Kenesbay Raxmanov - Injiqtin muhabbati

Elegen: Ármansız keteseń, aǵa, nesine asıǵa bereseń! Ǵırıstay azamatıń saw bolsın dey ber. Inim, káspi-káriń ne?

Ǵarrıbay: Qız ayttırıw!

Elegen: Pay, kelistirdiń-aw! Bunnan basqa talabıń joq pa?

Ǵarrıbay: Sıyır sawaman!

Qudıyar: Onı aytıp ne qılayın dep ediń, lámser! Qız ǵa da usını aytıp qoysań, dadıńdı alla ayta bersin!

Ǵarrıbay: Ras nárseniń nesin jasırayın, meni ayasa ózi sawıp bersin!

Elegen: Atıń kim edi?

Ǵarrıbay: Ǵarrıbay.

Elegen: Durıs aytasań, Ǵarrıbay inim, saǵan sıyır sawǵanday bir nashar tawıp beremen.

Qudıyar: Balanıń bir jaman ádeti bar.

Elegen: Haw, sonday kemshiligi bolsa, onı da aytıp qoy, Qudıyar aǵa. Qızdıń kempir-

ǵarrısınıń aldında jón aldı qarabaraq maqtay berip, erteń ótirigim shıǵıp qalar. Al, qanday jaman

ádeti bar?

Qudıyar: Nashardan beter uyalshaq, natıq, ınjıq. Qızǵa durıslap gáp ayta almaydı.

Ǵarrıbay: Uyrenip kiyatırman ǵoy, aǵa. Baǵanaǵı semiz qızǵa táwir-aq gáp ayttım

ǵoy.

Elegen: Ne dediń?

Ǵarrıbay: Maǵan tiyeseń be dedim.

Elegen: Endi toqtap sóylesip alayıq, qızdıń úyine de shamalasıp qaldıq. Al, Ǵarrıbay qoshshım, qız ne dedi?

Ǵarrıbay: Semirińkiregen soń kele ǵoy dedi.

Elegen: Onda Álimbet guppannıń qızı boldı ǵoy?

Qudıyar: Biziń baladan bir batpanday awır qusaydı ǵoy?

Elegen: Qudaylar saqlasın, nashar balanıń semizi dım qolaysız boladı eken. Tap,

ákesinen de juwan ba dep qaldım. Ǵarrıbay inim, sen qız benen ushırasqanda birden tiyeseń be dep túyeden postın taslaǵanday etpe. Jatıǵına sóyles.

Qudıyar: Hee, sóytip úyretósse, Eleke, tis qaqqansań ǵoy.

Elegen: Dáslep muhabbatıńdı ayt.

Ǵarrıbay: Qasına jaqınlawǵa qorqıp turǵan adamda muhabbat bola ma?! Muhabbat degenniń ózi mende bolǵan emes. Qanday ekenin-ám bilmeymen.

Elegen: Jańaǵı gápine túsinbey qaldım. Qasına jaqınlawǵa qorqıp…

Qudıyar: (kúlip) Turpatlı bolǵan soń alıstan sóylesken ǵoy.

11

Elegen: Há, solay ma? (kúledi) Endi, inim, házirgi bolajaq kelin menen qushaqlasıp turıp sóylese bereseń. Óziń qatarlı nashar.

Qudıyar: Ata-anası bar ma?

Elegen: Bar bolǵanda qanday! Jaqsı adamlar. Qatnasqanday jer bolsa, qanatlap otır. Al,

Ǵarrıbay qoshshım, gójeni tógip alma.

Ǵarrıbay: Qız benen góje ishemiz be?

Elegen: Góje bolar, basqa bolar, qurı awız qaytpaysız-dá, biraq, alaǵanat bolıp qızǵa birden bas salma. Dáslep shiyrin-shiyrin sózlerińdi ayt, ashıq ekenińdi ayt.

Ǵarrıbay: Uyalaman… uyalmaǵanda da mende shiyrin sóz barma? Onı kórmey turıp qayaqtan ashıq bolaman?

Elegen: Ǵaybana ashıqlıq degen boladı. Basqasın ne qılasań, jolıńda ólemen dey bersesh. Júregim lawlap baratır de!

Ǵarrıbay: Tútini qáne dese ne qılaman?

Qudıyar: Há, yandırasań-dá, tútinin sorap ne qıladı ol?! Júrekten tútin shıǵa ma?!

