MD hám PQJ / Qaraqalpaq publicistikasında tálim-tárbiya máselesiniń sáwleleniwi
.pdf
Biz usı babımızda «Erkin Qaraqalpaqstan» gazetası publicistikasında tálimtárbiya máselesiniń sáwleleniw ózgesheligin úyreniwdi maqset etip qoyǵanbız. Publicistikalıq shıǵarmanı jazıwda publicistten kúshli bilimdi tájireybeni, ómirge tereń filosofiyalıq kózqaras penen qarawdı talap etedi. Sonda ǵana publicistikalıq maqalada dáwir nápesi sezilip turadı. Hár qanday publicistikaǵa qoyılatuǵin tiykarǵı talap onda avtor niyetiniń ashıq hám túsinikli etip járiyalaw. Shıǵarmada avtordıń maqseti tolıq túsinerli bolıwı, ózgeshe talqılawǵa imkan bermewi kerek.
Sap kórkem shıǵarma oqıwshı tárepinen qálegeninshe analizleniwi múmkin.
Biraq publicist oqırmanǵa óz kóz qarasın ótkiziwi shárt. Tiykarınan publicistikalıq shıǵarma sol niyette jazıladı.
B.Tilewmuratovtıń publicistikalarında oqıshıǵa óz pozitciyasın ótkiziwge erisken. Kópshilik publicistler “xalıqtiń tili ushında turǵan gápti xalıqtıń atınan sóylewge urınadı. Biraqta olarǵa xalıqtıń atınan sóylew kepilligi berilgen emes. Tilewmuratovtıń publicistikalarınıń ózine tánligi sonda ol óziniń kewline túygen nárse hádiyseler haqqında tek óziniń atınan jazadı. Biraq dáwirdiń dóretiwshi adamı millettiń aydını sıpatında onıń kewili xalıqtiki menen tıǵız baylanısıp ketedi. Sonıń ushın da B. Tilewmuratovtıń hár bir maqalası qanday da bir opponent penen básekilesiw, onıń kóz qarasların biykarlawǵa urınıw bar. Kóp orınlarda avtor oqıwshını óz pikirine isendiriwge baǵdarlay alǵan.
Erkin Qaraqalpaqstan gazetasınıń 2011-jıli 18-oktyabr sanında “Ayna”25
(Ayırım qarar talaplarınıń úziliske túsiriliwiniń sebep hámaqıbetleri) dep atalǵan publicistikası berilgen. Temanıń atınan belgili bolǵanınday maqala kún tártibindegi máselege qurılǵan. Mámleketimizde qararlardın durıs orınlanbay atırǵanlıǵın járiyalawǵa, redakciyaǵa kelgen shaǵım xatlar túrtki bolǵan.
25 Tileumuratov.B Ayna «Erkin Karakalpakstan» gazetası 2010-jıl 18-sentyabr
“Sońǵı waqıtları jamǵırdan sońǵı zamarıqlarday bolıp kún sayın kóbeyip baratırǵan jámiyetlik awqatlanıw orınları: kafe, bar, restoran, shayxana, asxanalar tuwralı aytpasaqta boladı. Solarǵa qosımsha, joqarıda barmaq búgip sanap ótken jámiyetlik awqatlanıw orınlarınan basqa atı zatı belgisiz hesh qanday belgige iye bolmaǵan kimnińdir esiginen, jáne birewlerdiń tárezesiniń usı taqılette sawda islep turǵanlardan xabarımız joqpaı Olardıń salqın ishimliklerden basqa akcizlenetuǵın tovarlar: spirtli ishimlikler, temeki ónimler menen sawda islep atırǵanın kórmey jurmiz beı Bunnan tek orınlardaǵı mámleketlik salıq inspekciyasındaǵılar ǵana xabarsız bolsa kerek?!..Bolmasa, olar bunday nızamsızlıqlardıń aldın alǵan hám olarǵa shek qoyıp, Ózbekstan Respublikası Salıq Kodeksi hám Prezident Pármanları menen húkimet qararları talaplarınıń orınlanıwınıń úziliske túsiriliwine jol qoymaǵan bolar edi”26- dep bul jaǵdaydıń sebepleri hám unamsız aqıbetleri haqqında pikirin bildiredi
“Birinshiden, bul jerlerde apiwayı sanitariyalıq talaplar buzıladı. Mine usınday sebeplerge bola búgingi kúni hár qıylı azıq-awqatlıq zatlardıń pivo hám spirtli ishimliklerden záhárlenip atırǵanlardıń sanı az emes.
