Abulqasim Otepbergenov - Tanlamali shigarmalar 2
.pdfNasbaydan ayrılsań, mayrılasań. Bir kúni shaqshań sebil qalıp, óziń, Wax! Deyip qanattan qayırılasań.
9
Endi gápti shılımkeshten baslayıq, Onda sır kóp, búgin bárin ashpayıq, Taslayman dep tiyip-qashıp júrgenler, Taslayalsaq, usı búgin taslayıq.
Shılımkesh wádesiniń opası joq,
Bir mómin xalıq, hesh kimge japası joq, Olar nasbaykeshten mádeniyatlılaw,
«Shekkenniń hesh qanday oqası joq».
***
Alaqandı toltırıp atıp aldıń, Saw basıńa sawdanı satıp aldıń,
Mal-halǵa qaraytuǵın azanǵı payt, Ayaqtı ayqastırıp jatıp aldıń.
Túnde de eki-úsh iret turıp attıń, Óz qanıńa záhárdi óziń qattıń,
«Al endi tasladım» dep taslay almay,
Ráswasın shıǵardıń bergen anttıń.
***
Gey bir maqsım nasıbay da atadı, Sawap izlep kóp gúnaǵa batadı, Namazǵa nasıbay úyleseme hesh? Hadalǵa haramdı qalay qatadı?
«Namazǵa turǵanda ústińe aǵar, Onıń ushın mıń jıl dozaqta jaǵar, Deyip Maqtumqulı aytqan emespe?
«Veyl» degen jayda tútiniń shıǵar».
***
«Kózińdi jasartıp, miyriń qandırar, Kelse qumar iymanıńdı jandırar, Maqtumqulı aytqan yańlı patassań, Taǵam jeseń tabaǵıńdı toltırar».
Nasbay iymanıńa kesent keltirse,
Gáp-sózsiz, pıshaqsız soyıp óltirse, Sonnan artıq dozaq barma, nasbaykesh? Oylanıp, sende bir insapqa kelse.
***
Bergen wádeleriń, antlarıń qalay?
«Atpayman?» dep, wáde bereseń talay.
Wádege opası bolmaǵan jigit, Opasız, jez ókshe, júrdek qatınday.
Wádeniń ústinen mártler shıǵadı, Ziyan qaysı, payda qaysı uǵadı,
«Alla?» dep, erkine asılıp alıp, Qanday batpaq bolsadaǵı shıǵadı.
***
«Qırqıńa barǵanda deneńe shıǵar, Bul shiyrin janıńdı dozaqta jaǵar,
Maqtumqulı bunı biykar aytpaǵan, Shaqshańdı ot áylep murnıńa tıǵar».
Shaqshańdı murnıńa tıqpastan burın, Tamıńdı basıńa jaqpastan burın,
«Isleme» degen isti isleyberme sen,
Allanı ózińe qaraptpa qırın.
***
Biliń kúlpet,apatdan nasbay jaman,
Kúlin iblis otırǵan jerden alǵan, Bir atqannan moynıńa minip alǵan,
Nasbay emes, bilseńiz, tap sol shaytan.
Ótkirlew bolsa eken dep pida boldıń,
Bay ediń, atqannan soń gáda boldıń, Moynıńa shaytan minip alǵannan soń, Eki birdey perishteden juda boldıń.
***
Muxammed óziniń hádislerinde, Degen «haramlar ishinde nas haram», Keltirgen bir emes, bir neshe jerde, Keyipi gúlli apatlardan jaman.
Biz usı Muxammed úmmeti bolsaq,
«Qılma» degen isin nege qılamız? Nasıbay atıp, bárhá ráswa bolsaq, Hadal, haram parqın qashan uǵamız?
***
Meylida, hárkimniń erki qolında, Atsın, sheksin, júrsin náshe jolında, Ekewi shad bolmasa eki jáhánde,
Júrer shaytan ońında gá solın da.
Múmkin shaytan degen nárse joq shıǵar, Shaytan degen awızdaǵı ot shıǵar,
Iblis awızına uya salǵan soń,
Eki jáhánde sonnan ráswa shıǵar.
***
Jigitlerge ashıwlanıp men júrsem, Ser salıp, ján-jaqqa ańǵarıp kórsem, Nasharlar shetinen shekkish bolıptı,
Aqırettiń mádisi-aw, dál, kórseń.
Hayal shekse endi qalay boladı?
Baǵda gúller qazan urıp soladı. Gúlde barsın óz jayına yaranlar, Áwladlardıń paymanası toladı.
10
Eri shegedi, hayalıda shegedi, Shekpese olar bas awırıp óledi, Ekewi eki jerde shegip otırıp, Ballarına aqıl-keńes beredi.
«Sizler shekpeń, júriń bul zattan jıraq, Shekseń hesh waqıtta mańlay bolmas aq»,
Deyip násiyatlap, mańlayı qaralar,
Mańlayda otırıp shekkeni shataq.
