Ibrayim Yusupov - Alasatli dunya bul

11

Ómir kitabı! Kóp jerińdi túsinbey, Sezip júrmen shala oqıǵanımdı. Algebranıń qıyın máselesindey, Kóp sawal qıynap júr endi janımdı.

Qula dúzde partaw ashıp atırǵan, Buldozershilerdiń vagon-qosında, Muqabası may-may bolıp jatırǵan Berdaqtıń kitabına qızıqtım sonda.

Bazda-bazda bul qızıqlı dúnyaǵa Ullı adamlar da kelip ketedi. Jurt jıyılıp ornın basalmasa da, Bir adam ornına ólip ketedi.

Miywadan qayısqan shabdal shaqası, Saǵan bas iyemen, qızıǵaman men. Miywalawdıń sırın sennen shaması Úyrensem, teń-taysız shayır bolarem.

Jat jurtlarda óldi Ovidiy Nazon, Watan ayralıǵı shayırdı jıqtı.

Zer ya gáwhar emes, qaltasınan soń Túyiwli bir qısım topıraq shıqtı...

Ázelden dúnyanıń isi arasat, Patsha—patshalarǵa keltirer apat. Tek seni áyyemgi altın taxtıńnan

Taydırarlıq kúsh joq, gózzal Muhabbat!

Bazardan birewdi qıdırǵanımday, Men ózimdi geyde izleymen tınbay. Bazda óz-ózimnen kashaman zımırap,

12

Qashıp qutılmassań ózińnen biraq.

Samal gúwlep, bulaq aǵıp qasında, Kekilik qalǵıp ketti tún ortasında, Túlkiniń awzında ketken jubayı, Jáne qaytıp keldi túsinde sonda. . .

Qızǵanısh úsh túrli ireńge iye: Qara ireńi—dushpanıńnıń peylinde. Qızǵıshı—doslardıń kúnshilliginde, Aq ireńi—basqalardıń bárinde.

Suwıǵan adamlar—sóngen vulkanlar, Únireygen krater olardıń janı. Kızıqtırmas ózgerisler, zamanlar, Olar endi "o dúnyanıń" adamı.

WATAN

Huqıwqı sheklenbegen gózzal húkimdar, Sen kimseń janıma hákimlik etken?

Biz túwe, ne ullı, dana shayırlar Seniń kimligińdi aytalmay ketken.

Bunda ne márdana xalıqlar jasar, Taw kótermes beglik inabatların. Biraq sensiz olar—qanatsız suńqar, Saǵan arnar qaynar muhabbatların,

Hám sennen qúdiretli kúsh-quwat alar.

Miynetten, aqıldan dańq-abıray alǵan Bunda jasar ne-ne ullı adamlar.

13

Biraq birer naymıt qol qatsa saǵan,— Shaqırsań, "lábbay" dep, juwırsıp olar, Kimi attan, kimi taxtınan túsip, Ayıplı baladay aldıńda turar.

"Watan" dep otlarǵa túsip hár kisi. Mıltıqtıń awzına qas qaqbay qarar!

1979-jıl.

SIZ MÁŃGI BARSÍZ

V. I. Leninge Nókiste jańa monument eskertkish

ornatılıwı múnásibeti menen.

Bul keń dalalardıń erkin samalı

Nurlı júzińizdi jelpip

Shıǵıstan, Granitte nıq adımlap mudamı,

Siz máńgi turasız, ullı danıshpan!

Sizdi artıq kórip súyemiz jannan,

Súwretińiz hújdan bayraǵımızda.

Xalıqlar eń shıraylı gúlshanlarınan

Gúldásteler qoyar ayaǵıńızǵa.

Siz sonday nuranıy sáwleli kúnsiz,

Kıyratqan tas qamal zulımlıq taxtın

Xalıqlar Oktyabrsiz, xalıqlar Leninsiz

Tasawır ete almas óziniń baxtın.

Jolında leninlik haqıyqatlıqtıń

Qanshama mártler jan bergenin kórdik.

Leninnen tárbiya alǵan xalıqtıń

Eń jawız dushpandı jeńgenin kórdik.

15

MEN QALADA OQÍǴANDA

Sabaqtan kesh shıǵar edik,

Men qalada oqıǵanda.

Kún bata awıldan kelip,

Kúter edi anam sonda.

Paxta zavod diywalına

Súyenip ol turar edi.

Pútkil dúnya qıyalına

Men dep jolǵa qarar edi.

Tóbemdi hár kórgen sayın, Bir jıllı sóz aytadı ol. "Sharshadıń aw, aynanayın" Dep basımnan sıypadı ol.

Kayta tuwǵanday quwanıp,

Aldı-artıǵa qaramay aq,

Qarańǵıda qarıwlanıp,

Barar edik jalań ayaq.

Iyt kórinse qarsımızdan,

Qorıqpaǵanǵa usar edik.

Adam shıqsa aldımızdan,

Joldan shetke qashar edik...

Endi bazda mashinalı Ótsem zuwlap sol káradan, Jelbirep aq oramalı,

Meni kútip turar anam.

Hám tóbemdi kórgen sayın,

16

Quwanıp qol bılǵaǵanday. "Sharshadıń-aw, aynanayın!" Dep basımnan sıypaǵanday.

Mart, 1987-jıl.

JAHAN ÚSTINDE

1983-jıl 9-mayda Nókistegi Jeń-

is kúni bayramında oqılǵan qosıq

Kewil talwas etip, sháwkilder júrek,

Shaǵlap shan-sháwketli dáwran ústinde

Qollarda qırmızı tuwlar jelbirep,

Qustay qanat qaǵar bayram ústinde.

Bul ne degen gózzal, sawlatlı zaman!

