Abulqasim Otepbergenov - Tanlamali shigarmalar 4
.pdfQıyquwlap, quyınday qalaǵa shaptı, Ishke dárwazadan quyıldı, aqtı. Qılıshtan ótpegen adam qalmadı, Qalanıń jalını kókte parladı.
***
Tań namazǵa jańa Sájde qoyǵanda, Jas óspirim, tali-bilim qırıq molla. Dushpanlar moynına qılıshın saldı, Sájdeden basların alalmay qaldı. Jaynamaz boyalıp, qızıl qan menen, Qırıq bala sheyt boldı tań menen. Qolları sájdede, baslar domalap,
Lashsız olardaǵı jattı «Allalap!». Kók gúrkirep, jeriń lárzemge keldi, Qıyan-kesti etip, qıyrattı eldi.
***
Házirde tańnıń aldında barsań, «Qırıq mollaǵa» áste qulaǵıń salsań. Ulı-shuw-qum ǵuwıt adamnıń sesti, Húrreńdi ushırıp, aladı esti.
Ullı káramattıń barın sezeseń, Marhumlar ishinde tánhá gezeseń.
Jalǵızın joqlap kep jılaydı ana, Anasın ańsaydı, bozlaydı bala. Qoyday mańırasıp, botaday bozlap,
Gilleń lashsız baslar turadı aznap.
***
Olar azan oqıp turadı tańda, Barsań qulaq salıp, ser salıp tıńla. Tóbege órmelep tuwmaǵan hayal, Barar múlgip, azan sesinen biyhal. Olda mollalarǵa qosılıp jılap, Barar perzent sorap, barar Allalap.
Lashlardıń ústine lashlar qalanǵan, Sonnan gidiman bir tóbeshik bolǵan. Biyperzent hayallar, bawrı paralar,
Tóbeshik basınan tómen dumalar.
***
Dumalar, tómenge jetkende olar,
141
Bas penen-aq, qurı lash bolıp qalar. Jatar perzent deyip, esten ayrılıp,
Barlı-joqlı den sawlıqtan mayrılıp. Tiler Yaratqannıń mollalarınan, Zarlaydı perzenti bolmaǵanınan.
«Namazdan keyninen, etiń siz duwa, Márhamatın bizden ayamay Quda. Bizlerde balanıń júzin kóreyik, Keyin, ármansızbız, meyli óleyik.
***
Keldik perzent ushın óliwge bizler,
Qayǵı, hásiretke jetpeydi sózler. Bizlerde júrek te, bawır da jartı, Qalmadı ómirdiń, qızıǵı-saltı.
Bizlerdi jubatar nárse qalmadı, Alla amanatın bizden almadı.
Kemis joq dúnyadan, gáwhardan-zerden, Kemis joq, dáwletli, sawlatlı erden. Xanday, patshalıqta jasap atırmız,
Bári bir, biyshara, ǵárip, paqırmız.
***
Tobanayaq yańlı jartı adambız, Atlanbaǵan, basılmaǵan qádembiz. Dúnya álle qashan panıy yalǵanday, Bizler ushın aqırzaman bolǵandıy. Jılaymız, sıqlaymız, tilep jatamız, Oyanıp, tań menen muńǵa batamız. Bar meken muń menen qayǵınıń shegi, Tiriler ishinde biz júrgen óli.
Górde de usılay jılap jatamız, Bunday táǵdirge biz nálet aytamız.
***
Sizler namazdan soń tileń bizlerge, Alla nurın bersin soqır kózlerge. Pútin etip bersin bawırımızdı, Jeńil etip bersin awırımızdı. Barlıq quwanıshın, baylıǵın alsın, Tek bawırımızǵa náreste salsın. Súyip, emirenip, mawqımız basıp,
142
Tas yańlı kóksimiz bulaqtay tasıp. Bizde otırayıq bala háyyiwlep, Mına turmısımız adamsıpat, kep!
***
Bul dúnya dozaqdur tuwmaǵanlarǵa, Náreste jórgegin juwmaǵanlarǵa. Bizlerdi saqlasın dozaq otınan,
Barlıq baxtı qara hayal atınan. Aytıń hayal zatı jábirge tayın,
Perzentsiz bolmasın hesh waq iláyım.
