa iye shıǵarma retinde Sadıq shayırdıń «At sawdasındaǵı aldawshılarǵa qarsı» satiralıq qosıǵın tallaw tiykarında anıqladıq. Sebebi Berdaqtıń shıǵarmasında sawdanıń haywan menen qosa súwretlenip, Ufik máhremniń sawdashılıqtaǵı jaǵımsız hayarshılıq obrazı ashılıp sáwlelense, Sadıq shayırdıń shıǵarmasında Qaldıbay, Júginis qusaǵan qaharmanlardıń haywanǵa bolǵan qolaysız, unamsız múnásebetleri, tasbawırları at sawdası negizinde haywan menen qosa súwretleniw arqalı olardıń da jaǵımsız obraz hám xarakterleri jaratıladı.

Tiykarınan Qaldıbay besinshi awıldaǵı Xalmurattıń atın Júginis xojanıń járdemi menen satıp aladı. Qaldıbay bul attı naq pulǵa emes qarızǵa alı pol qarızın kóp

waqıtlarǵa shekem úzbey sozıp júre beredi. Ol usınday óz moynındaǵı qarızın úzbew menen qatar jániwarǵa da nemquraylılıq penen qarım-qatnas jasap, oǵan óz waqtında ot-jemlerin bermey, haywandı azdırıp, tozdırıp óler halatına ákeledi. Bunı qosıqtıń mına qatarların oqıw arqalı anıq seziwge boladı.

Onnan basqa hesh malı joq, Ayaq basarǵa halı joq, Quyrıǵı túwe jalı joq, Iske aspay qalǵan eken.

Sóylewge haywan tili joq,

Súwretin kórseń mini joq,

Arıqlıqtan hesh sını joq,

Qaldıbaydıń baqqanı eken.31

Shıǵarmada Qaldıbaydıń minez qulqı, is-háreketleri, jámiyet arasında hám haywanǵa bolǵan qarım-qatnasları oǵada jaǵımsız formada súwretlenip, onıń jerkenishli, unamsız obraz hám xarakteri shayır tárepinen tásirli hám anıq ashıp beriledi. Demek, bunday halatlardı, ózgesheliklerdi shayır poeziyasına sawda proсessin endiriw arqalı real situaсiya jaratqan. Bul álbette, Sadıq shayırdıń

Berdaq dóretken «Ufik máhrem» shıǵarmasın oqıp, tereń tásirlenip, Berdaqtıń shıǵarmada sawda proсessin endiriw arqalı sol dáwirlerdegi ayırım ersi qılıqlı adamlardıń satiralıq obraz hám xarakterlerin jaratıw usılların, situaсiyanı tásirli hám kórkem anıq ashıp beriwlerin tereń analizlep,

úyrengenliginen derek beredi. Sadıq shayırdıń shıǵarmanı usınday klassik shayırlar shıǵarmasına baylanıstırıp dóretiwi, onıń satiralıq shıǵarmalardı, obraz hám xarakterlerdi jaratıwdaǵı sheberligi esaplanadı. Xalıq satiranı hám satirikti súyedi. Óytkeni satirik hár bir adamdaǵı, meyli ol kim bolıwına qaramastan, normadan tısqarı shıǵıp ketken jónsizlikleri ushın ashshı kúlkige aladı hám jurtıshılıq aldında onı óz qáteshiligin moynına qoyıp otırıp áshkaralaydı. Bul satiriktegi ádillik belgisi. Oǵan

31 Nurımbetov S «Shıgarmaları» I tom «Karakalpak mamleketlik» baspası Nokis 1960, 34-35-bet

bári-bir, baymısań, biymiseń, xanbısań. Jibergen qılıqlarına bola ol kúlki menen dákkisin berip otıradı. Mine bul qábilet haqıyqıy túrde Berdaq penen Sadıq shayırda boldı.

XIX ásirde jasaǵan tek Berdaq ǵana emes, Kúnxoja, Ájiniyaz, Ótesh, Sarıbay, Gúlmurat h.t.b. shayırlarda satirasınıń yaǵnıy jónsizlikler islegen, xalıqqa qılıǵı jaqpaǵan hár bir adamnıń ústinen kúliwdiń áhmiyetin oǵada jaqsı sezdi, bahaladı, qádir-qımbatına túsindi.