Ekinshiden, nızamsız sawda shaqapshalarınıń háreket etıwi nátiyjesinde kóp muǵdardaǵı naq puldıń bankten tıs aylanıwına jol qoyıladı. Sol zatlar qaysı bir jasırın cexlarda islep shıǵarılıp, aylanba jollar menen alıp kelinip atırǵanına da gúman etpeymiz. Sol ushın da olar hesh qashan ózleri satıp turǵan ónimleriniń sertifikatın kórsete almaydı”27. Sońınan bolsa publicist jurnalistlik tekseriw júrgizedi, faktler kórsetilip tártipsizlikke jol qoyıwshılar haqqında óz pikirin bildiredi.
“Jasıratuǵını joq ayırım jaǵdaylarda jaǵımpazlıq dámagóylik orın almaqta, sońǵı jılları sol joqarıda atap ótken wákilleriniń, bank xızmetkerleriniń, tapqan tabıs salıqtan jasırıp biyabroy bolıp at’rǵan
26Tilewmuratov.B Ayna «Erkin Qaraqalpaqstan gazetası 2010-jıl 18-sentyabr
27Tilewmuratov.B Ayna «Erkin Qaraqalpaqstan gazetası 2010-jıl 18-sentyabr
“isbilermenler”diń mısalında da kóriwimizge boladı”28,-dep óziniń juwmaǵın jasaydı.
“Elimizdiń rawajlanıwına, órkeńlep qanaat jayıwına jurnalistlerdiń qosar úlesi zor. Aldaǵı maqsetlerdi ayqınlap, xalıqtı durıs jolǵa sala biletin, el ǵamın oylaytuǵın jurnalist-ol naǵız publicist”29.
Publicist Á. Atajanov “Kitap dúkanı qayda?” maqalasında aymaǵımızda kitap dúkanlarınıń qay jerde boy tiklegenin bilmegenlikten emes, kerisinshe
ólardıń az ekenligin soraw formasında tımsallap jazadı. Bul onıń tema qoyıwdaǵı sheberliginen derek beredi.
“Kitapxanalar jazıwshılardıń jańa kitaplarına qáriydarlıq wazıypasın joǵalttı. Bul jaǵday jazıwshılarǵa materiallıq emes, al, ruwxıy soqqı boldı…Hár qanday jazıwshınıń óz kitabın oqıwshısına inam etetuǵın birden-bir orın-kitap dúkanı. Tilekke qarsı, sońǵı jillarda kitap dúkanları, joqarıda aytqanımızday qalmay baratır. Bul awhal biz jazıwshılarǵa ayazday batadı”,30-degen qatarlarınan belgili bolıp turǵanınday bul tek bir jazıwshı tilegi ǵana emes al, barlıq qálem iyeleri bolǵan dóretiwshi insanlar tilegi.
«Sózimdi ayqın fakt penen dálilleymen. Bunnan ilgerirekte góne qaladabir kitap dúkanı islep turdı. Sol kitap dúkanı meniń ushın keń saray, eń ısıq orın edi. Oqıwshılarım menen ǵaybana tabıstıratuǵın teberik jay edi...»31-dep sanawlı kitapxanalardıń birin buzıp taslanǵanına janı ashıydı.
