Sagınbay Ibragimov - Sentyabrdin songı kunleri

–Hár waqıtları hárqıylı nárseler tuwralı.

–Bos waqıtları ne menen shuǵıllanasań? Muzıka tıńlaysań ba, kino kóreseń be, kitap oqıysań ba, krossvord shesheseń be..

–Úy jıynayman. Basqa nársege waqıt qalmaydı.

–Jáne bir soraw: Bay turasız ba?

–Ortasha.

–Ortasha bolǵanda qanday? Ortasha degen hár túrli bolıwı múmkin. Máselen, siziń úyge tabıs qaydan keledi?

–Tabıs sawdadan keledi. Papamnıń qurılıs materialların satatuǵın firması bar. Mamamnıń bazarda kiyim-kenshek satatuǵın dúkanı bar. Bizler sińlim ekewimiz, qolımız bos bolsa, dúkanǵa barıp kómeklesemiz.

–Onda bul ortashanıń jaqsısı.

–Sawda hárqıylı. Bizlerde asıp-tasıp atırǵan payda joq. Bul talaptıń jawı kóp. Qoyıń, plastinkanı ózgerteyik. Sawda tuwralı sóylespeyik. Men, rasımdı aytsam, buyaqqa aldı-sattınıń problemalarınan basımdı tazalap alıw ushın keldim, bolmasa ornıma adam jallap jiberiwime bolatuǵın edi.

–Yaqshı. Bıyıl qanday kitap oqıdıń?

–Oqımadım. Siz meniń kitap oqıwǵa waqtım bar dep oylaysız ba? Jumısqa baraman, basqa waqıtta bazarǵa shıǵaman... Waqtım joq.

Usı tariyqadaǵı jol-jónekey sóylesikten soń men onnan ozıp, basqa atızǵa túsip kettim. Ol atızda basqa qızlardıń kewlin awlawǵa tuwra keldi. Gúljáwhar (onıń menen aldıńǵı kúni tanısıp edim) tógip qoyǵan paxtamnıń qasında dostı menen otırǵan eken.

«Shólden dimarımız qurıp otır», dedi.

Atızdı jaǵalap túsken izeykeshtiń arjaǵındaǵı úyge ertip barıp, olarǵa ǵarbız alıp berdim.

Jámiyla áwelgi atızdan turıp qolın bılǵap meni shaqırdı. Shaması ol qıyalımnıń basqa jaqqa awıp baratırǵanın bayqap tursa kerek.

«Turaqsızlardı jek kóremen», dedi Jámiyla aynalıp barǵanımda.

Bul gápiniń qashırımlı házil ekenligi túsinikli edi.

–Úydegi apa menen qalay tanıstıńız? – dedi ol.

–Ózi meni izlep kelip tanıstı.

–Aldap tursız.

11

–Haqıyqat.

–Jigitler menen siziń menen sóyleskendey bolıp erkin sóylese almayman.

–Sonda ne, meniń jigit bolmaǵanım ba?

–Awa-dá, siz meniń jigitim emessiz ǵo. Jigit penen abaylap sóylesemen. Hár sózimdi ólshep-shenep, tárezige salıp, sońın oylap. Men oǵan ideal bolıp kóriniwim kerek.

–Qız neshe jasqa shekem turmısqa shıǵıwı kerek. Ǵarrı qız bolıp qalmayman ba...

–Mamam aytadı, oqıǵan bala bolsın deydi...

–Men Nókiste mınaday bir bala menen sóylesip júrmen, sonı qalay sınasa boladı...

Bizlerge usı mánili-mánissiz gáplerimiz qızıqlı edi.

–Jaslıǵıńızda qanday qızlar menen júrgenińizdi aytıp be-

riń, – deydi ol.

–Ne ushın jaslıǵıńızda – házir qızlar menen júriwime bolmay ma, – deymen men.

