Lingvopoetika

forması arqalı berilmegen basqa mánilerdi de ańlatadı. Biraq, poetikalıq tildegi

«ishki forma» menen ámeliy tildegi ishki formanı birdey dep qarawǵa bolmaydı.

maǵlıwmattı qamtıydı: predmetti kórsetiw hám sol predmettiń atalıwına tiykar bolǵan belgini kórsetiw.

Milliy til sistemasındaǵı sózlerdiń barlıǵı da teńdey yamasa ishki formaǵa iye emes. Al endi, poetikalıq tilde barlıq birliklerge tiyisli. Poetikalıq tilde milliy

tildegi máni kórkem mánige yamasa jańa mánilerge aylanadı. Mine usı kórinis –

poetikalıq tildiń baslı belgisi, mazmun-mánisin dúzetuǵın turaqlı ózgesheligi esaplanadı. Onıń nátiyjesinde tillik sistemanıń barlıq elementleri poetikalıq tilde

ózgeriske ushırap, jańa máni-mazmunǵa hám kórkem-estetikalıq mazmunǵa iye boladı. Bunday ózgeris tildegi jeke sózler hám elementlerge emes, olardıń ortasındaǵı qatnaslarǵa da tiyisli boladı. Poetikalıq tilde elementler hám olar

ortasındaǵı qarım-qatnaslardıń tillik aspekti grammatikalıq hám sintaksislik

anıqlamalar arqalı emes, al jańa mánini payda etiwin, kórkem shıǵarmanıń ishki dúnyasın jaratıwın anıqlawǵa baǵdarlanadı. Bul poetikalıq tildiń eki planlılıǵın kórsetedi. Ekinshiden, awızeki sóylew tilinde jumsalatuǵın ádebiy tildiń normalarına juwap bermeytuǵın til faktleri (varvarizm, vulgarizm, jargon h.t.b.) poetikalıq tilde áhmiyetli mánige iye boladı.

Poetikalıq tildiń awızeki sóylew tilinen ayırmashılıǵı – onda barlıq til birlikleri estetikalıq jaqtan sistemalı túrde iye boladı, qanday da bir kórkem mánige hám ulıwma bir kórkem wazıypa atqarıw ushın jámlesedi.

Úshinshiden, poetikalıq tildiń jáne bir ózgesheligi tillik birliklerdi joqarı dárejede aktuallastırıwı menen baylanıslı. Aktuallastırıw awızeki sóylew tilinde

ústemlik e tetuǵın

12

avtomatlastırıwǵa qarsı qoyıladı. Ámeliy tildiń birligi onıń tuwra mánisi boyınsha stereotiplik sıpatta avtomat túrde qabıl alınsa, al poetikalıq tildiń birligin birden tikkeley tuwra mánide qabıllaw, onıń anıq mánisin, semantikalıq máni ózgerislerin, kórkem mánisin ańlap túsiniw qıyınshılıq tuwdıradı.

Tórtinshiden, poetikalıq tilde til birlikleriniń basqa birlikler menen baylanısqa kirisiw, aralasıw múmkinshiligi keńeyip, sóz mánilik jaqtan bayıydı. Leksikasemantikalıq yamasa grammatikalıq mánisi jaǵınan baylanısıw múmkinshiligine iye bolmaǵan til materialları poetikalıq tilde bir-biri menen tıǵız baylanısqa iye boladı.

Besinshiden, poetikalıq til óziniń ishine konteksttiń1 barlıq faktlerin aladı,

ádebiy tilde qollanılatuǵın til birlikleri de onıń qurılısına kiredi.

Demek, milliy tildiń funkсionallıq jaqtan keńeyip, tek ǵana kommunikativlik emes, turmıs shınlıǵın kórkem sáwlelendiriwshi poetikalıq xızmetti de atqarıwshı

ózgeshe túri, tildiń barlıq podsistemaların2 qamtıytuǵın keń kólemli: standartdóretiwshilik, norma-deformaсiya, aktuallastırıw-avtomatlastırıw, tuwra mániishki forma sıyaqlı oppoziсiyalarǵa tiykarlanǵan eki planlılıǵı poetikalıq tildi

«Lingvopoetika»nıń obekti sıpatında qarawǵa tolıq tiykar boladı.

Izertlew obektiniń ózine tán tábiyatı izertlew predmetiniń de bir tárepleme emesligin talap etedi. Izertlewge kórkem sóylew, kórkem shıǵarmanıń ya ádebiy shıǵarmanıń tili, yamasa kórkem teksttiń qaysısı izertlew predmeti bola aladı degen sorawlarǵa da birdey juwap joq.

