Abulqasim Otepbergenov - Tanlamali shigarmalar 3
.pdfXalıqtan aǵlaman deyip oylama.
22-12-2007-jıl.
Ishińde jatır.
Eń úlken dushpanıń ishińde jatır,
Onıń atı «nápsi» jawız bir qatıl.
Ol awızın aranday ashqan waqtında,
Ot penen suw, hawa boladı batıl.
Xesh bir nárse shıdam bermes haslında,
Taw menen tas bolsadaǵı aldında.
Ol Atanı kókten jerge túsirdi.
Kúshi jetpes Geraklıń, Zaldıńda.
Ubıjıqtay táriyp jetpes báledur, Gá ońıńnan, gá solıńnan keledur, Úyrengen ol jismi menen janıńdı, Kewiliń nege mayıllıǵın biledur.
Bir qolaylı payt paylap júredi,
Qulaq túrip barlastırıp kóredi,
Qayımıńdı tapsa hárgiz shıdatpas,
Háp zamatta pallaǵına iledi.
Sonnan keyin qulı bolıp qalasań,
Basıń iyip, qol qawsırıp turasań,
Ne buyrsa sonı bárjay etiwge,
Ertlewdegi attay tayın turasań,
Shabasań omırawǵa kóbikler shashıp,
Ar-namıs, abıraydı ayaqqa basıp,
Qaramaysań ońı menen solıńa,
Kewiliń dáryaday máwij urıp tasıp.
«Al», «Bas» deyip hál, hál berip turadı, Keyni ne boların bilip turadı,
Abırayıń ayran yańlı tókken soń,
11
Sırtıńnan ház etip kúlip turadı.
Xasıl bolar maqset penen muradı,
Tawdı tasqa, ottı suwǵa uradı,
Onıń múdáási mukitiw, shalıw,
Hasli onıń ázázúlden boladı,
Hár kimniń óz erki ózi qolında, Nápsine erk berip dúnya jolında.
Júrseń, qádir-qımbat besh pulsha bomas, Qaywaq, birwaq sorawı bar onıńda.
13-12-2007-jıl.
Kelse basqa bále tilińnen keler.
«Bas kespek bar, til kespek joq» burınnan. Bul burınnan kiyatırǵan eski zań
«Basım aman bolsın deseń gewdemde». Til xabardar bolmasın hesh sırıńnan.
«Dúnya bir jarqabaq» deyip aytadı, Birde jeter, birde jetpes ortadı, Tilińe bek bolıp júrseń hár qashan, Jaqsılıqta, jamanlıqta qaytadı,
Házirshe oǵan bir teń keler kúsh joq,
Usta kóriginde ǵıjlap tuǵan shoq,
Polattı mum yańlı eritip berer,
Onnan soǵıladı mıltıq penen oq.
Awzıńda kóriktiń shoǵı turıptı, Tartıwlı kámannıń oǵı turıptı, Úzilse kóp jerdi kúl etip berer, Mıń voltlıq elektor togi turıptı.
Otellonı Dezdomonnan ayırǵan,
Masixıńdı qanatınan qayırǵan,
Súymeńlegen salaqulash tilleri,
12
Yago menen Yaxudalar mayırǵan. á
Haywannan parqımız til menen ańda,
Jámiet nızamı shańaraq, zańda,
Kelse bále basqa tilden keledi,
Baslı máseleniń tórkini sonda.
Sóz márjánin ata-babalar biler, «Ańlamay sóylegen awırmay óler!», Ájelińnen burın ólmeymen deseń, Hár sózińdi jeti ólshep kesegór.
Aqıl bolsań bunı saqlaǵıl este,
Tıyıqtıń jarası pitedi áste,
Tilden kewilińe kelgen jaraqat,
Jazılmas, ómirlik etedi háste.
1.Yago-«Otello» daǵı jalatay, yalǵanshı, Dezdemono menen Otello aralarına ot taslaǵan adam. Yaxuda – Isa Masixtıń shákirti, otız gúmis teńge ushın onı dushpanına satqan námárt.