A.Abduǵafurov «Eger satiraǵa qol urǵan jazıwshıda anıq jaqsılıq, gózzallıq, ádalat, kishipeyllik tuwrısında hár tárepleme jetik insan haqqında tolıq túsinik bolmasa, eger onı tálim-tárbiya, estetikalıq, siyasıy ideal alǵa qarap atlandırmasa, ol jaratqan satira hesh qanday tásir kúshke iye bolmaydı, shıǵarma tar subektiv kelispewshilikten, qáte múnásebetten hám bir jaqlama baha beriw dárejesinen joqarı kóterile almaydı»32 - degen edi.

Mine bul pikirge súyene otırıp Berdaq shayırdıń jeke shayırshılıq qábiletindegi adamlardı súyiw, gózzallıqtı tanıw, peylindegi ádalatlıq, kishi peyillik, adamdı húrmetlew belgileriniń sol jámiyette jasap turıwına qaramastan joqarı rawajlanǵanlıǵın kóremiz. Berdaq óz zamanınıń aldınǵı qatar Adamı bolǵanınan jámiyette kúndelikli turmısta bolıp atırǵan waqıyalarǵa gumanistlik penen qaradı. Hár bir proсesske ullı minberden qarap baha berdi. Sol ushın onıń aldınan, oyınan, pikirinen, qáleminen ózi jasap turǵan turmıs tirishiligindegi hádiyselerden birewi de shette qalǵan emes.

Shayırdıń «Teris qaytqan» shıǵarması da usınday itibardan shette qaldırımaǵan waqıyanı súwretlegen satiralıq qosıqlarınıń birinen esaplanadı. Qosıqta molla Mámbet degen adamnıń suwpı bolǵanlıǵı, biraq onıń jolı boyınsha ele suwpılıqqa ertelew ekenligi, soǵan qaramastan iyshanǵa qol berip, suwpı boldım dep toy bergenligi, biraq onıń islep júrgen háreketleri suwpılıqqa onshı jaraspaytuǵınlıǵı áshkaralanǵan.

Mola Mámbet suwpı boldı,

32 Abdugafurov A. «Nauayı satirası» 1-kitap UzSSR. «Fan» baspası Toshkent 1966-j 93-bet

Qıya taslay jáne joldı, Birew emes, ekew boldı, Jası jetpey teris qaytqan.

Suwpılıqtan tawıp maza, Kóp namazın etti qaza, Birkeshsheler jedi ıza, Jası jetpey teris qaytqan.33

Shayır molla Mámbet tipindegi qanday da bolmasın artıqsha kemshilikti betine basadı. Ol dáwirde suwpı bolıw ańsat bolmaǵan. Suwpılıqtıń nebir qıyamet keshirmeleri bar, ol minnetlemelerdi

áneyi adamlar orınlap júre almaydı. Eger suwpılıq wazıypanıń jolına tuwrı ayaq baspasa, olar gúlli gúnaǵa batatuǵın bolǵan hám piriniń júzine daq salıp, qıyamette tirisinde suwpısınıń islegen gúnaları ushın juwap beretuǵın bolǵan. Sol ushın suwpılardı sadıq adamlardan, suwpılıq joldı tuwrı tutıp júre alatuǵın adamlardan tańlap alǵan hám suwpınıń ózi de bunı jaqsı sezetuǵın bolǵan.

Al Berdaq satiraǵa alǵan Mámbet suwpı bul joldı tuwrı tutıp júre almaǵan bolıw kerek. Sonlıqtan da onıń kemis qutıǵın mudamı sezip júrgen shayır ayamay-ashımay Molla Mámbetke suwpı bolǵannan ayaq joldı qıya taslaǵan, birew emes ekew bolǵan, menińshe úylengen bolıw kerek. Endi usı jerde musılmanshılıqqa bir názik jeri, suwpı bolǵan soń ol adam hámme ayshı-áshiretlerdi qısqartıwı, tek qudanıń jolı dep dáret alıp, namaz oqıp, oraza tutıp taza júriwi talap etiledi. Al, Mámbet molla ekew boldı, - deydi. Múmkin ol úylendime? Kim biledi. Ekinshiden «Kóp reet namazların qaza etken», oqımay qalǵan. Bul suwpı ushın keshirilmeytuǵın gúná. Ol ushın

«birnesheler jedi ıza» deydi. Álbette onıń hár bir musılmanshılıqtı buzǵan jolı ushın birinshi reet piri

ıza shegedi. Nsaz mollanı suwpılıqqa alǵanı ushın qıynaladı. Toy berdiń shaqırtıp xalıqtı,

Shıǵardıń suwpı ataqtı,

33 Berdak «Tanlamalı shıgarmaları» 102-bet

Adamlar saldı shataqtı, Jası jetpey teris qaytqan.

