Abulqasim Otepbergenov - Tanlamali shigarmalar 2

Daw-jánjelden arımadı,

Qıylı-qıylı qullarıń bar.

Alası-qarası barma?

Ǵarǵanıń bári bir ǵarǵa. Jemtik izlep júrgen zorǵa, Qıylı-qıylı qullarıń bar.

Nápsi ushın ólejaqtay,

Ne salǵanın kóre jaqtay.

Shaytanǵada erejaqtay,

Qıylı-qıylı qullarıń bar.

Betke shıqqan shıyqan yańlı,

Is pitkermes sıypań yańı.

Din-iymansız qıyqań yańlı,

Qıylı-qıylı qullarıń bar.

Bas jip tiymegen ógizdey,

Kózi walıyǵan bigizdey.

Sútten hám qalǵan emizbey,

Qıylı-qıylı qullarıń bar.

Bunıń bir awır jaǵı bar, Bolmasa eger namıs-ar. Dawası joq qıyın bir hal, Qıylı-qıylı qullarıń bar.

05-05-2007-jıl.

Murnıń iyis bilmeytuǵın

Dım mırqımbay ekenseń da,

Murnıń iyis bilmeytuǵın.

Sapada joq, tekte sanda,

Murnıń iyis bilmeytuǵın.

Ómir bir iret beriler, Aqıl juwırtıp oylap kór.

Kórmedim sendey arsız er,

Murnıń iyis bilmeytuǵın.

Seni oylap ashınaman, Ne jetpeydi ózi saǵan?

Ekenseń nákesten jaman, Murnıń iyis bilmeytuǵın.

Sulıw sınlı sın-sımbat bar, Sırttan qarasań Alp, nar.

Jigit ekenigiń biykar, Murnıń iyis bilmeytuǵın.

Arıslannan qalǵan olja, Saǵal, túlki, itler sonda.

Ótip júrgen qoldan-qolǵa, Murnıń iyis bilmeytuǵın.

Saǵan nesip etkeni me? Ar-namıstıń ketkeni me?

Ómiriń usılay ótkeni me? Murnıń iyis bilmeytuǵın.

Iyttiń terisindey bále,

Kórealmaydı bizdi deme. Ne aytayın saǵan jáne, Murnıń iyis bilmeytuǵın.

Gáp-sózge bir turǵanıńda, Ar-namıslı boǵanıńda, Úylenbeseń oǵan olla! Murnıń iyis bilmeytuǵın.

Shırayına qızıp kettiń, Erlik jibin úzip kettiń, Bul jaǵınan ozıp kettiń, Murnıń iyis bilmeytuǵın.

Bir shıbıqta aydaǵanı, Erlik namıs qayda qaldı?

Sonday ólikse, iyt janlı,

Murnıń iyis bilmeytuǵın.

Jeriw-jáhán qapılǵanday,

Shirik teri bolmas onday,

Ishteyiń bar ózi qanday?

Murnıń iyis bilmeytuǵın.

Seni kórip oylanaman, Bir adamday qıynalaman,

Sóz óteme ózi saǵan? Murnıń iyis bilmeytuǵın.

05-05-2007-jıl.

Adamzat

Álháppiz! Qandayın qúdiret zatsań? Sheshimsiz, juwapsız jumbaq adamzat, Jazılmaǵan, oqılmaǵan bir xatsań, Kelgenseń dúnyaǵa qay waq adamzat.

Dúnyanıń tórkinin biliwge bolar,

Onıda jaratqan deydi bir Jabbar,

Seniń tarıyxıńa kóz jetpes zinhar,

Hár demiń, qádemiń sınaq adamzat.

Ne zat ekenińdi óziń bilmeyseń,

Tańda gúllep, keshte solǵan gúldeyseń,

Jeru-kókti alsam deyip shólleyseń,

Ońıńa, solıńa bir baq adamzat.

Quyashtıń jasın sen ólshep atırsań,

Aqıldıń shegi joq, jetpes hesh bir san,

Bir-birińdi túsinbestey qanday jan,

Qolıń qanlı, al kóksiń daǵ adamzat.