Elegen: Seniń neń ketedi, aldında juwqılday bersesh!

Ǵarrıbay: Sóytip juwqıldaǵanımda, bunnan on-on bes jıl burın úylenetuǵın edim ǵoy.

Elegen: Perishteleriń áwmiyin dese, ele de kesh emes. Qırıqqa shıqqansha úylenbey júrgenler kóp ǵoy. Solay emes pe, Qudıyar aǵa?

Qudıyar: Awa ǵoy, endi… quday qırın qaramasa, ele de ǵawqıldasıp qalıwǵa boladı.

Elegen: Anaw úsh áynegi berman qaraǵan jay–qızdıń úyi. (ol qolı menen saxnanıń oń tárepin silteydi.)

Qudıyar: Men tanıyman ba?

Elegen: Tanıysań. Kómekbay qatpa ne?

Qudıyar: Há-há, onıń tek qatpalıǵı bolmasa jaqsı adam ǵoy. Onıń da erjetip otırǵan qızı bar eken-aw.

Elegen: Awa, erjetip otırǵanı qashshan! Sol shaması, seniń balańa qarap otırǵan shıǵaraw. Bılay eteyik, Qudıyar aǵa, aldı menen ekewimiz úyine barayıq. Jay-jaǵdayın sorayıq, keyin men bir qıytıǵın tawıp, úyinde qızı bolsa jengesine aytaman da usı jerge jibertemen. Sen,

Ǵarrıbay inim, usımanda qızdıń jolına ayday qarap otıraber.

Ǵarrıbay: Uyat-uyat… Birewler ushırasıp, ne qılıp turǵan balasań dese ne deymen?

Elegen: Mashın kútip turman de!

Ǵarrıbay: Ayaq soqpaqtan mashın júre me dese…

Elegen: Ele sol jaǵı da bar eken-aw. Joq izlep júrmen de.

Ǵarrıbay: Ne joq dese…

Elegen: Mal de!

12

Ǵarrıbay: Qanday mal dese…

Elegen: Shaqı bar de!

Ǵarrıbay: Shaqı joq mal bola ma dese…

Qudıyar: Qudaydıń ólimi! Qoradaǵı bir malıńnıń túr-túsin ayt ta, qoy dá!

Ǵarrıbay: Mal izlegen adam bir jerde tura bere me dese…

Elegen: Qudıyar aǵa, balam sóylemeydi dep ediń, mınawıń bıjıq bolıp ketti ǵoy.

Qudıyar: Áy, aytıp otırǵanı gileń basına paydası joq gápler. Birewdi kútip turman de de qoy, haw, seniń gelleńdi kesip ákete me? Hesh jaqqa ketip qalma!

Elegen: Qudıyar aǵa, júreyik. Isimiz ońınan kelgey! (olar saxnanıń oń jaǵına kirip

ketedi.)

Ǵarrıbay: Bul qanday qız eken-áy? Áy, usı sergeldennen qutılayın, eger qız meni qáleytuǵın bolsa, alayın da tınayın. Endi saylap-shanshıp júretuǵın waqtım joq. Tartınǵandı qoyayın. Háy, usı ózim de adamnan nesine tartınaman? Sonda da, qız degenniń bir bálesi bar ma deymen…Kóriwden tilim tańlayıma jabısıp qaladı. Jańa Elegen aǵa durıs ayttı, yar degennen qızǵa qarap maǵan tiy dew turpayılıq ǵoy. Maǵan tiy demey basqa sóz aytıw kerek shıǵar? Basqa qanday sóz bar? Meniń hayalım bol… Joq, bul da jumsaq sóz emes. Maǵan jubay bol.

