Gúrrińler, shıǵarmalar

GANSTER

—Jenni ne boldı ózi? Nege sayaxattan dárriw qaytıp keldiń? Amanshılıqpa ózi dep soradı kúyewi Ullı Britaniyaǵa Ózbekstannan qaytıp kelgen turist hayalınan.

—Qullası bardıq. Birinshi Samarqandqa bardıq, onnan keyin Buxara, keyinen Xiywa degen tarıyxıy qalalarına bardıq. Xiywaǵa barǵanımızda bizge Mámlekettiń batısında Nókis degen qalada eksponatları sanı boyınsha dúnya júzinde ekinshi orında turatuǵın úlken muzey bar ekenin, sol jerlerdi de bir kórip keliwimizdi usınıs etti. Sonsha jerge kelgen soń, bunı da kóreyik dep jolǵa atlandıq.

—Al, xosh?!

—Sóytip bardıq Nókiske. Aytılǵan muzeydi kórip bolıp, qalanı aylanıp júrgenimde birden qasıma bir qara «Hummer» mashinası toqtap mennen Sál aldında júrgen qızdı mashinasına atıp urıp, alıp qashıp ketti. óarasam sol mashinanıń izinde taǵı úsh-tórt qap-qara joldas mashinaları da bar eken. Olar anıq gansterdiń adamları edi. Óytkeni barlıǵı ústilerine qap-qara kostyum shalbarlardı kiyip alǵan, barlıǵı iri deneli jas jigitler edi. Tap kinodaǵıday-ǵoy.

Men qorqıp kettim, jan-jaǵıma qaradım, policiyashılar kórinbeydi. Tap esheyinde mashinada júrgenimizde joldıń boyınıń bári policiyashılar menen ızıǵıp atar edi. Kerek gezde bolsa izlep de taba almadım. Solay bolǵannan keyin, ilajsiz ayaǵımdı qolıma alıp ózlerimiz jaylasqan miymanxanaǵa qaray juwırdım. Meniń kórip qalǵanımdı bilip qalsa ózimdi de alıp qashıp ketip gúm qılıwlarınan qor­qıp ketken edim.

—Haw, mańlayım, óziń saqlay kór! Keyinen ne boldı? Policiya shıqırdıńlar ma? Ol adamlardı izlewge tústime policiya?

—Al qızıq jerin endi aytayın saǵan. Bolıp ótken waqıyanı sol jerdiń jergilikli git balasına aytsam, ol meni ulıwma hayran qaldırdı: tek kúlip jiberdi, meniń qorqıp ketkenimdi kórip. «óorıqpań bizde onday islerde guwalarǵa hesh kim tiymeydi» — dedi kúlip. Keyinen «bul usı eldiń dástúri, bizlerde usınday qızdı alıp qashıp ketiw degen dástúr bar, ol mashinadaǵılar tek ǵana kúyew balanıń joraları, hesh qanday gangsterler emes. óızda buǵan qayıl negizi» dep túsindirip atır taǵı.

—Sonda ne sizlerde turmıs qurıw ushın jigit qızdı alıp qashıp ketiwi kerek pe? — men ele hayran bolıp sorawlar jawının jawdıra berdim – sonda toyda bolmayma, sol alıp qashıp ketkeninen jasap kete bereme?

71

—Yaq toy boladı, álbette iz-izinen berip atırǵan sorawlarıma juwap beriwdi dawam etti git – Jigit búgin qızdı úyine alıp qashıp aparadı. Keyinen keshke deyin, búginniń ózinde qızdıń anası jigittiń úyine jetip baradı.

—Haw sonda qızdıń anası qaydan xabar tabadı, qızın urlap ketkeninen? Ya qońıraw etip aytama alıp qashıp ketken jigit?

—Yaq – taǵı kúliwin qoymay juwap berdi ol – álbette onday emes. Qızdıń úyine bala tárepten jası úlkenlerden xabarshı jiberiledi. Sonnan keyin xabarlı bolǵan ana qasına bir-eki nashardı ertip jigittiń úyine baradı.

—Qaysı aqmaq tayaq jeytuǵın jaǵdayǵa aralasıp baradı elshi bolıp? Yamasa qızdıń ata-anası «bul úrip-ádet eken» dep indemey «yaxshı onda, házir baramız» dep kete bereme?