Jeru-kóktiń xojası bar Yaratqan, Álemnende burın seni jaratqan, Onnan keyin quyash tań bolıp atqan,

Dewgede til barmas hár waq adamzat.

Materialist, idealist degenler, Eki ushlı gipoteza bergenler,

Sandalaydı Quday márkin jegenler, Dusmaldan, boljawdan jıraq adamzat.

Babańdı, tegińdi maymıl dep keldi,

«Materiya birinshi»-deyip kóp jeńdi, Qaysıńız birinshi dep aytanmız endi, Tap sheshimin, bergil juwap adamzat.

Materiyadan burın jaralǵansań ba?

Álemge nur bolıp taralǵansań ba? Teńi-tayı joq qúdiret jansań ba? Sheshimsiz, juwapsız jumbaq adamzat.

Meyli qashan, qay waq jaralsańdaǵı,

Álemge nur bolıp taralsańdaǵı,

Eń qıyın, til barmas aytılmas jaǵı, Óziń jaqqan otta janbaq adamzat.

Kókteme, úńgirde, suwdama, dúzde, Qıstama, jazdama, báhárde, gúzde, Qay jerde jasasań, qashan qay gezde, Qoyılar urıslar, qıynaq adamzat.

Sóz tórkini hasla haslıńda emes, Joqarı sıpatıń, náslińde emes, Bolıp turǵan bárhá ómirińe kes, Bir-birińdi qırıp-joymaq adamzat.

Usınsha aqıldı urısqa jumsap, Otta janıp, suwǵa batıp, bolıp sap,

Anań urıs ushın tuwǵandayın tap, Keldi pursat, aqıl jıymaq adamzat.

Jerdiń qan tambaǵan ornı qalmadı, Umıtpa Yaratqan qádir Allańdı,

Urıspay-aq bir kún janıń aladı, Insapqa keleseń qay waq adamzat.

08-09-2007-jıl.

Sálmen Iyshan-dóhmet qurbanı

Sálmen atanı Amerika, Angliya jansızısań dep qamaqqa aladı hám oǵada kóp azaplar beredi.

1

Eliwinshi jıllarǵa deyin quwdalap, Mollanı, iyshandı qas dushpan sanap. Talıbilimlerdi tuqım qurt etti. Neshsheler nıshansız joq bolıp ketti. Sonda Sálmen iyshan jattı qamalıp, Nahaqtan jallanıń otında janıp,

Jattı Yaratqandı yad etip iyshan. Nárestedey hadal, biyhazar bir jan. Qoy awzınan shóp almastay adamǵa, Azap-uqıbetler kórsetti qansha.

2

Qanday zaman edi, qanday kún edi,

Tańı joq, kúni joq qara tún edi. Qarańǵı qápeste iyshan atanı, Saqladı jálladlar shıqqansha Janı. Toń moyın bilegi juwan tergewshi,

Din bilmes, aqtı ol «qara bul» dewshi, Stalinniń juwındıxor, qulları,

Satqın, samsam, biydáwlet bir uları, Berdi azaplardı biygúna janǵa, Aytsań tawsılmaydı bir neshe tańǵa.

3

Kún kózi kórinbes zúlmetler ara, Tabılmay bul dártke hesh qanday shara, Allanıń jerdegi mómin bendesin, Qorlıq kórgiliktiń aytayın nesin. Allanıń jáne bir zalım bendesi,

Qıynadı iyshannıń ketkenshe esi, Biraq biyrubardı umıtpay atam,

Namaz, orazasın qaldırmay mudam, Kewlin nurı menen jaqtırtıp jattı,

«Mańlayǵa jazǵanda»yaratqan,Haqtı. 4

Jismi-janın iyshan Allaǵa berip,

Mańlayda ne bolsa ózinen kórip, «Álhamdulilladan» baslap Qurandı, Barlıq súrelerin yad etip jatı.

Buzıp tilindegi sánesin hár waq, Soraw eter erdi tergewshi jállát.

On uyıqlap turǵanda enbegen túske, Jala-dóhmetlerdi jawdı ol neshshe, «Angliya, Amerika jansızısań» dep, Iyshannıń basın aylandırdı kóp.