Áne, bul sál jaqınlasıp kiyatır. Ekewimiz qosılayıq desem, qatıp ketpey me? Usını aytaman. Muhabbatıń bar ma dese, ne qılaman? Ol joq ǵoy, lekin, joǵın bildirmey bar deymen. Qayaqta dese, úyde deymen! Úyde? Úydegi muhabbatıńa kete ber dese. Yaq, onı júregimde deymen, báribir, júrekte muhabbat bar ma, joq pa, onı ol qız túwe, vrachlar da bilmeydi. Meni súyeseń be dese, ne qılaman? Awa, deymen! Qay jerinen súysem eken? Ákemniń aytıwı boyınsha shorp ettirip awzınan súyiwim kerek… Qoysh, hár nárse jep júrgen awzınan súyiwdiń ne qájeti bar? Shorp ettirip betinen súyeyin de qoyayın-dá. Bul jaǵı pitti. Meni qashan alasań dese, ne deymen? Onı ǵarrı biledi desem, Ǵarrıbay ne biledi dese… Erteń alaman dep qoyayın, búgin áketkendey kólik joq ǵoy. Kelinshekti piyada aparıwǵa bolmaytuǵın shıǵar… Awa, haw, házir túwe, burınǵı zamanda da at arbalı aparǵan ǵoy, eń tappaǵanı atqa mingestirip aparǵan. (Ǵarrıbay joqarıdaǵı gápleriniń hámmesin bılay-bılay gezip júrip aytadı. Joldan sumkası bar qız–Írısgúl sálemlesedi. Ol qız saxnanıń shep tárepinen shıǵadı.)

Írısgúl: Sálem, aǵay!

Ǵarrıbay: Salamatsız ba, usı awılda turasız ba?

Írısgúl: Awa. Xızmet?

Ǵarrıbay: Jaysha…birewdi kútip tur edim.

Írısgúl: Kútkenińiz keledi ǵoy, qaladan qaytıp edik… (oń tárepke ketedi.)

Ǵarrıbay: Usınday qız bolsa qatıp keter edi, átteń, kúyewi bar kelinshek shıǵar… Ne de bolsa qıyın boldı. Maǵan hesh gáp-aw, aǵama qıyın boldı. Áy, usı, muhabbat deydi, kúydim-

13

jandım deydi, sonıń ózi ras pa eken? Sıyır sawıwdan, nan jabıwdan, awqat pisiriwden, kir juwıwdan, úydiń ishlerin tazalawdan bos waqıtlarımda sonsha kitap oqıyman, sonsha ashıq qızjigitlerdiń turmısı menen tanısaman, biraq, ózimde muhabbat degendi sezbeymen. Qızlardıń nesine ashıq boladı? Ol da ózińdey adam, sendey bolıp dem aladı, sendey bolıp awqat jeydi, sendey bolıp sóyleydi, sonnan kelip oǵan sonsha ashıq bolıp, hátte, gey birewler jolında ólip ketedi-aw! Wáy, aqmaqlar-áy… Muhabbat degendi maǵan qusaǵan bir isi erikken oylap tapqan, bolmasa onıń payda bolıwı múmkin emes. Payda bolıwı deymen-aw, ulıwma biykar gáp. Máselen, men bir nárseni oylap tappaqshı bolsam, dáslep sxemasın, eskizin qaǵazǵa túsiremen. Awa, muhabbattı oylap tapqanlar nege sxemasın sızıp ketpeydi? Qurı muhabbat, muhabbat dep aspanǵa qarap zarlana bergen menen ol bir jaqtan qus bolıp ushıp kele me? (saxnanıń oń jaǵınan baǵanaǵı qız kórinedi.) Menińshe, muhabbat degen sóz qalıń mal degenniń sinonimi bolıwı múmkin. Bolmasa, qız-jigitti muhabbat qosotuǵın bolsa, qalıń mal degenniń nege keregi bar?! Awa, tawday muhabbatıń bolsa da bir sıyırdıń shaqında ketedi. Házir baǵıp otırǵan bes sıyırımnıń aldında talay-talay muhabbatıńnıń dal-dalı shıqsın! Wooy, muhabbatıń kim, sıyırıń kim?! (Ǵarrıbay qızǵa kózi túsiwden uyalıp, qolaysız jaǵdayǵa túsip qaladı da, eki alaqanı menen betin basadı. Qız onıń qasına jaqınlasadı.)

Írısgúl: Uyalmay-aq qoyıń, baǵanaǵı qızban ǵoy.

Ǵarrıbay: Keshirersiz…men mázi… adam bolmaǵan soń ózim menen ózim… Bir jaqqa baratırsız ba?

Írısgúl: Joq, usında keldim. Atıńız kim?

Ǵarrıbay: Ǵarrıbay.

Írısgúl: Jaǵımsız at eken. Onı almaslayıq.

Ǵarrıbay: Haw, kempir-ǵarrınıń qoyǵan atın jol ústinde ap-ańsat ózgerte qoyıw ersilew emes pe? Ózińizdiń atıńız kim?

Írısgúl: Tanısıwıńızǵa boladı, mine! (pasportın kórsetedi.)