Oylasań oy kóp tabılar, Bayraqqa atlar shabılar, Isińnen xalıq lap urar, Jası jetpey teris qaytqan.34

Molla Mámbet óziniń suwpı bolǵanlıǵın xalıqqa anıq bildiriw maqsetinde toy bergen. Birań kópshilik oǵan narazı bolǵanlıǵı qosıqtan belgili bolıp turadı. Sebebi, molla Mámbettiń háreketlerin awıl adamları burınnan biletuǵın bolsa kerek. Sonlıqtan da oǵan xalıq oǵan nagúman menen qaraǵan.

Bunı anıq sezgen shayır:

Meniń sózim xalıqtıń sózi,

Adamǵa jaǵar hár isi, Kórsin bunı xalıqtıń kózi,

Joldan shıǵıp teris qaytqan.

Molladan hámmege nıshan,

Siziń pir Qaraqum iyshan,

Jolına túserseń qashan?

Tiykarınan teris qaytqan.35

Shayır eń keyninde anıǵın aytqan. «Meniń sózim xalıqtıń sózi» - dep duyım jurttıń Mámbet mollanıń suwpı bolǵanına sheek qoyılıp adamlardıń isenimsizlik penen qarap otırǵanın betine basıp,

«Siziń pirińiz Qaraqum iyshan, olardıń talap etken jolına qashan túseseń» degen talap qoyıp ashshı kúlkige aladı.

Klassik shayırlarda satira jaratıwda bir ádis bolǵan. Olar kúlkini qaysı tárepke qaratatuǵının, qáytkende xalıq olardı quwatlaytuǵınlıǵın aldın ala jaqsı ańǵarıp alatuǵın bolǵan. Sol ushında ullı orıs satirgi Saltıkov Shedrik satiraǵa fakt etip alǵan

34Berdak «Tanlamalı shıgarmaları» 102-bet

35Berdak «Tanlamalı shıgarmaları» 102-bet

materialda satirik nenii «qamshılaw» kerekligin, nenii «quwatlaw» kerekligin bilmegen satiriktiń halı oǵada ashınarlı boladı, - dey kelip: «Haqıyqatında … satira haqıyqıy satira bolıwı hám mólsherlengen nıshanǵa tiyiwi ushın ol birinshiden satira dóretiwshiniń idealın oqıwshıǵa jetkiziwi, bildiriwi kerek, ekinshiden, óz nayzası qaysıpredmetke qarsı qaratılǵan bolsa, onı júdá ráwshan aqlawı lazım».36

Berdaq shayırdıń «Teris qaytqan» shıǵarmasına uqsas ham jaqın jazılǵan shıǵarma retinde Sadıq shayırdıń «Porxanlar» qosıǵın keltirsek boladı. Bul qosıqta da Yishan menen molladan tálim alǵan porxanlardıń «Bismilla» dep sóz áwelin baslap, Kitap ashıp jalǵan qorra taslap, óz nápsi ushın sháriyat dep jar salıp, ilmi ǵayıp sózdi aytıp, bay, molla, yishanlardan úlgiler alıp, xalıqtı kóp aldap, jurttı, adamlardı qıyanet islep buzıp, júrgen jerin qarap etken, xalıqlardı tespey sorıǵan, sulıw hayallardı kórse, ózin uslay almay, buzıqshılıq islerge qol urıwdan jerkenishli háreketleri astiralıq baǵıtta ótkir sınǵa alınadı. Máslen,

«Bismilla» dep sóz áwelin baslaǵan, Kitap ashıp jalǵan qorra taslaǵan,

Kóshirme dep mal semizin uslaǵan,

Xalıqlardı kóp aldaǵan porxanlar,

Tálim alıp iyshan menen molladan, Jádigóyler qurı tilin jollaǵan, Qullıq penen hayallardı aldaǵan, Sonday qıyanattı qılǵan porxanlar.