“Qurılıs jumısların alıp barıp atırǵan jigitlerden sınamaq ushın“Taza kitap dúkanı salıp atırsız ba, jigitler?” dedim.
“Qaysı aqılsız bul zamanda kitap dúkanı saladı?. Yamasa kitap satadı!-dep gúnk etti birewi. Mına gápten kóz aldım tastúnek bolıp ketkendey boldı. Qulaǵımda sol gáp: “Qaysı aqılsiz kitap satadı?”tınbay
28Tileumuratov.B Ayna «Erkin Karakalpakstan gazetası 2010-jıl 18-sentyabr
29Jaqsılıqbaeva.R Publiсisttiń shıǵarmashılıq sheberxanası Almatı «Qazaq universiteti» 2011-jıl 5-b
30Atajanov.A Kitap dúkanı qayda «Erkin Qaraqalpaqstan»
31Atajanov.A Kitap dúkanı qayda «Erkin Qaraqalpaqstan»
gúwler edi. Kitap satqan aqılsızlıqqa jatsa kitap jazǵanlar-she?! Olardı kimlerge teńewge boladı. Sonda kitaplarımız dúkanda satılatuǵın temirtersek quraqım qádir-qimbatı qalmaǵanı ma?”32-degen qatarlarında tereń logika bar.
Haqıyqatında da avtordıń gáplerinde publikaǵa oy taslawshı pikir, hám usınıs tilekleri orın alǵan. Sebebi jazılǵan miynet xalıqqa járiyalanbasa, xalıq bolsa ózine kerek kitaplardı sársen bolıp tabalmasa tálim-tarbıya ruwqıylıq tarawlarındaǵı kemshilikler saplastırılmaydı. Durıs, XXI asir texnika ásiri dep atalǵan zamanda barlıq maǵlıwmatlar menen táminlewshi internet en jayǵan.
Degen menen kewillerge ilham yosh beriwshi ádebiyatlar, proza, poeziya qala berse jańadan jańa ertek kitaplar xalqımızǵa zárúr. Sebebi zaman menen teń qádem ata almay internet penen táminlenbey atırǵan rayonlarımızǵa, qala berse kishkene balalardıń sana sezimin oyatıwshı balalar ádebiyatı óz auditoriyasına iye. Sonlıqtan da avtordıń kótergen bul probleması dıqqatqa ılayıq. Biz avtor pikirlerine qosılǵan halda barlıq rayonlarda da kitap dúkanları boy tiklewin qáler edik.
“Zaman aǵımına ilesip ǵana qoymay, zaman aǵımına sın kóz benen qaray bilgen jurnalist ǵana kúshli publicist bola aladı33.
R.Arzievtıń “Monsha degen jaqsı-ǵoy, biraq…”34 atlı maqalasında jamiyetimizimizdiń ekonomikamız salasındaǵı kemshiliklerdi sóz etken. Yaǵnıy onda adamlardıń densawlıǵına, olardıń taza júriwinde monshalardıń xızmeti ayrıqsha ekenligine toqtalıp, tilekke qarsı aymaǵımızda olardıń sanınıń azlıǵın sóz etken.
“Nókis qalası statistika bóliminiń maǵlıwmatı boyınsha qalamızda dizimnen ótken úsh monsha xızmeti bar. Olar J.Aymurzaev kóshesinde jaylasqan
“Merwert” jeke menshik firması, Ámir Temur kóshesindegi “Bekniyaz” óndirislik kommerciyalıq firması, X.Ábdambetov kóshesinde
32Atajanov.A Kitap dúkanı qayda «Erkin Qaraqalpaqstan»
33Jaqsılıqbaeva R Publiсisttiń shıǵarmashılıq sheberxanası Almatı «Qazaq universiteti 5-b
34Arziev.R Monsha degen jaqsı-ǵoy, biraq… «Erkin Qaraqalpaqstan»
jaylasqan “Adil’ jeke menshik kárxanalarına qaraslı monshalar esaplanadı”,35- dep sońınan jurnalistlik tekseriw júrgizedi.
