Qaraqalpaqstan xudojnikleri (2011)
.pdf
92
93
EMBERGENOVA GULNARA SABÍRBAEVNA
Grafika, jivopis, tekstil, dekorativ qol óneri, dizayner 1961-j. –
Nókiste tuwılǵan.
1981-j. – J.Shamuratov atındaǵı kórkem-óner uchilishesin tamamladı. 1986-j.
– TTXI di tamamladı.
1986-1987-jj. – Nókis peduchilishesinde sabaq berdi.
1987–1995-jj. – J.Shamuratov atındaǵı kórkem-óner uchilishesinde sabaq berdi. 1998-j. – «Aral altın miyrası» jámiyetlik birlespesin dúzdi hám usı dáwirden
baslap milliy qol ónerin qayta tiklew hám rawajlandırıw menen shuǵıllanıp kiyatır. 1991-jıldan baslap hár qıylı kórgizbe, festival, konkurs, turistlik yaramarkalardıń belsendi qatnasıwshısı (Qaraqalpaqstan, Ózbekstan, Rossiya,
Qırǵızıstan, Kazakstan, Turkmenistan, AQSh, Gollandiya, Germaniya, Indiya).
- «Biziń ata-babalarımız júdá sulıw |
buyımlardı dóretken. Biraq |
bul buyımlar |
|||
sol dáwirlerde ápiwayı tutınıw |
buyımları |
bolǵan |
bolsa, házirgi kúnde olardıń hár |
||
birin kórkem-óner dúrdanası |
retinde |
kóriwge |
boladı. Sebebi, ózleriniń sıpatı, |
||
áhmiyeti hám sulıwlıǵı menen |
olar |
kórkemlep islengen xudojnik |
dóretpelerinen |
||
qalıspaydı. Burın keń taralǵan |
kóplep |
|
|
|
|
94
ónerler, kásip-kárlerdiń túrleri umıtılıp baratırǵanı bizdi
sergeklendiredi. Burınnan bizge jetip kelgen miyraslardı saqlap qalıwımız hám keleshek áwladqa jetkerip beriw biziń parızımız. Bul miyraslardı tek sol halında ǵanam
e mes, zamanımızǵa say bolǵan kórinislerde, rawajlanǵan halda jetkeriwimiz da
úlken áhmiyetke iye. Biz bunı islemesek bizdi ata-babalarımızda, keleshek
urpaqlarımız da keshirmeydi. |
Xalıq |
milliy |
qol óńerleri miyrasların úyreniw júdá |
||||||||||
qızıqlı, ol qanshama sırlar bar e kenin bilesiz |
be? |
Bul jumbaqlardı, sırlardı ashıw |
|||||||||||
bolsa pútin bir óner, |
ilim, filosofiya. Ata-babalarımızdan qalǵan miyraslardı saqlap |
||||||||||||
hám keyingi áwladqa jetkeriw» |
- Gulnaranıń bul |
qomatlı sózleri |
«Aral altın |
||||||||||
miyrası» jámiyetlik |
birlespeniń |
uranı bolıp, bul |
birlespe |
umıtılıp |
baratırǵan milliy |
||||||||
ónerlerdi úyreniw hám zamanlaslarımızdı usı kásip-kárlerge úyretiw menen |
|
||||||||||||
shuǵıllanadı. Kóp jıllar dawamında ol júzlegen hayal-qızlardı kestelep toqıw, |
|
||||||||||||
toqıwshılıq, gilemshilik, quraq, jún iyiriw hám |
júnnen |
buyımlar jasaw, |
kiyiz |
||||||||||
basıw, qamıs, jeken hám taldan suvenirler hám |
tutınıw buyımların |
jasaw hám |
|||||||||||
basqa da milliy dóretiwshilik |
ónerlerine |
oqıtıp shıqtı. Óz jumısına talantlı xudojnik |
|||||||||||
sıpatında qaraǵan G.Embergenova hár bir |
pikirin kórkem |
kóriniste, joqarı sıpatlı |
|||||||||||
sulıw hám ıqsham, |
qullası kórkem óner dúrdanasın dóretkendey alıp baradı. |
||||||||||||
Dizaynerlerdiń |
MIYNE 85 BET – bul sulıwlıq hám tutınıw qásiyeptiniń |
||||||||||||
proporсional qatnası bolıp, onıń |
óz aldına nızamları hám |
qaǵıydaları bar, olardıń |
|||||||||||
buzılıwı bolsa dúzetip |
bolmas |
dárejede bolıwı |
múmkin. Óz jumıslarınıń |
||||||||||
bárshesin qaraqalpaq milliy qol óneri ózgeshelikleri nızamlarına tiykarlana otırıp |