Kóshirme dep alıp ketken dalaǵa,

Hayalın kórsetpey kúyew balaǵa, Ul berdim dep jeteklegen qoraǵa,

36 S.Shedrin (M.E.Saltıkov) Poln.sobr.soch. T.U.M. 1937, str 375

Jalǵanshılıq etip júrgen porxanlar.37

Demek, Sadıq shayırdıń bul qosıǵında diniy jolǵa berilip, hár qıylı jaǵımsız, ersi is-háreketlerdi qılıp júrgen porxanlardıń xalıq arasındaǵı adamlar menen qarımqatnasları, múnásebetlerindegi jerkenishli qılıqları, hár qıylı súwretleniw usılları arqalı real jaratılǵan. Berdaq shayırdıń «Teris qaytqan» shıǵarmasında dinge haqıyqat berilgen usap, iyshanǵa qol berip suwpı bolǵan Molla

Mámbettiń ayaǵın qıya taslap, joldı buzıp, kóp namazın qaza etip, onıń usınday hár qıylı háreketlerinen bir neshe adamlardıń ıza shegiwi, Adamlardıń shataq salıw súwretlengen bolsa, Sadıq shayırdıńda «Porxanlar» qosıǵında usınday diniy jolda júrip xalıqtı, adamlardı búldirip, aldap, hár qıylı kóp zatların alıp, júrgen jerin qarap etken Porxanlar satiraǵa alınǵan. Berdaq penen Sadıq shayırlardıń bul shıǵarmalarındaǵı usaslıq, jaqınlıq bir-biri menen baylanıslılıq tárepleri sonda qosıqlarda tiykarınan diniy jolda júrgen ayırım insanlardıń bul káramatlı jolda hár túrli gúná islerdi islengenlikten olardıń ersi, jaǵımsız, jerkenishli qılıqların súwretlew arqalı olardıń unamsız obraz hám xarakterlerin kórkem anıq real jaratıwında.

Ulıwma juwmaqlastırıp aytqanda, Berdaq penen Sadıq shayırlardıń bir-birine usas, jaqın baylanıslılıqqa iye bolǵan shıǵarmaları kóplep ushırasadı. Al, bunday shıǵarmalardıń bir-birine baylanıslılıqların anıqlap izertlew ádebiyattanıw ilimi ushın zárúr bolıp tabıladı.

37 Nurımbetov S «Shıgarmaları» I tom «Karakalpak mamleket» baspası Nokis 1960, 54-55-bet

Ótesh hám Sadıq shayırdıń satiralıq shıǵarmalarınıń óz-ara baylanısı

XIX ásirdegi shayırlar Kunxoja, Berdaq, Ájiniyaz, Ótesh óz dóretpelerinde satiralıq obraz jaratıwǵa ayrıqsha kewil bóldi. Olar turmıstıń ayırım unamsız táreplerin: jamanlıqtı, zulımlıqtı, nadanlıqtı, insapsızlıqtı, ashkózlikti satiralıq pafos penen jırlaydı. Turmıstaǵı jámiyettegi ulıwma insaniylıq qásiyetlerge, talaplarǵa, ádepikramlılıq normalarına uǵras kelmeytuǵın unamsız kórinislerdi, hádiyselerdi, minezqulıqlardı, is-háreketlerdi ótkir til menen ájiwa qıladı. Shayırdıń dóretiwshiliginde usınday unamsız jaǵdaylardı satiralıq obrazlar menen kórsetetuǵın kóp sanlı qosıqlar payda boladı. Nátiyjede satiralıq súwretlew tendenсiyası qáliplesip, ol janrlıq aǵımǵa aynaladı.

Qaraqalpaq satirasın arnawlı izertlegen ilimpaz Yu.Paxratdinov óziniń bir qatar miynetlerinde klassik shayırlardıń satirasına keń túrde toqtap ótken. Satiralıq shıǵarmalar qaraqalpaq klassikalıq poeziyasınıń úlken bir bólegin quraytuǵının ol Kúnxoja, Ájiniyaz, Berdaq, Ótesh shıǵarmaların keń tallaw arqalı kórsetip beredi.

Biz bul miynetimizde Ótesh shayır menen Sadıq shayırdıń satiralıq shıǵarmalarınıń bir-biri menen baylanıslılıqlarınqosıqlardı tallaw arqalı anıqlawǵa urınamız.