Hayaldıń kóksinde perzenti bolsın, Keyin ottan alıp suwlarǵa salsın. Otında janbaydı, suwda batpaydı, Barlıq apatıńnan Alla saqlaydı.
***
Urlatqan, joyıtqanlar tawıp almaqta, Tappaǵanlar palkerlerge barmaqta. Izleydi aqırı tawıp keledi, Murat-maqsetine jetip óledi.
Bizlerdiń joǵımız tabılmas heshte, Izleymiz sharq urıp kúndizi, keshte.
Jaqsı bolıp atır on jıllıq nawqas, Aqılǵa enbekte jilli hám mawbas. Bizlerdiń – nawqastıń dawası joqtay,
Júrekke qadalǵan qanjarday, oqtay.
***
Hámmege keń dúnya tek bizerge tarma? Barlıq waq biyperzent jolları jar ma?
Barlıq waq turamız jardıń aldında. Barlıq waq turamız dardıń aldında. Qay waq asılıp, qashan qulaymız?
Aqpay qalǵan shalshıq, sasıq suwdaymız, Ózi-ózimizden jiyrenip júrmiz,
Kózimiz bolsa da soqırmız, kórmiz.
Óleyik, balasız keter bolsaq biz. Óleyik quwbas bop óter bolsaq biz.
***
Birewler balanıń qádirin bilmes,
Iyttiń kúshiginiń ornında kórmes.
143
Taslaydı qoltıqqa, quwısqa zıńıp, Birewler óltirer tuwǵannan buwıp. Yamasa birewge berip ketedi,
Adamdı adamǵa sawǵa etedi.
Urıs joq jerlerde jeri qozǵalıp, Ketedi awılı, qalası janıp. Túńiltip aldıma Alanı adam, Basımız shıqpadı apattan mudam.
***
Sonnan gileń bassız mollalar shuwlap,
Esitseń júregiń ketedi suwlap. Hayaldıń dadına tózim beralmay,
Ushıp-ushıp turar birewi qalmay.
Basın izlep júrip tawıp aladı, Shańın qaǵıp, alaqanǵa saladı. Hayaldıń hásiret muńların jutıp, Basların quyashqa, aspanǵa tutıp.
«Perzent Perzent Perzent» deyip turǵanday,
Ál habbız Káramat, qúdiret qanday.
***
Qulaqqa usılay saza keledi,
Bunı páhimli jan dárriw biledi. Hámme perzent deyip eńirep jılap,
Óliler tik turıp, hayallar sulap. Alladan «bala» dep tilep atqanda, Adam qaslıq qılıp adamıyzatqa. Balanı óltirip, anasın soyar, Óziniń qanına ózleri toyar.
Qan ishiwge kelgen Shıńǵısta sonda, Tiri jan qoymadı ońda hám sol da.
***
Awdardı, tóńkerdi, qıyrattı, jaqtı, Kókirekten ótkerdi nayzanı, oqtı. Minaranıń altın ǵubasın atıp, Qaldı, altın menen zerlerge batıp. Besikti kóterip otqa tasladı,
Bawırdı paralap, kózdi jasladı. Minara, meshitler qanǵa malındı, Iyekten suwırıp janlar alındı.
144
Darlarǵa asıldı ǵarrısı-jası, Sonda qılıshtan ótti Qubra bası.
***
Jetpis jasınan ótken Qubra sonda, Jerden basın alıp, uslap ol qolda.
Qoltıqqa qıstıda alǵa umtıldı, Shapqandı uslap ol, tabjıltpay turdı. Iskenjedey qısıp, bilekten qattı, Silkip-silkip, onı attan qulattı.
Bassız dene menen buwdı alqımnan, Dushpannıń awzınan aqtı qızıl qan. Qurı lash bolıp-aq, qanın aldı ol, Ana topıraqta máńgi qaldı ol.
ÓLSHEMLI DÚNYA
Opasızssań desem, ádilligiń bar, Taslı-tárezili, ólshemli dúnya. Sheksiz, shegarasız degen menen tar, Ayaq-qol matawlı, shınjırlı dúnya.
Áwele jiberip, kóreseń halın, Ayamay bereseń, dúnya hám malın. Keyin tıńlamaysań axu hám zarın, Dolı qatın yańlı qárdeli dúnya.