|||||||||||||
jaratadı |
hámde |
xalıqtıń |
miyraslarındaǵı |
|
naǵıslar |
hám |
reńlerdiń |
||||||
qollanıwın |
saqlap |
qalıwǵa tırısadı. |
Bir |
sóz |
benen |
aytqanda, |
onıń |
||||||
dóretiwshiliginde milliylik e ń baslı orındı tutadı. Mine kóp jıllardan berli |
|||||||||||||
Qaraqalpaqstan kórkem-óner |
sheberleri ushın konсert |
kostyumlerin tayarlap |
|||||||||||
keledi hám onıń talant hám |
bilimleri, óziniń jumısına |
bolǵan dóretiwshilik |
|||||||||||
qarım-qatnasları xalıq aralıq ekspertler tárepinen |
joqarı bahalanıp, kórkem óner |
||||||||||||
sheberi, talantlı xudojik sıpatında hámmeniń dıqqat itibarında. |
|
|
|
||||||||||
95
96
XOJAMETOVA PERUZA
Jivopis, grafika, dekorativ óner 1962-j.
– Nókiste tuwıldı.
1984-j. – J.Shamuratov atındaǵı kórkem-óner uchilishesin tamamladı. 1989-j. – Tashkenttegi Nizami atındaǵı Pedagogikalıq institutın
tamamladı.
2000-j. – kórkem-óner izertlew kandidatı.
2003-jıldan baslap Nókis, Tashkent kórgizbeleri belsendi qatnasıwshısı. 2009-j. – Tashkenttegi Xalıq aralıq Binale qatnasıwshısı.
2004-j. – Ózbekstan Kórkem-óner Akademiyası aǵzası.
Milliy ónerge bolǵan qızıǵıwshılıǵı xudojnik P.Xojametovanıń
dóretiwshiliginde ayqın seziledi-grafikalıq hám jivopis boyınsha islengen jumıslarında
úlkemiz tábiyatına, turmısına, dástúrlerine baǵıshlanǵan
97
temalar jiyi ushırasadı. Ol qanday janrda jumıs alıp barmasın hámme jerde |
|
||||
qandayda |
bir áhmiyetli kórinis, milliy reńler sarası |
yaki xalıq turmısınan alınǵan |
|||
úzindilerdi |
bayqawǵa boladı. |
Xalıq |
óneri onıń dóretiwshiliginde baslı orın tutadı, |
||
ol kóp jıllar dawamında hár |
qıylı |
xalıq dástanları, qaraqalpaq avtorlarınıń kitapları |
|||
hám oqıwlıqlarǵa illyustraсiyalar isleydi. Sonday-aq, |
jivopis, grafikalıq |
kartinalar |
|||
jaratadı, kórkem-óner teoriyası hám |
tariyxın |
izertleydi |
hám |
||
bul |
izlenisler |
nátiyjelerin ilimiy |
maqalalarında jarıtıp |
baradı. |
|
I.V.Saviсkiy atındaǵı kórkem-óner muzeyinde onıń kartinaları menen bir qatarda onıń dóretiwshiliginiń jáne bir qırı-quwırshaqlar dóretiwi menen tanısıwǵa boladı. Ol
jaratqan |
quwırshaqlar janlı |
sıyaqlı, bir-biri |
menen |
hámde tamashagóyge |
qarap, |
|||
«sáwbet» |
qurıp atırǵanǵa |
uqsaydı. Islew |
texnikasın úyreniwge |
hám tájiriybe |
||||
toplawǵa |
kóp jıllar |
sarplanadı. |
Fantazсiya |
bulaq |
kibi avtlıǵıp turǵanday. Ol |
|||
dóretken quwırshaqlar |
ápiwayı, úylesimli hám kóz |
tartar dárejede súykimli |
bolıp, |
|||||
kózlerdi |
quwantıp, kewildiń tózine jetip baradı, |
kóterińkilik baǵıshlaw |
menen |
|||||
birge quwanısh sezimlerin |
oyata |
aladı. Olar mázi |
oyınshıq emes, |
kórkem óner |
||||
durdanası –bilimli |
hám sezimtallı insannıń qolınan dóregen shıǵarma sıyaqlı. Ol |
||||
quwırshaqlardı hár |
qıylı material |
menen, |
hár qıylı úlkenlikte isleydi. |
Ol basqasha |
|
isley almaydı, óytkeni ol reń |
hám |
formanı |
jaqsı sezetuǵın |
hám tábiyǵıy |
|
garmoniyanı xalıq |
stilin biliwi |
menen |
úylesimli |
kórsete alatuǵın professional |
|
bilimli xudojnik. Kompoziсiya qurılısınıń tiykarların jaqsı biliwi onıń hár bir jumısında kózge taslanadı.