Satiralıq shıǵarmalar hár dáwirde hár túrli mazmunda bolǵan. Al, biziń zamanımızda kóbirek ayırım adamlardıń minezindegi, is-háreketlerindegi kemshiliklerdi áshkaralawshı shıǵarmalardı satiralıq shıǵarmalar dewge boladı. Shınında da biziń poeziyamızdaǵı satiranıń ideası usınnan kelip shıǵıp atır. Bul jaǵdayda S.Nurımbetovtıń yumor-satiralıvq shıǵarmalarınan ayqın sezemiz.

Hár bir shayırdıń ózine jaqın teması boladı hám onıń súwretlew usılı boladı. Eger usı jaǵın esapqa alsaq onda S.Nurımbetov yumor-satiraǵa jaqın shayır boldı. Ol ádebiyat maydanında yumorsatiralıq qosıqları menen birden tanılıp kórindi. Onıń yumorsatiralıq qosıqlarınan basqa qosıqlarında da yumorlıq stildiń kóshli ekenligi sezilip turdı. S.Nurımbetovtıń dóretiwshilik jumısı usı janrdaǵı shıǵarmaları menen baslandı. Onıń 20-jıllardıń basında «Jańabergen», «Raxmanbergen menen aytıs»,

30-jıllarda «Shańbay», «At sawdasındaǵı aldawshılarǵa qarsı», «Jalqawlarǵa», «Bizlerden

xabarıń joq», «Porxanlar», ekinshi jer júzlik urısı jıllarında «Kúsh kóliklerden arza», «Shalǵay bolmań hár iske», «Górnomxoz basshılarına», «Baslıq Nurımbet», «Ermanov hám Niyazov», «Baslıq Qurbanbayǵa», «Baslıq Táńirbergenge», «Shuǵıllarǵa» h.t.b. satiralıq shıǵarmaları jazıladı.

Qaraqalpaq klassikalıq ádebiyatında úlken ornı bar, kórkem ádebiyatta satiranıń hám yumordıń rawajlanıwına salmaqlı úles qosqan talantlı shayırlarımızdıń biri Ótesh shayır boldı. Onıń satiralıq shıǵarmaların oqıy otırıp, shayırdıń oyı, ideası XIX ásir sıbaylas halda dóretilgenligin kóremiz.

Ótesh satiralarında jámiyette júz Bergen adamlar xarakterlerindegi jeke kúlkili jaǵdaylardı ayawsız áshkaralaǵanınıń gúwası bolamız. Biz basqa shayırldarda Jiyen, Kúnxoja, Ájiniyaz t.b. tvorchestvolarında kópshilik jaǵdaylarda satiralıq tipler ulıwmalıq xarakterdegi waqıyalardı túyrep, shanshıp jeke adamlar boyındaǵı kúlkili jaǵdaylardı jeke-siyrek áshkaralaǵanın kórdik. Al, Óteshte satira tupa-tuwrı óz atı menen belgili bir adamǵa qaratılǵanın bayqaymız. Bul shayırdıń satiranı qorıqpastan jeke jaǵımsız illetlerge qollanılǵanınan dálalat beredi. Ol óteshtiń jeke ózi de batır, turaqlı, qaytpas, qaysar adam bolǵanlıǵın bildiredi. Shayır anaw-mınaw etip sıypalamaǵan, tartınbastan ashıq, anıq sen dep satiraǵa atı menen bir hám bir neshe adamǵa qaratqan. Shayırdıń «Nuratdin», «Shermende», «Yańlıdı», «Qarız alma», «Ur»,

«Sáwmeymen», «Izimbet», «Qádir molla», «Ne qıldıq» h.t.b. satiralıq shıǵarmalarında satira tuwrı belgili bir adamlarǵa qaratılıp, sol jeke adamlar tipindegi, obrazındaǵı unamsız pasıq qılıqlar kúlkige alınadı.

Onıń «Yańlıdı» qosıǵında Ótesh Ermekbay qusaǵan oysız, kewline ne kelse sonnı jón dep biletuǵın ayırım mal-hallı adamlardıń ózinen basqanı adam esabına almay azaplap, jumısların isleterde isletip, haqısın bermey, tamaǵına qaramay, úyinde jatqarmay, gúditopanda jatqarıp qoyǵanlıǵın, úysiz, jaysız diyxanlarınıń qorlanıp júrgenligin óltire kúlkige aladı.