Abulqasim Otepbergenov - Tanlamali shigarmalar 2
.pdfǴam jeme, táshwishin etpe dúnyanıń, Besh pulǵa turmaydı yalǵanshı dúnya. Waqtıń hosh, amanda bolsın bul janıń, Aldaydı, arbaydı yalǵanshı dúnya.
Áwele ózińe, óziń esap ber, Basqan izlerińe názer salıp kór,
Bahańdı jurtqa sal «Aq, ya qara!»-der, Haslında paymanań tolǵanshı dúnya.
Bir názelim bolıp kóriner kózge, Qulı etip qoyar kelseń sen sózge, Táwellege turmas, qaldırmas izge,
Baǵıń jaypap, gúliń solǵansha dúnya.
Ishi-bawırıńa kirip ketedi, Maqset-muradıńdı bilip ketedi, Keyin masqaralap kúlip ketedi,
Íǵbal-baxtıń bastan tayǵansha dúnya.
Basıńa mıń bále salıwǵa tayın, Sondada júreseń jolında sayıl, Lopıq jeseńdaǵı kewiliń mayıl, Talpınıp jetalmay qalǵansha dúnya.
Tek insap, iymandı jeńe almaydı, Kóp ishinen insapsızdı barlaydı, Dinnen shıǵarıwǵa shaytan jollaydı, Talpınıp jetalmay qalǵansha dúnya.
Nápsińdi qurdımday ashıp jiberer, Marapatlap pázne basıp jiberer, Keyin úsh aǵashqa asıp jiberer,
Duzaǵın moynıńa salǵansha dúnya.
Biriń qılısh bolsań, birińiz qalqan,
Jaǵalar jırtısıp, bolıp qızıl qan, Jolında juwırıp shıqqanınsha jan,
Óz otıńa óziń janǵansha dúnya.
Bul bir kárwansaray qurılǵan kópke,
Túslenip óterseń, jetkermes keshke, Pallaqqa asadı kelse eger epke,
Ármanı ámelge asqansha dúnya.
Biriń jalın bolsań, biriń suw bolıp, Biriń mergen bolsań, biriń quw bolıp, Biriń shiyrin bolsań biriń uw bolıp, Alha-al, basa-bas tınǵansha dúnya.
Aytsań ada bolmas sırı bar bunıń, Jer-kógiń jetpeydi ólshewge qunın,
Pilmámbet bolsńada shıǵarmas úniń, Ishten shalıp, jambas urǵansha dúnya.
Jılanday jılıslap qoltıqqa kirip, Kóksińe bas qoyıp, sırıńdı bilip,
Eń qádirdan qıymas dos bolıp júrip, Qol berep shaqańa salǵansha dúnya.
Piste murın, jupqa dodaq, keń qushaq, Sawlatlı saraylar, sónbes bir oshaq, Birińe biz berer, birińe pıshaq, Biymezgil, biymáwrit soyǵansha dúnya.
Qánekey nápsińdi júwenley alsań, Allańdı umıtpay Haqqa inansań, Hámiyshe jábirkesh tárepte bolsań, Ádillikten qorqar ólgenshe dúnya.
Márt penen jomartqa tisi ótpeydi, Arlı-namıslıǵa kúshi jetpeydi, Erler hárgiz hádden asıp ketpeydi,
Shúkirlik etedi bolǵanshı dúnya.
Mehir-aqıbetten qorqadı bilseń, Aldında kópektey jortadı bilseń,
Bárha jeter-jetpes ortadı bilseń,
Sonıńday opasız yalǵanshı dúnya.
24.11.2007-jıl.
Megzeydi
Hár bir jeri bándirgisiz, ayaqsız,
Dúnyanıń payanı joqqa megzeydi.
Túr-túsi kórgisiz, sıyqı-sıyaqsız,
Ebeteysiz jazǵan xatqa megzeydi.
Tullanǵan, opasız dolı qatınday, Jalını joq ızǵar, samtıq otınday, Mıń jıldan bermaǵan jatqan atılmay,
Álimsaqtan qalǵan topq megzeydi.
Qashan atıları belgisiz, jumbaq,
Onı tekte biler Yaratqan bir Haq,
Tasadan atadı qay waǵı bir waq,
Dewdiń yalǵanı yoq, haqqa megzeydi.
Jámshit, Qayqawıslar jete almadı,
Ol sızǵan sızıqtan óte almadı,
Jeteginen shıǵıp kete almadı,
Jalatay, jádigóy, jatqa megzeydi.
