Abulqasim Otepbergenov - Tanlamali shigarmalar 2
.pdfOmar Hayam ishken menen sharaptı, Ar-namıs,abroyı ózinde qaldı.
***
«Arıslanday jigit edim mayrıldım, Den sawlıqtan, aqıl-esten ayırıldım, Dep nala shegedi biziń qońısı,
Máńgi talmas qanatımnan qayrıldım». Kim nápsin tıyaalmasa araqtan,
Onıń baxtı qara, júrek bawrı qan.
***
«Bárhá jetpew ortam sira tolmadı, Hesh mekeme jumısqada almadı, Dep nala shegedi biziń bir jora, Kók tiyinlıq abroyım qalmadı». Araq qursın abroydan ayırar, Máńgi talmas qanatıńnan qayırar.
***
«Doslarımda qatarına qospaydı, Shadlıq qashtı, joldas boldı ǵam-qayǵı, Dep, nala shegedi biziń bir tanıs, Kewlim meniń jabırqap tur yoshpaydı». Araqtı geybirew dostım dep biler, Dostı aqsatıwdıń ǵamın jep júrer.
***
«Ballarımda túńilip tur ózimnen, Jánjel, ǵawǵa shıǵar júrgen izimnen, Dep, nala shegedi biziń bir aǵay,
Qol qaltırap, ráwshan qashtı kózimnen»,
Araq degen densawlıqtıń urısı,
Ǵıybat, jánjel záhár eken turısı.
***
Dolanar hárbir kún periyzat bolıp,
Júreklerde jazılmaǵan xat bolıp, Waqıt barar jıldırımday jarqıldap, Dúldildey kisnegen asaw at bolıp, Sol dúldilge «jetemiz» dep, jelemiz, Jete almay tek ármanda kelemiz.
***
Bul pániy dúnyanıń ǵalma-ǵalında,
Geyde márt,geyde námárt halında, Baramız biz dáryadayın aǵılıp, Qıyan-kesti, shawqım alha-alında, Ómir degen usı menen qızıq ǵoy, Ballar sızǵan ayqush-uyqısh sızıq ǵoy.
***
Birew quwanıshtan bárhá shad bolar, Birewdiń ishkeni bárhá ant bolar,
«Qızıl túlki, haram dúnya ústinde,
Aǵayınler bir-birine jat bolar.
Dúnya qursın, aǵayindi jat etti,
Kópke kúlki, dushpanına mat etti.
***
Bir shayır bar «xalqım» deyip tuwılar, Bir shayır bar «qulqın» deyip tuwılar, Bir shayır bar gewish qoyıw kásibi, Yar degennen jaramsaq bop tuwılar. Ol shayırdıń ólemata halı bar,
Kókireginde tek shıqpaǵan janı bar.
***
Birewlerge keń jáhándi tar eter,
Birewlerdiń jolın bárhá jar eter, Birewler may kekirgende úyinde, Birewlerdi tislem nanǵa zar eter. Usınday awmalı-talmalı zaman, Qullası, doslarım bolıńız aman.
***
«Jasıma jas qosıldı» dep quwanar, Biyopa dúnyanıń ıshqında janar, Birin eki etemen dep júrgende, Sawını waqtınan burın suw alar. Sonday ábjir, sonday tájjal yalǵanshı, Aldaydı-arbaydı bizdi alǵanshı.
***
Bir jılt etip kórgen yańlı túsińde, Ne islediń úsh júz alpıs kúninde.
Ańǵarmayda qaldıq, ol kelip ketti, Bir quday qonaq bolıp úyinde, Endi ol qonaqtı qaytarıw qıyın,
Ótpeydi nalıshıń, húrmetiń sıyıń.
***
Ómir degen sonday qudayı qonaq, Barında qádirine jetpeymiz biraq, Jaz ótip qırawlı kúnler jetkende, Táwbe ete baslaymız biz qaltırap,
Kárwan júrip ketkennen soń ne payda, Jaslıq dápterińniń betleri qayda?