5

«Haw, qaraǵım meniń sózime inan,

Jónsiz azap berme atańa balam. Meniń bir bilgenim Yaratqan Jabbar, Ekinshi súyengen tawım-xalqım bar.

Onnan basqasın hesh bilmeymen, inan», Dep kelip jalındı tutqında iyshan.

«Sen aytqan sózlerge tilimde kelmes, El-xalqıma jaman niyetim joq hesh. Xalqına jamanlıq etken adamǵa, Jaqsı sıpat bermes islam, quranda».

6

«Quran-puranıńdı qoysań-á iyshan, Gápke túsinbestey qanday geshshe jan. Men «jansızsań» desem, «jansız» bolasań, Sottada biz aytqan sózde turasań.

Sózińdi shaymalap eki etseń eger, Ómirlik mákaniń bolar usı jer. Aytqandı etpeseń kóziń oyaman, Kerek deseń usı jerde soyaman.

Seniń nietleriń bizlerge ayan,

Tóńkeris jasawshı dushpansız jaman». 7

Tergewshi sol kúni kóp azap berip, Mómin bir adamdı dushpan dep billip,

Shıqtı tún ishinde túrmexanadan, Kóshedde kórinbes selt etken adam,

«Isti» aqırına jetkeriw ushın Jumsadı hiylesin, denede kúshin, Urıp-soǵıp biyjón azaplar berip,

Jańa bolǵan jili yańlı sekirip, Aylanshıqlap júrdi iyshandı zalım, Basına tóbelep, qayırdı qolın.

8

Eleńlep jol boyı kiyatqanda ol, Allanıń mıńda bir apatları mol, Shıqtı shubırısqan iytler aldınan, Biri-birin talap bolǵan qızıl qan, Tiller salaqulash ketken asılıp, Shapqılasıp keler, ábden asıǵıp, Tergewshini iytler jawday taladı, Kózler masaladay, ottay janadı. Para-para etip tasladı sol waq, Qutırǵan iytlerge jem boldı bádbaq.

9

Ekinshi tergewshi onnanda ótip,

Iyshanǵa jábir, sútemler etip. Keltirdi awzınan qara qanın ol, Iskenjege salıp shiyrin janın ol.

Ógizdey ókirip alqımnan buwıp,

Ústi-basın qızıl qanına juwıp.

«Kórset Qáne, maǵan káramamtıńdı, Deyip, eshek yańlı qattı aqırdı. Talat qáne meni iytlerińe sen. Isenbeyimen iyshan Qudayıńa men.

10

Ózińdi iytlerge taslayman házir, Zorlıq-zombılıqtı kórseteyin bir. Joq zattı «bar»deyip xalıqtı aldap, Úyińde esapsız suwpılar saqlap. Adamlar mıyına záháriń qatıp, Aldap, elden úsir-pitirin jıyıp.

Báraha sovetlerge dushpan bop keldiń, Mazasın qashırdıń ánendey eldiń.

Kórset, qáne, maǵan káramatıńdı! Deyip, eshek yańlı qattı aqırdı.

11

«Káramat iyesi yaratqan Alla, Oǵan shirk keltirip ásiy sen bolma. Ózinen biy juwap is bolmas haslan,

Búytip azap berme balam sen qastan. Allanı esińnen shıǵarıp alma,

Insap, iymanıńdı bunshenli joyma. Bar onıń jolınan, haq deyip alǵa, Hámde názerinen hesh shette qalma. Onıń qulı bolıp jasa hárdayım, Sonda tutılmaydı quyashıń-ayıń.

12

Alsań násiyatım xızmetinde bol, Kewlińnen sal oǵan pákize bir jol.

Saǵınıp, ıntıǵıp yar bolıp jasa, Jismi-janıń menen bar bolıp jasa. Oǵan janıń pida etiwden qashpa, Múńkirlik jolın oylama hasla. Kewlińe menmenlik kelmesin balam, Barlıq apatıńnan usıdır jaman. Biygúna janlardı qıynama heshte, Musırman ekeniń saqlaǵıl este».

