Abulqasim Otepbergenov - Tanlamali shigarmalar 2
.pdfSıylaǵan emes ol bádduwa, bádbaq.
Ómiri bina bop ata-anaǵa, Jaqın-juwıq, hayal, bala-shaǵaǵa. Miyrim kózin taslap qaraǵan emes, Qol ushın beriwge jarıǵan emes.
Bárhá gúdik, gúman menen qaradı, Nákáslikke, námártlikke jaradı. Peyli qápes yańlı tar boldı onıń, Nápsi zindan yańlı jar boldı onıń.
3
Júrek jarǵanattay jarıqtan qorqıp, Selt etken dawıstan, ziyadan úrkip. Ol zańǵar tapqanın qolǵa qısımlap, Barmaq arasınan tamǵanın jalap. Óziniń usınday haram peylinen, Kesewi aǵarmay, hesh ońbay kelgen. Bir úyde otırıp erli-zayıplı, Bir-birine qarar misli ayıplı.
Hár qaysısı óz aldına mal jıynap.
Júripti «dúnya»-dep janarın qıynap, 4
Bárinen múshkil bop ákeniń qalı,
Aytsań ada bolmas qayǵısı, zarı. Iytpiseń, kisimikeń demedi heshkim,
Sóytip óte berdi bul dúnya bes kún. Waqtında ıssıda, suwıqta bolmay, Toqshılıq zamanda tamaǵı toymay. Jattı quwısta bir qısım bolıp,
Júregi qayǵı-hásretke tolıp.
Dimar qalmay ketip kózdiń ráwshanı, Tilep alǵan jalǵızınıń qılǵanı.
5
Bulda azday ol sorlını bir kúni,
«Óshpedi ǵoy, sirá bunıń bir úni». Deyip, atız bete qarabahana, Balanıń ákege etkenin qara. Kórpe-tósek, káti menen aparıp, «Pitpegir dártińnen óldik»-dep nalıp.
«Awzıńa qum quyıp jat endi ǵarrı,
Bilmeyseń házirgi awhaldı, haldı. Awzına kegendi sandalap kúnde, Biyorın ballarǵa azapta berme.
6
Eger jaman-passıq gápti qoymasań,
Górógizdey awqatqada toymaysań. Shımbaydaǵı miriwbetlik úyine, Bir kúnde aparıp taslayman demde. Sonlıqtan tınıshıńa pákize bolıp,
Barǵada, joqqada bárine kónip. Jatqanıń ózińe jaqsı boladı, Bolmasa kózleriń qanǵa toladı. Ólgenshe eńirep, bozlap keteseń, Bes kúnlik dúnyadan solay óteseń.
7
«Olay deme balam tilep alǵanım, Bilmeymen ómirim qansha qalǵanın. Maǵan jaqsı awqat, pár tósek sira, Kerek emes, sonı jaqsı bil bala.
Bir tislem nan menen bir kún jasayman, Biraq basqa zatqa kózim jaslayman. Men Allaǵa qay waq ásiyge kettim, Qanday ziynet bolsa ózine ettim. Búginligi qas dushpanıń men boldım, Qazan urǵan gúldey sarǵaydım, soldım.
8
Miyrim kózin tasla ákeńe balam,
Kózimniń ráwshanı, jel jaqqa panam. Miriwbet úyine aparma meni,
Taqat etealmayman kórmesem seni. Alla amanatın tapsırar waqta, Iymanım úyirip Yaratqan Haqqa. Basımda bolagór tilep alǵanım, Bilmeymen ómirim qansha qalǵanın.
Tórimnen gór juwıq ekeni anıq, Nasaq sózge qalma, kúlmesin xalıq.
9
Kúnine bir márte halımnan balam, Xabar alsań boldı jetedi maǵan.
Malqoraǵa jatqardıńda demeymen, Kelinge sóz aytıp, málel bermeymen. Biraqta mınanı esińnen hesh waq, Shıǵarma quwatım, bolmaǵıl bádbaq. Payǵambar úmmeti, Allanıń qulı, Bes barmaqtay jaqsı biledi bunı. Balanıń ákege húrmet-izzeti, Musırmanshılıqtıń eń úlen shárti.
10
Biyhúrmetlik etip ata-anańa, Dinnen shıǵıp ásiy bolma Allaǵa.
Anańda dúnyadan kózi ashıq ketti,
Hár bir kúni azap-uqıbette ótti. Altı ay jatqanda tósekte sorlı, Halınan xabar almadıń ońlı. Sonda da ol paqır jalǵız bir iret, Atıńa sóz aytıp etpedi minnet.
Kelin ǵoy bizlerdi qas dushpan sanap, Anańa qanshelli bermedi azap.