—Yaq. Bul dástúr. Dástúr bolǵan soń quwǵınshı degen sóylesiw ushın áste bara beredi. Aqırı bizde «Elshige ólim joq» degen bar. Kóbinese tóbeles, urıs qaǵıs bolmaydı. Az ǵana ırımın islep, jigittiń ata-anası menen kishigirim «daw»dan keyin, eger qız jigitti unatsa, onı qaldırıp kete beredi.

Ol maǵan úrip-ádet dástúrlerdi keńnen túsindirgen bolıwına qaramay bulardıń bári maǵan ersi kórindi. Irasın aytqanda júdá qorqınıshlı boladı eken kóziń menen kórseń. Báribir jigittiń aytqan gáplerine iseniwim qıyın edi. Qáytkende de kewlimdi bir gúman jawlap alıwdı toqtatpadı. Meniń gúmanshıl kewlim gittiń «bulardıń bári úrip-ádet» degenine kánip kete qoymadı.

Sonda qalayınsha?! Hár usılay kóshede qız alıp qashıla berilse, adamlar buǵan saldamalıq penen, ápiwayı jaǵday dep qaray berse, onda qalay bolǵanı? Al eger kóz aldıńda bolıp atırǵan waqıya qız alıp qashıw degen úrip ádet emes, jınayat bolsa ne? Irasında da jınayatshılar adam alıp qashıp ketip baratırǵan bolsa ne? Qalayınsha ajratıp alamız ­baǵanaǵıday waqıyalarda? ­Bul ırasında da dástúr me yaki jınayat?

Bálkim bul bala meni jas bala qılıp aldap atırǵan joqpa eken? Bolıwı múmkin. Baǵanaǵılar usı jerlerdiń eń úlken gangsterleriniń adamları bolıwı da múmkin. Kinolarda da boladı-ǵoy.

Aqırı kinolar da biykardan-biykarǵa súwretke túsirilmeydi. Olarda ómirden alınadı. Sol gangster usı miymanxananıń da iyesi, yamasa sonıń qaramaǵındaǵı biznes bolsa, bular da onı jaqsı biledi.

Bolıp ótken waqıyadan soń ol jerde turıwım qıyın edi. Sol kúni keshte-aq zatlarımdı alıp aeroportqa qaray áste ǵana sızdırdım. Bizlerdi ertip júrgen tur-

72

firmaǵa da, basqasına da, ulıwma hesh kimge mende isenim qalmaǵan edi. Sonlıqtan ózim dım indemey «qashıp ketiwge» qarar ettim.

Kewlimde mıń gúman menen tańdı aeroportta attırdım. Óytkeni eń birinshi reys sol kúni ertesine azanda ǵana boladı eken. Tańdı amanshılıq penen attırdım da samolyotqa otırıp artıma qayttım, minekey kórip tursań sonday qáwipli jerden aman-saw qayttım.

— Eger seniń aytqanlarıń ras bolsa, gúmanlarıń tuwrı bolıp shıqsa, onda sen oylaǵanday kúshli gangster seni qaydan bolsa da tabadı-ǵoy! – dep kúlip qoydı kúyewi eń aqırında.

Jenni bolsa óz gezeginde ashıwı kelip kúyewine tonqıldap qoydı, taǵı bir jaǵınan oylanıp ta qaldı.

— Qorqpa, men gangsterdiń adamı emespen – taǵı bir márte kúlip, kúyewi chashkasın qolına alıp asxanaǵa kirip ketti.

Islambek Mambetniyazov, Nókis.

73

AYJAMAL

PROZA

—Assalawma áleykum, jenge, mınalardı aǵam berip jiberip edi, ózi búgin kele almaslıǵın da eskertti, — Polat qolındaǵı qara pakettegi azıq awqatlardı berip atırıp Ayjamalǵa suqlanıp urı kózleri menen qaradı.

—Aǵań qay kúni mennen xabar alıp atır deyseń? Ayjamal kún-ara xabar alıp turatuǵın Polattıń bul kelisine, onıń «kele almaydı»sına qulaǵı úyrenip ketkenlikten aǵasınıń jónin de, sebebin de sorap otırmaytuǵın boldı. Nemqurayılıq penen zatlardı alıp, basqa bir sóz aytpastan qapını jawıp ildirgishlerin ildirdi.