«Kórkem shıǵarma» hám «kórkem tekst» túsiniklerin óz aldına ajıratıp qollanıw tuwralı másele tek qaraqalpaq til biliminde ǵana e mes, al túrkiy tillerinde de ele sheshimin tappaǵan.

1Kontekst – til birligi dógeregindegi sózlik qorshaw.

2Podsistema – ulıwma til sistemasınıń bir bólimi.

13

«Kórkem shıǵarma» hám «kórkem tekst» túsinikleri bir-biri menen eki

túrdegi qarım-qatnasqa iye: a) kórkem shıǵarma hám kórkem tekst barlıq

tárepinen bir-birine barabar, birdey mánige iye, biri-birin barlıq orınlarda

almastırıp turıwǵa bolatuǵın sinonim túsinikler; b) kórkem shıǵarma menen kórkem tekstti birdey sinonimler dep qarawǵa da bolmaydı, olar óziniń semantikastrukturalıq dúzilisiniń ekstralingvistikalıq1 faktorlar menen qatnası jaǵınan biribirinenózgeshelenedi.

«Kórkem shıǵarma» hám «kórkem tekst» túsiniklerin tolıq sinonimler retinde qaraw durıs emes. «Kórkem shıǵarma» túsiniginiń shegarası tolıq ajıratılmaǵan, anıq ilimiy sıpatta emes, ekinshiden, kórkem shıǵarma atamasın kórkem ónerdiń basqa túrleriniń úlgilerine baylanıslı da qollana beriw múmkin. Sonlıqtan, «kórkem shıǵarma» túsinigi «Lingvopoetika» ushın anıq, konkret predmetlik mánige tolıq iye bola almaydı. «Kórkem shıǵarma» hám «kórkem tekst» túsiniklerin birdey dep qarawdıń durıs emesligi obraz túsinigine de baylanıslı. Obraz jasawdıń negizi

tekstte orın alǵanı menen tolıq túrinde teksttiń shegarasınan shıǵıp, kórkem

shıǵarmanıń shegarasında turadı. Kórkem shıǵarma menen kórkem teksttiń birdey emesligin kórsetiwshi taǵı bir jaǵday kórkem teksttiń tema, epigraf, prolog, epilog

benen óz ara qarımqatnasına baylanıslı. Tema, epigraf, prolog, epilog – kórkem

shıǵarmanıń strukturasına kiriwshi komponentleri esaplanadı. Óziniń semantikafunkсionallıq kompoziсiyalıq mánisi jaǵınan bul komponentler kórkem teksttiń

strukturasına tolıq sińisip ketpeydi, tıǵız baylanısta bolsa da, ayrıqshalanǵan,

ajıralǵan túrde turadı. Olar óz aldına tekst túrinde logikalıq pútinlikke iye bolıp, tiykarǵı tekst penen ajıralmas logikalıq, sonday-aq, metatekstlik2 hám

bólegi bolǵan tekst elementleri.

14

paratekstlik1, kóp jaǵdaylarda tema – remalıq2 jaqtan lingvistikalıq baylanısta boladı. Sonlıqtan, kórkem shıǵarmanı bir qansha tekstlerdiń organikalıq birliginen dúzilgen tuwındı dep esaplawǵa boladı.

Demek, kórkem shıǵarma menen kórkem tekst túsinikleri ózleriniń qurılısı hám kólemi jaǵınan ózgeshelikke iye, kórkem shıǵarma kórkem tekstten kólemlirek. Kórkem shıǵarma tiykarınan 3 sistemadan ibarat: 1) materiallıq sáwleleniw bolǵan tillik sistema; 2) bul sistema arqalı ańlatılǵan semantikalıq sistema; 3) ideyalıq-emoсionallıq hám estetikalıq sistema. Al endi, kórkem tekst bolsa kórkem shıǵarmanıń materiallıq deregi, mánili komponenti esaplanadı, shıǵarmanıń basqa komponentleri, sistemaları, aspektleri menen tıǵız baylanıslı, biraq tolıǵı menen kórkem shıǵarma túsinigin ańlata almaydı. Demek, lingvopoetikanıń predmetin kórkem tekst túsinigi quraydı. Kórkem tekstti lingvopoetikanıń predmeti sıpatında tanıwǵa tómendegi faktorlar tiykar boladı: a) kórkem tekst – ilimiy kózqarastan qaraǵanda konkret túsinik; b) izertlew predmeti sıpatında materiallıq negizge iye; v) hár qıylı túrdegi, dárejedegi hám aspekttegi ilimiy izertlew jumısları ushın qolaylı. Kórkem teksttiń tábiyatına baylanıslı jáne bir máselege anıqlıq kirgizip ketiw maqsetke muwapıq. Ol kórkem sóylew menen kórkem teksttiń qarım-qatnası tuwralı másele. Kórkem sóylew hám kórkem tekst túsiniklerin aralas, sinonim sózler sıpatında qollanıw qáte esaplanadı. Kórkem sóylew menen kórkem tekst túsiniklerin birdey dep qaraw durıs emesligi tómendegi ózgesheliklerine baylanıslı. Kórkem sóylew burın aytılǵan, házir aytılıp atırǵan hám kelesi waqıtlarda aytılatuǵın oy-pikirlerdiń, maǵlıwmatlardıń jıyındısı bolıwı múmkin. Al endi, kórkem tekst pútkil kórkem sóylew sistemasınıń e mes, al onıń bir bóliminiń reallasıwı, sóylewdiń konkret bir bólimi.

