Abulqasim Otepbergenov - Tanlamali shigarmalar 2

Bir kún bolsada tirishilik yaxshı.

Qarunda mal-múlkte esap bolmaǵan,

Sonda da sol zatqa kózi toymaǵan,

Keyininde baxtına qara baylaǵan,

Bir kún bolsada tirishilik yaxshı.

Isenbedi Yaratqannıń barına,

Malı-múlki menen jerdiń qarına,

Tarttı, qaramadı táwbe, zarına,

Bir kún bolsada tirishilik yaxshı.

Bir jerdi suw alsa, bir jer ot alıp,

Bir jerde nan tappay ashlıqtan talıp,

Bul kúnińe hárgiz júrmegil nalıp,

Bir kún bolsada tirishilik yaxshı.

Bir jerde kún ara, kúnde jarılıw,

Ushardan oq tiyip, qanat qayırılıw,

Gires-gires bolıp jannan ayırılıw,

Bir kún bolsada tirishilik yaxshı.

Dástúrxanda bolsa aq biyday nanıń,

Bala – shaǵa aman, dos bolsa qalıń,

Eń úlken baylıǵıń tınıq aspanıń,

Bir kún bolsada tirishilik yaxshı.

17.02.2007-jıl.

Qızketken

2000-2001 jılları Qızketkenniń ultanı kórinip qalǵan edi

Ústińen jol bergen kópirden únsiz, Ótemen ármanda anam Qızketken. Dizimniń dimarı, kózim nurısız,

Aqıl – quwshım, basta sanam Qızketken.

Botadan ayırılǵan ingeńbiseń sen?

Qanattan qayırılǵan súylinbiseń sen? Sanama sonshelli singenbiseń sen? Belimniń quwatı, panam Qızketken.

Sıńsıp barar aqquwlarıń, ǵazlarıń,

Ótip barar báhárleriń, jazlarıń, Qayda janım, qayda jilwa nazlarıń,

Sóz jetpes sulıwım, sánem Qızketken.

Kórmedim jatqanın kórinip ultan, Mısal awıl –elsiz qalǵan bir sultan, Kókte quyash tursa, ullı bolsa nan, Kaabadan keyingi Kaabam Qızketken.

Anamiya hayal yańlı solǵınsań, Qarasam, ya tawfıyq, shıǵıp keter jan, Qashan, qay waq túbiń shańǵıtıp jatqan, Ada bolmas muńım, jaram Qızketken.

Uzatılıp baratırǵan qız yańlı,

Jilwańa más etip mıńlaǵan jandı,

Qáne solqıldatıp tamırda qandı, Quwandır elińdi panam Qızketken.

Ballar kópirińnen taslap mantıǵıp, Bir jaǵadan bir jaǵaǵa haplıǵıp, Bir pátte shıǵalmay, ortada tınıp, Júrgeyda suwıńda anam qızketken.

Kelesi jıl seniń jılıń bolǵayda, Kenarlarıń liplemey bop tolǵayda,

Hámme ǵarqálláziy bolıp turǵayda,

Bárinen ayrıqsha daram Qızketken.

Qaraqalpaq ármanısań, janısań, Arteriyası, venasısań, qanısań, Tayanıshı hár ne qolda barısań, Írısqı – nesiybeli dalam Qızketken.

Saǵan kóz tigedi Qaraózek, Taqta, Salı kókke ushıp, hawjırap paxta, Sınamalı qıyın, qıstaw bir waqta,

Qáne bir haǵlasa dáryam Qızketken.

Ózgeler ushın da jasawıń kerek

Tek te jalǵız bastıń ǵamın oylamay, Ózgeler ushın da jasawıń kerek.

Dúnyanıń ıshqında órtenip, janbay,

Ózgeler ushın da jasawıń kerek.

Opasız dúnyanıń payanı bolmas, Nápsi bir qurdımdr, jutar hesh toymas,

Dáwlet berip turǵan waqta yoshıp hás,

Ózgeler ushın da jasawıń kerek.