Polat qapı jawıla baslaǵannan barmaq sıyǵanday sańlaq qalǵansha Ayjamaldıń tómen qaraǵan ay júzine telbelershe telmirip qala berdi. Tolıq qapınıń sıńǵır-sıńǵır etken ildirgishleriniń sesti onıń tekshelerden tómen qaray túsiwin uqtırǵanday kórindi. Polat kóp qabatlı jaylardıń neshinshi qabatınan túskenin, sırtqı qapıǵa qalay kelip qalǵanın bilmey qaladı. Al kóterile bergende Ayjamaldıń esiginiń jetkermeytuǵının qáyterseń. Onıń búgingi Ayjamalǵa toyıp baqqanı endigi xabar alǵanǵa shekem qálbine málhám bolatuǵınlıǵına kewili toq.

— Eh, Ayjamal, meniń qálbim baǵına qashan kirip úlgere qoydıń, perishtem! – Polat sózleriniń basın dawıslap aytıwǵa qorıqsa da «perishte»sin dawıslap ayttı.

Polat óziniń diydilegen mánziline jetkenshe qıyal baǵınıń shámeninde súyiklisi menen bolǵanınan joldıń qansha qısqarıp qalǵanın uqqanday boldı. Aǵası kútip otırǵan úsh qabatlı imarattıń birinshi qabatındaǵı uzın dálizdiń tórindegi esiktiń aldına kelgende tóbesinde aylanǵan oylardı pútkil serpip tazalawǵa urındı. Qapını qaǵıp ishke kirdi.

—Niyazbek aǵa, bergen zatlarıńızdı aparıp keldim, — Polat jáne xızmet buyırsa onı da islep taslaw ıshtıyaqı bar ekenin bildirip turdı.

—Jaqsı qılıpsań Polat, kel otır, — Niyazbek qatara turǵan birneshe jumsaq otırǵıshlardan óziniń gúrsisi qasındaǵısına mirát etti.

Polat aǵasınıń janına sharlaǵanınan bir názik másele ústinde sóz bolajaǵın ishley uqtı. Mirát etilgen orınǵa jay háreket penen otırdı. Niyazbek stolına kese otırısınan sál qıyalap, oń qolınıń shıǵanaǵın stol ústinen almay, súyenip otırıp Polattıń ústi basına bir sınshıl názer menen baqtı.

— Ayjamaldıń awhalı qalay eken?

74

—Sál solǵınlaw kórdim, aǵa, mazası joqlaw, — Polat sháddeslenip juwap berse de, Ayjamaldıń mazası joqlıǵın páseńlew hawaz benen jetkerdi.

—Bilemen, neden keypiyatı buzılıp júrgenin.

Niyazbek biraz irkilip, «aytsam ba eken, aytpasam ba eken» degen pishinde sál oylanıp irkildi. Soń bir qararǵa kelgen bolsa kerek, sóz basladı, — Ayjamaldıń tariyxın bileseń be sen?

Polat óziniń ǵaybana súyiklisi haqqındaǵı tariyxtı tań atqansha esitip shıǵıwǵa tayar ekenin ayta almasa da, aǵasınıń házir aytajaq áńgimesine qunarlanıp qulaq túrdi.

— Ayjamaldı mektep jasınan tanıyman. Shımbaylı ata-anasınıń jalǵız perishtesi. Ákesi Jumamurat meniń usı dárejeme jetiwime úlken úlesi bar bir azamat aqsaqal edi. Ondaǵı jeńgem de mıń sózdiń túyinin bir sóz benen sheshetuǵın dilwar edi. Meni kúyew qılaman dep jaslıǵımnan aytıp qısındırar edi. Ol gezleri qarındasımday bolıp qalǵan Ayjamalǵa úylensem bul perishtedey insanlarǵa qıyanet etken bolmayman ba?! Yaq, olardıń bul niyetin ámelge asıra almas edim. óolım barmas edi. Ayjamal basqaǵa turmısqa shıqtı. … Aqmaq!

Qalǵanı mine ózińe málim, Polatjan. Bir balasın mektepke, ekinshisin baqshaǵa jaylastırdıq. Bul háreketimdi yaǵnıy Ayjamallardı úyli-jaylı etkenimdi tek sen ǵana bileseń.

Bulardı saǵan aytıp atırǵanımnıń mánisi, men Nókiste kóp bola bermeymen, men joq gezleri Ayjamaldan óziń de xabar alıp tursań deymen. álbette, úy bolǵannan keyin er adamlıq sharalarǵa hayal adam nasharlıq etedi. Sen de qol kómegińdi ayamasań deymen. Jetimniń basın sıypaǵan ullı sawap. Seni jaqsı bilgenimnen, saǵan isengenimnen bul wazıypanı tapsırıp atırman.