***
«Tusında hásiretli oyǵa talaman, Qashan xalıq bolasań, áy, sen alaman?» Dep, nalısa, Árip ulı Abdulla,
Al men onnan beter órt bop baraman. Xalıq bolmay alaman ishinde qalıp, Júrmeń, bir ómirge ax shegip nalıp.
***
Peyli qápes yańlı tar bolsa insan, Nápsi zindan yańlı jar bolsa insan, Júrek jarqanattay jarıqtan qorqıp, Kózi kóz emes bir dar bolsa insan.
Onda ǵalma-ǵaldan waz keship qashshan, Dúnyanı mıń talaq etpeyme insan?
***
Geybirew hámelge mingen waǵında, Anadan tuwǵanın umıtıp keter, Ózgeni mensinbey toyda-jıyında, Dos-yardıń kewilin suwıtıp keter. Ol da burın adam edi haǵında,
Endi adam bolıw túser qıyınǵa.
***
Birewde bala bar paldan tatlıraq, Ol xalıq baxıtı janǵan shamshıraq,
Sóyleskende sheker eter sózińdi,
Shólleseń suwsın ol aqqan bir bulaq, Al birewdiń balası dım pás boldı, Ata-ana ómirine kes boldı.
***
Bir adamnıń ıǵbalı bar, baxtı bar, Perzentleri el isine taq turar,
Bir adamnıń at basınday ármanı, Perzentleri qayǵı-uwayım juttırar, Ekewide qatardaǵı nar edi,
Biri órlep... biri bawrı qan endi.
***
Geybirew tapqanın qolǵa qısımlap, Barmaq arasınan tamǵanın jalar, Óziniń usınday haram peylinen, Bayramda ash qalıp, shillede tońar. Dúnya ushın óz janına qas etti,
Áne sóytip ıǵbal-baxtın pás etti.
***
Keshegi kún ótti sáwbet-saz benen, Búgin ótip barar jilwa-naz benen,
Erteń keler qushaǵında gúldáste,
Búlbil sayrap, aqqu-quba ǵaz benen. Keleshekte jayma-juwaq jaz bolǵay, Tınıq aspan, gúmbirlegen saz bolǵay.
***
Adam kewli tilla tar eken,
Tar deymen-aw, alma-nar eken. Jaqsı sózge jadırap kewil, Xoshemetke sonday zar eken.
Ǵayrı-tábiy sózlerdi aytıp, Kewillerdi almań muńaytıp.
***
Shax penen qasarıstı Maqtumqulı, Xalıq ushın bolmadı onıń qulı,
Tárk etip, shax qaznasın, «xanımların»
Kókreginde turdı tek xalıqtıń muńı,
«Shaxtı jırlamayman» degen ant penen, Óldiń elge degen muhabbat penen.
***
Mende qońısı bar, zerge bergisiz,
Júzleriniń nurı janıp turıptı, Mende qońsı bar júzin kórgisiz, Tilleriniń uwı tamıp turıptı.
Qońsısı bolaman dep bulardıń, Bildim, ayırmasın záhárden, paldıń.
***
Bir qońsım bir perzentke zar bolıp, Arzıw-árman menen júrer muńayıp, Bir qońsım besik toyǵa qoy soyıp, Shadlıqtan kúlimlep júrer shalqayıp, Mınanı kórgende más bop qalaman, Ananı kórgende gúldey solaman.
***
Semizlikti qoylar ǵana kóterer, Kótermeydi adamlarda, iytlerde, Iyt semirse tınım tappay kóp úrer, Kórgensiz semrse usar iytlerge, Baǵ-dáwlet keterin bilmey ol adam, Iyt usap basqanı qabadı mudam.
***
Yapırmay! Sonshelli tez jetisipseń,
Hámelde, baylıqta gúrlep ketipseń, Ótken kúnlerińdi umıtıp búgin, Tákabbırlıq menmenlikke ótipseń, Dúnyaǵa ósh bolsań, bir kúni seni, Keselge shatadı tabılmas emi.