–Haw, endi, ol waqta basqa maqsette, házir basqa maqsette… Yadımda bunnan otız jıl burınǵı waqıya oyanadı – studentpen,

Nókistiń kósheleriniń birinde awıldıń mektebin pitkerip paytaxtqa oqıwǵa kelgen bir qız benen tanısıp qaldım. (Endi atın esley almayman). Eki saattan soń, Qızketkenniń jaǵasında, bizlerdi jasırǵan qara tallardıń sayasında, ol maǵan erkin tapsırıp, «bizlerdiń ushırasqanımız… táǵdir degen ya…», dedi júzin kókiregime basıp turıp. Onıń maǵan shın kewli menen isenip qalǵanlıǵı onıń usı razılıǵında tógilip tur edi. Onıń jandúnyamdı silkindirip jibergen usı gápi meniń bul sada qızalaqtı aldawıma jol qoymadı. Biraq bul isime heshqashan ókinbedim. Eger sol qızalaqtıń men paydalanbaǵan sadalıǵınan basqalar paydalanǵan bolsa da, men ókinbeymen. Bul meniń temir qaǵıydalarımnıń biri – adamnıń ıqlas-isenimin ayaqastı etiwge meniń hújdanım beyimlespegen.

Bir qızdıń izine mıń jigit túsedi, birewin nashar jek kórip esleydi, basqa birewi yadına túskende tolqınlanıp ketedi... gáp onıń seni qanday sezim menen esleytuǵınlıǵında.

Jámiyla da erteń óz ortalıǵınan bir sawdager balanıń jeteginde ketedi, birin eki qılıw ushın juwırıp-jortıwǵa hám janın otlarǵa jaǵıwǵa úyrenedi. Bul dúnyanıń men jasaytuǵın ǵayrıtábiyiy qapıları túsine de kirip shıqpaytuǵın boladı.

12

Biraq... ol sawdager bala men bolıp onıń kózlerine úńile almaydı hám bul qız onıń qasında meniń qasımdaǵıday erke hám erkin bola almaydı...

Jámiyla aytıp bergen bir waqıya bul baylıqqa jańa qolı jetip atırǵan qatlamnıń shańaraqlarında tárbiyalanıp atırǵan ulqızlardıń kópshiliginiń bet-kelbetin kórseter edi.

Jámiylanıń bir qurdası úlken lawazımdaǵı adamnıń qızı eken. Bul qız altın-brilliantlarǵa malınǵan, Nókistiń táriplewge til ázzilik etetuǵın sáteń qızlarınıń biri bolǵan. Qız usılay qolın sozsa aspannan aydı alatuǵın bolıp jasap atırǵanda, ákesi jumısınan bosap qaladı. Kóp uzamay qamaladı. Endi ákesin qutqarıw ushın qız altın-brilliantların satıwı ke-

rek bolǵanda, qız óli dúnyasın kózi qıymay, zatların arqalap, basqa qaladaǵı bir tanısınıń úyine qashıp ketedi… Urlıqtıń nanı menen tisi shıqqan perzentte, hátte, óz ákesine miyrim bolmaǵanı…

–Nege bunday jumısta islep atırsız? – Ol meniń tuberkulez emlewxanasında qarawıl bolıp isleytuǵınımdı biler edi.

–Tómen jumıs degeniń be?

–Yaq, ol mánide emes.

–Bul Gollandiyanıń «Shegarasız shıpakerler» degen shólkemi maǵan jaqsı aylıq beredi. Házir bul maǵan kerek. Kerek bolmay qalǵan waqıtta galstuk taǵıp keńsede otıratuǵın jumısqa ketemen.

–Siz meniń menen sóylesiwden zerikpeysiz be?

–Yaq. Ne ushın zerigiwim kerek?

–Men siz oqıǵan kitaplardı oqımaǵanman. Siz biletuǵın nárselerdi bilmeymen.

–Meniń de bilmeytuǵın nárselerim kóp.

ANAXITA

Meniń kewlimde júrgen nárselerdiń oǵan keregi joq edi. Ózine ılayıq aqılı-oyı bar qız. Basqa ne dárkar bul nasharǵa. Men intellektual nasharlardı bilemen.

Solardıń birewin usı jaqqa shıǵardıń aldında bazarda kórip qaldım.

Kórispegenimizge eki jıldıń shaması bolıp qalıp edi. Sońǵı waqıtları onıń ómirinde bir bolmas islerdiń bolǵanınan xabarım bar edi.