Xalıq ıǵbalı quyash kibi jaynaǵan.

Bul baxıt qan menen jawlap alınǵan,

Qırǵın qıyametlik maydan ústinde.

Soldat jesirleri, dártli analar

Estelik janında ele azalar.

Sol qırǵınnan aman qaytqan aǵalar

Kózlerge jas alar árman ústinde.

Tar okoptan tura shapqan jıllarıń,

Hár adımda qanıń tamǵan jollarıń,

Aǵash baldaq, protezli qollarıń

Kózlerime súrme hújdan ústinde.

Uralap oyanıp jatqan kátińde,

Oskolkalar oynar ele etińde...

17

Watan álpeshinde, el húrmetinde,

Otırsızlar búgin bayram ústinde.

Bul qanday ájayıp sawlatlı zaman!

Leninlik doslıqtıń nurı jaynaǵan.

Shadlıq, baxıt namaları jańlaǵan,

Ullı maqtanıshlı Watan ústinde.

Turmıs tınısh bolsa, dúnya—urıssız,

Tatıwlıq sarayı tursa qulıpsız.

Aqsham ay kúlimlep, aspan bultsız,

Quyash jaynap tursın jahan ústinde!

May, 1983-jıl.

ISENIM

Gúmbirlisi alıs poligonlardıń Aqsham dóńbekshitip kontinentlerdi, Úrkiter úmitin atar tańlardıń, Keleshekke bekkem isenimlerdi.

O sadıq Isenim—qanatlı tulpar, Seniń júyitkip shabısıńdı súyemen. Úyiriń qay tawda házir, janıwar? Sen jazım bolǵalı izlep júr iyen.

Sen shılbırdı úzip qashqalı beri, Kara tas artında júr seni baǵıp Gúman hám shubhániń ash bórileri. Úrkip kisnediń de, kettiń ılaǵıp...

18

Sensiz—pıyadaman jolı ónbegen,

Kóp asıw bar, —jayaw qalay asarman? Jańa biyikler bar "ushıp kel" degen, Qanatsız qus bolıp qalay usharman?

Bir—birewge degen bekkem isenim, Atsań hám qanatsań sen adamlarǵa. Tayǵaqlarda taymas tabanıń seniń, Soldattay sadıqsań qıyın jollarda.

Sen bolmasań, — jıljır ayaq basqan jer, Sensiz—tek búgin bar, erteńler—gúman. Sen sáwleńdi tógip turmasań eger,

Alda jol qatqalaq, tawlarda duman.

Sen barda—qáter joq, múshkiller ansan, Kewil kepterine tatıwlıq uya.

Kóz astınan qarap, qobaljıp insan, Sanap baspas edi ayaǵın dúnya.

Sen barda,—ellerdiń doslıq baǵında Saz—sáwbet, muhabbet tıyılmas edi. Alımlar atomdı tapqan waǵında, "Bunnan bomba soq!" dep buyırmas edi.

Tınıshlıq—dúnyanıń máqset, tilegi, Ol gúresler óter ústińnen seniń. Haq niyetli insaniyat júregi

Saǵan bildiredi biyik isenim!

O sadıq Isenim,—qanatlı tulpar, Júyitkip shabısıńdı saǵınaman men. Kaysı tawda otlap júrseń, janıwar? Sharq urıp izlep júr joǵaltqan iyeń.

19

Insan kewlindegi jasıl otlaqlar Íntıǵıp saǵınar, shaqırar seni. Zaman jolındaǵı tasqın bulaqlar Sherbet suwlarına qandırar seni.

Kel, men seyisleyin miner aldında, Órsin kekilińdi qızdıń qolları. Gózzal keleshektiń tıń jollarında Jalıńdı tarasın tań samalları!

Oktyabr, 1986-jıl.

GÚZ KÓRINISI

Jıl qusları inturist bolıp,

Hindstanǵa ushıp baratır.

Terimshi gúz ánjamın kórip,

Atızlarǵa qurdı aq shatır.

Salqın lebiz enip jellerge, "Miynet súygish" nasoslar tındı. Atlanısqa tayar pillerdey Kombaynlar sapqa dizildi.

Gúz boyadı "namazshamlarǵa" Erik baǵdıń usha basların. Shıǵır tallar tınıq suwlarǵa Úńilisip tarar shashların.

"Terim ushın bári tayar! " dep, Maǵlıwmatlar ketti qalaǵa. Adam barmas bir atız shártek Qańqıyadı qula dalada.

20

Házirshe júr qol terimshiler,

Bul tek baslaması deskendey.

Avtobuslar kárwanı keler

Qala awıllarǵa kóshkendey.

Defoliaсiya waqtında ótti, Ashıq—jarıq kúnler kóp bolǵay. Jolǵa shıǵar soqbaqtan shette Ólip atır bir posha torǵay.

Paxtalıqtan qurt izleymen dep, Ólgen sorlı keshe uwlanıp. "Bıyıl plan zor boladı" dep, Brigadir barar quwanıp...

Oktyabr 1984 jıl.

BIR BAXÍTLÍ ADAM BARATÍR…

Telmirip qaraysań aynadan sırtqa.

Bir kisi baratır ǵarbız kótergen,

Jalbır júnli iyti izine ergen.

Sen aynadan únsiz qaraysań sırtqa.

Ústinde gónetoz sport maykası, Balaǵı túriwli, ayaǵı jalań. "Qanday baxıtlısań óziń, háy kisi!" Dep baqırǵıń keler aynadan oǵan.

Hám oylaysań: bálki ol házir sharshap, Liftsiz besinshi qabatqa shıǵar.

Ballar shawqımlasıp ákesin qorshap, "Ǵarbız, ǵarbız!" desip oǵan asılar.