Abulqasim Otepbergenov - Tanlamali shigarmalar 4
.pdfMeyli júriń, irkiliń ómirińnen ketpekte, Meyli jıla, ya kúliń ómirińnen ketpekte, Irkinishsiz gónerter, irkinishsiz tozdırar.
Qarıs jiptey qısqadur, girmewge bir kelmeydi, Miyrim menen shapaat, ayawdı bir bilmeydi. Keyin qaraw, irkiliw degendi bir súymeydi, Hesh bir sózsiz gónerter, hesh bir sózsiz tozdırar.
Aspan astı, jer ústi boysınbaydı hesh kimge,
«Saǵandaǵı sheklengen ómir!»-deydi ol Kúnge,
«Dúnya baqıy!»-degenge ómir alla isenbe, Irkinishsiz gónerter, irkinishsiz tozdırar.
Hár bir demniń ǵániymet, qısqalıǵın bilsekte, Górge-jerge jumsayıp, qıynalsaqta, búlsekte, Biyhudalıq, biyǵamlıq ketpes haslan ólsekte, Hesh bir sózsiz gónerter, hesh bir sózsiz tozdırar.
Bul sheklengen ómirdi qırǵınlarda qısqartıp, Bir miynettiń ústine jáne miynetler artıp, Júrmiz altın waqıttı soqır tıyınǵa satıp,
Hesh bir sózsiz gónerter, hesh bir sózsiz tozdırar.
Urıslardan, jánjelden bas bir sıra arılmay, Júrmes sira qanına záhár, zaqqım qarılmay, Bir qarıs jer qalmadı atqan bomba jarılmay,
Hesh bir sózsiz gónerter, hesh bir sózsiz tozdırar.
Danaları axmaqqa datlar keshe-kúndizi,
«Jaqsılıqqa jetkermes qurallanıwdıń izi», Bul sóz qurı násiyat bolıp qalmaqta mázi, Irkinishsiz gónerter, irkinishsiz tozdırar.
Waqıt aytar «Jasasesh tınısh-tatıw ey insan!», Márme óziń qanıńa qolıń malıw ey insan, Qoyılmaspa sira bir órtep jaǵıw ey insan?
Hesh bir sózsiz gónerter, hesh bir sózsiz tozdırar.
91
***
Baxıl, saxawatsız birew bay bolsa, Mal-dúnyada Xarun menen tay bolsa, Biraq barmaq arasınan shıqqanın… Qıymasa háttegi ózine malın.
Ol mal oǵan bir kún apat keltirer,
Eń keyninde paxırlıqta óltirer.
EGIZ QATARLAR.
16-I-2009j.
***
Danq taratıw ushın dúnya shashqanlar, Basta illeti bar, axmaq más janlar.
***
Baxıl qanshelli bay bolǵanı menen,
Baxıllıq keselden qıylanıp ólgen.
***
***
Jaqsılıqtı bilmes biyopa adam,
Opalı iytten pás boladı mudam.
***
Sın-sımbatqa qarap bermegil baxa, Ishinde bar shıǵar múmkin aydarxa.
***
Bir insandı girttay ginası ushın, Jerge urıw ábden qátedur túsin.
***
Aqıl oylaw shın berilgen ózi, Apatdur hár qashan oysızlıq izi.
***
Patshama, gádama peylinenen kórsin, Áwelin bergenshe, axırın bersin.
***
Baǵı-dáwlet máńgi turar dep basta, Jurttan zıyatpan dep oylama hasla.
***
Iyt iyesi bolsa, bóri qudayı,
Barlıǵı esińde bolsın udayı.
92
***
«Mal barda aǵlaman, batırman!»-deme, Jarlı bolıp qalıw háp zamat, demde.
***
Basta dáwlet barda adam, dos tanı,
Adamnıń ishinde adamnıń janı.
***
Menmenlik bir kúni ayıradı jik, Miywe pitken sayın daraq tómenshik.
***
«Aspan tiregimen!»-deyip oylaǵan,
Barıp turǵan awsar, ahmaq, ońbaǵan.
***
Hesh kim óre bolalmaydı aspanǵa, Onday huquq berilmegen insanǵa.
***
Jerdiń de, kóktiń de iyesi Haqdur, Onnan ózge Iláh, qúdiret yoqdur.
***
Másirip jaslıqtı suwırma jelge,
Erteń tabalmaysań kúsh-ǵayrat emge.
***
Jaslıqta qoyılǵan qáte bir qádem, Qartayǵan shaǵıńda keltirer álem.
***
Ómiriń mazunı, tórkini jaslıq,
Qádirin bilmeyin, etpegil qaslıq.
***
Erteń hasıl bolsın deseń muradıń,
Báygige tayarla, seyisle atıń.
***
Qartayǵanda qalmaw ushın uyatqa, Janıń pida qılǵıl búgin zúryatqa.
***
Orınlı-orınsız sóyley berseń sóz, Bir kúni part etip shıǵar eki kóz.
***
Juwılmaǵan qasıq yańlı hár zatqa,
Suǵılısa berip qalma uyatqa.