13

Ol nerv tamırlarınıń ushında jasap atırǵanǵa usaytuǵın edi

– bárha shanshılıp turǵan bir nashar.

Ondaǵı tákabbırlıq sol dárejede edi, ol ózin et penen súyekten jaralǵan qaraqalpaqtıń bir qızı sıpatında emes, al qanday da bir Anaxita táqletli simvol sıpatında qarar edi.

Aytıw kerek, Anaxita jigirma jasında shıraylı edi, biraq ol tek óziniki durıs bolıp háwlirip sóylegen waqıtları bul sulıwlıqtıń muzday ızǵarı seziler edi.

Men Jámiylanıń házirgi qalay da sadalıǵın hám tájiriybesizligin tuyınaman, al bul jasındaǵı Anaxitada bul mánidegi aldam-qaldamlıq joq edi. Ol hárqanday jaǵdayda da albıramas, hámme nársege aldın ala tayın bolıp jasaytuǵınday tuyılar edi maǵan...

Onıń tábiyatında bul ilahiydalıq dawasınıń qalay qálipleskeni maǵan jumbaq qaladı. Sebebi onıń shıǵısınan, qanday ortalıqta óskenliginen biyxabarman. Sonlıqtan tek ǵana bir nárselerdi shamalaǵan bolaman... Olardıń qay dárejede shınlıqqa jaqınlıǵı maǵan qarańǵı. Maǵan bul narcissizm – ilahiydalıq dawası onıń psixikasınıń qaysı bir kemtigine taslanǵan perdedey bolıp tuyıladı.

Bunday etip ózin adamlardan joqarı qoyıwǵa onda tırnaqtıń ushınday tiykar bolsa bir sári edi.

Tek kózleri ǵana ózgermegen, sılınıp qalǵan biyshara nashar serpilip turǵan júrisi menen tusımnan ótip ketti.

Bul onıń táǵdirinde jazılǵan isler edi, oǵan men ya basqa birew járdem bere almas edi. Onıń men biletuǵın ózine hám ózgelerge múnásibeti menen onıń táǵdiri basqasha bolıwı múmkin emes edi.

Men bunday hádiyselerde adam menen onıń táǵdiriniń arasında turmaw tárepin tutaman, hárkimdi óziniń jazmıshına tapsırmaq lazım, onnan biyhújim adamnıń basınan bir tal shashı hám túspeytuǵın Táńiriniń erkine bendesi qarsı tura almaydı.

Keshe adamlarǵa joqarıdan tómen qaraytuǵın nashardıń búgin heshkimniń kózine túskisi kelmey, ózin tasaǵa alıp júriwi – bul natábiyiy halat edi. Biraq, oylanıp qarasam, onıń usı waqıtqa deyingi men biletuǵın ómiriniń ózi – natábiyiylikten ibarattay...

Jasınan menmen hám tákabbır bolıp ósken, bárha jurtqa kóz bolaman dep isenip ketken ol, házir ǵárip jolında meniń yamasa

14

basqa onıń ústinen kúletuǵınday bolıp kórinetuǵın tanıslarınıń kózine túsiwdi qálemes edi. Ol bul óziniń shennen shıǵıp ketken ózimshilligi alıp kelgen jeńilisti qabıllawǵa tayar emes edi. Onı óziniń bul halatın da házir túsinip atır dep ayta almayman. Eger ol bunday nárselerdiń ústinde oylanıwǵa salayatı bolǵanında, ózin bulay tutpas edi.

Onıń menen bul ǵaybana ushırasıwımızdıń aldında ǵana, bir kún burın, men gazetadan onıń gúrrińin oqıǵan edim. Ol gúrrińdi oqıwǵa ketken on minutım meniń ushın azap boldı, oqımawım kerek edi... Onıń basınan ótip atırǵan waqıyalardan xabarım bolǵanlıǵı sebepli, bul nashar bul kúnde ne qıyallarda eken, degen qızıǵıwshılıq penen gúrrińdi kóz juwırtıp oqıp shıqtım. Oqıw barısında gazeta qaǵazınıń betindegi háriplerden nervlerime záhár ótip atırǵanday bir halatqa tústim, denem túrshigip, ózimdi biyjaǵday seze basladım. Bul onıń jazǵan tekstinen kópirip turǵan psixikalıq iligi edi.

