Ibrayim Yusupov - Kewil kewilden suw isher

11

NERVALAR

Wa, nervalar, bayǵus nervalar, Júreklerdiń ayawsız tarı! Ráhátlenip sizdi urǵılar Adamlardıń jez tırnaqları.

Bar táshwishin biymaza adamnıń

Ústińizge alǵansız sizler. Awır blokların zamannıń Kran bolıp kóteresizler.

Umtılıwlar, bálentke ushıwlar,

Qatal gúres qarsılıqları, Izleniwler, aytıs, ashıwlar , Sizge salmaq taslaydı bári.

Bári bári polat serpinli Prujinaday shıyratar seni. Qısqa ómirge jábirdur bular,

Wa, nervalar, japakesh nervalar.

Ashshı tiller, alarǵan kózler,

Gezergen erin, sazarǵan júzler, Ishten shalıw, sırttan sayıwlar, Gedeyleniw yaki bayıwlar, Kisilik jarıstırıw, kúnlewler — Bári qurt bop almanı gewler. Bári sizge dawager bular,

Wa, nervalar, dawkes nervalar.

Eń bir sezgir lokaсiyadan

Qıbır etken sesti uslaysız. Bálent chastotada siz mudam

13

Qartayǵan túye gezimde Kóshegime ereyin. Oyınshıq deseń, ózimdi Oyınshıq qılıp bereyin. Shalbar kiyseń tar balaq,

Tartıp sheshindireyin.

Qosıq deseń,arbalap Qosıq jazıp bereyin. At kerek degen jerińde,

Mingizeyin arqama.

Qıńırlıq qılsań, bárin de Kótereyin bárhama. Tek ǵana jalǵız tilegim: Bol adamnıń adamı. Adamshılıq júregiń Taza bolsın mudamı. Adam bolıp tuw, janım,

"Azamat eken bir" desin. "Adamnan iyt tuwǵanın Kórdik" desip júrmesin.

1967 j.

BUL AQSHAM JULDÍZLAR SONDAY IRI EDI...

Pimen Panchenkoǵa

Eń payızlı aqshamlardıń biri edi:

Hawa sonday ashıq, samal da sam saz,

Hám shayırlıq sáwbet, hám kúlki, hám saz,

Hám kókte juldızlar sonday iri edi...

Dekada—doslıqtıń on arıw qızı,

Xalıqtıń xalıqqa sıyı, toyı mıńlardıń,

Polese alıp kelgendey ózi

Jasıl sıldırlısın aq qayıńlardıń.

14

Bir jumaq paxtaday aq kewlin ashıp, Shıqtı qaraqalpaq qonaq kútpege. Alma aǵashları may gúlin shashıp, Búlbiller tún boyı baǵdan ketpedi.

Belorus qosıqların jurt tıńlar uyıp, Shıǵıs sazı jańlar duwtar tarında. Shıqtı Naumenko dáwdey áwdiyip, Ayımxan shaqırǵan "ńarım-narımǵa".

Tapqır tostlar, burın taptırmaytuǵın, Partizan otları, Kupala toyı

Hám de Maksim Tanktıń jańa qosıǵın, Brıldıń bir yarım adamlıq boyın...

Hámmesin emirenip eslegen edik Sol Tórtkúl túninde, kolxoz baǵında.

Bilegimnen uslap sen bir waǵında, Baladay quwanıp "berman júr" dediń.

Hámme túsinse dá shayır janına, Juldızdıń da qas-qabaǵın ańlaǵan! "Qara, qara shayır, óz aspanıńa, Qanıńday ájayıp" dediń sen maǵan.

Qarasam, kók-kónbek aspan túnegi, Qıyal dáryasınday Qus jolı aydın, Suwatqa aǵılǵan mıń million taydıń Qasqasınday juldızlar dım iri edi.

Wa, shayır, bálkim bul jaqtı juldızlar Adamday áyyemgi "doslıq" sóziniń Jańa máni alǵan jamalı shıǵar,

Ya seniń shın kewliń, shadlı sezimiń?