13

Iyshan aqıl berse anaw qutırıp, Uyalmay, qızarmay betke túkirip. Porxanday zikirdi sala basladı, Kiyim-kensheklerin sheship tasladı. «Jansız ekenińdi moyınlataman, Jer asıńa záhár-zaqqım qataman.

Oynaǵan ekenseń iyshan men menen, Qudaydıń salǵanın kórip sen maǵan, Saqalıńdı sulatpastan alaman,

Iyman, islamıńnan jurday qılaman». 14

Shorshıp ketti sonda Sálmen atamız, Keshirgil atajan bolsa qátemiz. Mende azın awlaq kórgenler menen,

Sonda óziń menen júrgenler menen.

Tergewdiń waqtında janıńda bolǵan, Zalımar isinen táshwishte qalǵan. Biraq, zulımlıq, hesh islemegen ol, Ózińe barlıq waq berip turǵan qol. Kishkene tergewshi raxmetiń alǵan, Sonnan esitkenim yadımda qalǵan.

15

Shorshıp ketti sonda Sálmen atamız,

Aytsań bul káramat, rawiyat ańız. Qattı kewil qalıp renjidi oǵan,

«Payǵambar umeti ekeni yalǵan». Deyip ol ishinen táwbeler etti, Kálima-shadatı kewlinen ótti. «Qallay tili barıp ayttı bul sózdi,

Kórmedim bunıńday dinsiz, ógizdi».

Nasranıy, múshirik mısalı kufir, Dońızday azıwlı salmaqta zikir.

16

Ata qapa bolǵan waqıttan baslap, Anaw óz-ózinen birden hallaslap. Jańaǵı sóz etken iytler taqletli, Awızı kópirip, jillirip ketti. Dambalın basına kiyip biyshara, Yaratqan isine etealmay shara.

Háwlerip dalaǵa juwırıp ketti. Awıldıń iytlerin izine ertti. Iyttey ólimtigi qaldı dalada, Renjigen bolıwı kerek Allada.

17

Úshinshi tergewshi qolın qawsırıp, Atanıń aldında tájimler etip.

Ayttı húkiwmettiń jaǵdayın-jayın, Iyshan xızmetinde ol bolıp tayın. Kewline Yaratqan jaqsılıq salıp, Qoydı qapılardıń qulpların alıp. «Taqsır meni keshir bizde ayıp joq, Bul zaman oshaqta ǵıjlap turǵan shoq. Oǵan qarsı turıw qadaǵan bizge,

Haqıyqatlıq jaǵın aytayın sizge. 18

Kim biygúna janǵa jábirler etse, Qudaydan tabadı erteme, keshpe. Gúnańnıń joqlıǵın kewlim sezip tur, Biraq kótermeydi zamanı qurǵır. Aqtı qaralawshı zordıń zamanı, Haqıyqat joq boldı eń bir jamanı. Dinnen bezgenlerdiń Watanı boldı, Jalatay, jansızlar mákanı boldı. Keshir, keshiregór atajan bizdi,

Pútin etkey Alla iymanıńzdı». 19

Atam sebep dostım oqıwshım meniń,

Bárha biyik etkey ıǵbalıń seniń.

Meniń sennen basqa qollar Kaabam joq, Sen barda bárqulla kewlim bolar toq. Sen bir qılısh bolsań qını ózimmen, Júzik bolsań, gáwhar, yahut kózińmen. Sen barımsań, saǵan qullıq eteyin,

Seni jırlap, seni súyip keteyin. Meni qıyın-qıstaw kúnlerde qollap,

Turǵansań alǵıs, raxmetiń jollap.

Ákege ne etseń, aldıńa keler

1

Birewlerdiń balası dım pás boladı, Ata-ana ómirine kes boladı.

Ol adamnıń at basınday ármanı, Belde quwat, dizde dárman qalmadı. Bála ákesin hesh mise tutpaydı, Aqıl-násiyatın hárgiz uqpaydı. Qaramas hesh waqta jaǵdayǵa-jayǵa, Kewil sharıq urar ushsam dep ayǵa. Geyde qol kóterer ákege bala,

Ya Tawfıyq,Ya Toba, Astaǵfiralla! 2

Ákeniń ózide ákesin hesh waq,