“Ómirbay Qáliev basqarǵan “Merwert” jeke menshik firmasına qaraslı monshasına barǵanımızda firma imaratı búzılıp taslanǵanın kórdik’».
“Al, Ámir Temur kóshesinde jaylasqan “Bekniyaz” óndirislikkomerciyalıq firmasına qaraslı monsha qayta ońlaw islerine baylanıslı iyon ayınan óz xızmetin toqtatqan”.
“Góne qala aymaǵında jaylasqan “Ádil” jeke menshik kárxanasına qaraslı monsha xızmeti ǵana ebindey islep turǵan paytaxtımızdaǵı birden bir monsha esaplanadı”- dep, avtor “280 mıńnan aslam bolǵan Nókisxalqına bir-eki monsha xızmetinin barlıǵı ayanıshlı jaǵday”36- ekenligin aytıp ulıwmalıq juwmaq shıǵarǵan.
“Erkin Qaraqalpaqstan” gazetasında: “Jaslar tárbiyasına itibar yamasa globallastırıw processiniń paydalı hám zıyanlı tárepleri haqqında” maqalası B.
Karamatdinovanıń avtorlıǵında jazılǵan bolıp onda: búgingi jas áwlatqa qanday tárbiya bersek onıń miywesin teremiz degen sorawǵa juwap tabıw maqalanıń maqseti etip qoyılǵan.
“Mámleketimizde jaslardıń ilim bilim kásip iyelep ruwqıy jetik hár tárepleme jetilgen kámil insanlar bolıp jetilisiwi ushın barlıq múmkinshilikler jaratılǵan. Bilimlendiriw tarawına mámleketlik qarjınıń 41 procenti qaratılıp, dúnya júzi mámleketleri arasında ayrıqsha itibarǵa iye. Demek,
Respublikamızdıń barlıq oqıw orınlarında jaslar tárbiyasına olardı ruwqıy jetiklikke tárbiyalawda alıp barılıp atırǵan jumıslardın nátiyjesinde keleshegimizdiń tiykarı jaratıladı. Jaslar tárbiyasında, olardıń bos waqıtların mazmunlı ótkeriwde hár qıylı ushırasıw kesheler tańlawlardıń da tásiri úlken”37.
35Arziev.R Monsha degen jaqsı-ǵoy,biraq.. Erkin Qaraqalpaqstan
36Arziev.R Monsha degen jaqsı-ǵoy,biraq.. Erkin Qaraqalpaqstan
37Karamatdinova.B Jaslar tárbiyasına itibar yamasa globballastırıw proсessiniń paydalı hámzıyanlı tárepleri haqqında «Erkin Karakalpakstan»
Maqalada Ájiniyaz atındaǵi Nókis mámleketlik pedagogikalıq ınistitutınıń májilisler zalında “Globallasıw hám ulıwmalıq mádeniyattıń jaslar sanasına keri tásiri” atamasında student jaslar menen tiyisli taraw qánigeleriniń qatnasıwındaǵı sáwbetlesiw tuwralı informaciyaberiledi.
Ushırasıwdan gózlengen maqset búgingi xabar globallasıwı processinde jaslardıń ruwqıy-aǵartıwshılıq hám bilimlendiriwdiń nátiyjeligin asırıw, milliy qádiryat hám ózligimizdi ańlaw, xabar maydanında globallasıw hám internetten paydalanıwga baylanıslı máselelerge qaratılǵan
“Ibrayım Yusupovtıń sózi menen aytqanda Pedagogikalıq Inistitut elimizdiń “keń dúnyaǵa kózin ashqan… teberik dárgayı”. Sonlıqtan Respublikamız mekteplerinde akademyalıq liceylerde, orta arnawlı kásip óner koledjlerinde, joqarı oqıw orınlarında jaslarǵa tálim-tárbiya berip atırǵan ustazlardıń ustazların tárbiyalap jetilistirgen, házirgi waqıtta da muǵallim kadrlar tayarlaw islerinde belsendilik kórsetip atırǵan Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı keleshektede teberik dárgay bolıp qala beretuǵınına isenimiz kámil”38.
