MD hám PQJ / Qaraqalpaq tilinde kesteshilik óneri atamaları

3 Гурбанбердиев А Профессиональная лексика марыйского говора туркменского язика Автореф.канд.дисс Ашхабад, 1969

4Рахимова Р К Профессиональная лексика татарского язика относящаяся к ткачеству, одежда, обуви и головным уборам.

Автореф.канд.дисс Казань, 1975

5. Баскаков Н А Каракалпакский язик Т-1 ( материалы по диалектологии) М 1951 6 Қарақалпақ тилиниң түсиндирме сӛзлиги, Нӛкис T(1-4) 1982, 1984, 1988, 1992

atamalarınıń mánilerine túsinikler berilgen. “Qaraqalpaqsha kórkem - óner atamalar’nıń sózligi”nde1 kesteshilik atamalarınıń mánileri túsindiriliwi menen birge onı qalay paydalanıw jaǵdayları haqqında da pikirler ushırasadı.

Sh.Allanıyiazovanıń2 qaraqalpaq tiliniń qol óner leksikasına arnalǵan miynetinde qol óneriniń basqa túrleri menen birge kesteshilik buyımlarına da qısqasha toqtap sıpatlama berip ótedi. Miynette qaraqalpaqlardıń qol ónerine baylanıslı atamalar tematikalıq toparlarǵa bólip úyrenilgen. Ayırım atamalardıń

kelip shıǵıw tariyxı hám qol ónerine baylanıslı sózlerdiń jasalıw usılları

haqqında aytılǵan.

D.S.Nasırov hám O.Dospanov3 tárepinen jazılǵan miynette kesteshilikke baylanıslı atamalardıń arqa hám qubla dialektte aytılıw ózgeshelikleri haqqında

sóz etiledi.

Joqarıda atap ótilgen miynetler kesteshilik atamalarınıń mánilerin anıqlawda

úlken ahmiyetke iye boldı.

Qaraqalpaq zalqınıń qol óneri arqalı xalıqtıń uzaq tariyxıy basıpótken jolı, onıń milliy ózgesheligi kórinedi hám bul bay mıyrasta xalıqtıń dóretiwshilik

talantlılıǵı, sheberligi óz sáwleleniwin tapqan.Bul bay mıyrastı izertlew e ń

jurnalında jarıyalanǵan A.S.Rossikovanıń “По Амударье отПетро-

Александровска до Нукусе” degen ocherkinde kestelengen hayal-qızlardıń kiyimleri, sonıń ishinde kiymeshek haqqında maǵluwmat beredi.Qaraqalpaq xalqınıń qol óneri xalıqtıń kúndelikli turmısı menenbaylanıslı rawajlandı. Qol

óneriniń zergershilik, kesteshilik, gúlalshılıq,súyekke naǵıs oyıw, teriden buyımlar islew sıyaqlı túrleri bar. Qolóneri arqalı kiyim-kenshekler naǵıslar menen kestelengen, úy

13

___ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

1Алламуратов А, Доспанов О, Тлеумуратов Г Қарақалпақша кӛркем-ӛнер атамаларының сӛзлиги Нӛкис, 1991

2Алланиязова Ш. Қарақалпақ тилиниң қол ӛнери лексикасы Нӛкис, 1997,

3Насыров Д.С, Доспанов О. Қарақалпақ тилиниң диалектологиялық сӛзлиги. Нӛкис,1983

buyımlarına naǵıslar toqılǵan, hasıl metallardan bezeniw buyımları islengen, aǵash buyımlarǵa oyılǵan naǵıslar ayırıqsha sulıwlıq payda etken, teriden adamlar hám atlar ushın naǵıs salınıp buyımlar islengen. Bulardıń bári tek turmıs zárúrligi ushın paydalanıp qoymastan ayırıqsha gózallıq, estetikalıq zawıq payda etedi.

Qaraqalpaq xalqınıń qol ónerin izertlew XX-ásirdiń baslarında-aq alıp barılǵan. A.S.Felkerzamnıń (Cтаринные ковры Средней Азии , СПб 1915), S.M.Dudinniń (ковровые изделия Средней Азии, СПб 1928) miynetlerinde gilemshilik óneri sóz etiledi.