Pıshıqtay kóz jumıp, jewge úyrenseń, Jarlı, jaqıbayǵa pańsıp, jiyrenseń, Basqa tiyip, bir kún lopıq ta jerseń, Ózgeler ushın da jasawıń kerek.

Ózge jurttıń patas, haram malınday, Jatıp ishir, qushaq jetpes qarınday,

Tamaǵıń qızǵanıp, ólip walıymay,

Ózgeler ushın da jasawıń kerek.

Aytayıq basıńda baxıt, dáwlet bar, Demińe nan pisip ıǵbal bolar yar, Turǵanda ashılıp, shashılıp bisyar, Ózgeler ushın da jasawıń kerek.

Ózgege nápi bir tiymegen jigit, Uyaǵa dál túspey shirigen shigit, Eger uǵar bolsań násiyat, úgit,

Ózgeler ushın da jasawıń kerek.

Basshınıń baxıtı jámáát penen,

Baylardıń baxıtı qanaat penen,

Jigittiń baxıtı sınaat penen, Ózgeler ushın da jasawıń kerek.

Belde quwat, kúshiń bolsa qolıńda, Úyiń menen óziń bolsa oyıńda, Mazası bolmaydı haslan onıńda, Ózgeler ushın da jasawıń kerek.

Kóp penen adamsań, kóp penen elseń, Jetpeske qol berip kózine tiyseń, Bereket birlikte, doslıqta bilseń, Ózgeler ushın da jasawıń kerek.

«Toqsan shıqpay, júz kirmeydi!» degen bar, Bolǵan sayın: «Bolsam!» deyip peyli tar, Jolda júk qaldırmas bolsańdaǵı nar, Ózgeler ushın da jasawıń kerek.

Aqıl-esli bolsań, biraq górtilek, Bir úyli pes yańlı bolsań bir bólek,

Bunday ómir, bunday jasaw ne kerek, Ózgeler ushın da jasawıń kerek.

Erteli – kesh eliń bolsın oyıńda, Júrseń jelip xızmet islep toyında, Aǵla sıpat bolsın desem boyıńda, Ózgeler ushın da jasawıń kerek.

19.02.2007-jıl.

Biliner

Adamnıń alası ishinde bolsa, Mal alası onıń sırtta biliner. Ózi bir górtilek, ishkirne bolsa, Giznegeni menen jurtqa biliner.

El tárezi ólshep, shenep otırar, Aqtı aq, qaranı qara dewi bar, Ádillikke hesh zat jetpeydi magar,

Qımtanǵanı menen sırtqa biliner.

Qıypaqlawǵa bolmas onıń aldında,

Onnan ullı tóreshi joq haǵında,

Quyrıq taslap, túlki yańlı jaǵınba,

Bári bir niyetiń jatqa biliner.

Meyli oǵan, ullı patsha bolsańda,

Danqıń kókti qushıp, párwaz qılsańda,

Dúnyanıń tiregi bolıp tursańda,

Kimligiń táriypsiz yadqa biliner.

Ayasında kórgen yańlı kóredi,

Aytpasańda niyetińdi biledi,

Onday kózi ashıq bolmas bir endi,

Qolında, kitapta, xatta biliner.

Ol sonday bir ádillikti súyedi,

Aldındaǵı júz jıllıqtı kóredi,

Bayıńdı, jarlıńdı birdey biledi,

Mıs penen altınıń otta biliner.

Ol sonday qúdiret, kúshlerge iye,

Aldında saqlaǵıl, ádep hám iybe,

Eger qol tiygizip, gizneseń giyne,

Jer menen kógińe, Haqqa biliner.

Muqaddes, teberik, jaǵız tiregiń, Qol jetpes biyigiń, arzıw tilegiń,

Bilseń Biyrubardan keyindur eliń, Jigit oǵan, sadıqlıqta biliner.

21.02.2007-jıl.

Bir dostıma

Iske qushtar bolsań dostım al endi,

Mıńda bir muradıń hasıl bolajaq.

Beldi bekkem buwıp, túrinip jeńdi,

Shıqsań, ıǵbal – baxtıń parlap, janajaq.