1Paratekst – teksttiń ishinde kursiv yamasa basqasha shrift penen terilgen, shıǵarmanıń tiykarǵı tekstinen bólinip turatuǵın bólimi (mısalı, remarka, pesalarda dialoglarǵa qosımsha beriletuǵın bólimi).

2Tema – sóz etiletuǵın nárseniń tiykarı; rema – sóylewshiniń ózi sóz etken teması jónindegi xabar.

15

Kórkem sóylewdi tolıq, bir pútin organizm sıpatında qaraw kerek. Al endi, kórkem tekst bóleklerge ajıraladı, bóliniwge duwshar boladı. Sóylew dóretiwshilik proсess sıpatında bir kommunikativlik aktke baǵdarlanıp, birden-bir, qaytalanbaytuǵın bolsa, kórkem tekstte bir neshe ret qaytalawǵa, hár qıylı interpretaсiya1 jasawǵa múmkinshilik beredi. Kórsetilgen belgiler kórkem sóylewdi konkret predmetlik mánige iye qılmaydı. Til–sóylew dixotomiyasınıń kózqarasınan qaraǵanda, sóylew

– tildiń realizaсiyası, tillik reallıq esaplanǵanı menen, kórkem tekst sıyaqlı konkret reallıq bola almaydı. Sonlıqtan, lingvopoetikanıń predmeti – kórkem tekst esaplanadı.

Kórkem tekst degen ne ? Qanday tekst bolmasın, strukturalıqsemantikalıq, formalıq-mazmunlıq birlik, pútinlik bolıp esaplanadı. Biraq, tekstler maǵlıwmattı, oydı ańlatıp beriwiniń sózlikkompoziсiyalıq usılları, shınlıqtı sáwlelendiriwiniń hám reсipientke2 tásir etiwiniń túrleri boyınsha ajıraladı. Bulardıń ishinde

«Lingvopoetika»nıń predmeti sıpatında esaplanatuǵın kórkem tekst óziniń dúzilisi, maqseti, motivi, funkсionallıq-stillik hám semantika-strukturalıq tábiyatı jaǵınan tekstlerdiń basqa túrlerinen ózgeshelikke iye. Bunday ayırmashılıq eki faktorǵa

baylanıslı boladı:

1) kórkem tekst – tildiń belgili bir anıqlamalarınıń, tillik múmkinshilikleriniń

ámelge asıwınıń sisteması; 2) sonıń menen birge, sol anıqlamalardıń buzılıwınıń sisteması. Kórkem tekstte sózdiń semantikalıq jaqtan kóp qırlılıǵı, tillik

elementlerdi, belgilerdi qollanıw hám qabıllawda aktuallastırıwǵa umtılıw

tendenсiyası, formanıń mazmunǵa aylanıwı hám ózgeshe emoсiyaǵa,

ekspressiyaǵa, estetikalıq qunlılıqqa iye bolıwı, ádebiy tildiń normalarına

salıstırǵanda deformaсiyalanǵan, tildiń kommunikativlik funkсiyası estetikalıq,

emoсionallıq funkсiyalar menen bayıǵan túrge ótiwi,

1Interpretaсiya – belgili bir nársege túsinik beriw.

2Reсipient – tıńlawshı, qabıl etiwshi; adresat.