Bunnan jigirma jıl shaması burın, onıń dáslepki gúrrińleri menen tanısqanımda, meni onıń jasındaǵı nashardan kútip bolmaytuǵın til baylıǵı hám jazıwshılıq qánigeligi tań qaldırdı – bul gúrrińlerde awıldıń sóziwar hayallarınıń sóylew manerası, áháńi hám dialogları sonday bir sheberlik penen berilgen edi. Sonda meni qayıl qaldırǵan onıń qálemindegi ekspressivlik bir ılańnıń nıshanı eken.

Bir sezgenim, jası otızlardan ótkennen soń Anaxitanıń gúrrińleriniń negativ psixoenergetikası kúsheydi: sebebi bul jasında ol erkek kóriwi, ókshesi qanap bala tuwıwı kerek edi – bulardıń heshqaysısı onıń ómirinde júz bermedi. Házir onıń jası qırqtan ótip baratır – endi onıń ruwhı-tábiyatı uwlı boyawlarǵa toyınıp atırǵanday tuyıldı maǵan.

Meniń adamlarǵa múnásibetlerimde adamgershilik júzesinen qáte, biraq bas tarta almaytuǵın principlerim bar... solardıń

biri – men baxıtsız adamlardıń qasında bolǵım kelmeydi...

Bundaǵı meniń teoriyam, olardıń baxıtsızlıǵı – Quda isi, men Quda táǵdirin kelistirmey qoyǵan adamdı jarılqay almayman...

Maqulı, men olardıń ómiriniń negativ impulslarınan ózimniń tábiyatımdı saqlap jasawım kerek.

Jáne bir bayqaǵanım, aradan ótken jigirma jıl ishinde onıń onıń dúnyaqarası da, súwretlew obyekti de ózgermedi, sol stil, sol temalar, sol sóylemler, sol gáp qurılısı... Biraq jigirma

15

jasar nashardıń qáleminde pákize bolǵan nárseler endi burınǵı jańalıǵın joytqan edi.

Onıń stilindegi effektlerge háweslik (onıń qaharmanlarınıń kópshiligi ya jilli, ya jálep, ya janına qast etedi) hám personajlarına qanday da bir biymehirlik qatnası maǵan unamas edi. Ol qaǵaz júzinde jaratqan personajların tiri adam sıpatında qabıllawǵa ótip ketetuǵınday hám olardı nápret penen jer menen jeksen etip qıyratıp baslaydı, yaǵnıy ol reallıq penen qıyalındaǵı dúnyanıń shegaraların ayıra almay qaladı, olar shıǵarmasınıń qaharmanları emes, al real ómirdegi dushpanları sıpatında tulǵalanıp ketedi, bul sońǵı shıǵarmalarındaǵı ǵá- zebi-nápretinen buwlıǵıp atırǵan Anaxita júdá hám ǵáletiy edi...

Haqıyqatında onıń jaratıp atırǵan personajları, eger realizm teoriyası júzesinen jantassaq, ómirde ushıraspaytuǵın,

et penen súyekten jaralǵan bolıwı múmkin emes, onıń nasaǵlam qıyalında tuwılǵan personajlar, bálki, ol adamlardı usı súwretlerde kórgisi keletuǵın tımsallar edi.

Qoy, bul qız onday intellektual bolmay-aq qoysın.

–Men qanday qızban – siziń bahańız?

–Sulıwsań. Aqıllısań. Biraq, jalqawsań. Xojalıqqa uqıpsızsań.

–Qátelesesiz. Men úydi taza uslayman. Kóp awqatlardı pisirip bilmeytuǵınım ras. Biraq tort, keks, pechenye pisirip bilemen.

Ókpelesip qalǵan doslarımdı jarastırıp bilemen. Onsha jaman qız emespen.