Nebir jáhángirler jetemen deyip,
Házlikten ózgeni netemen deyip,
Shalqıp dáwran súrip ótemen deyip,
Júrgen bir saǵımǵa, yoqqa megzeydi.
Muqıyat qurılǵan torma, qaqpan ba?
Qorıqshı qolında kesek, saqpan ba?
Harlap tartıp turǵan bozda oqpan ba?
Aydarha sıpatlı zatqa megzeydi.
Báribir túńiliw, nalıwǵa bolmas,
Biyúmit, biynıshan qalıwǵa bolmas, Íshqında shennen tıs janıwǵa bolmas, Aldap-arbap atqan yarǵa megzeydi.
Eger onıń menen kelseń betpe-bet,
Eglenbesten jolıń awlaq salıp ket,
Neni maqset etseń aqıl menen et,
Bolmasa dozaqqa, otqa megzeydi.
Qáytsede erkine kóndire alar,
Qam sút emgen bende inanıp qalar,
Mámelektey mıń bir jolına salar,
Aqtı qara dewshi sudqa megzeydi.
Ne etti Zuqarnay, Rustem, Zallardı?
Ne etti Qarunday sıqmar baylardı?
Ne etti qayırlı Hatamtaylardı?
Din-iymandı bilmes jatqa megzeydi.
Allanıń birligin bilgen insanǵa, Toba! Deyip qullıq etken hár janǵa,
Shúkirlik áylegen tabılǵan nanǵa,
Dúnyamalıń amanatqa megzeydi.
29.11.2007-jıl.
Jáne bir bar keshir bizdi
Ya Yaratqan! Áhli mómin musırmanlar atınan,
Soralǵan mıń bar mágar, jáne bir bar keshir bizdi.
Adam Ata, Hawa Ene, bárshe insan zatınan,
Haqtaǵala Párwardigar, jáne bir bar keshir bizdi.
Isleme degen isińdi isleyip hayran bolǵanbız, Jánnet baǵınıń jemisin tisleyip wayran bolǵanbız,
Sóytip kókten jerge enip, hár Yana giryan bolǵanbız, Bul ásiy bendeń Biyrubar, jáne bir bar keshir bizdi.
Dúnyaǵa kelgenbiz bizler Qabıl menen Abıl bolıp, Kóz ashqannan juwırǵanbız jolında Jan sebil bolıp, Keń dúnya bul ekewine jetpey Qabıl qatıl bolıp, Bárshe iste áy Mádetkar, jáne bir bar keshir bizdi.
Sonnan bermaǵan jerińdi qan menen boyap atırmız, Órtewdi bárha mashq etip, ot penen oynap otırmız, Bir-birimizdi atıwǵa payt paylayıp jatırmız,
Qolda mıltıq, ótkir qanjar, jáne bir bar keshir bizdi.
Bendeńe biylik berip gúlli álemdi qaratqansań, Jaqsı niyet, jaqsı oyda álem ara taratqansań,
Ne ushın shaytandı bizge raqıp etip jaratqansań? Dástinen bolǵanbız biyzar, jáne bir bar keshir bizdi.
Ol biziń kókirekke ornap, muqıyat uya qurǵalı, Qabıl qolında tas penen Abıldı qattı urǵalı,
Sonnan bermaǵan qıyralıw, paraxat bir kún bolmadı, Krimatoriya, qurılǵan dar, jáne bir bar keshir bizdi.
Sonshenli aqıl-oy berdiń jer kókti jawlap alǵanday, Tuńǵıyıqtan marjan terip, juldızǵa jollar salǵanday, Yadronı bólgenlerim hárgiz, ótirik yalǵanday, Aqıllı aqmaq qayda bar, jáne bir bar keshir bizdi.
Eń bir jamanı janıma batıp turǵan aytıp bolmas,
Iyt penen qasqırday mısal insan insanǵa bolǵan qas, Etken jınayat, jazanıń endi hesh bir ornı tolmas, Kewilde ókinish bisyar, jáne bir bar keshir bizdi.
Jigirma milliard shaqırım kókke qolıń jetip atır,1 Úsh sayaranı aylanıp, Neptunǵada jetken batır, Ne sebepten jerdegi ottı óshire almas aqır, Aqıllınıń aqmaǵı bar, jáne bir bar keshir bizdi.
1. Ótken ásirdiń 70-jıllarınıń aqırında ilimpazlar quyash sistemasındaǵı Yupiter, Uran, Saturn hám eń sońǵı Neptunǵa apparat jiberip súwretlerin aldı. Neptun bizlerden shama menen jigirma milliard shaqırım alısta turadı.