11
Qumırı qus yańlı hazarsız bende, Qattı-qayırım sóz aytpay kelinge. Ishine jutıp ol hásiret, ǵamdı,
Kórmedim onıńday sabırlı jandı. Saǵanda, maǵanda, qońsı-qobaǵa,
Kelinniń pesligin aypadı olla. Otırsaq opaq bop, túrgelsek sopaq, Buǵan gúwa jalǵız Yaratqan bir Haq.
Kózińe jin bolıp kórindik bizler, Aytsaq ada bolmas ol haqta sózler.
12
Al sen bolsań hayal sózine erip, Esheyin zat ushın bizlerege kerip. Balańday baqırıp, jaman sóz aytıp, Ata-anań kewillerin qabartıp. Bárqulla ant etip ishken, jegendi, Bilmediń hesh waqta izzet degendi.
Tamaǵınan jalǵız tamshı suw ótpey, Sóylewge anańnıń shaması jetpey.
Jatqandada «Jalǵızımnıń baxtı»-dep, Tilek tilep, shiyrin janın jaqtı kep.
13
Al sen bolsań anańdı bir oylamay, Júrdiń-aw shaljaqlap, júrdiń-aw hay-hay. Dúnyanıń keynine jetken adam joq,
Ol bir qızıl túlki, ótkinshidur pox. Naz benen jılwası janıń aladı,
Túrli muxam, túrli kúyge saladı. Geyde arıw bolıp dolanadı kep, Geyde tawıs bolıp taranadı kep. Qullası ońıńa, solıńa shıǵıp,
Bir kún yambash urıp, aladı jıǵıp. 14
Qolıńda mal menen dáwet bar waqta, Qudayıń umıtıp asqınlap taspa.
Er bolsań kóbeytkil dos penen yardı, Bárinen ústin bil namıs hám ardı. Miyirman bolagór qońsı-qobańa, Qol-qabısıń tiygiz awıl-qalańa. Jerkenbe hesh waqıt jetim-jesirden, Olarda kógerip shıqpaǵan jerden.
Hárkimge hár túrli táǵdiyr jaratqan, Biyjuwap is bolmas Yaratqan Haqtan.
15
Jáne sóz aylanıp kelse anańa, Jeti márte arqalap sen Kaabaǵa. Bara ǵoy, báribir haqqı qaladı, Bunı biler bala aqıl-sanalı.
Al sen bolsań oǵan qısıwmet islep, Iyt yańlı ırıldap, ayǵırday qisnep. Esiktegi qulıń shenli kórmediń,
Baqırdıń kep «Joq bolmadıń, ólmediń», Óledi jer ústi, aspannıń astı,
Dúnyanıń ólimdur, maqseti, qastı».
16
«Ǵarrı kóp sózdi qısqart endi sen,
Ol aytqanday onsha aqmaq emes men, Ózime jetedi abıray-danqım,
Hayalım, ballarım-dáwletim, baxtım, Usı kúnlerińe shúkir etip jat, Ishken-jegenlerdi eteberme ant,
Isiń hesh bolmasın hayalım menen, Ońbaysań usınday qıyalıń menen. Saǵan ózi ne jetpeydi, ne kerek, Kún ara shaqırıp etpegil hálek.
17
Senen basqa mıń ǵawǵa bar basımda, Al sen bolsa «Otırmaysań qasımda».
Dep maǵan nishteriń suǵa bereseń, Meni issiz, jumıssız dep bileseń. Saǵan ózi ne jetpeydi, ne kerek? Kún ara shaqırıp etpegil hálek.
Sensizde táshwúshler ǵalma-ǵal mende, Aytsam ada bolmas bolmaydı kende. Ul-qızlar er jetti bileseń bunı,
Miyim aylandırma sandalap qurı». 18
Dep, bala jekirinip qolın bir siltep, Ákege baladay baqırıp tentek. Qapısın ol qattı japtıda ketti,
Sózi etten ótip súyekke jetti.
Sol ketisten zańǵar qayrılmay keyin, Ákeniń halına bermeyin zeyin.