XX-ásirdiń 30-jıllarında qaraqalpaq xalqınıń etnografiyasın, tilin

úyreniwge baylanıslı ekspediciyalar shólkemlestirilip, bul ekspediciyaǵa qatnasqan A.S.Melkov, A.S.Morozova, S.P.Tolstovlar tárepinen izertlene basladı. Qaraqalpaq xalqınıń qol ónerin izertlew boyınsha T.A.Jdanko1 kóp jumıslar alıp bardı. Ol qaraqalpaq xalqınıń qol óneriniń izertleniwtariyxına toqtap, naǵıslı zatlardıń, kiyimlerdiń ózgesheligi hám basqaxalıqlar menen baylanısı tuwralı pikirler aytadı.

Qaraqalpaqlardıń qol ónerine baylanıslı zatların jıynap, ilimiy izertlewler alıp barǵan hám Respublikamız aymaǵında muzey shólkemlestirgen ilimpaz, ullı insan Xorezm ekspediciyasınıń aǵzası I.V.Savickiy boldı. I.V.Savickiy qaraqalpaq xalqınıń qol óneriniń bir túri– aǵashqa oyıp naǵıs salınıp islengen buyımlar boyınsha izertlew jumısların alıp barǵan.2

Qaraqalpaq xalqınıń qol ónerin izertlegen ilimpaz A.Allamuratov. Ol qaraqalpaqlardıń qol óneriniń izertleniwi3, qaraqalpaq kestelerindegi

1. Т.А.Жданко Народное орнаментальное искусство каракалпаков Сб Труды Хорезмской экспедиции III, M, 1958, c 373 – 410

Т А Жданко Очерки исторической этнографии каракалпаков M-Л, 1950 c 53

14

naǵıslar, naǵıslardıń túrleri, qollanılıwı boyınsha miynetinde1 hám qol óneriniń túrleri, olardıń isleniw usılı, qol óner buyımları boyınsha jazılǵan «Máńgi miyras» kitabında 2 qaraqalpaq xalqınıń qol óneriniń túrleri, ásirese, olardaǵı naǵıslar jóninde bahalı maǵluwmatlar beredi. Bul jumıslar biziń magistrlik dissertaciyamızdı jazıwda tiykarǵı derek boldı. Sonıń menen birge qaraqalpaqlardıń etnografiyası haqqında jazılǵan K.Mambetovtıń «Qaraqalpaqlardıń etnografiyalıq tariyxı» (Nókis,1995), A.Ótemisovtıń «Qaraqalpaqlardıń óner-kásipleri»

( Nókis, 1991) hám «Этнографыя каракалпаков XIX начало XX века»

(Tashkent, 1980) miynetlerinde qaraqalpaq xalqınıń úrp-ádet dastúrleri, kásipleri, kiyim-kenshekleri tuwralı maǵluwmat beriliwi menen birge qol óneri haqqında da aytıp ótiledi. Biz bul miynetlerde berilgen kesteshilik hám gilemshilikke baylanıslı atamalardı jıynap lingvistikalıq jaqtan úyrenip shıqtıq.

Sonlıqtan da, bul jumısımızda usı tarawǵa baylanıslı sózlerdi tariyxıynızamlılıqları, sóz jasaw usılları anıqlanadı. salıstırmalı jobada izertlewdi aldımızǵa baslı maqset etip qoydıq. Kásiplik leksikanı izertlew hám ámeliy hám teoriyalıq áhmiyetke iye. Bul jumıs barısında kesteshilik atamalarınıń quramı, olardıń payda bolıw

Kesteshilik atamaların izertlew kásiplik taraw boyınsha terminologiyanı payda etiw ushın, sonday-aq, sózlikler dúziwde tiykar bola aladı.

Bul magistrlik jumıstıń maqseti eń aldı menen qaraqalpaq tilindegi kesteshilik hám gilemshilik buyımları atamaların toplap belgili bir qálipke salıw hám olarǵa lingvistikalıq jaqtan tallaw jasawdan ibarat. Sonday-aq, ayırım atamalardıń kelip shıǵıw tariyxın anıqlaw, bul atamalardıń

2.Савицкий И.В. Народное прикладное искусство каракалпаков. Резьба по дереву. Ташкент, 1965 с26-74

3 Алламуратов.А. Қарақалпақ эскуствосының тарыйхынан. Нокис, 1968

4Алламуратов.А. Каракалпакская народная вышивка Нокис, 1977

1.Алламуратов.А Мәңги мийрас. Қарақалпақ халық қол ӛнери туўралы. Нокис,1993

15

ádebiy til leksikasın bayıtıwdaǵı, qollanılıw órisin kórsetiw usaǵan áhmiyetli máselelerdi óz ishine aladı.