93
***
Adamnan adamnıń parqı hújdanda,
Baxılda hújdan bar degenge nanba.
***
Tamırda qanıńdı altınnan sap tut,
Ómir bolar sonda bereketli qut.
***
Pikiriń taza bolsın ǵubarsız aspan, Bolmas sonda saǵan hesh qanday qas jan.
***
Jaqsı ádet insanıyıq sawlatı, Sonnan shıǵar erdiń dańq penen atı.
***
Ózgege hám jaqsılıq rawa kórseń, Ózińde jaqsılıq kóreseń bilseń.
***
Taratpaqshı bolsań elge jaqsı at, Eń birinshi bolsın erlik dıyanat.
***
Insan muxabbatı kókten nár alǵan, Usı sıpat penen insan bop qalǵan.
***
Watanına sadıq, yarǵa opadar, Ózgeden ayrılıp turar Alp, nar.
***
Dúnyanıń tiregi, sawlatı doslıq, Insannıń kelbeti, qáwmeti doslıq.
***
Doslıqqa táripte, sıpatta bolmas,
Hesh nárse hesh qashan ornın basalmas.
***
Doslıq shapaat hám saxawat degen,
Júrekke jazılǵan qasam, ant degen.
***
Tek ǵana dosılq ol shegara bilmes,
Kóp asa maqtawdı, marapat súymes.
***
Doslıq kúshi bolar álpayımlıqta, Janı hushtar bárha durıslıq, haqqa.
94
***
Ilimli, bilimli insanǵa basıń,
Iyseń ıǵbal biyik, muradıń hasıl.
***
Ilimli insanlar baǵ ishre shámen,
Tutadı bárqulla kewillerin keń.
***
Adamnan adamnıń parqı mınada, Ilimsiz insandı minep sınama.
***
Ilimde sarqılmas misli bir bulaq,
Insanlıq pazıylet qalmaǵan biraq.
***
Ilimli, bilimli akademikler, Kópshiligi topas, sam-samnanda gór.
***
Ilimdi danq penen mánsep dep bilgen,
Tazı de túlkige jetalmay ólgen.
***
Ilim menmenlikke qas bolıp kelgen, Qay jerde gúl menen jantaq bir ósken.
***
Kim ilimin salsa eger ortaǵa, Ele onıń shala sawat,orta da.
***
«Ilimlimen!» deyip maqtanǵan adam, Bastan ayaǵına iplas bir nadan.
***
Ilim ǵoy dúnyanıń kelbeti, kórki, Insanlar dáwleti, ıǵbalı, erki.
***
Ilimge, bilimge qushtar hár adam,
Teńizdiń túbinen tabadı marjan.
***
Ilim kóktegi bir qol jetpes nárse, Sende qolıń sozıp, talpınıp kórse.
***
Ilimli zimistan ara tabar jol, Sende segiz qırlı almas yańlı bol.
95
***
Qudiret eń birinshi Allada bolar, Ilimli hár qashan kókten kúsh alar.
***
Xatam saqıylıqta teńi joq bir zat, Nieti, joldası bolǵan káramat.
***
Hárne barın bergen adamlarǵa ol, Saqıylıqta teńi, tayı joq bir qol.
***
Házir Xatam etken jaqsılıqlardıń, Tóbem kókke jeter etseń yarımın.
***
Berseń maldıń ornın toltırar Alla, Jeter-jetpesińdi hámiyshe qolla.
***
Insanıylıq saxawattıń belgisi, Saqıylıqdur eń joqarı úlgisi.
***
Birge bolǵan ekigede boladı, Bas saw bolsa shıǵın ornı toladı.
***
Saqıydıń basqadan ózgesheligi, Isi menen wádesiniń birligi.
***
Jaqsı sózdiń qudiretine qayılman, Anaw-mınaw kesellikti mayırǵan.
***
Dári-dármaq dene, qannıń quwatı, Al jaqsı sóz insanıylıq sawlatı.
***
Jaqsılıq qaytadı búginbe, erteń, Allada esap bar, dúnya degen keń.
***
Jaqsı sóz kewilge, denege azıq,
Táriypin bayanlap, bolmaydı jazıp.
***
Biyday nan bolmasa, biyday sóz bolsın, Kewlińe miriwbet, jaqsılıq tolsın.
96
***
Erte turıp etseń jaqsı nietti, Deyber qolım jerden kóklerge jetti.
***
Jaqsılıqtıń eń gidiman úlkeni, Adam adamnıń qádirin bilgeni.
***
Doslıq penen jaqsılıqta shek bolmas, Biri gáwhar bolsa ekinshi almas.
***
Ata-anań razı, qayıl etpeseń,
Barıp turǵan topas, málǵun ekenseń.
***
Ólgenshe mynıńda atańnıń haqqı, Onnan ullı sawap, saxawat yoqtı.
***
Ata-ana qádirin bilmeyin júrgen, Eldiń azamatı bolalmas bil sen.
***
Deniń saw, shańaraq amanda eken,
Íǵbal biyik, jolıń bolar bárhá keń.