–Men keshegide sizge qatıq ákeldim, dep baqırıp tursam, ana bir siziń jumıstan kelgen qatınlar úshewi birden paxta tergenin qoyıp, maǵan qarap turıptı. Ekewimiz birge júrgende sen olardı kórmey ótip keteseń, al, olar maǵan birtúrli bolıp olıyıp qaraydı. Bizlerdiń birge júrgenimiz olardıń qayerine batadı...

Qızıq qatınlar eken...

Onıń aytıp atırǵanları biziń mákemeden kelgen ómir jolı patas hayallar edi.

Men oǵan bazı bir oyımda júrgen nárselerdi aytar edim. Adam ózin basqarıp biliwi kerek. Ózińdi jılawlap jasawdı

úyrenseń – kóp qátelerden hám qáwip-qáterlerden ózińdi saqlay alasań. Atıńa-abırayıńa ılayıq emes nárselerdi islemew kerek…

16

Is-háreketi jerkenishli adamlardı kórmey jasawǵa úyren. Kim jamanlıq etse – ózine etedi...

Adam ózi ushın sheshim qabıllap úyreniwi kerek. Men usı nárseni islewim kerek, dep bekineseń hám sol nárseni isleyseń. Biraq, bul kóp adamlardıń qolınan kelmeydi. Adamlardıń kópshiligi jetekte júriwdi qolaylı kóredi. Jetektegi adamda juwapkershilik joq.

Ol meniń bul aqıllarımdı sada kózleri menen tıńlaytuǵın

edi.

Men onı barlıq nárseni aldın-ala joybarlap, qátesiz jasap boladı dep isendiriwge urınbadım.

BAǴJAN TRAGEDIYASÍ

–Pacient qızlar menen de sóylesesiz be?

–Sóylesemen. Awırıw adam tańlamaydı. Ol jerde emlenip atırǵan vrachlar, muǵallimler, biznesmenler, hártúrli adamlar bar.

–Ol qızlardıń ishinde de jaqsı kóretuǵın qızlarıńız bar

ma?

– Bar. Men adamlardıń kópshiligin jaqsı kóremen.

Yadıma Kámiyla menen túngi sáwbetlerim tústi. Ol jınayat qıdırıw bóliminde islegen operdıń qızı. Bizler áskeriy tártiptiń astında óstik, der edi ol, házir papam onday qatal bolmawı kerek edi, dep oylayman. Balalarına durıslı baǵdar bermey, durıslı járdem bermey, tek qatal tártiptiń astında uslaǵan menen nátiyje shıqpaydı, dep oylayman. Men de sońı jaqsı bolmaǵan kóp háreketlerimdi papama óshegisip islegendeymen. Bilmeymen… meniki qáte de shıǵar, men ózimdi alıp júre almaǵan shıǵarman.

Kámiyla men náwbetshilikke kelgen kúni saat onlarda emlew korpusınan shıǵıp, biziń qarawılxananıń aldına kelip otıradı.

Men de jayımnan sırtqa shıǵaman. Bir-birimizden úsh-tórt metr aralıqta otıramız. Ol bir qıyalap otırıp dártlerin aqtarıp baslaydı.

Men qáleytuǵın jigit hóktem bolıwı kerek – maǵan onıń sózi ótetuǵın bolıwı kerek, deydi ol. Eger meniń oǵan sózim ótip, onıń maǵan sózi ótpese – qalay boladı. Men onnan qorqatuǵın bolıwım kerek. Onıń aytqanı – aytqan, degeni – degen bolsın. Sonda men onıń menen jasay alaman. Bolmasa – bassınıp ketemen.

Aldawım múmkin be? V redkix sluchayax, pri krayney neobxodimosti, no bez vreda dlya nego.

Kámiylanıń jası jigirma úshte. Oǵırı sulıw nashar. Súwrettey. Qarap otıra bereseń. Bul biyshara qız bay jigitlerdiń mashınlarına mingenine masatlanıp, bası aynalıp, usı halǵa túsip qalǵan. Eki baybátshe jigit onı aprelde Ashshıkólge alıp barıp, sol jerdegi shaǵalmáslikten soń, birewi birewinen qızǵanıp, saǵan da joq, maǵan da joq, dep qızǵa pıshaq urıp, óldi, dep, sol jerge taslap ketken. Olar ushın Kámiyla bir zat edi. Qansırap atırǵan jerinde birewler tawıp alıp, onı emlewxanaǵa aparǵan.