“Mádeniy miyraslarımızǵa dıqqat-itibar zárúr39.
“Házirgi texnika hám texnologiya rawajlanǵan bul dáwirde adamzat aldında turǵan eń áhmiyetli máselelerdiń biri mádeniy miyras obiektlerin qorǵaw isine kóbirek dıqqat awdarıw bolıp tabıladı.”– deydi, Ózbekstanqaharmanı tariyx ilimleriniń konditati Ǵayratdin Xojaniyazov óziniń “Mádeniy miyraslarımızǵa dıqqat itibar zárúr (yamasa esteliklerdiń ekologiyalıq mashqalaları)” maqalasında.
“2002-jılı Qaraqalpaqstan Respublikasınıń “Mádeniy miyras obiektlerin saqlaw” haqqındaǵi nızam qabıl etilgenli berli baspa sózde úlkemizde mádeniy miyraslardı saqlaw, qayta tiklew, qorıq muzeyler
38Pazilov.A Tárbiya haqqında oylar
39Xojaniyazov.Ǵ Mádeniy miyraslarımızǵa dıqqat itibar zárúr «Erkin Karakalpakstan»
shólkemlestiriw hám olardan paydalanıw jaǵdaylarınıń barısı haqqında sóz etip barıw jobalastırılǵan”40.
Usı tiykardan kelip shıǵıp avtor maqalasında óziniń tuwılıp ósken elindegi mádeniy biybaha miyraslarımızdı saqlaw máselesine ayrıqsha toqtap ótedi.
Maqalada Aral teńiziniń qurıwi aqıbetinde ıqlımnıń keskin ózgeriwi biziń ortalıǵimızǵa keri tásirin tiygizip atırǵanlıǵı hám usı biologiyalıq hám tabiyiy ortalıqtıń ekologiyalıq jaǵdayın jaqsılaw maqsetinde mámleketlik hám mámleketlik emes xalıq aralıq shólkemler tárepinen qatar unamlı ilajlardıń iske asırılıp atırǵanlıǵın aytıp ótedi. Sońinan ol:
“Oziniń zarúrligi hám ahmiyetligi jaǵinan usı tabiyǵıy hám biologiyalıq ortalıqtan kem bolmaǵan biybaha mádeniy ortalıqtı saqlaw máselesine ayrıqsha dıqqat itibardı talap etedi”41, - dep, sebebin bılayınsha tusindiredi.
“Eger adamlardıń biologiyalıq ómiri ushın tábiyǵıy ortalıq qanday zárúr bolsa onıń ruwxıy otırıqshılıǵı tuwılǵan mákanınıń tiykarǵı kórsetkishi bolǵan mádeniy ortalıqta sonsheli zárúr” ekenligine jan kúydiredi.
Demek, bul ortalıǵımızdı qorǵaw wazıypasınıń ahmiyeti tabiyǵıy ortalıǵımızdı qorǵawdan kem emes ekenligin kórsetedi.
“Prezidentimiz mámleketimiz táriyxshıları menen ushırasıwında “Táriyxshılar jaqsı biledi, ádette tóbelikler astında táriyxıy estelikler, pútin bir sháhar boladı. Shora dáwirinde tek tamlarǵa paxta e gilmey qalǵan bir payıtları usınday tóbeliklerde tegislenip, paxta dalasına aylandırılıp jiberilgen hám oǵan ataqlı ózbek arxeologi YA.Gulyamov qarsı turǵan” dep atap ótken e di. Usıǵan usas awhallardıń ǵarezsizlik
40Xojaniyazov.Ǵ Mádeniy miyraslarımızǵa dıqqat itibar zárúr «Erkin Karakalpakstan»
41Xojaniyazov.Ǵ Mádeniy miyraslarımızǵa dıqqat itibar zárúr «Erkin Karakalpakstan»
jıllarında da úlkemizde orın alıp atırǵanlıǵın aytpasaq bolmaydı”42- dep kórsetedi.