Jumıstıń obiekti hám predmeti. Qaraqalpaq tilindegi kesteshilik óneri atamaları jumıstıń obiekti bolıp, onıń predmetin qaraqalpaq tili sózliklerinen, ilimiy ádebiyatlardan, xalıq awzınan, muzey hám tigiw cexlarınan jıynalǵan hám kórkem shıǵarmalardan alınǵan mısallar quraydı.

Izertlewdiń ilimiy jańalıǵı:Qaraqalpaq tilindegi kesteshilik buyımları atamaları birinshi ret magistrlik dissertaciya túrinde izertleniwi. Jumısta ayırım atamalardıń tariyxıy qatlamlarınıń anıqlanıwı. Kesteshilik buyımları atamalarınıń tematikalıq toparlarǵa bólinip, materiallar tıykarında dálilleniwi. Olardıń jeke leksikalıq qatlam sıpatında qálipleskenliginiń sıpatlanıwı. Atamalardıń jasalıw usılları, ózine tán atalıw ózgeshelikleri, dúzilisi boyınsha túrleriniń izertleniwi. Kesteshilik buyımları atamaları jumısta ayırıqsha izertlenilip hám olardan juwmaqlar shıǵarılıp qaraqalpaq xalqınıń tariyxı, etnografiyası, mádeniyatı menen jáne de jaqınıraq tanıstırıw ushın muzeylerde qollanılıwı, kesteshilik hám gilemshilik buyımları atamalarınıń qaraqalpaq ádebiy tili leksikasında tutqan ornı hám áhmiyetiniń ashıp beriliwi. Kóplegen kesteshilik hám gilemshilik atamalarınıń etimologiyasına toqtalıwı da izertlewdiń tiykarǵı ilimiy jańalıqlarınan bolıp tabıladı.

Izertlewdiń metodları hám derekleri: Jumıstı jazıwda tiykarınan tariyxıy, sıpatlama hám salıstırıw metodlarınan paydalanıldı. Kesteshilik buyımları atamalarınıń etimologiyasın izertlewde hám mánilerin ashıp beriwde ózbek, túrkmen, qazaq hám t.b turkiy tilleri materialları menen salıstırılıp úyrenildi. Leksikamızdı sistema sıpatında izertlew ushın sıpatlama metod paydalanıldı.

Jumıstı jazıwda eski túrkiy jazba esteliklerden, sózliklerden, sabaqlıqlardan, kórkem shıǵarmalardan, tigiw cexlarınan, muzeylerden hám

16

basqa da dereklerden toplanǵan til materialları izertlewdiń derekleri bolıp xizmet qıladı.

Jumıstıń ilimiy hám ámeliy áhmiyeti

Jumıs teoriyalıq hám ámeliy áhmiyetke iye. Jumısta erisilgen nátiyje hám juwmaqlar qaraqalpaq tili leksikası hám terminologiyasınıń teoriyalıq tiykarların imkanı bolǵansha tolıqtırıw ushın xizmet etiwi múmkin.

Izertlewdiń obiekti bolǵan materiallar túsindirme sózlikler hám eki tillik sózlikler dúziwde paydasın tiygizedi. Jumısta erisilgen ilimiy juwmaqlardan leksikologiya hám terminologiya boyınsha qollanbalar jazıwda, arnawlı kurslar oqıtıwda paydalanılsa da boladı.

Qaraqalpaq tilinde kesteshilik buyımları boyınsha monografiyalıq miynetler jazıwda da úlken jardem beredi. Jumıs qaraqalpaq tiliniń tariyxıy leksikologiyasın jańa materiallar menen tolıqtırıwǵa da múmkinshilik beredi.

Jumıstıń ayırım ilimiy juwmaqları tariyx hám kórkem-óner izertlewshileriniń diqqatın ayırıqsha ózine awdaradı. Sebebi kesteshilik hám gilemshilik buyımlarınıń eń eski túrleri qaraqalpaq xalqınıń tariyxın, mádeniyatın uyreniwdegi tiykarǵı derek bolıp xizmet etedi.

Jumıstıń qurılısı. Jumıstıń uluwma sıpatlaması, kirisiw, tiykarǵı úsh bap, juwmaq hám paydalanılǵan ádebiyatlar diziminen ibarat. Kólemi 84 betti

quraydı.