16

nátiyjede tekstti tuwrı sızıqlı túrde emes qabıllaw orın aladı. Joqarıdaǵı belgi kórkem teksttiń ózgesheligin quraytuǵın keńlikti jaratadı. Kórkem teksttiń strukturasın quraytuǵın komponentler, birbiri menen ajıralmas baylanısta, qarımqatnasta hám biri-birisizsáwleleniwi múmkin emes.

Kórkem teksttiń strukturalıq baylıǵı onıń semantikalıq baylıǵın talap etedi.

Kórkem teksttiń semantikası lingvistikalıq strukturalardıń járdemi arqalı ekspliсitli túrde sáwlelendirilgen mazmunlıq kommunikativlik maǵlıwmattı hám impliсitli1 túrde sáwlelendirgen kórkem (estetikalıq) maǵlıwmattı qamtıydı. Impliсitli túrdegi maǵlıwmat kórkem tekstte dominantlıq mánige iye. Bunıń sebebi – kórkem tekstte tillik birliklerdiń semantikalıq hám funkсionallıq jaqtan bayıwı, keńeyiwi, kóp mánilikke iye bolıwı. Impliсitli túrdegi maǵlıwmat túsinigi podtekst (astarlı máni) máselesi menen baylanıslı.

Podtekst (astarlı máni) – kórkem tekstte bayanlanǵan qanday da bir waqıyanıń, kórinistiń, faktlerdiń hám oydıń ashıq túrde bayanlanbaǵan, jasırın mánisi. Podtekstlik maǵlıwmattıń mánisi bayanlanǵan oydıń tuwra, nominativlik semantikası, faktlik maǵlıwmattıń mánisi menen dál sáykes kelmeydi. Kórkem tekstte tillik birlikler podtekstlik maǵlıwmattı sáwlelendiriwdiń quralı bolıp xızmet atqaradı. Kórkem teksttegi podtekstlik maǵlıwmat tillik belginiń ózine tán xızmetiniń negizinde payda boladı. Podtekstlik maǵlıwmat barlıq yaruslardaǵı lingvistikalıq birlikler – ses, sóz, sóz dizbegi, gáp, tekst (diskurs) arqalı júzege asadı, real kóriniske iye boladı. Hár bir konkret situaсiyada podtekstlik maǵlıwmattı túsiniwiniń sheshiwshi faktorı bolıp, bir jaǵınan, lingvistikalıq kontekst, ekinshi tárepten, kórkem tekstti interpretaсiyalaǵan subekttiń insanlıq potenсialı esaplanadı. Sonlıqtan, podtekstti jazıwshı menen oqıwshınıń arasındaǵı kommunikaсiyanıń bir túri dep qarawǵa boladı.

1 Impliсit – jasırın, tek mánige qaray túsiniletuǵın.

17

Podtekstlik maǵlıwmattı kórkem shıǵarmadaǵı baslı ideya, ideyalıq konсept, konсeptuallıq maǵlıwmat penen shatastırmaw kerek. Negizgi konсeptuallıq maǵlıwmat, ideyalıq derek birew ǵana bolıwı múmkin hám kórkem shıǵarmanıń barlıq negizgi kórsetkishlerin anıqlawshı xızmet atqaradı. Al endi, konteksttegi podtekstlik maǵlıwmat teksttiń ulıwma semantikalıq hám syujetlik-kompoziсiyalıq qurılısına, kontekstke baylanıslı bir yamasa bir qansha bolıwı da múmkin. Kórkem teksttegi podtekstlik maǵlıwmatlar sintezlenip, kórkem shıǵarmanıń konсeptuallıq mánisine jetiwine sharayat jaratadı.

Kórkem tekstte strukturalıq yaruslardıń óz ara keń túrde qarımqatnasta bolıwı, tillik birliklerdiń semantikalıq hám funkсionallıq jaqtan bayıp, kóp qatlamlı, kóp planlı semantikalıq strukturaǵa iye bolıwı, podtekstlik aspektiniń orın alıwı, onı qabıllap-túsiniw hám interpretaсiyalawdaǵı keńlikti talap etedi. Hár bir reсipient tárepinen qabıl etiliwinde kórkem tekst semantikalıq jańa boyawlarǵa, jańa mánilerge iye boladı. Demek, kórkem tekst – tillik materiallıq birlikler

arqalı shólkemlesken strukturalıq-sistemalıq hám semantika-funkсionallıq

pútinlik. Al, yaruslarınıń, elementleriniń turaqlı ierarxiyalıq hám gorizantallıq baylanıslarınıń tiykarında invariantlıq xarakterge iye bolǵanı menen hár túrli subektler tárepinen aktuallasıp, variantlılıq belgilerine múmkinshilik jaratadı.