15

Sálem Belorussiya,—arqanıń gúli, Saqıy janlı diyar, partizan eli, Júregindey yoshlı shayırlarınnıń, Íǵbal kógin jaqtı juldızǵa tolı...

Sonnan berli iri juldızlar kórsem,

Kewlim jáne seni kóriwdi kúser.

Gózzal Naroch kóli, Minsk hám sen,

Belovejde bir los yadıma túser...

Dekabr 1969 j.

Eskertiw, Pimen Panchenko, Ivan Naumenko, Maksim Tank, Yanka Brıl —belorus jazıwshıları.

Belovej—Belorussiyadaǵı toǵay. Los—suwınnıń bir túri (I. Yu.)

QÍRǴÍZLARǴA

Eki suńqar eki tawǵa qonǵanda,

Bir-birine shańqıldasıp tabısar.

Torala ǵaz aydın kólge qonǵanda,

Qanat qaǵıp, ǵańqıldasıp tabısar.

Doslar bir-birine miyman bolǵanda,

Dáryalar usaydı tasıp tolǵanǵa.

Hár kim Lenin salǵan joldan barǵanda,

Bizdey kún astında kúlip tabısar.

Eki dárya bir teńizge aqqanday,

Eki bala bir qursaqta jatqanday.

Ala tawdıń aspanında kún kúlip,

Qara tawda Sholpan tuwıp atqanday.

Eki tawda bir ot bizdi kúydirgen,

16

Azatlıq dep at quyrıǵın túydirgen, Ata-anamız ajırata almay balların,

Bir qalpaqtı eki boyap kiydirgen.

Eki Shıńǵıs jawlap aldı elimdi, Birewin men jek kóremen ólgenshe. Ekinshisin,—ashıp júrek tórimdi, Saǵınaman, asıǵaman kórgenshe. Doslıq kúshli, bir-birine berilse,

Diydarıńa qarayman da toymayman, Ala tawdan aq qalpaǵıń kórinse,

Qara tawdan qara qalpaq bılǵayman.

BIRINSHI MUǴALLIMGE

Ǵarrılıq miyzanınıń qırawı shalǵan Shashıńızǵa qarap oyǵa talaman. Úsh túp aq sókittiń astında qalǵan

Kishkene aq jayǵa kirip baraman.

Jez qońıraw tańǵı uyqını qashırıp, Sıyıp otıraman eplep partaǵa. Shawqım súren hápzamatta basılıp, Siz payda bolasız jáne ortada.

Shaqırsańız altın balıq til qatıp,

"T" dan tay shapqılap, "Ǵ" dan ǵaz ushtı. Xárip zorlıq penen qaǵazǵa jatıp, Kewilge ájayıp bir sáwle tústi.

Ne aytsańız bizge sol boldı zakon, Nurlı diydarıńız kewil toǵı edi. Besti beske qossań payda boldı on, Siziń bilmeytuǵınıńız joq edi.

17

Shıbıǵıńız ushında kartalar sóylep,

Dáryalar teńizge aǵa basladı.

Maymıllar adamǵa aylanıp túrgep,

Pil —mamont quwıp, ot jaǵa basladı.

Al biz óziń jaqqan ottıń shalası, Janamız. Ózińiz adam ettińiz. Ata balası emes, watan balası Bolıw álipbesin siz úyrettińiz. Búgin kórip siziń aq shashıńızdı,

"Biz de kelipbiz aw birazǵa" dedim.

Qansha úlkeysem de, kórgende sizdi, Doskaǵa shıqqanday albırar edim.

Birew dana bolar, birew jurt sorar,

Juldızǵa jol tartar al birazları,

Siz ushın bayaǵı balalar, kızlar,

Bas kiyimin alar aldıńda bári.

Biz tayar! Keleshek bizdi shaqırdı, Úyge tapsırmanı sorap alıń siz. Biz ushın siz ele jurttan aqıllı,

Ele Áplatúnnen beter alımsız.

1969-j.

SALLANA—DOLANA BARAR BIR JANAN…

Keń dalada kewli dáryaday tasıp,

Bir jigit baratır tań sáhár shaǵı.

Shekpeni jelbigey, kókiregi ashıq,

Jambasqa shırpıldar qosbaw shashaǵı.