Ǵarrıbay: (kórip) Írısgúl eken ǵoy! Jaqsı, jaqsı, ekewimiz qurdas ekenbiz. Bir jerde isleysiz be?

Írısgúl: Awa, baqshada muzıkadan muǵállim.

Ǵarrıbay: Muzıkantsız ba? Onda zor eken. Ne shertesiz?

Írısgúl: Pianino!

Ǵarrıbay: Way-buw, onday nárse biziń úyde joq ǵoy hákisine.

Írısgúl: Siziń úydiń ne baylanısı boldı buǵan?

Ǵarrıbay: Endi… jańaǵı biziń ǵarrılar bir nárse aytpadı ma? Men sizdi oynatıw ushın kútip turǵanım joq ǵoy. Ne ushın bul jerde sergizdan bolıp turǵanımdı aytpadı ma?

14

Írısgúl: Jaq, jeńgem ayttı: joldaǵı jigitke jolıq dep. Jolıǵıw ushın keldim. Aytıńız, ne

jumıs?

Ǵarrıbay: Sizdi ayttırıp keldik. Arjaǵın aytıwǵa uyalaman.

Írısgúl: Uyalǵanı qalay? Mennen-ám uyalasız ba?

Ǵarrıbay: Adam balasınan uyalaman. Qız ba, qatın ba, báribir. Sizde uyat joq pa?

Írısgúl: Nege uyat bolmasın! Uyat kóp! Uyatsız bolǵanda qashshan ketpeymen be?

Ǵarrıbay: (kúlip) Onda gileń uyatsızlar ketip, gileń uyatlılar seniń menen mendey boydaq bolıp jasap atır ekenbiz-dá!

Írısgúl: Men óy degenim joq. Ózime jetkilikli uyatqa iyemen.

Ǵarrıbay: Gáptiń posgellesi… pay, usı umıtshaqlıǵım bar-dá, atıńız kim edi? (Írısgúl taǵı pasportın beredi. Ǵarrıbay oǵan úńilip) Hee, Írısgúl… (atın sorasa pasportın bere bergenine Ǵarrıbay tańlanıp, oǵan ájeplenip qaraydı.) Gáptiń posgellesi, Írısgúl, bizlerdi quday qossa da, ǵarrılar qossa da, qosılıwımız kerek shıǵar. Arjaǵın aytıwǵa uyalaman.

Írısgúl: Nege uyalasız? Meniń soyaǵın esitkim keledi…

Ǵarrıbay: Kelgeli atımdı bir aypadıńız, Írısgúl?

Írısgúl: Ayttım ǵoy, atıńız jaǵımsız eken dep…

Ǵarrıbay: Atım unamasa, ózim de qarq emes shıǵarman. Sózdi kóbeyte bermey-aq, onda tarqasayıq.

Írısgúl: Haw, sóyles… bul mángilik is ǵoy, há degennen má degen bola ma?

Ǵarrıbay: Ol da durıs, Írısgúl, ne sóylessek eken, bala?...

Írısgúl: Neshege keldińiz?

Ǵarrıbay: Ayttım ǵoy baǵana qurdas ekenbiz dep…

Írısgúl: Usı waqqa shekem úylenbedińiz be?

Ǵarrıbay: Úyleniw qayda?

Írısgúl: Há, nege?

Ǵarrıbay: Qol tiydi me? Bes sıyır bar, jılda tuwadı…

Írısgúl: Tuwǵanda ne, onıń buzawın besikke bólep, shayqap otpaysan ǵoy.

Ǵarrıbay: Haw, bes sıyırdı kim sawadı? Esiń durıs pa? Eki mezgil sawǵannıń ózinde de bir mezgil waqtıń ketedi.

Írısgúl: Onı sawatuǵın basqa adam joq pa?

Ǵarrıbay: Burın ákemiz ekewimiz sawatuǵın edik, ala sıyır onı bir sapar tewip alıp, sonnan berli qarası batsın dep qoraǵa jolamaytuǵın boldı.

Írısgúl: Anań joq pa?

Ǵarrıbay: Ólip kalǵanına da onlaǵan jıl boldı.

Írısgúl: Ákeń menen ekewińiz jasaysız ba?