***
Jigittiń basına kelgen dáwletti,
Eń birinshi qatın bilmey qaladı, Bayı otırmastan hámel-gúrsige, Astınan mashının tartıp aladı.
Sóytip hámelparaz kórgensiz qatın, Bay menen shoferǵa boladı hákim.
***
Tap iyunniń quyashınday, Tumlı-tustı jandırayıq.
Shóllegenge suwsın bolıp, Miyirin bir qandırayıq. Jigit bolsań palwan bilek, Ottay lawlap turıw kerek.
***
Kewil degen gey waqları, Shabatuǵın atqa megzer, Kewil degen gey waqları,
Jazılmaǵan xatqa megzer. Kewil degen qundız yańlı, Ashılmaǵan juldız yańlı.
***
Bul juldızdı ashıw ushın,
Júz jıl izlenseńde jetpes, Altın-gúmis, zer-zerbaraq,
Jalǵız jıllı sózge jetpes, Sóz jıǵar qáhárli dardı, Innen shıǵarar jılandı.
***
Adamlar bar kún nurınan jaralǵan, Mehirinen sanmıń insan nár alǵan,
Átteń jáne adamlar bar ázázúl, Mektebinde tálim alǵan sınalǵan. Birin suw deyinbe, birewin jalın, Biri qurtıp atır biriniń barın.
***
Men sizlerge mádet tileymen, Aldaǵı bir jaqsılıqlardan,
Hámde haqtıń, nahaq ústinen,
Jeńis alıp turǵan waqlardan. Haq búgilse búgilsin qattı, Sınbaǵayda biraq hesh waqtı.
***
Men sizlerge mádet tileymen, Juldızlı tún, nur arasınan, Hám tınıshlıq doslıqqa inkar, Ashıqlardıń kóz qarasınan.
Bárha doslıq bolǵay ilayım, Ashıqlarday bolıń múlayım.
***
Men sizlerge mádet tileymen, Kókte quyash hám ana jerden,
Hám qúdretli áziz Watandı,
Súyip, súyip jan bergen erden. Topıraǵı nesip etse Watannıń, Eń baxıtlı, miriwbetli bolǵanıń.
***
Men sizlerge mádet tileymen, Sıldır-sıldır aqqan suwlardan, Hám de ál hawada sharıqlap, Qatar-qatar ushqan quwlardan. Suwday tınıq taza bolayıq, Quyday inaq sapta turayıq.
***
Men sizlerge mádet tileymen, Afrodito hám Appollonnan, Insan tawap etip sıyınǵan, Tirishilik nıshanı nannan. Nandı bárha tawap eteyik,
Háddimizden asıp ketpeyik.
***
Men sizlerge mádet tileymen, Qoblan menen Alpamıslardan, Hám dushpandı márt etip olar, Jeńis alıp turǵan waqlardan.
Qıran balası qıyanı gózler, Qoyan balası búklerdi izler.
***
Waqıt óter ájim ener júzlerge, Shashqa qıraw, girew túser kózlerge, Sonda qıyın qırshańqı qart Dimnaday, Bette haya, dám bolmas sózlerde. Qartayǵanda sol hayasız Dimnaday, El aldında abıraysız qılmaǵay.
***
«Tiriniń ilajı kóriledi» dep,
«Nesiybeń tam-tamlap teriledi» dep, Waqıt barar pándi násiyat qılıp,
«Ómir bir iretke beriledi» dep, Bul qısqa ómirdi qısqartıw ushın, Biri oqtaladı birine mushın.
***
«Adamlarda peyil qalmadı» deyip, «Paraxat bir kúnim bolamdı» deyip, Waqıt barar nala etip, ah shegip, «Qasqırday bir-birin jalmadı» deyip.
Aytqan sayın óshegiser alısar, Kóz alartıp qorazdayın julısar.
Názerińnen qaldırma meni
Ya Yaratqan Qádir Qudayım! Názerińnen qaldırma meni. Ne aytsańız soǵan turayın,
Názerińnen qaldırma meni.