Ekologiyalıq ortalıqtıń keri tásiri hám dıqqatsızlıqtıń aqıbetinde kúshli zaqımlanıp atırǵan usınday mádeniy miyras obektlerin saqlaw haqqında baspasózde burın da sóz etilgen edi.
“Olarda salı atızlarınıń arasında qalıp, izey alıp atırǵan “Kerder” mádeniyatı durdanalarınıń hám onıń paytaxtı Haywan qalanıń (Nókis rayonı), dógeregine suw qashırılıp, izey alıp áyyemgi ketenler qala (Shomanay rayonı) birotala diyxanshılıq jerge aylandırılǵan. Tomar qala yamasa qurılıs maydanına aylanǵan Topıraq qala (Qońırat rayonı) shıǵısqa shıǵatuǵın eski kárwan jol boyında jaylasqan, biri qulap, ekinshisi qulaw aldında turǵan Qos minar (Taxtakópir) sıyaqlı kóplegen esteliklerimizdiń ayanıshlı awhalları haqqında pikir júritildi.(“Aral qızları”, 1995 j №1).
“Bul baǵdarda alıp barılıp atırǵan jumıslar onnan berli de unamlı tárepke ózgerdi dep aytıw qıyın. Sebebi esteliklerimizdiń kópshiligi elesol burınǵı halında qalıp ketken. Házirge deyin olardıń buzılıw jaǵdayları orın almaqta hám buǵan úlkemizdiń barlıq jerlerinen mısallarkeltiriwge boladı”43.
Avtor bir neshe mısallar keltiredi.
“Bir waqıtları gidroelektrostanciya salınıwı jobalastırıp Qarataw poselkasındaǵi Gáwir qala diywallarınıń belgili bir bólegi súrip jiberilgen edi.
Endi bolsa onıń saqlanıp qalǵan diywallarınıń gerbishlerin buzıp alıw faktler bar. -Ústtirtegi Úrge atlı ekinshi bir estelik bolsa texnika menen surilgen, al
onıń qasındaǵı minara diywalınıń ústingi gerbishleri alıp ketilgen. -Orta ásirdegi Kerderlerdiń estelıgi Qırıq jigittiń qalasınan
42Xojaniyazov.Ǵ Mádeniy miyraslarımızǵa dıqqat itibar zárúr «Erkin Karakalpakstan»
43Xojaniyazov.Ǵ Mádeniy miyraslarımızǵa dıqqat itibar zárúr «Erkin Karakalpakstan»
(Qaraózek rayonı) álleqashan jol salınıp, ortasınan qarıq qazılıp jiberilgen. - Mizdakxan (Xojeli rayonı) kompleksindegi áyyemgi hám orta ásirlerge
tiyisli mádeniy qatlamlardıń zaqımlanıwları, hár qıylı dárejedegi ótkerilgen ilajlarǵa qaramastan ele dawam etpekte.
-Búrkit qala esteligi (Ellikqala rayonı) turǵan jerden basqa jer jetpegendey, antik hám erte orta ásirlerge tiyisli diywallar qaptalınan texnika járdeminde topıraq alınǵanlıǵın qalay túsiniwge boladi?”44-dep ata-babalarımızdan bizge miyras bolıp kiyatırǵan mádeniy esteliklerimizdiń joq bolıp ketip baratırǵanına janı ashıydı. Bul avtordıń jankúyerlik penen aytqan gápleri onıń tuwılǵan jerge tolǵanıslarınıń kúshli ekenligin bildiredi.
Prezidentimizdiń “Ótmishi joq xalıqtıń keleshegi joq” degen atalıq sózin basshılıqqa alǵan halda ata-babalarımızdıń bizge inam etken usınday bay ótmishtiń qádirine jetiw búgingi áwladlar ushın qarız hám parız.