Bastan ayaǵınıń tuyana, sóz jetpems sheksiz aqılsız, Basqan izińdi ájayıp bostanǵa bólep atırsız,
Nápsińe hay berealmas nege bunshelli paqırsız, Iblis ayaq-qolın matar, jáne bir bar keshir bizdi.
Barlıǵı Haqtıń birligin bilmegenlikten bolmaqta, Bilgenlerge, bilmegenler záwlim, zobalań salmaqta, Eki arada insan zatı, ana jerimiz janbaqta,
Insap ber, ya, Párwardigar, jáne bir bar keshir bizdi.
29.11.2007-jıl.
Kórinsin ol kókregińnen, ózińnen
Gózzallıqtı jerden-kókten izleme,
Kórinsin ol kókregińnen, ózińnen.
Kewilińde girbiń, gúdik, gizneme,
Kórinsin ol álpayımlıq sózińnen.
Aylı aspandaǵı gózzal shıǵar-aw,
Gúlzar, bostandaǵı gózzal shıǵar-aw,
Tınıq aspandaǵı gózzal shıǵar-aw,
Kórinsiń ol basıp ótken izińnen.
Adamnıń kewlinen bay nárse yoqdur, Oǵan teń keler bir say nárse yoqdur,
Ólshep-shener bolsań tay nárse yoqdur, Kórinsin ol gúl jaynaǵan júzińnen.
Álemdi ózińe qaratıp bolıp, Óziń gózzallıqtı jaratıp bolıp,
Júrme nalıp onı qıyratıp bolıp,
Kórinsin ol parasatlı gezińnen.
Gózzallıq degeniń adamnıń qolı,
Gózzallıq degeniń adamnıń jolı,
Gózzallıq degeniń adamnıń tonı,
Kórinsin ol iygilikli isińnen.
Gúlzarma, bostanba, sánem deyin be?
Ashılmaǵan juldız, álem deyin be?
Jazılmaǵan dástan, qálem deyin be?
Gózzallıq joq óter haslan kewlińnen.
Sawaplı islerdi kóbirek isle,
Dálde bolsań háste, nashar kewilge,
Baǵı-bostan jaratqanıń ómirde,
Gózzallıq jaralar aqıl-zeynińnen.
18.12.2007-jıl.
Anajan
Sen Merkuriy emesseń be, jaqsılıqqa jaralǵan?
Sholpansań ba hadallıqta dańqıń kókke taralǵan,
Yaki quyash qońsısı Marssań ba anajan?
Haqıyqatshıl, ádalatlı, eń ádiwli sanalǵan.
Jeti waqıt, jeti waqıt ardaqlawǵa anamdı,
Miyirmanım jannan áziz, qádem jetpes Káábamdı,
Keshiregór, keshiregór, keshir meni anajan,
Aytqanıńdı etpeytuǵın ójet, tentek balańdı.
Ájim basqan júzlerińe qarap kózim toyarma? Girew tartqan kózlerińe bul júregim qanarma? Kún deymen-aw, máwrit sayın saǵınaman anajan,
Seniń appaq kewilińdey balań kewil tabarma.
Álem ózi jaralǵanday ekewmizden bir pútin,
Gúlli álem tayanıshı temirqazıq bir sútin,
Al men bolsam megzetemen seni soǵan anajan, Bul bir asa marapatlaw, maqtaw emes sen túsin.
«Meni sonsha marapatlap, maqtay berme!»-deme sen, Maqtaw túwe, jaza almay atırman-aw ele men, Maqtawlarǵa hesh zar emes, haslıń seniń anajan,
Asa zebi-ziynetsiz-aq, zámin ara ziya sen.
«Shaxnama»-nı Ferdawsiy neshe on jıl jazdı eken? Zalım zaman gárdishinen qansha nalıp, azdı eken? Shax wádesin joytqan berli aytshı, óziń anajan?
Sonnan ele bermaǵan qansha tonlar tozdı eken?
Al biraqta tozbadı «Shaxnama» da, shayır hám,
Ferdawsiydiń tırnaǵına turmas mıń shax bolsa jám, Poeziya áleminiń eń bir jarıq juldızı,
Táriypińdi beralmay bawırı para, kózi nám.
Al men bolsam ol gidiman babamlardıń qasında, Jańa tili shıǵıp atqan nárestemen rasında,
Bizge onday baxıt qayda seni táriyp etiwge, Bir qudaydan keyingi panam óziń haslında.
12.12.2007-jıl.