Kórip júrmen qolı ashıq ekeniń, Nan piserliktey eteseń demin, Taptırmaysań keyin dáritiniń emin, Basıńa túskendi kórmeli dúnya.
Peyli keńge sonday ashılasań-aw,
Bawırıńa basıp, shashılasań-aw, Tarlarǵa keynińnen kiyatqan jaw, Zımırap qashasań ótpeli dúnya.
Nege sonsha ólshestirip júreseń, Qıńır isti qırq jıldan soń bileseń, Haqıyqatlıq deyip janıp, kúyeseń, Ákesin ayamas pármanlı dúnya.
Qaywaq, bir waq haqtıń júzin ashasań,
145
“Menmenge zawal” dep kewlin basasań,
Geyde qurıp, geyde tolıp tasasań, Máwriti bes kúnlik, ketpeli dúnya.
Galileydi haq sóz ushın jaqqansań, Bayqaranı eki górge tıqqansań, Óziń haqan, óziń patsha, sultansań, Aldıńda tek qulıń etpeli dúnya.
146
Áziz emes zat joq seniń aldıńda, Kúshi jetpey Zulqarnaydıń, aldıńda, Ketti sorlı biyshara bir halında, Xosh allayar aytıp ótpeli dúnya.
Múbárektiń halın neler ettiń-áy, Sorlı Sáddam basına da jettiń-áy, Quyısqannan ábden shıǵıp kettiń-áy, Qılmıstıń jazası jetpeli dúnya.
Isim túwe kewlimdegin bileseń, Sınap, minep, serlep baqlap júreseń, Ebin tapsań pallaǵıńa ileseń, Arzıw-árman menen ketpeli dúnya.
“Arzıwıma jettim” degen barmeken, Kelte etek penen sholaq jeńbeken, Jańa jettim degen waqta óńmennen, Túyrewdi qoymaspa, ádetli dúnya.
Sonlıqtan ózińe hayran qalaman, Pármanıńa, húkimińe nanaman, Sonda nege ıshqıńda kóp jaǵasań, Janıń pida etip, ótpeli dúnya.
Qandayıń ekeniń bila-bilmedim, Suwsınıńdi iship turıp shólledim, Qıya baǵıp hárgiz kewil bermediń, Bir kún ayra túsip ketpeli dúnya.
Jumbaǵıńnıń sırın hesh adam bilmes, Bir kórsem keń jáhán, bir kórsem qápes, Qádiriń bilmegen qas-kirpiksiz pes, Zalımnıń basına jetpeli dúnya.
Sebebi ózińdi Iyem basqarıp, Turıptı xalıńnan xabarıń alıp,
Hár kimdi, hár túrli kúylerge salıp, Arzıw-árman hámde úmitli dúnya.
Tasqa oyılǵan bir mángilik xatsań, Teńi-tayı joq bir qúdiret zatsań, Birde sheker-nabat, birinde antsań, Pal menen záhári teńlewli dúnya.
147
Isengil, ınanǵıl sózime dúnya, Hesh bir nalımayman ózińe dúnya, Qor etpe, zar etpe izinde dúnya, Kúni-tún táwbeni etpeli dúnya.
Hár kúni ózińe ıqlas etemen, Izińe qay waqta, qashan jetemen, Bárhá shanǵa ilestirmey keteseń, Bir ómir arzıǵıp kútpeli dúnya.
Sen túlki bop alda qashıp barasań, Tazı bolıp quwıp harıp, talaman, Qara pıshıq ótken yańlı aradan, Arazlı, ókpeli, óshpenli dúnya.
Báribir izińnen qalmayman-aw men, Qayrılıp názeriń salmaysań-aw sen, Ne sebep kórmeyseń óziń menen teń, Sen biyik, biz páste júrmeli dúnya.
Kerbaz hayal yańlı kerileseń-aw, Sálemge álikke erineseń-aw, Tákabbırlıqqa kóp berileseń-aw, Jandı hijranda jaqpalı dúnya.
Kópler janınanda jaqsı kóredi, Ákege, sheshege baqpay júredi, Keynińe jetemen deyip óledi, Axırı basına jetpeli dúnya.