***
Qızlarǵa náziklik, sulıwlıq bolsın, Bárqulla basında baǵ-dáwlet tursın, Deyip, tilek tilep júrsek naysaplar,
Shegipti-aw, onday qızları qursın.
Qızlar shekse qayda bas ap ketemiz? Maqsetlerge qalayınsha jetemiz? Sheshemniń may degeni toraq shıqsa,
Árman menen, árman menen ótemiz.
***
Nasbayda, shılımda bizlerge bolsın, Meyli, deneler de záhárge tolsın, Biraq, qız boyınıń náziklikleri, Tábiyi halında máńgige tursın.
Erkek iyt janlı bolıp keledi, Atadı da, shegedi de, ishedi, Sizlerge sulıwlıq ǵana miyasar, Zer qádirin zerger ǵana biledi.
***
Bul bir paniy dúnya, bes kúnlik dáwir, Qıs ótse aylanıp keledi sáwir,
Ómir qısta emes, sáwirde emes, Bir ketse aylanbas, sonısı awır.
«Bes kúnlik dúnya» dep nalıp kelemiz, Qısqalıǵın, paniylıǵın bilemiz,
Bile tura óshegisip qudayǵa, Nasbay atıp, araq iship, shegemiz.
11
Jaqsı menen joldas bolsań, Jaqsı-jaqsı tús kórerseń, Jaman menen joldas bolsań, Qıylı-qıylı is kórerseń.
Joldaslıqqa jaqsılar kóp, Tabılada bermeydi-aw bir. Jaqsı deyip pámlegeniń, Iblis bop shıǵadı-aw gil.
***
Iblisler bul dúnyanı, Azdırıwǵa tırısadı,
Ǵıjaq berip, daw-jánjeldi, Qozdırıwǵa tırısadı.
Bul dúnyanıń jasawıda, Jaqsılardıń sharapatı,
Jamanlarǵa salsań eger, Qashshan kúl-talqan qıladı.
***
Quslar menen keyin oyandı, Oyandıda qıyqıwdı saldı, Tap terezem aldında olar, Juǵırlasıp mazamdı aldı.
«Meyli» deyip qoydım qálemdi, Tasladım men qayıǵı-álemdi, Doslarım kep turǵanda úyge, Qosıq jazılmaydı da endi.
***
Tashkent degen baxıtlı qala,
Hár kún tańda jawın jabadı, Quslarıda múlayım ǵana,
Juǵırlasıp ıshqıń aladı.
Qáne endi hámmeniń kewli, Girbińsiz bir pákize bolsa, Uzatılatuǵın qız yańlı, Tashkentimdey dolanıp tursa.
***
Quslar mennen oyanıp burın, Pash etpegen hesh kimge sırın,
Juǵırlasıp sayramaǵanda, Sayrawdı hesh oylamaǵanda.
Toqsan tórtti Durmen baǵında, Jalǵız kútip alaman endi, Doslarım tek quslar haǵında, Quslar menen qalaman endi.
***
Tashkent nege jańa jılda,
Qardan qurı qaldı desem,
Jıl qádemin qoyǵan waqta,
Gúmbirletip urdı qar hám.
Pútkil Tashkent bir dene bolıp, Bir bokaldı kóteredi,
Kókten nurın jawıp Alla, Qutlıqlaydı biziń eldi.
***
Sizler doslar tost kóteriń, Qosıq jazıp bereyin men, Bul kúnlerge shúkir qılıń, Quwanıshın kóreyin men.
Shayır ushın sharap degen,
Jaman bolar, haram bolar,
Hámme sharap iship ketse,
Dúnya onda tamam bolar.
Xosh qal, Dúrmen
Xosh qal, Dúrmen dúrdanam meniń, Nesip etse jáne kelermen, Miyirmanım, áy, anam meniń,
Qádirińdi ábden bilermen.
Ustazlardıń qádemi tiygen, Abdullalar janım dep súygen,
Ǵafur Ǵulam ıshqında kúygen, Ustazlarday mende súyermen.
Aybek aydıń nurı astında, Qısı-jazı, barlıq paslında, Jańa romannıń qastında, Segbir tartqanların bilermen.
Kelin barmaq júzim eńkeyip, Más etip bir ilahiy keyip, «Ustazlardan teberik» deyip,
Bismilla dep áste úzermen.
Esten shıqpas qaralı kúnler,
Mádarsız hám uyqısız túnler, Óshirilgenn márdana únler, Aytalmayman, sırım giznermen.
Usman ayırılmay ahu-zardan, Juda bop anadan-yardan, Kelip tursadaǵı qoldan,
Qutqarmaǵanlardı bilermen.
Sholpan jańa shıqqanda kókke,
Óseklerdi dizip bir shópke,
«Xalıq dushpanı» deyip kópke, Satqanlardı endi netermen.
Fitratta pida bolıp jan, Xalqı ushın tuwılǵan insan,
Náhaq tógilgen hadal qan,
Bárha nalıp, aytıp júrermen.
Qádiriydi náhaq qaralap, Jismiń órtep, bawrıń parlap, Kún kórgendi tabandı jalap, Iytten beter kórip ketermen.