24-12-2007-jıl.
Párwárdigar biz benen
Áhli mómin qaraqalpaq eline,
Bir xosh xabar, Párwárdigar biz benen. Máńgibaqı názer salǵan jerine, Haqtaǵala, Párwárdigar biz benen.
Biz ele dúnyaǵa kelmesten burın, «Xalıq» dep ataq bermesten burın, Qádirlep-qásterlep bul áziz ulın, Haqtaǵala Párwárdigar biz benen.
Neshe qırǵınlardan aman ótkerdi,
Tilek, ótinishti sózsiz pitkerdi,
Aman-esen bul kúnlerge jetkerdi,
Haqtaǵala Párwárdigar biz benen.
13
Peyil berdi jerden kókke jetkendey,
Zeyin berdi álem ara ketkendey,
Bilim berdi kópler ármán etkendey,
Haqtaǵala Párwárdigar biz benen.
Iyem hesh waq názerinen joymadı,
Kókte turıp mómin qulın oyladı,
Iymansız, insapsız etip qoymadı,
Haqtaǵala Párwárdigar biz benen.
Islamnanda neshe mıń jıl ilgeri,
Adam ata kókten jerge engeli,
Bul el Xaqtı jalǵız deyip bilgeli,
Haqtaǵala Párwárdigar biz benen.
Basına baxıt qusı kelip qonsın dep,
Dárya kibi máwij urıp tassın dep,
Islamnıń tiregi bolıp tursın dep,
Haqtaǵala Párwárdigar biz benen.
Yaquptıń Yusipti yoqlaǵan yańlı,
Jábirayıl Rasuldi baqlaǵan yańlı,
Ot ishire paxtanı saqlaǵan yańlı,
Haqtaǵala Párwárdigar biz benen.
Gúlli apatlardan aman kelipseń, Onnan ózge Iláh joǵın bilipseń, Sonnan júziń jarıq bolıp júripseń, Haqtaǵala Párwárdigar biz benen.
29-12-2007-jıl.
Bir jeńgeyge
Aqıl-esli hayal deyip men júrsem,
Oyqasındı salıp kúnde sen júrseń.
Amanlıqtı tilep otsań bolmayma,
Bir pitpegir ekenseń da men bilsem.
14
Taqır jerden shań shıǵarıp atırsań,
Bayǵus yańlı ubıjıqtay baqılsań,
Shańaraqtı shaypaltasań sonshama,
Daw-jánjelge sonsha nege jaqınsań.
Shúkirlik etpeyseń mına kúnińe,
Suwda quyılmadı sira únińe,
Dawlasıwǵa sharshamadıń, talmadıń,
As batpayma daw bolmasa kúnine.
Otırsa opaq dep dawdı salasań,
Túrgelse sopaq dep janın jaǵasań,
Kiyewińniń tek shıqpaǵan janı bar,
Ol sorlıǵa mıń bir gúná taǵasań.
Ana degen shańaraqtıń tiregi, Ballarınıń piter onnan keregi,
Al sen bolsań ot taslaysań ortaǵa, Óz ákesin dushpan yańlı kóredi.
Balanı ákege qarsı qoyasań,
Qay waq, qashan daw-jánjelden toyasań?
Shúkirlik etpeyseń mına kúnińe,
Qay waq kórsem ar-namıstı joyasań.
Musılman mómin hám mulayım bolar, Ortaǵa insaptı-iymandı qoyar, Iymanlı, insaplı insan hár waqta, Kewilden shaytanıy xisletti joyar.
31-12-2007-jıl.
Meniń emes seniń qálewiń bolsın
Men seniń bendeńmen, Biyrubar qolla!
Meniń emes, seniń qálewiń bolsın.
Jollasań bendeńe xosh xabar jolla,
Meniń emes, seniń qálewiń bolsın.