Turmaslıqqa haqım joq meniń, Sebebi men qulıńman Seniń. Kewilime jaqınlaw keliń, Názerińnen qaldırma meni.
Jeri-kókti jaratqan Jabbar, Beregór sen namıs penen ar, Keń dúnyalar bolıp qalsa tar, Názerińnen qaldırma meni.
Nápsi degen báleńnen saqla, Insap degen ázeley joq pa? Shaytan joldan urajaq waqta, Názerińnen qaldırma meni.
Eń birinshi insap ber maǵan, Bul bir panıy, ótkinshi yalǵan, Zulqarnaylar, Timurdan qalǵan, Názerińnen qaldırma meni.
Ǵárip-qáser qalsa qarawsız, Ul ákege bolsa ayawsız, Qalǵan waqta eskek tayawsız, Názerińnen qaldırma meni.
Iymanımdı pútin etegór,
Qıyın-qıstaw kúnde jetegór,
Kósherinde dóńgelese jer,
Názerińnen qaldırma meni.
Biz bende umıtıp geyde,
Nápsige jol beremiz óńge, Miyrim qalmay baratsa emge, Názerińnen qaldırma meni.
Kewillerge menmenlik salsa, Elden ayra túsirer bolsa, Iyman-insap degenler qalsa, Názerińnen qaldırma meni.
Xanalaslar júz burıp ketip, Ómir boyı dushpan bop ótip, Otırǵanda nalalar etip, Názerińnen qaldırma meni.
Dúnya degen qızıq bir nárse, Bala kelmes ákesi ólse,
Tárezińe salıp bir kórse,
Názerińnen qaldırma meni.
Túsinbedim dúnya islerin, Bir-birine qayrap tislerin, Qashan jıynar adam eslerin, Názerińnen qaldırma meni.
Jipá-jiksiz jábir kórgende, Jigit ar-namıstan ólgende,
Náhaq haqtan zorlaw kelgende, Názerińnen qaldırma meni.
Dúnya degen ǵarǵa, quzǵın gil, Qan tógispek, jábir-japa, zil, Áweliniń aqıyrın bergil, Názerińnen qaldırma meni.
Kóz-qulaq bol óziń hár iste, Saqlaǵaysań panayda, este, Qızıl kórgen waqta perishte,
Názerińnen qaldırma meni.
06.04.2001j.
Qáne bir, bendeńe názeriń tasla
On segiz mıń álem Biyrubarı – háy!
Qáne bir, Qalpaqqa názeriń tasla.
Jáhánniń Jabbarı, kewlim tarı – háy!
Qáne bir, bendeńe názeriń tasla.
Bul Qalpaq ózińniń mómin bir bendeń,
Onıń panası joq ózge bir sennen,
Barqulla atıńdı yad etip kelgen,
Qáne bir, bendeńe názeriń tasla.
Ya Jabbar, jábirińe qoyma kóp bunsha,
Biz bir shól ishire ósken bir ǵumsha,
Suwsızlıq dimardı qurtar ma sonsha?
Qáne bir, bendeńe názeriń tasla.
Kókten jawın tilep nala etermiz,
Qashan, qay waq maqsetlerge jetemiz,
Suw bolmasa endi qayda ketermiz?
Qáne bir, bendeńe názeriń tasla.
Bul xalıq jerin anam deyip súyedi,
Jer ıshqında, el ıshqında kúyedi,
Taban tirep, jerin qorǵap óledi,
Qáne bir, bendeńe názeriń tasla.
Kindik qanım tamǵan Watanım usı,
Kózimniń ráwshanı, baxtımnıń qusı, Ózge mákan joqdur gáptiń durısı, Qáne bir, bendeńe názeriń tasla.
Kóp jábir-japalar kórgen xalıqpız,
Házir bizler qırda qalǵan balıqpız,
Suwdan basqa aytshı nege nalıppız,
Qáne bir, bendeńe názeriń tasla.