***
Miynet etiw xuqıq bolsa basıńda,
Baxıt degen usı bolar rasında.
***
Jurdekligin bilip, kórip júrip ol,
Kúni ushın, kózin jumıp berdi qol.
***
Kópler bala gezden sezgir boladı,
Kópler alpıstada máńgúr boladı.
***
Sup-sulıw, suńǵaqtay jigitler endi, Ar-namıs neligin bilmeyin keldi.
***
Bir úyde bes túrli bala tuwılar, Sorlı áke «balalarım» dep juwırar.
***
Bilmes kimnen boldı, kimniń perzenti, Sam-samǵa báribir, «óz jigerbenti».
97
***
Axmaqlıqtıń, nadanlıqtıń úlgisi, Xayalı nietin bilmegen kisi.
***
Ózi kópke aqıl aytar, zıyalı, Mápilik ǵarrıǵa oynas xayalı.
***
Kóp ishinde bas kóterip júrgeni, Ne qılasań usı bolsa bilgeni.
***
Kóz monshaqtay ulı, qızlarıda bar, Erin ol er demes, tutqan ózge yar.
***
Ya Tawfıyıq! deymen-aw peyline onıń, Haramnan-harıshtan almadı qolın.
***
Júregim aynıydı kórip túr-túsin, Ayaq-qollı, maymıl sıpat bir músin.
***
Meniń ashıwımnıń kelip turǵanı, Erdiń ar-namıstan jurday bolǵanı.
***
Ol xayaldı kórsem kózim qızarıp, Óz-ózinen júzim keter bozarıp.
***
Suwdan taza, sútten aqtay júredi, Biraq jurttıń jek kórerin biledi.
***
Jınayat hesh waqta sır bolıp qalmas, «Bilinbeydi!» degen aqılsız mawbas.
***
Bir mómin, hazarsız qusqa megzeydi, Biraq, bárhá áziz jaǵıń izleydi.
***
Juwas qashaǵan dep aytadı bunı, Qalmaǵan insanlıq sıyqı hám sını.
***
Qamır iylep júrip isin pitkergen,
Íshqır bawın bayına ol sheshtirgen.
98
***
Hayal mákkarlıǵı qasında shaytan, Ayaq astındaǵı sorlı bir ultan.
***
Iyttiń terisindey jek kórer zatım, Erli-zayıplı, jolı buzıq qatın.
***
Ógizdiń basınday bası, kózi bar,
Xayalı aldında biyshar bir xal.
***
Ele ońlı sıpat beralmay turman,
Murnı iyis bilmes, mánku ant urǵan.
***
Ǵarrı saǵal oynasınıń bayına,
Sawǵa salam jiberedi ayına.
***
Oǵan anaw más bop quwanıp qalar, Mánkiuligi ábden janıńdı jaǵar.
***
Bir kúni qart saǵal maǵan jarıldı,
«Sol nasharǵa shashtım, hárne barımdı!»
***
«Anaw sezbedime!» dedim men oǵan,
«Sezgirler hayalı bolmaydı haram!»
***
«Qamırdan qıl suwırǵanday etemen, Íshqım ketse ólsemdaǵı jetemen!»
***
«Baslıǵı ózimniń shákirtim edi, «Shıǵarıp ber!» dewdiń máwriti keldi».
***
Dedim «Gúman, gúdik bolmawı ushın, Bayında qaldırma, gápime túsin!»
***
Dedi ol «Qıyınlaw bolmayma aǵa!» Bayına qandayın tabasań shara?»
***
«Meniń mıń bir túrli hiylelerim bar, Ummanda tayawsız júrgizemen sal!»
99
***
«Ashshı suwdı ishshe jili qılman,
Gúmanlanbas bizler etken zinadan!»
***
Erine araqtı basıp beredi,
Hayalın tap bas ushında kóredi.
***
Anaw ayıqqan soń turıp ornınan, Raxmet aytıp alar onıń qolınan.
***
Xayalı dım bilmegensip, iybeli,
Júrer góshte, iste hesh bir kúymedi.
***
Ol mápilik ǵarrı dúnyadan ótti, Baxtı qaralarıń ele júripti.
***
Xesh nárse bolmaǵan, kórmegen yańlı, Perdesiz, tiyeksiz úzik bir tardı.
***
Meniń ashıwımnıń kelip turǵanı, Kópshilik aldında ráswa bolǵanı.
***
Mákkar qatın sezbegendey túr berip, Júripti mensinbey, kókirek kerip.
***
Mánkiulerge usıdur tek keregi, Xayalınıń abırayı, tiregi.
***
Bul haqqında qansha aytsań dástandı, Bári bir jetpesin ornı tolmaydı!
***
Onıń tábiyatı xaramǵa mayıl, Dúnya dep júrgen bir dıywana sayıl.
***
Sol waqta bir shontıq ton ushın hayal, Qart saǵal qoynında jatqandur biyhal.
***
Jáne «Ya Tawfıyıq!»tan basqa gápim joq,
Sóz etiw gúnadur, bastan ayaq pox.
100