15
Maǵan sennen ózge, pana, tirek joq, Húkimińnen ózge, óktem, tilek joq, Ózińnen ózge bir Iláh, bólek joq, Meniń emes, seniń qálewiń bolsın.
Qılısh kótergenler qılıshtan óler,
Peyli tar nákesler peylinen kórer,
Basqa bále hárne tilinen keler,
Meniń emes, seniń qálewiń bolsın.
Onsegizmıń álem Xojası óziń,
Saǵan moyınsınbas joqdur bir dúzim,
Payǵambar úmmeti bendelik sózim,
Meniń emes, seniń qálewiń bolsın.
Men seniń buyrıǵıń orınlawshıman,
Qullıǵıńda júrgen mómin bir qulman,
Saqla ǵayrı tábiy, gúlli apattan,
Meniń emes, seniń qálewiń bolsın.
Bendeniń aytqanı bolmaydı haslan,
Irsanǵa sıyınǵan ózine qas jan,
Iyesiz emespen, óziń bar bastan,
Meniń emes, seniń qálewiń bolsın.
Sen qálemegendi qálemeymen men,
Men qálemegendi qálemeyseń sen,
Biri etek bolsa, ekinshisi jeń,
Meniń emes, seniń qálewiń bolsın.
Bul dúnya tunǵıyıq, jarqabaq, jumbaq, Payıt paylap júrgen jin menen árwaq, Saǵan tayanaman hár waǵı bir waq, Meniń emes, seniń qálewiń bolsın.
08-08-2008-jıl.
Atam násiyatı
16
«Hámiyshe ádillik, haqlıqtan sózle. Gózleseń hadallıq, páklikti gózle. Hesh qashan da nápsińe erk bermegil, Baylıqtı tileseń, insaptan izleá».
Dewshi edi atam erteli-keshli. «Bolsań balam eger aqıllı-esli. Usı násiyatım esińde saqla, Qanaat qanatıń, tiregiń kúshli.
Nápsi degen bále ishińde jatır.
Onı jeńer tekte parasat, aqıl.
Jalǵız bastıń ǵamı deyip juwırıp,
Bolmaǵıl bádduwa, bayqustay baqıl.
Ózgenide ózimdey dep bilgeyseń. Ózgeniń xaqqınan hazar qılǵıl sen. Menmenlikte aǵlaman dep oylama, Keleshekti el-jurtıńnan kórgeyseń.
Qáleseń mártebe, deseń júz jarqın, Bilgil hadal menen haramnıń parqın, Quranday qatım et, xızmetinde bol, Eń úlken baylıǵıń dáwletiń xalqıń».
10-08-2008-jıl.
Sende insap bolsın, mende qanaat
Kel biradar qoldı qolǵa bereyik,
Sende insap bolsın, mende qanaat.
Nede bolsa baxtımızdan kóreyik,
Sende insap bolsın, mende qanaat.
Bul ekewi bulaq deyseń sarqılmas,
Suwı mıń bir dártke dawa taptırmas,
Jer qarında jatqan gáwhar, altın tas,
Sende insap bolsın, mende qanaat.
17
Ol ǵáziyne shashqan sayın kóbeyer,
Miywası malınǵan, hasıldar bir jer,
Aqılǵa juwırtıp oylanıp bir kór,
Sende insap bolsın, mende qanaat.
Kewiliń nur shashıp jaynap turadı,
Kóziń ráwshan tartıp oynap turadı,
Nápsińdi júwenlep baylap turadı,
Sende insap bolsın, mende qanaat.
Ol húkimiran jer paraxatshılıq,
Qoy ústinde torǵay jumalawshılıq,
Qazanda may, shómishte may toqshılıq,
Sende insap bolsın, mende qanaat.
Ol bir qorǵan kirseń jánnet baǵınday,
Túndi ráwshán etken tańǵı saǵımday,
Muxammedke Payǵambarlıq baxtınday,
Sende insap bolsın, mende qanaat.