Altı ayǵa deyin basın bir suqpay, Perzentlik parızın, minnetin uqpay. Esiktegi iyt ornında kórmedi,
Íǵbal-baxtı kúnnen-kúnge órledi. 19
Qızına «Neksiya» qosıp uzattı, Ar-namıs hújdandı bes pulǵa sattı. Jemtikke toyınǵan qorazday misli, «Sen zorsań»-degenge porsıqtay isti. «Júz úyge qonaqlar kirgizdik»-deyip, «Kóplerge sarpaylar kiygizdik»-deyip. «Soyılǵan mal menen ketken araqtı, Aytpay-aq qoyayıq suw yańlı aqtı». Hayalı ekewi maqtanıp júrdi,
Qońısı-qobası sırtınan kúldi. 20
Ákesi biyshara jer bette jalǵız, Jatqanı esine túspeydi hárgiz. Anasıda bir jıllı sóz esitpey,
Árman menen ketti maqsetke jetpey. Bulardıń páyweri páeseri bolıp, Kewiller quwanısh, shadlıqqa tolıp. Toy haqqında kópke deyin sóz etip, Kewilde árman joq maqsetke jetip. Tórt tárepi qubla, kewil jay bolıp, Jasay berdi bir-birine say bolıp.
21
Bir úyde otırıp erli-zayıplı, Bir-birine qarar misli ayıplı.
Hár biriniń óz aldına sırı bar,
Aytsań ada bolmas dástan, jırı bar, Hayalı ótkerer peslikti erden,
Jánjel-daw shıǵarar esheyin jerden. Ata-ana kózine jin kórinip,
Záhár-zaqqım sóz aytadı kerilip. Dushpan sanap biyhazar bir ákesin, Aqıret-azaptıń aytasız nesin.
22
Ene ólgennen soń atanı jalǵız,
«Kózim kórmesin – depusını hárgiz». «Jerdiń ayaǵına shıǵarıń»-deyip,
Ballarǵa baqırıp, kiyewge keyip. «Kimge keregi bar sassıq ǵarrınıń,
Látte-púttelerin qáne sırta zıń.
Qolańsa iyisten miyim aylanıp, Jegenim boyıma sińbey qıylanıp. Qashan qutılaman ólikselerden, Mańlayım ashılmay sor bolıp ketken.
23
Onsızda táshwishim az emes meniń, Shashımdı aǵarttı buralqıń seniń. Endi bul jaǵına kónbeymen hasla, Máyli sózimdi xoshlama, xoshla,
Búginnen baslap ǵarrını óziń. Aparıp taslaysań kórmesin kózim, Sol bar jerde hárgiz turmayman endi,
Sózdi haǵın aytar máwriti keldi.
Úydiń bereketi qashıp baratır, Bir ózi mıń túrli apatqa tatır».
24
Mine usılayınsha ǵáremet jawıp,
Ayaǵı astınan ǵalawıt tawıp. "Ǵarrını otırsa «opaq» dedi olar, Tursa sorlını «sopaq» dedi olar. Qullası qutılıwdıń jolın oyladı, Dıńǵırlısın qoymadı kep qoymadı. Aqırı bir kún sorlı ǵarrı joq boldı, Kewiller jay tawıp, shadlıqqa toldı. Hámmesi pákize azada qanday,
Ǵarrısız úy jánnet bolıp qalǵanday. 25
Moyınlardan taw túskendey jeńilip, Jemtik jegen qoraz yańlı kerilip. Júrdi quwanısıp, júrdi shadlanıp,
Dúnyanıń ıshqında órtenip, janıp. "Ǵarrı eslerine kirip, shıqpadı,
Qatań, qáte etkenlerin uqpadı. Sorlı áke miriwbetlik úyinde, Jatı nashar, biyshara bir kúyinde.
Ákege ne etseń keleri sózsiz, Jaqsılıq, jamanlıq ketpeydi izsiz.
26
Ákege qısıwmet islegen perzent, Bolsın ondaylarǵa mıńda bir nálet. Allada esap bar, jańılmas haslan, Reje, jobaları islengen qashshan. Onıńda Alladan tilep alǵanı,
Arpa ishine jalǵız biyday bolǵanı. Ákege miyrimsiz, jawız bop shıqtı, Dus kelgendi sókti, qıyrattı jıqtı, Ata-anasın hesh kózge ilmedi,
Ózi bolǵan ózmámbet bop gúrledi.
27
Úsh iret úylendi tilep alǵanı, Úsh qızıl gúl qazan urıp solǵanı. Sol jaǵı janıma oǵırı batı, Abıray ataqtı besh pulǵa sattı. Araq, ishimlikti bir shetke taslap,
Náshe menen zańǵar kewildi xoshlap. Dene ilme tesik iyneniń ornı,
Kózdiń nurı ketip, qaltırap qolı.
Eńse dúńireyip, búkshiyip qaldı, Ákeni tiriley otlarǵa saldı.
28
Dáslebinde ana támiynlep turdı, Qansha dese berdi ayamay puldı. Pul bulaq bop eger aǵıp tursada, Jawınday úzliksiz kókten quysada.