Orınlanǵan jumıstıń tiykarǵı nátiyjeleri: Jumıstıń mazmunı

«Kestelengen buyım atamaları» ( «Ustaz jolı» gazetası), «Qaraqalpaq tilinde gilemshilikke baylanıslı atamalar» ( QMU, Házirgi filologiya iliminiń áhmiyetli máseleleri ), «Keste tigiwde qollanılatuǵın materiallardıń

17

atamaları» (QMU, Magistrantlardıń ilimiy miynetleriniń toplamı) dep atalǵan

maqalalarda óz sáwleleniwin tapqan.

Juwmaq hám usınıslardıń qısqasha uluwmalastırılǵan kórinisi:

Qaraqalpaq tilinde kesteshilik buyımları atamaları jiyi qollanıladı. Qaraqalpaq tilindegi kesteshilik buyımlarınıń tematikalıq toparları, shıǵıs derekleri, jasalıw usılları hám olardıń ózine tán ózgeshelikleri hár tárepleme izertlenildi.

I BAP Qaraqalpaq tilindegi kesteshilik

atamalarınıń tematikalıq

toparları

Kesteshilik óneri atamaları sózlik quramda belgili orın iyeleydi. Bul atamalardın belgili bir bólegi, ásirese, kiyim-kenshektiń, úy buyımlarınıń atamaların, naǵıs atamaların bildiretuǵın sózler kóp waqıtlardan berli qollanılıwı nátiyjesinde keń tarqaldı hám leksikalıq qatlamǵa kirdi. Kesteshilik atamalarınıń mánileriniń tarayıwı, ayırım eski atamalardıń jańa mánilerde qollanılıwı, ayırım atamalardıń arxaizmge aynalıwı nátiyjesinde payda bolǵan semantikalıq

ózgerislerdi úyreniwdi, xalıqtıń kúndelikli turmısı menen baylanıslı bolǵan kesteshilik atamalarınıń rawajlanıw tariyxın tereń hám hár tarepleme izertlewdi maqset e tip qoydıq.

Qaraqalpaq tili leksikasın semasiologiyalıq, salıstırmalı-tariyxıy hám etimologiyalıq aspektte izertlew - qaraqalpaq til bilimindegi áhmiyetli máselelerdiń biri. Qaraqalpaq xalqında hártúrli kásip-ónerler bolǵan. Mine, usı kásiplik sózlerdi, olardıń kelip shıǵıwın, mánilerin, grammatikalıq

ózgesheliklerin úyreniw qaraqalpaq xalqınıń tariyxı, etnografiyası, qol óneri menen tıǵız baylanısta alıp barıladı. Qol óneriniń bir tarawı kesteshilik boyınsha tariyxshılar, etnograflar, kórkemóner izertlewshileri belgili dárejede izertlew jumısların alıp barǵanı menen, lingvistikalıq aspektte ele jeterli dárejede izertlengen joq. Kesteshilik

18

atamaları kórkem ádebiyatta, naqıl-maqallarda, dastanlarda, qosıqlarda, klassik shayırlardıń shıǵarmalarında keń qollanılıp kelmekte. Kesteshilik atamaları frazeologizmlerde, tuwra hám awıspalı mánilerde qollanıladı. Hárbir kásiptiń,

ónerdiń ózine tán tárepleri, ózgeshelikleri bar. Kásip iyeleri sol zattı islew menen birge olar sol zatlarǵa atama da beredi. Nátiyjede sol kásip iyeleriniń tilinde keń qollanılatuǵın sózler payda boladı. Bul sózlerdiń kópshiligi waqıttıń ótiwi menen sózlik quramǵa qosılıp, onı bayıtıp baradı. Al ayırımları tek sol kásip penen shuǵıllanıwshılardıń tilinde qollanılıp sheklengen leksikaǵa kiredi. Kesteshilik atamaları xalıqtıń kúndelikli turmısı, kiyim-kenshekleri, úybuyımları menen baylanıslı bolǵanlıqtan sózlik quramda belgili orın iyeleydi. Ásirese, naǵıs atamaları xalıqtıń milliy ózgesheligin kórsetiwshi belgilerdiń biri sıpatında qollanılıwın hám áhmiyetin joǵaltpaydı.

Tildiń sózlik quramın hám onıń sózlik baylıqların izertlew menen baylanıslı qıyınshılıq bar. Bul sózlik baylıqlardı belgili bir sistemaǵa salıwdıń qospalılıǵı. Leksikanı sistemalıq qubılıs sıpatında úyreniw menen baylanıslı qıyınshılıqlardıń jáne biri leksikalıq tildiń basqa tarawlarına qaraǵanda

ózgeriwsheń ekenligi.