Anası tuberkulezden qaytıs bolǵan. Endi ózi de nawqas. Jınıs aǵzaları jaramsız halǵa kelip qalǵan. Bárqulla qarnınıń astı awıradı.

Kámiylanıń ármanı – tuberkulezden jazılıp, jáne Almatıǵa barıp, restoranda jumıs islew.

–Men siziń Grachevkada islewge júreksinbes edim. Biraq ol jerde islep atırǵan qızlardı bilemen, – dedi Jámiyla.

–Ol jerde nawqaslar menen islesiwdiń qáde-qaǵıydaları bar. Solarǵa ámel qılıw kerek. Qay jerde de, Qudaytaala «saqlansań – saqlayman» degen.

Bir kúni keshte Jámiylaǵa Baǵjan waqıyasın gúrriń etip berdim.

Bul waqıyanı men 1930-jıllardaǵı sovet hákimiyatı jańasha turmısqa shaqırǵan jaslardıń psixologiyasındaǵı hám sociallıq múnásibetlerindegi júz bergen ózgeristen tuwılǵan tragediya der edim.

Bul waqıya tuwralı sol dáwirdiń gúwası bolǵan eki yashullımız

–Jolmırza Aymırzaev «Jetimniń júregi» ómirbayanlıq povestinde, Tóresh Allanazarov «Adasqanlar» pyesasında sóz etti.

Bul waqıyadan soń kóp uzamay Tórtkúlden ketken olar (ekewi de 1934 – 39-jılları Moskvadaǵı Teatr óneri institutında oqıdı),

aradan qırq-eliw jıl ótkennen soń bul jaslıǵında ózlerine qattı tásir etken waqıyanı yadlarına aldı.

Mende bul waqıya tuwralı usı shıǵarmalardan basqa hújjetler

joq.

Bálkim, bul waqıyanıń biynoqıyası hám egjey-tegjeyin biletuǵın adamlar bar shıǵar – men ele esitpedim.

18

Olar waqıyanı tiykarınan birdey etip bayanlaydı, biraq personajlardıń atlarında hám waqıyanıń qaysı jılı bolǵanı tuwralı maǵlıwmatlarında ayırmashılıqlar bar (biraq, olar meniń ushın áhmiyetli emes edi).

Olardıń bul qayǵılı hádiysege ne sebep boldı, degen sawalǵa juwapları pútkilley basqa-basqa edi – usı qayshılıq maǵan óz sheshimin izletti.

Men bul eki aqsaqaldı da jasları jetpisten asıp júrgen shamalarında kórdim. Bular ekewi psixologiyası, xarakteri, ómir strategiyası jaǵınan bir-birine qarama-qarsı adamlar edi.

Jigit aǵası stalinlik repressiyanıń qurbanı bolǵan Tóreshaǵa kózlerinde muń uyalap qalǵan adam edi.

Jolmırza-aǵa onıń qarama-qarsısı, zamannıń barlıq qıyankeskilerinen aman shıqqan, bul sistemaǵa beyimlesken, digirman taslarınıń arasınan tiri túsetuǵın adam edi.

Men Baǵjan waqıyasına olar dúnyadan ótkennen soń dıqqat awdardım – olarǵa bul sawallarımdı bere almay qaldım.

Eki avtordıń bayanlawında da, miliciya hámeldarı Bayniyaz Seyitovtıń hayalı Baǵjan kúyewin óziniń sińlisi Ayjan menen júredi, dep gúmanlanıp, sińlisin altıatardan atıp óltiredi. Sońınan kúyewin de atıp óltirejaq boladı – biraq, kúyewi onnan burın atıp úlgeredi… Bayniyaz Seyitov qamaqqa alınıp, sudlanadı, sońınan sol jaqtan urısqa alınıp, maydanda qaza tabadı.