Bul haqta waz aytıw ersi kóriner, Tekte jatıp isher, iske eriner, Mártler miynet maydanında biliner, Talaplıǵa Alla názer salajaq.

Biriń jetse biriń jetpey júrgennen,

Birewdiń minnetli asın jegennen, Júziń salıp, ar, uyattan ólgennen, Miynetten miyiriń, nápsiń qanajaq.

«Talaplıǵa nur jabadı!» degen bar, Ázeley bul dúnya jeter – jetpes tar, Sharasız, ilajsız otqanda biyhal, Jigit ol báygige atın salajaq.

Bul dúnyada ilajsız bir nárse joq,

Kewliń kóterinki qarnıń bolsın toq, Deseń, háwri kúshli, ǵıjlap turǵan shoq, Jigit ol úlesten payın alajaq.

Ómir degen báygi, mánzili alıs,

Urda tut, ǵıyqta bas, shaba – shab jarıs, Biyminnet, biyǵárez, qayǵısız, qalıs, Qálewshi qáddin tik, bekkem tutajaq.

Miynet penen emlenbestey nawqas joq, Otta erimestey temir hám tas joq,

Hesh kimge, hesh waqta mıń jasar jas joq, Bári bir ómirge qushtar bolajaq.

Áwel – há nawqasqa shatılmaǵaysań, Mıńda bir túri bar jetpes oǵan san, Taza bolsın deseń denedegi qan, Qaǵınıp, silkinip sırtqa shıǵajaq.

Hayadıń tapqanın jatıp isheseń, Araq dese tánde jannan kesheseń,

Gór ógizdey maqluq sıpat neseń sen?

Zıyanıń ul-kızǵa, jurtqa tiyejaq.

Samolyot soǵıwǵa jeter aqıldı,

Qazan-pıshaq yańlı topas kim qıldı?

Jigit ediń sonday sawlatlı, sınlı,

Er eglenbesten haslına qaytajaq.

Seni kórsem ǵázep qaynap ketedi, Aqıl-esti jıysań endi netedi?

Jábir – japa jannan ótti jetedi, Shayır bul haqqında sózdi qoyajaq.

23.02.2007-jıl.

Balada ne ayıp?

Túrklerdiń «Xinalı qar» filmindegi Jabbardıń óz belinen bolmaǵan balası Efege islegen zulımlıqları haqqında

Jabbar mırza balada ne ayıp bar?

Gúlli gúnalardan bolǵan biyǵubar.

Oǵan sonsha zuǵımıńdı ótkerip,

Barma ózi sende namıs penen ar?

Ayıp atawlınıń bári ózińde, Ázziligiń bilmediń be gezinde? Eri taslap ketken júrdek qatınday, Wáde ıqırar joq aytqan sózińde.

Kimnen alajaqsań ashıw, kegińdi?

Báhár shıqpay alajaqsań kógińdi,

Júrseń isti qáhár menen pitkerip,

Kóz – kóz etip biyligińdi, begińdi.

Ishińde jılan ba, shayan ba jatqan?

Qanıńa záhár me, zaqqım ba qatqan?

Alasań janıńa bizdi ótkerip,

Taqatıń taqt bolıp, ilajsız otqan.

Efe Ázireyli bolıp kórinip,

Kóz alartıp, keksheip kep kerilip, Óz qolıńdı óziń kesip alalmay,

Júrseń kúnde mıń qıyalǵa berilip.

Bolmaǵan soń bala óz bawır etiń, Óltiriwme eń tiykarǵı niyetiń? Oylan mırza nárestede ne jazıq? Aqılıńa salıp bir pikir etiń.

Bilmedim qandayın maqluqıyzatsań? Bası – ayaǵı joq, ájiwa xatsań, Nashar túwe er adamlar qorqadı,

Kózińdi alartıp, walıyıp otsań.

Baylıqtan kemiń joq, tórt túlegiń say, Patsha kóshki yańlı sawlatlı saray, Qawınnıń piskenin porsıq jegendey, Qolıńda Názerdey gózzal, sulıw ay.