Ol bir shaxdur almaydı xesh, beredi,
Ol bir gada shashpaydı xesh, teredi,
Ol bar jerde táme, nápsi óledi,
Sende insap bolsın, mende qanaat.
Táme múdáhásin pitkeriw ushın, Iblisti qálbińe ótkermew ushın, Insanlıqqa zawal jetkermew ushın, Sende insap bolsın, mende qanaat.
11-08-2008-jıl.
Sende sabır bolsın, al mende shıdam
Kel biradar bir sheshimge keleyik,
Sende sabır bolsın, al mende shıdam.
Bárhá insap, iyman menen júreyik,
Sende sabır bolsın, al mende shıdam.
18
Yaquptıń maqsetke jetkeni yańlı,1 Yusuptiń hámmeden ótkeni yańlı, Rasuldiń Merajǵa ketkeni yańlı, Sende sabır bolsın, al mende shıdam.
«Sabır túbi sarı altın» degen bar, Sabırlıǵa bolar Biyrubarı yar, Móminler móminge bolar mádetkar, Sende sabır bolsın, al mende shıdam.
Ol qustıń qayrılmas qanatı yańlı, Sulayman taxtınıń sawlatı yańlı, Altınnıń álemlik qımbatı yańlı, Sende sabır bolsın, al mende shıdam.
Alıstan kóringen saǵım mısalı,
Miywaǵa malınǵan baǵıń mısalı, Basta tajıń, altın taǵıń mısalı,
Sende sabır bolsın, al mende shıdam.
Tilek ármanıńa jetkerer sózsiz, Mıńda bir sınaqtan ótkerer sózsiz, Murad, maqsetińdi pitkerer sózsiz, Sende sabır bolsın, al mende shıdam.
Túyinler sheshimi, qulıptıń gilti, Quwanısh, shadlıqtıń, kewildiń múlki, Tawsılmas ǵáziyne, baylıqtıń kenti, Sende sabır bolsın, al mende shıdam.
Iyniń qıymıldamas jorǵadur suwday, Sıńsıp baratırǵan kóktegi quwday, Aqırı mazalı, bas jaǵı uwday,
Sende sabır bolsın, al mende shıdam.
Mal menen ólshenbes biybaxa baylıq, Insanǵa berilgen bereket, sıylıq,
19
Eń aǵla paziylet deyip at qoydıq,
Sende sabır bolsın, al mende shıdam.
1.Yaqup balası Yusupti aǵaları qudıqqa taslap «bóri jep ketti» dep kelgende «Men shıraylı sabır etemen» dep aqırında muradına jetedi. Yusup Mısırǵa patsha boladı. Aǵaları eń keyninde oǵan dize búgip jalınıp keledi.
12-08-2008-jıl.
Oǵanda shúkirlik etemiz-aw
Dúnyadan ózge qızıq joqtay edi,
Ash bolsańda kewiliń toqtay edi,
Belińe belbew yańlı mádet bolıp,
Kewilińe janıp turǵan shoqtay edi.
Jarlıǵa jerkenip qaradıń-aw,
Olardı mal orınına sanadıń-aw,
Lawazımda otırıp mekemeni,
Urıday, qaraqshıday tonadıń-aw.
Neshe jerden jaylardı saldırǵanıń,
Jixazın shet ellerden alǵızǵanıń,
Jalǵız hayal, bir bala úshewińizge,
Qonıshtı, qoltıqtı toltırǵanıń.
Balada isenimdi aqlamadı, Ózińdey dúnya deyip haqlamadı, Esapsız mal-dúnyanı shashıp berdi, Qalay kelip atqanın baqlamadı.
Ne sebep mángúrdey bolıp qaldı?
Jandı nege tiriley otqa saldı?
Máskúnemlik bir jaqta qalaberip,
Náshebentlik aqıl-xuwıshıń aldı.
Men oylasam ózińe óziń ettiń,
Balańnıń basına óziń jettiń,
20