Qaraqalpaqstan xudojnikleri (2011)
.pdfkóp kúsh sarıpladı. Bunday dóretpeler |
arasınan «Taras Shevchenko |
Aralda», |
|
||||||||||
«Balıqshılar», «Nál tigiw», |
«Oshaq basında» hám |
taǵı |
da qatar kartinalardı aytıp |
||||||||||
ótiw kerek. Bul jumıslarda tiykarınan |
úlkemiz tábiyatı, |
adamlardı turmısı, |
belgili |
||||||||||
hádiyseler |
óz |
aldına |
sezimler |
emoсional |
jaǵdaylarda reńlerdiń ayrıqsha |
||||||||
úylesimliligi |
menen kórsetilgen. Xudojnik tábiyattıń hár |
qıylı |
jaǵdayın |
kórsetiwge |
|||||||||
háreket etedi. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Qaratereń |
kóli», |
«Bultlı |
kún», |
«Jaylaw», |
«Qızketken |
e latı», |
«Qoskól», |
||||||
«Nazarxan», «Qara úy |
aldında», «Náwsheler», |
«Tuwılǵan der jaǵalawları» |
|||||||||||
qusaǵan |
kartinalarda |
júregine |
jaqın |
bolǵan jerolerdiń |
ózgeshe |
kelbetin kórsete |
|||||||
alǵan. |
Bunda |
Taxtakópir, |
Nazarxan, Qaratereń, |
Ústirt kórinisleri arqalı |
pútkil |
||||||||
Qaraqalpaqstannıń ózgeshe tábiyatın ashıp bergen.
1961-jılǵı islengen «Bul jerde qala boy tikleydi» degen dóretpesinde kóriniste aspan hám jer úlken bóleklerde kórsetilgen. Al, qala qurıwdı jobalastırıp turǵan
adamlar usı úlken boslıqtaǵı |
jalǵız |
insanlar kibi kórsetilgen. Eń |
qızıǵı, bul |
jerde |
||
keyin ala |
qala |
salınǵanlıǵı |
málim. Al, kartinadaǵı adamlardıń kúsh-jigerin, óz |
|||
kúshine, |
tábiyat |
tásirlerine |
degen |
úlken isenimli reńler arqalı |
sheberlik |
penen |
súwretlengen. Insan |
tábiyattıń bir bólegi bolsa da, lekin áyne sol ǵana dóretiwshilik |
|||
kúshke iye. |
|
|
|
|
Úlkemizdegi |
ekologiyalıq |
apatshılıqlar |
A.Erimbetovtı |
kóp |
táshwishlendirdi. Sonlıqtan da ol óziniń bir qatar miynetlerin usı temaǵa baǵıshladı.
Portret janrında dóretilgen kartinalardı ayrıqsha atap ótse boladı. «Qız
portreti», «Bashqurt qız portreti», «Otırǵan qız portreti», «Akademik
M.Nurmuxamedov |
portreti», «I.V.Saviсkiy |
portreti», «Aktrisa A.Shamuratova |
portreti» - bul zamanlaslardıń portretleri xudojniktiń sońǵı jıllardaǵı dóretpeler. |
||
- «Men zamanımızdıń jetik insanların súwretlegim keledi. Sonıń ushın men ózim |
||
qızıqtarǵan adamlar |
tuwralı kóp maǵlıwmatlar |
jıynap júremen, olardıń jumısları |
hám turmısı meni qızıqtıradı»- dep óziniń keleshektegi rejeleri menen bólisken súwretshi qolına qıl qálemin alıp, oyǵa shúmedi.
Erimbetov A. Awıldaǵı úyde.k.m.b. (I.V. Saviсkiy atındaǵı QMKM)
32
Erimbetov A. Dárya boyındaǵı awıl.k.m.b. (I.V. Saviсkiy atındaǵı
QMKM)
Erimbetov A. Qazan basında. k.m.b. (I.V. Saviсkiy atındaǵı QMKM)
Erimbetov A.Doma v aule. x.m. (GMI RK im. I.V.Saviсkogo)
Erimbetov A. Posyolok u reki. x.m. (GMI RK im. I.V.Saviсkogo)
SEREKEEV BAZARBAY
33
Jivopis
1942-j. – Kegeyli rayonında tuwılǵan.