Maqalanıń sońında bolsa avtor mádeniy miyras obiektlerimiz atirapında jılına bir márte abadanlastırıw ushın ulıwma xalıqlıq shembilik
ótkeriw zárúr ekenligin usınıs etedi. Jáne maqalada biz qádirine jetpegen, mádeniy miyraslar obiektlerinde ekologiyalıq mashqalalarǵa ushıraǵan, bir neshe estelik imaratlardıń súwretleri berilgen.Bul ashınarlı hal álbette.
Ekologiyalıq mashqala jurnalistlerdiń tiykarǵi temasına aylandı. “Erkin Qaraqalpaqstan” gazetasında bul temadaǵı materiallardi úyrenemiz.
“Araldan qalǵan estelikler”45.
Bul «Araldan qalǵan e stelikler»maqalası publicist Sh.Usnatdinovtıń «Kewil tuyǵıları» dúrkin maqalalarınıń dawamı bolıp tabıladı. Maqalada jurnalist “2008-jıl Moynaq rayonına “Aral mashqalaları, olardıń
44Xojaniyazov.Ǵ Mádeniy miyraslarımızǵa dıqqat itibar zárúr «Erkin Karakalpakstan»
45Usnatdinov.Sh Araldan qalǵan estelikler», «Erkin Qarakalpaqstan» gazetası
xalıqtıń genofondına, ósimlik hám haywanatlar dúnyasına tásiri jáne aqıbetlerin jumsartıw ushın xalıqaralıq birge islesiw ilajlari” haqqında, Xalıqaralıq konferenciya boladı degen xabar menen quwanıp keledi. Óytkeni Tashkentte
ótkeriletuǵın konferenciyaǵa qatnasılıwı kútilip otırǵan 150 ge jaqın shet elli miymanlardıń júzge jaqını tuwrı Moynaqtıń ózine kelip qurıǵan Araldıń ultanın hám payda bolǵan ekologiyalıq apatshılıqtı óz kózleri menen kóriwi áneyi gáp pe”46- deydi. “Kútilgen kún kelip miymanlarımızdı jaqsı kútip alıp Aral teńizine qaray atlanadı. Jolda kiyatırıp Xojeliden ótiwden jol boyınıń hár jer, hár jerinde suwı ele sińbegen aydın kól bolıp suwǵarılǵan atızlardı kórip ser salıp kiyatırǵan Túslik Koreya elshixanasınıń xızmetkeri:
“ Suw joq, suw joq dey beresiz joldiń eki boyı gilkildegen suwǵoy, - deydi”47.
Al, publicist bolsa jerdi máwsimge qarap suwǵarıw múmkinshiligimizdiń joq ekenligin, jerlerimiz shor basqanlıǵi sebepli bireki ret shayıp suwǵarmasaq bolmaytuǵının, biz qálegen waqıtta suw bola bermeytuǵınlıǵi sebepli, suw kelgen waqıtta usılayınsha paydalanatuǵınlıǵın túsindiredi.
Sońınan bolsa Moynaqqa barıp publicist Quwanısh ismli bala menen ushırasqanın mısal etip kórsetedi. Bul publicisttiń oylap tapqan detalı jurnalistlik sheberlik dep tusinemiz. Óytkeni avtor onıń menen ushırasıw arqalı Moynaq rayonında jasawshı xalıqtıń keleshegine boljaw jasap atırǵanday. Quwanısh degen isimniń ózi xalıq kewlindegi úlken úmit nıshanı.
Konferenciya aldınan baspa sózlerde:
- “Teńiz suwınıń búgingi tereńligi usı jıldıń 1-yanvarına eń áwelgisinen
24,4 metrge sayızlandı;
- Teńiz suwı betiniń kólemi 16,1 mıń kvadrat kilometrge azaydı;
46Sonda
47Sonda