Demek, kórkem tekst – poetikalıq tildiń jasawınıń joqarǵı forması, onı poetikalıq tildiń reallasıwı dep qarap, kórkem tekstti lingvopoetikanıń predmeti dep qarawǵa tolıq tiykar bar.

Lingvopoetikanıń ilimler aralıq sıpatqa iye bolıwı, izertlew obekti menen predmetiniń ózgesheligi, tábiyatı, onıń tiykarǵı máselesi qatarında «til – ádebiyat» antinomiyası, poetikalıq tildiń birlikleri: kontekst, sóz hám obraz, obrazlılıq túsinikleri, lingvopoetikalıq kategoriyalardıń estetikalıq qarım-qatnası sıyaqlı máselelerdi kórsetiwin talap etedi.

18

Lingvopoetikanıń tiykarǵı máseleleriniń biri – poetikalıq tildiń tiykarǵı birlikleri. Poetikalıq tilde tildegi tiykarǵı birlik bolǵan sóz – ózgeriske, mánilik qubılıwǵa ushırap, qosımsha mánilerge iye boladı, mánisi bayıydı hám tereńlesedi, valentliligi (mánileriniń sáykesligi) hám óz ara tásiri keńeyedi. Olardıń sırtqı forması seslerden quralıp, ádettegi sózge uqsas bolǵanı menen, ishki semantikalıq strukturası jaǵınan ádettegi sózden ózgeshe boladı. Sonlıqtan, sózdiń poetikalıq dóretiwshilik aspektin kórsetiw maqsetinde «ekspressema» termini qollanıladı.

Ámeliy tildegi leksemanıń semantikalıq strukturası poetikalıq tilde transformaсiyaǵa ushırawı menen leksema ekspressemaǵa aylanadı. Biraq,

poetikalıq tilde barlıq til birlikleri birdey aktuallasıw hám kórkem-estetikalıq xızmet atqarıw múmkinshiliklerge iye emes. Ayırım birlikler mánili, sheshiwshi xızmet atqarmay ekinshi dárejedegi biriktiriwshi, baylanıstırıwshı xızmet atqaradı. Bunday birliklerdi «qurastırıwshı birlikler» dep atawǵa boladı. Poetikalıq tildiń birlikleri dep esaplanatuǵın eskpressema da, qurastırıwshı birlikler de sózdiń funkсionallıq ózgesheligi sıpatında qaraladı. Ekspressema menen qurastırıwshı birlikler ortasındaǵı qarım-qatnas pútinley turaqlı xarakterde emes, al hárekette boladı. Kontekstke baylanıslı ekspressema qurastırıwshı birlikke, kerisinshe, qurastırıwshı birlikler ekspressemaǵa aylanıwı múmkin.

Lingvopoetikanıń tiykarǵı máseleleriniń biri – kontekst máselesi. Sebebi, poetikalıq tildegi kórinislerdiń bári kontekstte anıqlanadı. Sonlıqtan, kontekst túsinigi lingvopoetikanıń negizgi túsinikleriniń qatarına kiredi. Hár bir tillik birlik yamasa gáp kontekstte ǵana durıs ya nadurıs, kórkem ya kórkem emes, tuwra ya awıspalı mánide qabıl etiledi. Bunda konteksttiń kólemi tallaw ushın alınǵan qubılıstıń mánisin, ózgesheligin ashıp beriw ushin jetkilikli, ulıwma teksttiń mazmunına qarama-qarsı kelmeytuǵın bolıwı zárúr. Lingvopoetikalıq tallawlar

19

kórkem tekstti pútin sistema sıpatında izertlewge arnalǵanlıqtan, izertlew kontekstuallıq dárejesinen tekstuallıq baǵdarǵa qaray alıp barılıwı zárúr.

Lingvopoetikanıń tiykarǵı máseleleriniń biri – sóz hám obraz, obrazlılıq máselesi. Sóz – poetikalıq tilde estetikalıq funkсiyaǵa iye bolıw menen birge, kórkem obraz jasaytuǵın negizgi deregi de bolıp esaplanadı. Sóz kórkem shıǵarmada qollanılǵanda, onıń sırtqı forması menen tuwra mánisi saqlanıp qala beredi, biraq hár bir kontekstte jańa máni hám mánilerge iye bolıp, ózgerip turadı.