1969-j. – Tashkenttegi P.Benkov atındaǵı kórkem-ónen uchileshesin tamamlaǵan.
1969-j. – Nókis qalalıq kórkem-islep shıǵarıw ustaxanaları xudojnigi. 1983- 1984-jj. – Berdaq atındaǵı Respublikalıq sıylıqtıń laureatı.
1971-jıldan baslap Nókis, Tashkent, Moskva, Alma-ata, Qızıl Orda, Ufa, Maxachkala kórgizbeleri qatnasıwshısı.
2000-j. – «Doslıq» ordeni menen sıylıqlanǵan. 2012- j. – Óz BA Altın medalı.
1977-j. – Óz BA aǵzası.
Xudojnik Bazarbay Serekeev óz dóretiwshiligin peyzaj janrına arnaǵan talantlı
árbaplarımızdıń biri. Ol kóp jıllar dawamında Qaraqalpaqstannıń ájayıp kórinislerin dóretiw ústinde kóp miynet etti.
Onıń kartinalarında -átiraptaǵı qorshaǵan dúnya ózgeshe bir jarıqlıq penen tolıp-tasıp turǵan sıyaqlı. Bul dúnyanı jaratıwda ol tek ǵana qaraqalpaq ónermentleri hám sheberleri dóretken xalıq qol-óneri durdanalarınıń ózgeshe kórinislerine tiykarlanıp jarattı. Óz jumıslarında Bazarbay aǵa ájayıp
34
nurlar menen toltırılǵan tańqalarlıq dúnyanı jaratadı. Hátte quyash ta onıń dóretpelerinde ayrıqsha jaqtılıq taratadı.
Kóplegen dóretiwshi insanlar kibi Bazarbay aǵa bárqulla izlengeni hám
baxtına qaray talpınǵanıbul onıń tek ózine tiyisli bolǵan islew usılı edi hám onıń hár
bir kartinasın aljaspay tanıy |
alamız. |
Haqıyqatında da onıń miynetleri |
bárqulla |
||||
dıqqat orayında, |
qızıqlı hám |
ózgeshe. Ol |
óziniń názerindegi e ń |
áhmiyetli, e ń |
|||
qızıqlı nárseni |
ayırıp kórsete |
aladı. |
Onıń |
súwretleri |
qánigelerdi |
de, |
ápiwayı |
kórermenlerdi de qızıqtıradı. |
Olar hámmege |
túsinikli, |
jaqın hám ómirdi |
kóplegen |
|||
reńler arqalı kórsete alıwı menen adamdı quwantadı. Olar paraxatshılıqta, tabıwlıqta, qorshaǵan tábiyat penen uyǵınlıqta jasawǵa shaqıradı.
Onıń kópshilik kartinaları bir |
qaraǵannan |
tanımalı, |
Biraq súwretshi |
olardı |
tákirarlanbaytuǵın kórinislerde islewge tırısadı, yaǵnıy ózine qanday kóringen |
bolsa, |
|||
solay, óziniń keypiyatı, kewil |
jaǵdayları, |
sezimleri, |
emoсional sezimtallıǵı |
|
arqalı súwretleydi. Onıń kóplegen peyzaj janrında islengen jumısları tuwılǵan úlkemiz
kórinisleri bolıw menen birge, ózgeshe, ertekler álemine megzes súwretlengen. Bul
hámme árman etetuǵın álemge uqsaydı. «Awılda jaz», «Gúllegen baǵ», «Terekler»,
«Tawlı peyzaj», «Ámiwdárya keshte», «Nawrız», |
«Kesh», |
«Báhár», |
«Dáslepki |
||||||||||
salmalar», |
«Qızıl |
úy» |
qusaǵan kartinalarda |
súwretshi |
óz |
úlkesine |
sayaxat |
jasap |
|||||
ózin tańlandırǵan |
tábiyat kórinislerin qıl |
qálem hám reńler |
arqalı |
ózgeshe |
usıllar |
||||||||
menen táriypleydi. Jıllar |
dawamında |
onıń |
sheberligi |
jáne |
de |
asa |
berdi |
hám |
|||||
házirgi kúnde keyingi áwlad |
uqıplı |
jasları ushın ustaz |
dárejesine |
jetti. |
«Miynet – |
||||||||
hár qanday |
jetiskenshilik |
tiykarı. |
Insan |
qánshelli |
talantqa |
iye |
bolmasın, |
||||||
miynetsiz hesh qanday nátiyjelerge erise almaydı. Insanǵa haq niyetli oylar, maqsetler keler e ken, tınımsız miynet penen kerekli nátiyjelerge e risiw kerek. Álbette, talant, bilim, ózgeshe uqıplar insan ushın júdá áhmiyetli, biraq olar nátiyjelerge erisiw ushın jetkiliksiz. Al, olardı júzege keltiriw ushın kóp miynet etiw kerek»- deydi Bazarbay aǵa.