Aǵası Niyazbektiń hár aytılǵan sózi óz mánisi menen salmaqlı júk artqanı menen Polat Ayjamalǵa bolǵan pák seziminiń ele de tereńlesiwine ishley quwanıshqa bólenip atır edi. Niyazbektiń sózlerin bóliwdi qálemes, soraw beriwge Niyazbektiń ózi de orın qaldırmas edi.

—Bilemen, Polat, seniń de óz xojalıǵıń, óz shańaraǵıń, óz zayıbıń bar. Degen menen hesh seniń moynıńa salmaq túsirmeymen. Ayjamalǵa, onıń tiri jetim balalarına beriletuǵın járdemim ózimnen shıǵatuǵın qalıs qarjılarım boladı.

—Niyazbek aǵa, Ayjamaldan qolımnan kelgen járdemimdi ayamayman, — Polat aǵasınıń usınday keń peyiline, ashıq qollılıǵına ishley razı boldı. Óytkeni, Polattı da qarańǵı túnlerden, jarıq kúnge alıp shıqqan Niyazbek aǵasınıń ózi. — Aǵa, siziń

75

usınday keń, sahıy kewlińizge, allataala ele de nurın jawdıra bersin. Dáwletińiz tasa bergey, — dep Polat Niyazbektiń ózine aytqısı keledi, biraq onıń jaramsaqlanıp, jıltır sóz sóylegenlerdi jaman kóretuǵınlıǵın jaqsı biledi.

— Polat onday bolsa seniń telefon nomerińdi Ayjamalǵa berip qoyaman qálegen waqıt járdem kerek bolıp qalsa xızmetińdi ayamaǵaysań, — Niyazbek sózlerin juwmaqlawǵa qaraǵanday ornına kelip otırdı. – Demek kelistik, Polatjan, boladı jumıslarıńa tabıslar bolsın. Óz xanańa bara ber, — Kóp sóylemeytuǵın Niyazbek házir kóp sóylegenin ózi ańladı. Gápti juwmaqlap óziniń isine qumbıllana kiristi. Polat ta ózine júkletilgen isten ózgeshe quwanıshqa bólenip óz xanasına qaray jol aldı.

Sol kúngi sáwbetten keyin mine sarras bir ayǵa shamalas waqıt ishinde Ayjamal Polattı bir márte de járdem sorap úyine shaqırmadı. – Álbette, meni ne qılsın ol, — dep oyladı Polat mashinasın sıpırıp júrip, — Niyazbek aǵam onı qarındasınday kóretuǵınlıǵın Ayjamaldıń ózi bilse eken-aw, jaslıǵımda súydim dep házir súykeliwdiń keregi joq ekenligin ańlasa jaqsı bolar edi.

Polat mashinasın tazalap bolıwın kútip turǵanday, ol sıpırıp bolıwı máttál, Niyazbek kelip mashinaǵa otırdı. Polat dárhál mashinasın ot aldırıp baǵdar qayaqqa ekenligin soradı.

— Ayjamaldı kórip qaytayıq…

Polat ózinde payda bolǵan quwanıshtı sezdirgisi kelmegeni menen, onıń mashina aydawdaǵı epshilliginiń artqanlıǵında kóriner edi.

—Polat, Ayjamal saǵan qońıraw etti me?

—Yaq, aǵa, — Polat artqı kóriner aynadan aǵasına qarap basın shayqadı.

Niyazbek jıldam kirip ketse de joqarıǵa kóterilmey Polattı kútip turǵan edi, Polat jetip kelip ekewi teńnen shıǵa berdi. Niyazbektiń salmaqlılıǵı sonshelli, tórtinshi qabat­qa – Ayjamaldıń esigi aldına jetkenshe bir awız sóz aytıp, ne islew kerek ekenligin úyretpedi. Bul atqosshısına bolǵan isenimi yamasa ózin tuta biliw qábiletiniń Polatta bar ekenligin uǵınǵanı bolsa kerek.

Niyazbek Ayjamaldıń temir qapısınıń bir shetinde turǵan qońıraw túymesin basıp ishtegilerge adam kelgenligi haqqında xabar berdi. Bul háreket sál irkilisten soń taǵı qaytalandı. Ishten xabarlasatuǵın adam bolmaǵanlıqtan, Niyazbek ózindegi awısıq gilt penen qapını ashtı.