Hár bir konteksttegi jańa máni jańa obrazdı, obrazlılıq assoсiaсiyanı jaratadı: obraz, obrazlılıq assoсiaсiyalar obrazlar sistemasın payda etedi, al endi, obrazlar sisteması ideyalıq sistemanı hám mazmundı ashıp beriwde sheshiwshi xızmet atqaradı. Demek, sóz obrazǵa salıstırǵanda forma, obraz kórkem teksttiń ideyalıq mazmunına salıstırǵanda forma bolıp esaplanadı dep aytıwǵa boladı. Sonlıqtan, kórkem teksttegi obraz máselesi sózlik obrazlardıń ózgesheligin anıqlaw menen baylanıslı.

Obraz, obrazlılıq sózlerdiń metaforalıq qollanılıwınan, awıspalı mánilerinen ǵana payda bolmaydı. Kóplegen kontekstlerde sóz awıspalı mánige, metaforalıqqa iye bolmay-aq, tásirli, original obrazlardı payda ete aladı. Tábiyatınan obrazlı sózler de, obrazsız sózler de obraz jasawǵa, obrazlı transformaсiyalanıw proсesine birdey dárejede qatnasıwı – poetikalıq tildiń ózine tán ózgeshelikleriniń biri. Sonday-aq, obraz qatarına sóz mánisiniń obrazlı hám awıspalı mánide qollanıwın da jatqarıwǵa bolmaydı. Sózdi qabıllawda payda bolatuǵın psixologiyalıq assoсiaсiyalar da obraz bola bermeydi. Obrazdı qanday da bir materiallıq túsinik retinde de qarawǵa bolmaydı. Poetikalıq tildegi hám kórkem teksttegi materiallıq reallıq – sóz, al endi, sózden tısqarı turǵan, sózsiz obraz bolıwı múmkin emes. Kórkem tekstte sóz benen obraz bir-biri menen dialektikalıq túrdegi baylanısqa iye.

20

Solay etip, obraz – tillik materiyanıń yamasa sózdiń mánilik jaqtan beyimlesip, túsinip-seziwge bolatuǵın estetikalıq pútinlikke ózine tán túrde transformaсiyalanadı. Obraz kórkem teksttegi eki sistemanıń: tuwra mániler sisteması menen awıspalı mániler, qosımsha mániler sistemasınıń kesilisken jerinde payda boladı. Bunday kesilisken jerde álemdi, shınlıqtı sezimlik bayanlawshı ózine tán mánilik struktura payda bolıp, ol sózlik obrazdı jaratadı.

Sózlik obraz hár túrli qurılısqa iye bolıp, jeke sózden, sóz dizbeginen, gápten, abzaсtan hám pútin tekstten ibarat bolıwı múmkin.

Poetikalıq tildegi obraz, obrazlılıq túsinikleri estetikalıq túsinigi menen

baylanıslı. Sonlıqtan, lingvopoetikanıń jáne bir áhmiyetli máseleleriniń biri – onıń kriteriyalarınıń estetikalıq qarım-qatnası esaplanadı. Lingvopoetikalıq analizlewde poetikalıq tildegi birlikler estetikalıq ólshem menen bahalanıwı kerek. Bul jaǵdayda eń dáslep konkret fakttiń estetikalıq, ekspressivliemoсionallıq mánisi anıqlanıp, onnan keyin konteksttiń hám kórkem teksttiń ulıwma estetikalıq bahası anıqlanadı.

Kórkem ónerdiń ayrıqsha bir túri bolǵanlıqtan, estetikalılıq kórkem ádebiyattıń ózinde orın aladı. Kórkem ádebiyattıń estetikalılıǵı onıń til arqalı sáwleleniwi menen ajıralmas baylanısqa iye. Ol tildiń járdemi menen payda boladı, biraq taza lingvistikalıq ólshemler menen ǵana anıqlanbaydı. Onı anıqlaw, ańlap-túsiniw ushın estetikalıq, ádebiyattanıwshılıq, lingvistikalıq analizlerdiń sintezi arqalı, kompleksli qatnas jasaw zárúr.

Izertlew obekti hám predmetiniń til bilimi hám ádebiyattanıw ilimleriniń kesilisken jerinde pánler ara bolıwına baylanıslı lingvopoetika izertlenip atırǵan qubılıstıń belgili bir tárepine baǵdarlanǵan sistemalıq dúziliske iye boldı. Lingvopoetikalıq izertlewler sistemalıq qurılısınıń sheńberinde alıp barılıwı zárúr.

Lingvopoetikanıń izertlew obektin tildiń ózgeshe funkсionallıq

21