Ózin Berdaq sezer, ózin xan sezer, Sozsa házir qolı jetkendey ayǵa. Kewli keń dalanı sharq urıp gezer,

18

Ísqırar sayraǵan poshsha torǵayǵa.

Qurashın jelkege súrip bir waqta,

Názerlep ol qarsı aldına qaradı. Ańlay-ańlay serlep kórse, uzaqta— Sallana-dolana bir qız baradı.

Jigit kórdi anıq anaday jerden: Qumırsqa súwretli názik bel eken. Qınama báshpenti tamamı zerden, Qız eken ándamlı "kelseń-kel" degen.

Qızıl kóylek lawlap barar buralıp! Kim kórgen bunıńday sulıwdı burın! Nazlı ayaqlardan "júr"dep soranıp, Óksheni qamshılap barar qos burım.

Jem kórgen qırǵıyday jigit jutınıp, Ash názerin tikti suǵı ótkenshe. Júregi sháwkildep, kózleri tınıp, Asıqtı sol qızdı quwıp jetkenshe.

Mine, jaqın keldi, esitti hátte Sırtıldısın jez mıyıqlı gewishtiń. Jigit qurıjlanıp mindi-de pátke, Jáne asıp tústi bir qırdıń ústin.

Jigit sál irkilip sheshti shekpenin,

Sol zamatta kózden qız boldı ǵayıp. "Kız-ba ya peri-me quwǵanım meniń? Ya ájep!" dep jigit turdı ańqayıp.

Jollar qaldı shette, shekpen-de qaldı,

Qurash qaldı bir tóbeniń basında. Etigin taslap, jeńilteklenip aldı,

19

Essiz qosbaw qaldı shat arasında.

Qız barar sılańlap qızıl túlkidey, Jigit tazı bolıp tústi keynine. Ádira qaldı barlıq shadlı kúlkiler, Topaslanıp pitti aqıl-zeyni de.

Jigig jıynap boyǵa aqırǵı kúshin, Juwırdı kes-keslep qızdıń aldınan.

"Ah, qanıńday sulıw, ne degen pishin!" Dep ol tuw sırtınan suqlandı oǵan.

"Toqta, háy, qoshshım!" dep haplıǵıp barıp, Tuttı bileginen sahıbjamaldı.

Hám bayǵus jigitiń júzi quwarıp, Lábin tislep, únsiz sileydi kaldı:

Tań azannan keshke deyin qwwǵanı Qotır hám shılpıq kóz bir hayal eken. Jigit kewlin kernep dárt-pushaymanı,

"Yalǵanshı dúnya-ay!" dep, jılaǵan eken...

** *

Keshki ińirde urıqlıqtan

Bir top torǵay ushtı ketti.

Seniń qız bolǵan shaǵlarıń

Yadlarıma tústi ketti...

Qayda barsań, júrdim birdey

Qoshantayday erip saǵan.

Erkelettiń óz inińdey,

Awzıńdaǵın berip maǵan.

20

Umıtpayman sol shaǵıńdı: Kiyimińdi durısladıń. Ádiraspan monshaǵıńdı Sińсliń taqsa, urıspadıń.

Jeńgeńe qoldasıp kúnde,

Sen digirman tartar ediń. Aq boz atlı álle kimdi

Qosıq etip aytar ediń.

Aytta, toyda, átkónshekte

Jigitler súykense saǵan, Ashıwlanbay, kúlip tek te, Qarap qoyar ediń maǵan.

Bir kúni sen qawın qosta Boldıń da shashıńdı tarap, Qara kóziń tolıp jasqa, Úybetińe turdıń qarap.

Dediń maǵan kúlip muńlı: "Kózime shóp tústi meniń..." Bala janım sezip turdı

Hesh qanday shóp túspegenin.

Basıp jumsaq kókiregińe, Súydiń, maqtap boylarımdı. "Jaqsı jigit bol" dep jáne Sıypay berdiń aydarımdı.

Jiydelik artınan taǵı

At kisnedi. Sen asıqtıń.

"Meni umıtpa" dedińdaǵı, Qaltama bir alma tıqtıń.