Biraq jetkermeyseń adam bendege, Usı ádet, usı qılıǵıń jónbe,
Opalıq islediń qay waqta kimge, Zerteń-zeberteń sen ertlewli dúnya.
Ulıǵbektiń basın balası aldı, Shınǵısxannıń lashı dalada qaldı, Gostella lawlaǵan otlarda jandı,r Usınday awmalı, tawmalı dúnya.
Saǵan ashıq bolǵan ońıp atqan joq, Mángilik ómirdi soǵıp atqan joq, Basına shıraqta jaǵıp atqan joq,
148
Ax shegip, ármanlı, pármanlı dúnya.
Áwelin bereseń ayamay-ashpay, Sınaysań, mineyseń hawlıqpay, saspay, Aqırında ata dushpan, hám qastay, Ashırımnan jambas, urmalı dúnya.
Sırıńdı sira bir ashpadıń bizge, Baqpadıń, tiymediń sira bir kózge, Turmaysań hesh waqta lıq-lıqqa, sózge, Dástińnen azaplar keshpeli dúnya.
Sen ózi qay waqta payda bolǵansań, Insandı bawrıńa qashan alǵansań, Alǵanıńnan opasızsań, yalǵansań, Jılt etken saǵımday ótpeli dúnya.
Shaytannıń sózine ábden nanǵanıń, Adam Atanıda joldan urǵanıń, Qıńır-qıysıq jolǵa zańǵar salǵanıń, Bastan-ayaǵına wayranlı dúnya.
Kóz ashqalı qırılısıp kelemiz, Atamız, jaǵamız qullas ólemiz, Haqqa emes, nahaq sózge senemiz, Jalǵan ótirikke senbeli dúnya.
Aqıl uǵras kelmes gózzallıqlardı, Záwlim jaylar menen jánnet baǵlardı, Jarasıqlı sawlatlı bir taxtardı, Awdar-tóńker sira etpeli dúnya.
Adamǵa adamnıń qas bolǵanın-ay, Urısqa-jánjelge ósh bolǵanın-ay, Bunshenli bawırlar tas bolǵanın-ay, Qastı-ǵárezli óshpeli dúnya.
Urıs-jánjeller bolmaǵanda edi, Kóz qanlı jasqa tolmaǵanda edi, Jábirler, zulımlar qılmaǵanda edi, Qoy ústinde torǵay júrmeli dúnya.
Ax, usınday arzıw menen mende kóp, Jazdım-aw ármanlı sırlı dúnya dep,
149
Báribir aldawıń ada bolmas ep, Íshqında jandırıp kúymeli dúnya.
Xan bolıp keyninde pátikke qarap, Alladan bir mısqal densawlıq sorap,
Jatqanlar azbedi demini sanap,
Hár kúni mıń táwbe etpeli dúnya.
Qay waq, bir waq ádillikke keleseń, Insapsızdıń sıbaǵasın bereseń, Kórmegendey, bilmegendey júreseń, Esaplı, sanaqlı, kitaplı dúnya.
Qashan bir kún qarar taptırasań-áy, Íshqıńda janımdı jaqtırasań-áy, Bulay-bulay qashan baqtırasań-áy, Bel baylap izińe túspeli dúnya.
Nege sonsha zalım bola berdiń-áy, Hárne qolda barım bola berdiń-áy, Sondadaǵı janım bola berdiń-áy, Bárqulla jeterli, jetpesli dúnya.
Meni órtep turǵan sen emes adam, Bir aqıllıǵa mıńda bir nadan, Jarıwlar, janıwlar qırǵınlar sodan, Bir-birin jaqpalı, qırmalı dúnya.
Kosmonavt júrekleri jarılmay, Júrgenine deyseń, ay-hay yapırmay, Kókten kórseń joqtur jer jatqan janbay, Ala-sapıranlı, órtewli dúnya.
Sırtıńnan qarasam sonday sayma-say,
Etip qoyǵan yańlı bárin jayma-jay, Biraq ishiń dártli, hásiret, way-way, Ǵam-ǵussa mákanı, dártli bul dúnya.
Okean artınan bizge keledi, Neft deyip órtenedi, óledi, Birine biz, birge pıshaq beredi,
Bir qushaq quyrıqlı, túlkili dúnya.
Iraktı, Awǵandı matawlap qoydı,
150