Hár basta hár túrli táǵdir, sawda bar, Arqarlar, órteke tek te tawda bar,

Bastaǵı mártebe, baylıq bir basqa, Bir kórpede eki hayal qayda bar.

Tesalmaydı tastı qaltıraq qollar, Bir úyde eki ómir, gezlespes jollar, Bil, baqsıǵa bunnan artıq ólim joq,

Háwijge shıǵalmay úzilse tarlar.

Juwılmaǵan qasıq yańlı suǵılıp, Tar jerge tamasha qurıp, tıǵılıp,

Mártebe hám baylıq penen Názerdiń, Júrseń mine ayaǵına jıǵılıp.

Bárin ishiń bilip, sezip júripti, Hásiret bawırıń ezip júripti,

Iyt terisin kórgen yańlı hayalıń, Jiyrenip, ózińnen bezip júripti.

Ómir nızamları kúshke baysınbas, Ol alsa aladı, haslan aldırmas, Táǵdirde bar eken usınday yazmısh,

Payda bermes etken menen mıń talwas.

Efe bir náreste, gúnadan qalıs, Bolsań da awılǵa júzbası, volost, Asqal – dasqalıńa iyelik etip,

Júregór názerden, Áliyden alıs.

26.02.2007-jıl.

Aqıldı insanǵa ne ushın bergen?

Tań menen temeki shegip baratsań,

Máńgúrdey múligip, neǵıp baratsań?

Tap – taza hawaǵa záhárdi qosıp,

Jábirde qabırǵań sógip baratsań.

Apat penen zıyanlıǵın bileseń,

Shekpeseń iyegiń sozıp óleseń,

«Balalıqtan shegemen!» dep mardıyma,

Kórgilikti eleberin kóreseń.

Iyisiń bir úydi alıp ketedi,

Demińe temirde janıp ketedi,

Eń bir qıymas nárseń bolıp kórinip,

Janıń jarqabaqqa salıp ketedi.

Sonıń ushın mal-dúnyadan kesheseń, Piltesi keltergen shamday ósheseń, Qumarlanıp, qushtarlanıp tartaber,

«O dúnyaǵa jurttan burın kósheseń.»

Eń birinshi bilseń janıń kúyedi,

Onnan keyin aqsha, malıń kúyedi,

Demiń jetken jerler órtenip keter,

Hayal, bala-shaǵa barıń kúyedi.

Jótelgende ókpeń túsip qalarday,

Kózleriń jasawrap, deneń janaday,

Sol bolmasa jep-ishpewge qayılsań,

Záhár sorıp, zerdeń, miyriń qanaday.

Deneńdi egewlep, janıńdı jaǵar,

Ókpeń jımbarshaqlap awızıńa tuǵar, Áste-áste izey suwday jayılıp,

Pil bolsańda aqır bir kúni jıǵar.

Shekpeseń múligip, awıshtay misli, Turasań ábiger, bolǵanday isli, Ákeń alalmaǵan qarızıń barday, Sorasań, emeseń erteli-keshli.

Bir denege mıń bir kesel jetkerip,

Óz janıńa óziń nishter ótkerip, Emektastay qaldırmaysań qasıńnan, Atır ózi ne múddááń pitkerip.

Tek bolǵanı saw súyegiń qaqsatıp,

Ayaǵıń, qolıńdı matar uqshatıp, Júrgenińe hayran qalabermen,

Ómiriń záhárli tútinge satıp.

Aqıldı insanǵa ne ushın bergen? Oylap, pikir etip, insapqa kel sen. Óz janıń óziń qast ete bermey, Densawlıqtıń da qádirin bil sen.

01.03.2007-jıl.

Eń úlken baxıtıń

Birewler baxıttı mal-dúnya menen, Ólshegen, shenegen, baxalap kelgen.

Eń úlken baxıtı shańaraǵınıń, Tınıshlıǵı ekenligin bilmegen.

Mal-dúnyası kópdur, esap-sanı joq,