Aymırzaev bul waqıya júz bergen waqıtta Baǵjannıń hámiledarlıǵın, al Allanazarov kótermey júrgenligin jazadı. Jolmırza-aǵa bul shańaraq menen jaqınıraq qatnasqan, sonıń ushın onıki durıs shıǵar dep oylayman.

(Meniń quyqamdı juwlatqan bir jaǵday: Tórtkúldegi áwliyelerdiń birine jerlengen Baǵjan menen Ayjandı Shımbaydan ataanası kelip shıǵarıp alıp, kiyizge orap, túyege júklep áketip, eline aparıp qoyadı... Ol waqıttıń adamlarınıń túsiniginde jaqınınıń «súyegi dalada qaldı» degen nasaq tirilerdiń júzine qattı shirkew bolǵan).

Barlıq dárekler Iyshanqalanıń qazayaqlılarınan shıqqan Bayniyaz Seyitovtıń sol dáwirdiń hártárepleme talantlı, patlı jigitleriniń biri bolǵanlıǵın aytadı.

Bayniyaz Seyitov «Tań nurı» truppasınıń spektakllerinde rollerde oynaydı, rejisserlıq etedi, ózi de pyesalar jazadı (tekstleri saqlanbaǵan).

19

Bayniyaz Seyitov sońınan miliciya sistemasına jumısqa ótip ketken bolsa kerek.

Bayniyaz usı truppada oynaytuǵın, qanday da bir tayarlıq kursında oqıp júrgen shımbaylı Baǵjanǵa úylenedi. Sońınan Tórtkúlge Baǵjannıń sińlisi Ayjan da oqıwǵa keledi. Olar shımbaylı sharbaqshı qándekli Tilewmurat degen adamnıń qızları edi.

Aymırzaevtıń bul tragediyanı bayanlawında, bul jańa zamannıń qarlıǵashları Tolǵanay degen yuvelirlik buyımlar dúkanın-

da satıwshı bolıp isleytuǵın hayaldıń ákesi, aǵası hám kúyewi ushın ósh alıwınıń qurbanı boladı.

Bayniyaz Seyitov miliciya xızmetkeri sıpatında jańa hákimiyat dushpanları bolǵan Tolǵanaydıń ákesi Qutım (Qulım) iyshandı qamaqqa alıwǵa, aǵası Sadullanı hám kúyewi Áliyxojanı óltiriwge qatnasadı.

Aymırzaevtıń bayanlawında, Tolǵanaydıń dúkanına tekseriw júrgizilgende, altın buyımlardan kemis shıqqan boladı, sonnan prokurorı-miliciyası kúnde ol biysharanı shaqırıp tergew ala-

dı.

Tolǵanay bul altın buyımlardı narkomlardıń hám basqa da hámeldarlardıń hayalları alıp ketkenin hám pulın bermey júrgenligin aytıp túsindirse de (sonıń ishinde eki júzik Bayniyazdıń moynında), miliciya xızmetkerleri sol bayaǵı biymáni tergewdi dawam ettire beredi.

Miliciya xızmetkerleri kúnde birewi sır alamız, dep kelip, Tolǵanaydıń úyinde jazılısıp ketedi.

Shaması, bul hayaldıń úyi usınday «mama roza»nıń jayı bolsa kerek. Ol usınday miymanların kútiwge bir mómin jigitti jallap ta qoyıptı.

Tolǵanay miliciyada isleytuǵın oynasınan ózin Bayniyaz Seyitovtıń qamaqqa alıwǵa tayarlap atırǵanın esitip, janaybat háreketke kóshedi – ózi xızmetshilikke jallap qoyǵan Dániyar-del- beniń úyine áwele Ayjandı shaqırıp, ústine Bayniyazdı ákelip, ekewin sıylap (Bayniyaz bir araqqa awzı tiyse, jatıp qalǵansha ishetuǵın edi, dep kórsetedi jazıwshı), ekewin de más etip, birge jatqarıp, ústine júkli Baǵjandı ákeledi.

Jazıwshınıń súwretlewinshe, kúyewi menen sińlisin bir tósekte kórgen Baǵjan kóziniń aldı tınıp, eseńkirep qaladı,

20