Náshebentke haslan shıdam berealmas,
Hátte altın bolsa tawlardaǵı tas. Tawsıladı, sóz joq, bir kún qurıydı, Ol bir gáwmis toyım bilmes sıyırdı. Úyde-bardı-joqtı qurtqannan keyin,
Sózdiń tórkinine beriń bir zeyin. Urlıqqa, zorlıqqa, jınayatqa ol, Heshbir oylanbastan urıp ketti qol.
29
Mazasın aldı ol qońsı-qobanıń, Urladı malların awıl-qalanıń.
Bir kúni úshew bop jalǵız nashardı, Ayaq astı etti namıstı, ardı, Úshewide úsh gidiman balası, Ardaqlısı kózdiń aǵı-qarası.
Somdı qoyıp, dollar menen sóylesti, Kózgir duzday barlıq orında kesti. Usı awır jınayattan olardı,
Ákeleri eplep qutqarıp qaldı. 30
Bularıń bir qamır ushınan pátir, Júrgen jeri qılmıs, jánjel boldı gil. Bir kúni adamda óltirip keldi,
Ákesi sol kúni tiriley óldi.
Ákesine «Ólmadiń»-dep júrgen zat,
Ómir qıyan-kesti bolıp záhár, ant. Baladan azaptıń ne túrin kórip,
Kúnde bir márte emes mıń márte ólip. Anadan tuwǵanǵa nalıp, zarlandı, Elge qarar beti qalmay arlandı.
31
Kúni-túni ahlar shekti oylanıp,
Dártten-hásiretten ábden qıylanıp. Barlıq arzıw-niyetleri push boldı, Baxasıda eki yarım, úsh boldı.
Qalmadı qazanda ilip alar zat,
Kúnde jánjel ǵawǵa, jáne málamat.
Qolǵa iler zatı urlanıp boldı,
Júregi qayǵı-muń hásretke toldı. Oylap-oylap oy túbine jetalmay, Al-sal bolıp qaldı deyip «Yapırmay».
32
Sóytip júrip infark degen bálege, Shatıldı, dárt sira sorap kelerme.
Qurt túsken gújimdey qawjırap, qurıp,
Ógizdey ókirip, iyt yańlı úrip. Basın ol dus kelgen tasqa uradı, Bir kúni dus tómenine quladı, Sol jatıstan bir ayaq bir qoldan, Apat kelip, ońınan gá solınan. Hawlıqtırdı, albırattı, jawrattı, Eki kóz tórt bolıp tósekte jattı.
33
Sondada ákesi esine túspey, Apattıń qayaqtan kelgenin bilmey.
Quday, Payǵambardı oylamadı hesh, Iymandı, insaptı bilmeytuǵın pes. Esabı joq gires-gires aqshalar, Sawlatlı saraylar, baǵu-baqshalar.
Qarabaxanaǵa aylanıp qaldı, Bir kúni sorlınıń úyide jandı.
Zorǵa alıp shıqtı mesheldi úyden,
Ayrıldı biyshara bayaǵı kúyden. 34
Hayalı awhalı onnanda jaman, Aytarı joq onıń bas ǵana aman. Qurı súlder bolıp kirip shıǵadı, Erteli-kesh eńirep kep jıladı.
Sóytip júrip kózinen de ayrıldı, Ushqır talmas qanatınan qayrıldı.
Úydiń payızı joq, dúzdey qańırap,
Mańlayına urıp, qoyday mańırap. Bozladı kep, bozladı kep, bzladı, Járdem qolın sozar bende bolmadı.
35
Bilgenler bulardıń peylin burınnan, Qırsıqtıń kelgenin kese, qırınnan. «Haqqınan náinsap bendeler edi, Dúnya dep kúni-tún sendeleredi. Perishtedey ata menen anasın,
Kózleriniń aǵı menen qarasın. Qorladı kep, qorladı kep, qorladı, Sonnan keyin ózleride ońbadı. Oyladı pul bolsa jolım rawan,
Dúnya turǵanınsha máńgi turaman».
37
Biraqta bári bir táwbe etpedi, Apattı, báleni bendeden kórdi. Jala-dóhmet jawıp dosqa yaranǵa, Haram aralasıp denede qanǵa.
Qádiri qalmadı qońsı-qobaǵa, Qararǵa kózi joq elge awılǵa.
Dos penen biradar qáwmi-gardashtan, Kóz jumıp,ayrılıp qalganı kashshan. Jerkenip qaradı dosqa yaranǵa,
Ya Taufıyıq! Bulardıń peylin qarańda. 37
Ya Taufıyıq! Bulardıń peylin qarańda, Usınday bendeler barda arańda.
Táwbeler eteseń Yaratqan Haqqa, Insap-iyman degen sira bir joqpa?