Ardaqlı aǵaların satqan, Haqqa jaman nasaq taqqan, Tap házirde búrkenip jatqan, Hújdan azabınan ólermen.
Iske aspay qalǵan ármanlar, Suw ornına tógilgen qanlar,
Ádalatsız, haram pármanlar, Pánjiresiz, láhát gór dermen.
Sizdi satıp shayır bolǵanlar, Iyttey úrip izde qalǵanlar,
Ósek, giyne gileń jalǵanlar, Iymansızlar, uyatsız dermen.
Alasatlı, ármanlı dáwir,
Mańlay sıypap bir espey sáwir, Satqınlardan iytlerde táwir,
Iyt joq jerde úrersiz dermen.
Eldiń sonsha ardaqlıların, Qurtqansız, nálshe, baǵların, Aytpayın men basqa jaqların, Ne kúnlerge salǵansız dermen.
Ústi-ústine jazıp atırsız, Jumıstı tındırıp jatırsız,
Shetińizden gileń «qatınsız»,
Telpek kiygen, jawlıqsız dermen.
Aramızda ala pes yańlı,
Ómirimizge máńgi kes yańlı, Qanǵa aydarhaday ósh yańlı, Qumar bolıp turarsız dermen.
Meyli ótken iske salawat,
Jan miymandur, tánge amanat, Átteń olarda joq qanaat,
Endi jurttı satpassız dermen.
Urını, gázzaptı keshirer Alla, Ǵıybatkeshti keshirmes olla, Qaslıq etip bir mómin janǵa, Eki dúnya ońbassız dermen.
Alla amanatın aladı,
Sóytip paymanańız toladı,
Dúnya sizlerdende qaladı, Olda sizdey opasız dermen.
Áynegimnen tawlar kórinip,
Quslar uyqısırap kerilip,
Qalǵanıma ábden erinip,
Qalǵanıma qanatsız dermen.
Kóp qanatlar qayırılǵanda,
Erler belden mayırılǵanda,
Jaqsı-jaman ayırılǵanda,
Shetke shıǵıp turarsız deymen.
Haq adamǵa tilep sen ólim, Qazıp qoydıń tayarlap górin,
Ózlerine tilemey júrim, Jandı otqa jaqqansız deymen.
Aǵalardı dushpanǵa sattıń,
Jer astına záhárler qattıń,
Ne arttırıp, ne payda taptıń,
Múgedek bop, qalǵansız dermen.
Xalıq satqınlardı biledi,
Bárin serlep, kewli iledi,
Máńgi nálet aytıp júredi,
Qashshan kór bop, ólgensiz dermen.
Gáptiń haǵı shayırlıq sózim, Barlıǵına gúwasız óziń, Anam yańlı, áziz, Dúrmenim,
Xosh qal endi, ketermiz deymen.
Tashkent. Dúrmen. Dekabr 1993-jıl.
Altılıqlar
Maqtumqulı aytqan «Doslar, yaranlar! Quwanba hámmeden óter bul dúnya, Shara tabalmadı ótken wáliyler,
Hámmeniń basına jeter bul dúnya». Wáliyler tappaǵan sharanı sen tap, Qullası keynińde qaldır jaqsı at.
***
Bul kúnlerge jetkenler bar jetpegen,
Ǵániymet bil hárbir alǵan demińdi, Baylıqta Qarunnan adam ótpegen, Olda qara jer astına kómildi,
Qara jerdi basıp júrseń sen aman,
«Bay bolmadım» dep hesh etpegil gúman.
***
Bul ótken kúnlerdiń lázzeti qanday,
Jańa on segizge kelgen jananday, Dep, jırladıq bir waqları waqıttı, Miynet penen tapqan eń áziz nanday. Waqıt-altın, waqıt-gáwhar, waqıt-zer.
Hárkim onnan óz úlesin alsam der.
***
«Baylıq basqa jıynaladı» degen bar, Jesir qatın mıń qoy aydap atırǵan, Keshe dańq taratıp, palwan bolǵan-nar,
Búgin búkke túsip, nawqas jatırǵan. Zaman shıǵar tisi yańlı mısalı, Birde shadlıq, birde qayǵı qushadı.
***
Onıń júrisinen qorqaman mudam, Tarbayıp taltańlar, dońızday juwan, Ǵárremlik, haramlıq ordası ol tek, Cirkashtıń qolında kók ala jılan, Adamlar bar kún nurınan jaralǵan, Adamlar bar qara tastan qalanǵan.
***
Haywannan ózgeshe eki ayaq bar, Maymılǵa usaǵan sıqı-sıyaq bar, Jaqsılıq etpegen binay ómirde, Kewlinde bir uwıs shiyshe - qıyaq bar. Tusımnan ótkende zárrem qalmaydı, Sebebi ol adamqumar, jalmaydı.
***
Kim ózi Hayyamdı máskúnem degen, Onı aytqan quday márkini jegen,
Más bolmay, pás bolmay, ishse Hayyamday, Men onı jigittiń sultanı dermen,