- Jivopis men ushın jumıs yaki mázi qızıǵıwshılıq e mes, bul – meniń ómirim!».
35
Meniń hár bir kúnim boyawlar menen ótedi. Ózimniń sezimlerimdi, oylarımdı, túsiniklerimdi, e slewlerimdi bózde kórsetiwge tırısaman. Sóz benen
aytqım kelgen nárselerimdi reńli boyawlar menen jetkergim keledi. Bull biz xudojniklerge pitken qásiyet, bul biziń negizimiz, barlıǵımız, - dep Bazarbay aǵa
óz oyları menen ortaqlasadı.
Serekeev B.
Serekeev B. Qızlar. k.m.b.
Serekeev B. Balanı atka otırgızıu. k.m.b.
36
. . ..
IZENTAEV JOLLÍBAY TANIRBERGENOVICh
Jivopis
1943-j. – Qońırat rayonında tuwıldı.
1966-j. – Tashkenttegi P.Benkov atındaǵı kórkem-óner uchilishesin
tamamladı.
37
1974-j. – TTXI di tamamladı.
1974-j. – Ózbekstan Súwretshiler Awqamı aǵzası.
1974-1979-jj. – Nókis qalalıq kórkem-islep shıǵarıw ustaxanalarında xudojnik bolıp isledi.
1979-j. – QR SA baslıǵı.
1982-j. – Berdaq atındaǵı Respublikalıq sıylıqtıń laureatı.
1992-1977-jj. – Ájiniyaz atındaǵı Nókis Pedinstitutı Súwretlew óneri hám sızbashılıq kafedrası baslıǵı.
1997-j. – Ózbekstan Kórkem Óner Akademiyası haqıyqıy aǵzası. 1992-j. – QR xızmet kórsetken kórkem óner ǵayratkeri.
2000-j. – Ózbekstan Xalıq xudojnigi. 2003-j. – Óz BA Gúmis medalı. 2000-j. – QR Joqarı Keńesi deputatı.
1974-jıldan baslap qalalıq, respublikalıq, dekadalı, yubileylıq, bayram, jeke, shet el kórgizbeleriniń belsendi qatnasıwshısı.
1996-jılı Franсiya, Germaniya, Slovekiya, Rossiya, Egipet (Misr), Bolgariyada dóretiwshilik saparına barıp qayttı, jeke kórgizbelerin shólkemlestirdi.
2009-j. – Nókiste qaytıs boldı.
J. Izentaev kartinalarında tuwılǵan jer obrazları, kewilleri miyrim-shápáátke tolı
adamlar sáwlelengen |
Aral, Qızılqum, Qaraqum, jerimizdiń bay inamları, |
xalqımız |
|||||||
mádeniyatı |
hám |
tariyxı |
miyrasları |
ózgeshe |
dúnya kórinislerinde |
reń-báreń |
|||
qálipte kórsetilgen. |
Ol |
qolına |
molbert, |
boyawlar, |
qılqálemlerin alıp úlkemizdiń |
||||
barlıq jerine barıp, |
gózzal |
kórinislerin polotnolarǵa kóshirip, |
óziniń sezimtallıǵı, |
||||||
reńleriniń |
ózgeshe |
úylesimligi |
arqalı kórsetti. Onıń talantı |
hám islew usılı |
|||||
járdeminde |
turmıstaǵı |
ápiwayı kórinis |
ózgeshe |
lirikalıq, |
poetikalıq |
kóriniste |
|||
sáwlelenedi, qızıqlı mazmundaǵı kartinalarǵa aylanadı. – «Balıqshınıń portreti», «Awıl
balası», «Yumatov sovxozı», «Gúzgi awıl», «Begjap tragediyası», «1945 jıl hayalları», «Soldat xatları» qusaǵan dóretpelerinde zaman ruwxı kózge taslanadı.