Tildiń sózlik quramın qurawshı leksikalıq birlikler tayanıwshı jáne bir tárepi bar. Bul sózdiń mánisiniń real barlıqqa hám túsinikke qatnası. Basqasha etip aytqanda, tildegi sózler mánili bir predmet yaki hádiyselerdi ańlatıwına qaray bir-birine jaqın. Máselen, kiyim-kenshek atları bolǵan sózler sol topar predmetlerdiń atı sıpatında bir toparǵa, ósimlikler atı menen baylanıslı sózler bir toparǵa birlesedi. Tildegi sózlerdi mine usı tiykarda bóliwtil biliminde sózlerdiń tematikalıq toparları yaki sózlerdiń tematikalıq qatarları dep ataladı. 1

Qálegen tildiń leksikasın tematikalıq toparlarǵa bólip izertlew házirgi waqıtta tiykarǵı milliy metodlardan bolıp esaplanadı. 2.

19

Sózlerdi tematikalıq toparlarǵa bóliw sózlerdiń mánisi hám ataw funkciyasına baylanıslı uqsas qatarlarǵa jámlew kózde tutıladı. Demek, sózlerdiń tematikalıq toparları degende bir uluwma tema átirapına jámlesken sózlerdi birer bir toparlarǵa kirgiziw túsiniledi.

Sózlerdi tematikalıq toparlarǵa jámlew tildiń ishki nızamlılıqlarınan kelip shıqqan halda emes, al kóbirek sırtqı belgileri

1.Бегматов. Е. Ҳозирги ўзбек адабий тилининг лексик қатламлари. Тошкент, 1985, 117-бет.

2.Мусаев.К.М. Лексикология тюркских язиков. М., 1984, стр 4-5.

tiykarında ámelge asırıladı. Bul da sózdiń óz mánisine baylanıslı qaysı topar predmetke baylanıslıǵı, qaysı topar predmettiń atı ekenligi tiykarǵı orın iyeleydi.

Qaraqalpaq tiliniń leksikalıq qatlamları, ásirese qol ónerine baylanıslı atamalardı analizlegende tematikalıq klassifikaciyalaw usılınan keń paydalanılǵan. 1

Til iliminde ádette sózlik quramdı klassifikaciyalawda hártúrli jaǵdaylar esapqa alınıp kiyatır. Mánili sózlerdi ańlatatuǵın predmetlerdiń tillik

ózgesheliklerine sáykes olardı leksika-semantikalıq, tematikalıq toparlarǵa ajıratılıp qaraladı.

Belgili bir turmıs tarawı, adam iskerliginiń arnawlı shaqapshaları ishinde payda bolǵan túsiniklerge baylanıslı atamalar sol tarawǵa sáykes tematikalıq toparlardı quraydı. Olardıń hárbir toparı mánilik ózgesheligi, qabıl etiliwi, jasalıw ayırıqshalıqları hám qollanılıwı jaǵınan basqa toparlardan ajıraladı. Demek, sózlerdi klassifikaciyalaw, birinshi gezekte, tematikalıq principke tiykarlanıwı maqsetke muwapıq boladı. Usıǵan baylanıslı kesteshilik atamaların da hártúrli tematikalıq toparlarǵa bólip qarawımızǵa boladı.

Kestelengen buyımlardıń atamaları, olardı bir-birinen ajıratıw obiektiv rawishte óz-ózinen payda boladı. Kestelerdi tigiwshi hayalqızlar, buyımlarǵa at beriwshi adamlar onıń sırtqı dúzilisine, formasına, qollanǵan materialına, olarǵa tigilgen naǵıslarǵa ayırıqsha itibar beredi.

20

Kesteshilik buyımlarınıń ózine tán ózgesheliklerin, olardıń ayırıqsha belgilerin sıpatlaytuǵın leksikalıq birlikler sol kesteshilik buyımlarınıń atamasın individuallastıradı hám waqıttıń ótiwi menen bul sóz kesteshilik atamasına aynaladı. Mısalı; kók kóylek, aq jegde, qızıl kiymeshek, at kózlik, jeńush t.b.