15

Ǵarrıbay: Awa. Taǵı bir pıshıǵımız bar, jaydıń ishinde sol úshewimiz turamız. Sırtta qorada bes sıyır, bes baspaq, bir tana, eki iyt, jigirma bir tawıq, segiz qoy, bir qoshqar, on úsh eshki, tórt serke, on segiz ılaq…

Írısgúl: Bay-buw, bay ekensiz ǵoy!

Ǵarrıbay: Sonsha baylıqtıń ne keregi bar, qızıǵın kórmesek…

Írısgúl: Usınnan zıyat qızıq bola ma? Bos waqtıń bolmaydı, soǵan alaǵada bolasań.

Ǵarrıbay: Alań bolıwǵa da waqtım bar ma? Tań azannan shay qaynataman. Túste bazbayaǵı, keshte awqat, nan tawsılsa tandır órtew, nan jabıw…

Írısgúl: Nan da jaba alasız ba?

Ǵarrıbay: Awılımızdıń qatınlarınan sheber jawaman. Awılda bir mereke bolsa, jawıp ber dep maǵan jalınadı.

Írısgúl: Men qız basım menen nan jaba amayman.

Ǵarrıbay: Ol jaǵınan qısınba, ózim qatıraman! Qasımda shórekti jasap berip tursań

boldı.

Írısgúl: Kiyimdi de juwasań ba?

Ǵarrıbay: Juwǵanda qanday! Kir-qońnıń bárin adayday etip qoyaman. Úydiń ishin de mintazday etip tazalayman. Mennen awısatuǵın jumıs joq.

Írısgúl: Onda saǵan úyleniw qájet emes ǵoy.

Ǵarrıbay: Men de boyımdı taslap turǵanım joq. Ǵarrı qılmay atır ǵoy. Bir jaǵınan onıń ıńǵırıwlawı da durıs. Oǵan aqlıq kerek. Mańlayım qurıp, sol jeri qolımnan kelmeydi eken-dá! Sen bar ǵoy, ǵarrıǵa aqlıq tuwıp berseń boldı, qalǵan jaǵında baqshańda muzıkańdı shertip júre ber!

Írısgúl: Sen ózi aqlıq soǵıwdı bileseń be?

Ǵarrıbay: Qayaqtan bilemen, aqlıq degen de adamǵa uqsaw kerek. Men skulptor emespen ǵoy. Meniń biletuǵınlarımdı ayttım ǵoy: sıyır sawıw, tamaq pisiriw, nan jabıw, kir juwıw, úydiń ishin tazalaw. Qolımnıń bos waǵında taǵı bir shuǵıllanatuǵınım bar, biraq, ol qupıya nárse. Úyge barıp ala ber, keyin kórsetemen. Al, ózińshe, aqlıq tuwıw qolıńnan kele me?

Írısgúl: Haw, men ele qızban ǵoy!

Ǵarrıbay: Qızban dep júre bergenshe, úyrene bergen maqul. Qashanǵı qız bolasań?! Ne qıldıq, sóytip, kelistik pe?

Írısgúl: Neni kelistik pe?

Ǵarrıbay: Ǵarrıǵa aqlıq tuwıp beriw jaǵın-dá!

Írısgúl: Ol ushın aldı menen qosılıp almaymız ba?

Ǵarrıbay: Qosılsaq qosılayıq, házir-ám qosılıp turǵanımız joq pa? Tap, házir úybetke birge ketebereyik pe, sıyırlardı sawatuǵın waqtım bolıp qaldı.

16

Írısgúl: Piyadadan piyada ma?

Ǵarrıbay: Mashın bolǵanda qáne, men de keshikpes edim… Haw, jańaǵı biziń ǵarrılar shıqpadı ǵoy?!

Írısgúl: Men keteyin…

Ǵarrıbay: Ketseń ket. Men de asıǵıp turman. Úyińe barıwdan ǵarrını qaytar, bolar sol otırǵanı. Qızdıń miynetin shegetuǵın men, al, olar jambaslap jatıp shay urǵandı qoysın!

Írısgúl: Endi qashan keleseń?

Ǵarrıbay: Erteń sáskede sıyırlardı sawıp bolǵan soń.

Írısgúl: Men ol waqta baqshada bolaman.

Ǵarrıbay: Ol jerge meni kirgize me?

Írısgúl: Meni aytsań, awa! (Írısgúl uzaqlay baslaydı.)

Ǵarrıbay: Al, yaqshı, yadım qurısın, atıń kim edi?

Írısgúl: (dawıslap) Íyısgúl!