Bul kartinalarda súwretshiniń dúnyaǵa kóz qarası, turmıstı túsiniwi názik reńler
38
úylesimligi, |
túslerdiń |
qatnasları arqalı qabıl e tiledi. |
Ol |
óziniń |
|
kartinalarınıń |
temaların |
tikkeley |
ómirden alǵan hám |
fantazсiyası |
menen |
ulıwmalastırıp |
súwretlewdiń mazmunına baǵındırǵan turmıslıq kórinisler xujodniktiń |
||||
dóretpelerinde |
obrazlı, poetikalıq, |
lirikalıq bolıp, olar ápiwayı bolıwı menen birge |
|||
hesh bir eliklewdi keltirmeydi.
J. Izentaevtıń dóretiwshiliginde eki tendenсiyanı bayqaymız. Birinshisi, bul
turmıslıq haqıyqatlılıqtı kórsetiw beriwge tırısıw, mısalı shayırlar hám xudojniklerdiń
portretlerinde, |
hám e kinshisi belgili bir obrazlardı turmıslıq ortalıqta súwretlew |
|||
bolıp tabıladı. «Qara úyde», «Toy», «Kelindi shıǵarıp salıw» h.t.b. |
|
|||
Jaqtılıq |
hám reńlerdiń |
probleması |
ózinshe sheshiledi, |
reńler |
qatnaslarınıń |
názik túsleriniń bay |
kórinisi onıń |
bul jılwalanǵan reńler shegaraların |
|
joytıp bara beredi hám ulıwmalasqan háreketke jámlenedi. Hámme jerde tán qalarlıq túrde jılt-jılt janǵan jaqtılıq nurları hám áwlan-áwlan reńler názik sayalar menen almasıp, aralasıp sırlı dúnyanı payda etedi.
Izentaev J. Natyurmort. k.m.b (I.V. Saviсkiy atındaǵı QMKM) Izentaev J. Qumanlı natyurmort k.m.b. (I.V. Saviсkiy atındaǵı QMKM) Izentaev J. Ulımnıń portreti k.m.b.
Izentaev J. Kempir apamnıń portreti k.m.b.
39
. . ..
40
SAPAROV UZAQBERGEN
Jivopis
1943-j. – Shımbay rayonında tuwılǵan.
1970-j. – Tashkenttegi P.Benkov atındaǵı kórkem-óner uchilishesin
tamamlaǵan.
1966-jıldan baslap Nókis qalalıq kórkem-islep shıǵarıw ustaxanaları súwretshisi.
1974-jıldan baslap Nókis, Tashkent, Moskva, Alma-ata, Úrgenish, Qazan, Maxachkala kórgizbelerinde qatnasqan.
1998-j.– Ózbekstan Kórkem óner Akademiyası aǵzası. 2008-j.– Nókista qaytıs boldı.
Súwretshi U.Saparov ushın jivopis bul óziniń pikirlerin, átiraptaǵı tábiyat,
bizdi qorshaǵan dúnya, turmıstı túsiniwin ashıp beriwshi qural. Ol dóretken
kartinalarda |
tınısh, dem alıstaǵı, árman |
súriwshi, |
pikitrlewshi insanlardıń |
obrazların ushıratamız. Kóp jıllar dawamında |
xudojniktiń |
ózi saylaǵan temaǵa |
|
qatnası, islew |
usılları, oylaǵan pikirlerin ashıp |
beriw |
|
41