Jumısımızdıń birinshi babında til biliminde qollanılıp kiyatırǵan

1 Алланиязова Ш. Қарақалпақ тилиниң қол ӛнери лексикасы Нӛкис, 1997, 10-бет

kesteshilik ónerine baylanıslı kesteshilik atamaların belgili bir temalar dógereginde toparlarǵa bólip izertlew principin tiykar etip alıp, kesteshilik buyımlarınıń qollanılıw ózgesheligine, atqaratuǵın xizmetine, olardıń semantikalıq jaqtan ortaqlıǵına, atamalardıń belgili bir túsinikti bildiriwine qaray tematikalıq toparlarǵa bólemiz. Óytkeni, sózlerdiń tematikalıq toparları leksika-semantikalıq sóz toparlarına qaraǵanda órisi júdá keń, sebebi qandayda bir tematikalıq toparlarǵa, hártúrli sóz toparlarına jatatuǵın sózler kiretuǵın bolsa, leksikasemantikalıq sóz toparları bir ǵana sóz toparına kiretuǵın atamalardan quraladı. Mısalı; qos múyiz, taq múyiz, toqalaq múyiz, segiz múyiz, qoltıqsha múyiz naǵıs atamaları tematikalıq jaqtan bir toparǵa, yaǵnıy - naǵıs atamaları toparına kiredi, al leksika-semantikalıq jaqtan múyizge uqsaytuǵın, sırtqı kórinisine qaray payda bolǵan atamalar.

Sózlerdi tematikalıq toparlarǵa bóliw principi boyınsha kesteshilik leksikasınıń sóz baylıǵın anaǵurlım tolıǵıraq qamtıwǵa múmkinshilik beredi. Bóliwdiń bul túri kásiplik leksikaǵa sıpatlama beriwge, sóz toparların anıqlawǵa, lingvistikalıq uluwma sholıw jasawǵa, onıń házirgi waqıttaǵı formasın kórsetiwge qolaylı metodlardıń biri bolıp esaplanadı.

Biz jumısımızda kesteshilik atamaların qollanılıw ornına, isleniw usılına hám olarda qollanılatuǵın naǵıs atamalarına baylanıslı bir neshe tematikalıq toparlarǵa bólip úyrenemiz.

21

Kesteshilik – keste tigiw menen shuǵıllanatuǵın kásip-ónerdiń bir túri. Bul kásip iyeleri gezlemege hárqıylı naǵıslardı tigiw jolı menen kesteleydi. Sonlıqtan kesteshilikke baylanıslı atamalardı kiyim-kenshekke baylanıslı kesteshilik atamaları hám úy buyımlarına baylanıslı kesteshilik atamalarına bólip úyrenemiz. Al, gilemshilikke baylanıslı atamalar naǵıslardı toqıw jolı menen islengen buyımlarǵa baylanıslı aytıladı. Gilemshilikke baylanıslı buyımlar, olardı islew ushın qollanılatuǵın qurallarǵa baylanıslı da toparlarǵa bólemiz. Kesteshilkte de, gilemshilikte naǵıslardıń áhmiyeti úlken. Sonlıqtan naǵıs atamaların bir neshe tematikalıq toparlarǵa bólip úyrenemiz.

Hárbir kásiptiń ózine tán ózgeshelikleri, islew usılları bar. Kásiplik sózler sol kásip penen shuǵıllanıwshılardıń tilinde jiyi qollanıladı. Qaraqalpaq xalqınıń qol

óneri erte dáwirlerden berli kiyatırǵan kásiplik leksikanıń bir túri. Qol ónerine baylanıslı aǵash ustashılıq, ónermentshilik, kesteshilik, gúlalshılıq, zergerlik, toqımashılıq hám basqa da kásipler bar. Bul kásip iyeleri turmıs ushın zárúr bolǵan zatlardı islew menen birge, olar adamlarǵa ayırıqsha sulıwlıq, gózallıq baǵıshlawı ushın hártúrli naǵıslar menen bezegen. Kesteshilik penen kóbinese hayalqızlar shuǵıllanǵan. Qaraqalpaq xalqında keste tigiw óneri júdá rawajlan -

ǵan. Keste hár tústegi jipek sabaqlar menen kiyimlerdiń jaǵalarına, jeniniń ushlarına, kóyleklerdiń jaǵası hám eteklerine, qaltalarına tigilgen. Qızkelinshekler ózleriniń keleshekke bolǵan ármanların kestelerde kórsetiwge háreket etken. Kesteleri óziniń sulıw, shıraylı hám kórkemligi menen ajıralıp turǵan. Sheber qızlardı shayırlar «Keste tikken on barmaǵı, zerger tartqan sım yańlıdı»,- dep táriyiplegen.

I.1. Kestelengen kiyim-kenshek atamaları

22