Ǵarrıbay: Íyısgúl?! Írısgúl emes pe?

Írısgúl: Yaqshı onda, Ǵayyıbay! Eytenge shekem… (kórinbey ketedi.)

Ǵarrıbay: Íyısgúl… Ǵayyıbay… eytenge shekem… Bul ne, kúni menen ábenedey edi

ǵoy… Haw-haw… (Qudıyar menen Elegen keledi.)

Qudıyar: Balam, ne qıldıńlar, boldıńlar ma?

Ǵarrıbay: Bolmadı, Qudıyay!

Qudıyar: Mınaǵan bir nárse salqının salıp ketkennen aman ba? Ákesi menen oynaǵısı keledi ǵoy. «Jılaǵısı kelgen bala ákesiniń saqalı menen oynaydı», deytuǵın edi. Kelin menen tanıstıń ba?

Ǵarrıbay: Tanıstım. Atı Íyısgúl eken.

Qudıyar: Íyısgúl? Há, gúl bolǵan soń iysi boladı-dá, onıń nesine…

Ǵarrıbay: Haw, ol Íyısgúli bara bersin-aw, balańnıń atı da álemájuwa bolıp qaldı ǵoy.

Elegen: Ne tawıp tursań, Ǵarrıbay inim?

Ǵarrıbay: Endi men Ǵarrıbay emes, Ǵayyıbayman! Eyteńnen baslap Ǵayyıbayman!

Qudıyar: Qoy, mınaǵan bir bále kóringen shıǵar?

Ǵarrıbay: Bul keliniń, aǵa, «r» dı aytalmaydı eken. Quday saqlap, onı da jańa ketip baratırǵanda sezip qaldım-aw. Ańlasam, kúni menen «r» sız sózler menen sóylesip turǵan eken.

Qudıyar: «R» dı ayta almasa ayta almaydı-dá. Haw, onıń «r» ı menen ne jumısıń bar?

«R» dan basqa jaǵı dúziw bolsa boldı-dá!

Elegen: Biyshara, usı «r» dıń sebebinen otız bes jasqa shekem otırıp qaldı, bolmasa basqa jaǵı qatqan shıǵar-aw!

Ǵarrıbay: Elegen aǵa, sonda Ǵarrıbayǵa «r» sız nashar-ám bola beredi dep ákeldiń be?

17

Elegen: Qáydem bileyin, inim, «r» dıń onsha nege keregi bolıp qaldı? «R» dan eki iyttiń biriniń awzı bosamaydı ǵoy. Usı qarındastıń iyt quraqım «r» dı aytalmaǵanına janım ashıydı-dá. Sen, Ǵarrıbay inim, usı qızdı ala ber… Endigi qalǵan jaǵında «r» sız sózler menen de biraz jıl kúneltiwge boladı.

Qudıyar: Sóyte ǵoy, balam, tuwǵan balaları ırıldasıp shıqsa boldı-dá! Adamlar gúńelek penen de ońısıq etip kiyatır ǵoy.

Elegen: Haw, anaw biziń awıldaǵı Nurniyazdı bileseń ǵoy, hayalı gúńelek bolsa da házir eki balanıń anası bolıp otır.

Ǵarrıbay: Endi, aytqanıńız durıs ǵoy. Bala tuwıw ushın tildiń zıyanı joq. Solay da

úylenbegen atım bar…

Qudıyar: Áy, atıńa ot tússin! Usı waqqa shekem seniń úylenbedim degenińe bir nashar da isenbeydi.

Ǵarrıbay: Isenbese qoysın, ózim isenemen ǵoy!

Qudıyar: Bılay eteyik, eń áwelgi Zıyadanıń qızına qayta barayıq. Boyı kishkenesi jaqsı

ǵoy, balam. Kiyimnen utasań. Ballardıń kiyimi menen-aq ońısa beredi. Hám ol kiyimler arzan. Biraq, anaw guppannıń qızı bolmaydı. Ol zańǵar bir qatınnıń kóylegin bir ózi kiyetuǵın shıǵar.

Elegen: Awa! Ne qılsańız da birewine asılıń, tezirek toy jeyik, Qudıyar aǵa!

Qudıyar: Mına lámser bir jaǵına shıqsa, toydan ayanıp otırǵanım joq. Bul ya ózinshe qız ala almasa, ya kórsetken qızıńdı qálemese…

Ǵarrıbay: Taǵı kórińkireyik, aǵa, meniń de teńim tawılıp qalar.