Keyingi waqıtları |
islengen jumıslarında aǵashtan |
islengenleri jiyi ushırasadı. |
Hár bir quwırshaq tolıq |
tamamlanǵan bir pútinlik bolıp, |
konkret obrazdı kórsetedi- |
bunda toy kibasındaǵı kelinshek, seń-seń ton kiygen aqsaqallı ǵarrı, burımları
jelkildegen kewilli qız, kúlip turǵan |
bas |
orawdaǵı kempir, qızıl kiymeshek |
|
kiygen |
hám háykel taǵıp alǵan gózzal jawanlar hám qara qalpaq kiygen ǵamshaq |
||
jigitler… |
|
|
|
- |
«Jivopis – bul ájayıp qubılıs, |
men |
ushın kartina jazıw, jivopis penen |
shuǵıllanıw, tábiyat qoynında etyudlar jazıw bárhá meniń kewlimdi quwantadı. Boyawlar hám qıl qálem menen jumıs islew – bul sóz jetpes dúnya!
98
Biraq kólemdi seziw xalıq ónerindegi reńler gamması meni sheksiz ózine tarta
beredi. Men quwırshaq isley baslaǵanımda eń dáslep tayar bolǵandaǵı kórinisi kóz aldıma keledi hám ol tayar bolǵanda birinshi bolıp ózim quwanaman. Xalıq ónerinde biytakrarlıq hám kóp ǵana sırlar bar. Bul ónerde, xalıq quwırshaqların dóretiw ónerinde men kólemdi, reńlerdi hám xarakterdi kórsete alatuǵınıma kewlim toladı. Bul ónerde hámmesi jámlengen» - deydi Peruza.
99
100
SHARIPOV NURSULTAN BAZARBAEVICH
Jivopis, grafika, kinodekoraсiya 1963-j.
– Nókiste tuwıldı.
1982-j. – J.Shamuratov atındaǵı kórkem-óner uchilishesin tamamladı. 1992-j.
– TTXI di tamamladı.
1992-jıldan baslap Nókis kórkem-óner kolledjinde sabaq beredi.
1988-j. |
– |
«Gum-gum» |
kórkem |
filminde |
xudojnik-postanovshik |
|
(Uzbekfilm). |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1990-j. |
– |
«Kospachok |
» |
kórkem |
filminde |
xudojnik-postanovshik |
(Karakalpafilm).
1991-j. – «Qaytıp keliw» kórkem filminde xudojnik-postanovshik (Karakalpakfilm).
1981-jıldan baslap Nókis, Tashkent kórgizbeleri qatnasıwshısı.
Xudojnik hám pedagog N.Sharipovtıń dóretiwshiligin túrli sezimler, keypiyat, miynet hám izlenisler menen toplanǵan desek boladı. Házirgi kúnlerdegi jetiskenshilikleri kózge kórinetuǵın nátiyjeler hám e lge tanılıwı ushın zárúr waqıt, kúsh, miynet sarplanadı. Bular úyreniw hám bilim
101