Bir mápilik ǵarrınıń
Tap tórinen góri juwıq bir mápilik ǵarrınıń,
Nápsi oqpanday qurdımlıǵına hayran qaldım dım. Eki ayaqlı ubıjıq, albaslınıń dál ózi,
Gór awızında otırıp, «Alsam!» deydi-aw jandım dım.
Endi bes kún ómiri barma-joqpa bilmedim,
Insan degen nápsi ushın bilmes eken ólgenin,
Para berseń qanshıqtı «jolbarıs» dep ataydı,
Alsa kewli xosh bolıp, úzip berer óńmenin.
Bunıńdayın pitpegir pes adamdı kórmedim, Haslı onıń Atadan, Hawadan ba bilmedim, Áy, yaǵ-aw, dım olardıń uqsamaydı násline, Ele hesh kim kórmegen adam usap kúlgenin.
«Bul qartayǵan, aljıǵan!» dewińede bolmaydı,
Ájiwa bas, barqulla payda jaǵın oylaydı, «Yashıúlken» dep birewler eki etpes aytqanın, Qaydaǵı bir qart saǵal, ash qasqırdı qollaydı.
Kim kóp berse qaramas aǵı menen qarasın,
Hátte kókke kóterer toqalların, oynasın,
Áy túsinpaz oqıwshım óziń tallap alaber,
Sóz tórkinin, mánisin, ulıwmasın, darasın.
29-08-2008-jıl.
Iyeginiń astınan shıqqan bále.
Kimge dat dep arz etip barsın ǵarrı,
Iyeginiń astınan shıqqan bále. Ayaq astı etti namıstı-ardı,
Iyeginiń astınan shıqqan bále.
Mápelep, álpeshlep, aymaladı-aw, Hesh kimge, jeri-kókke qıymaǵan-aw, Aqır-aqıbetin oyamadı-aw,
Iyeginiń astınan shıqqan bále.
Áke sorlı pulın joqlay berdi,
«Balań alǵan!» deyip kep datlay berdi, Anası kir juqtırmay aqlay berdi, Ayaǵınıń astınan shıqqan bále.
Bala menen anası bir jaq boldı, Aytarı nan menen bir Haq boldı, Ákesi qurı dene, dım sap boldı,
Iyeginiń astınan shıqqan bále.
«Quday bar ǵoy nan ursın!» deydi bala,
«Tınıshıńa otırıń jappań jala!», «Balamda gúna joq!» dep shırlar ana,
Iyeginiń astınan shıqqan bále.
Bir shańaraq ishinde bir-birine, Qaraydı kep walıyıp hám tigile, Isenim de qalmadı bir ómirge,
Iyeginiń astınan shıqqan bále.
Burın sońlı oyına hesh kelmegen, Ómir boyı esikti bir ilmegen, Búlgúnshilik, bul apat qaydan kelgen,
Iyeginiń astınan shıqqan bále.
Áke sóytip tum-tusın ilip júrdi, Oǵan jurt masqaralap kúlip júrdi, Urınıń kim ekenin bilip júrdi,
Iyeginiń astınan shıqqan bále.
Balası iship alıp sóge berdi,
Kún ara, kúnde góje tóge berdi,
Sháynegiń, kese qoymay ege berdi,
Iyeginiń astınan shıqqan bále.
Gazzaptıń etken isin qarasańa,
Bir kúni qol kóterdi anasına,
Hesh ilaj etalmadı balasına,
Iyeginiń astınan shıqqan bále.
At basınday ármáni dártli ana, Aqıl uǵras kelmeydi, jetpes sana, Haqtı, náhaqtı biler Quday ǵana,
Iyeginiń astınan shıqqan bále.
29-08-2008-jıl.
Basıńa baxıt qusı qonıp edi.
Basıńa baxıt qusı qonıp edi.
Íǵbalıń shámshiraq bop janıp edi. Bilmediń kelgen dáwlet, mártebeńdi,
Jańa jurt ózińdi tanıp edi.
Aqıl parasatlı jigit ediń,
Bilmedim, keyninde naǵıp kettiń?
Araqta alalmaǵan qastıń barday,
Jábiriń jannan ótip jaǵıp kettiń.
Wah átteń! Isheberdiń, isheberdiń,
Sınǵa kúnde, kúnara túseberdiń,
Joqarıdan eskertiw aldıń qansha,
Shıdamnıń shegi barın túsinbediń.
Úlken bir mekemeni wayran ettiń, Qollaǵan aǵańlardı hayran ettiń, Aytılmas, eń jaman awır jeri,