Qudıyar: Seniń teńiń endi tuwılatuǵın shıǵar?! Way, yandırasań-aw!

Elegen: Taǵı bir qızǵa aparayın ba?

Qudıyar: Apar!

Ǵarrıbay: Yaq, men barmayman!

Qudıyar: Haw, sen barmasań bizler ne dep baramız, ońbaǵan!

Ǵarrıbay: Waqtım joq!

Elegen: Haw, bunıń waqtı bolmasa…

Qudıyar: Áy, bılshılday beredi!

Ǵarrıbay: Haw, aǵa, hesh bolmasa sen túsinseń-o meni! Waqtım joq dedim be, waqtım joq!

Qudıyar: Nege waqtıń joq?

Ǵarrıbay: Sıyır sawatuǵın waqtım bolıp qaldı!...

PERDE

II BÓLIM

18

Ǵarrıbay: Awa, mal doktorı bolıp bala–shaǵasın baǵıp otır ǵoy. Haw, bayaǵıda ala sıyır tuwa almay qalǵanda qolın suǵanaǵına deyin suǵıp, buzawın tartıp alǵan sol ǵoy!

Qudıyar: Háá, sol bala dese! Sóytip júrgen bolsa, úyjanǵır menen qol alısıp sálemlesiwdiń ózi de mákiriw eken. Birge tabaqlas bolıp júrgenlerdin janına sáddaq! Bar, sıyırdı kórip kel, eplep tuwǵan bolsa, hálekshilikten qutılayın. (Ǵarrıbay ketedi.) Nám-naǵan sıyır, bala,

ózinshe tuwa bergende ne qıladı eken?! Saqalımdı salpıldatıp meni hálekley bergenshe…

(Ǵarrıbay keledi.)

Ǵarrıbay: Sol turısı, aǵa, ıńırsıwı burınǵıdan da bálentlew me dep qaldım.

Qudıyar: Onda eglenbeyin, sen suw ısıtıp qoya ber.

Ǵarrıbay: Onı ne qılamız, tuwǵan soń sıyırdı shomıldıramız ba?

Qudıyar: Haw, janaǵı doktorıń tuwdırıp bolǵan soń bileklerin juwmay ma?

Ǵarrıbay: Hee, oǵan jetkendey suw tabamız ǵoy.

Qudıyar: Al, onda men kettim. (shıǵadı.)

Ǵarrıbay: Tezirek keleǵoysa jaqsı bolar edi. Haslı sıyır demeseń, tolǵaqtıń hazarına qıynalıwı adamday, jániwardıń. Ózi de bir sútli sıyır edi… Barıp kórip qaytayın. (Ketedi. Zıyada kempir kórinedi.)

Zıyada: Úyinde adam joq pa eken? (Tumlı-tusına qaranadı.) Kim bar? Huw, kim bar

deymen?

Ǵarrıbay: (Juwırıp kirip irkilip qaladı da alaqanı menen betin basadı.)

Biz…men…barman.

Zıyada: Betińe shıyqan shıktı ma, qırshın, nege jasırasań?

Ǵarrıbay: Salawmal…áykum! (bir qolı menen betin basıp, ekinshi qolın oǵan sozadı. Zıyada kempir onıń sozǵan qolına hasası menen sart ettiredi.)

Zıyada: Tart qolıńdı, áy, qolsız qalǵır!

Ǵarrıbay: (tiklenedi) Haw, haw, meni… meni nege ǵarǵaysız?

Zıyada: Ǵarǵıs az saǵan, jalatay! Ákeń kayda?

Ǵarrıbay: Sıyırımız…

Zıyada: Áy, men sennen sıyırıńdı emes, ákeńdi sorap turman!

Ǵarrıbay: Túni menen tolǵatıp…

Zıyada: Ákeń be?

Ǵarrıbay: Awa! Awa deppen-aw, sıyırımız…

Zıyada: Haw, men sennen ákeńdi sorap turman deymen! Sıyırımız, sıyırımız dey beredi ǵoy, mına lámser! (sıyırdıń móńiregen dawısı.)

Ǵarrıbay: Toqta! Móńiredi ǵoy! (juwırıp ketedi.)

Zıyada: Ne qıladı-áy mınaw?! (Ǵarrıbay juwırıp kiredi.)

20