76

— Úyde Ayjamal joq qusaydı, kelgeninshe kútip turamız, Polat ishke kir, — Niyazbek aldı burın úyge kirdi izinen Polat ta kirdi. Keń etip salınǵan jaylardıń kire berisindegi awqatlanıw ushın qoyılǵan stol hám bir neshe otırǵıshlar bar edi. Niyazbek stol ústindegi awqatı tawsılıp úlgermegen tabaq, kesege quyılǵan chay, temeki kúlsalǵıshındaǵı tútep turǵan filtr­di kórdi.

Qońsı xananıń ashıq turǵan qapısınan Ayjamaldıń ıńırsıǵan sesti esitildi. Niyazbek Polatqa qáweterli názeri menen qarap qoydı da, dawıs shıqqan tárepke qaray asıqtı. Niyazbek jataqxanaǵa basın tıǵıp dárhál keyin shegindi.

— Polat,… bar analardıń ústine suw serpip hushına keltir, — Niyazbek stol átirapındaǵı otırǵıshtıń birine barıp oyshań otırdı.

Ayjamal jataǵında jalańash, juqa appaq kórpe yarım denesin jawǵan halında jatır edi. Ózin tik hám maqtanısh penen gárdiyip uslap turǵan qos anarları qansha sulıw bolıp kórinse de, Polatta ol jiyerkenish sezimlerin payda etip jiberdi. óasında tamaǵına súyek tıǵılǵanday qırıldap uyqılap atırǵan qır murınlı, qoyıw qaslı, uzın kirpik kózli jigitti kórgen Polat sol jatısında buwıp óltirgisi keldi. Bunday qaltıs iste aǵasınan biybuyrıq is qılmaytuǵın onıń qolınan oyındaǵı kelmedi. Tek ǵana perishtesiniń, perishte atına iplas isler menen daq túsirip jatırǵanına Polat ishley órtener, ishinen qan jılar edi.

Aǵasınıń aytqanınday sarqımdaǵı suwdan urtlap, jatırǵanlardıń ústine púrkedi. Suw muzdayıraq bolsa kerek qızıǵan jıllı denelerdi serpindirip oyattı. Ayjamal shorshıp oyanıp, turıp ketiwge jalańashlıǵı jol qoymay qalǵan bolsa, qasındaǵı jigit kórpeden dárhál shıǵıp, kiyimlerin shala-pula kiyine basladı. Polat boyı ózinen ádewir uzınıraq bolǵan bul jigitti boyına qarap otırmay, jatqarıp sabaǵısı kelip turdı da, basın shay­qap xanadan shıǵıwdı buyırdı. Jigittiń bul úydiń haqıyqıy iyesinen xabarı bolsa kerek, sasqan úyrektey aldı menen ya artı menen súńgiwdi bilmey, tıshqan tesigi mıń teńge bolıp albıraqlap qońsı xanaǵa shıqtı.

—Beri kel, — degen Niyazbektiń hóktem dawısı sasqan úyrektiń bótekesin jarıp jibergendey esitildi. Jigit sırt kiyimlerin qolına uslap, dirildewi menen Niyazbekke jaqınladı.

—Búgin saǵan hesh nárse qılmayman, ekinshi márte usı jerde kórinseń keshirmeymen, túsindiń be?! Bar joǵal, xaramı! — Niyazbektiń hár bir sózine qáhár menen nápiret qosılıp aytılǵanınan jigittiń júriwge dimarı jetpey qapıdan urıla-dúgile zorǵa shıǵıp ketti.

77

—Aǵa ne qılayın izinen barayın ba? — Polat qızǵanısh sezimi menen kúshinde qaynaǵan kekti sol jigitke sıylap kelmekshi edi, Niyazbek bunı túsinip irikti.

—Polat qazan usınıń menen jabılıwlı qalsın. Istiń dańǵarası ekewimizge de kerek emes. Endi bul jerge qaytıp kelmese kerek.

Polat ta isti nasırǵa shaptıra beriwdiń paydasız ekenin uǵınıp, Niyazbektiń berjaqlawındaǵı otırǵıshta otırıp Ayjamaldıń shıǵıwın kútti.

Ayjamal kóp kúttirmedi. Ústine jamılǵan xalatı onıń jup kesesiniń ústindegi jigildigin shoshaytıp anıq kórsetip tur, ol tolıq kiyinip otırmaǵan. Másligi ele tolıq tarqap úlgermegen Ayjamal otırǵıshlardıń birine kelip asıqpay jayǵastı. Eki qolı menen jayılǵan shashların artına qarap jayǵastırǵan boladı, tártipsiz shashlar degenine turmadı.

Niyazbek penen Polat waqıyanıń tolıq gúwası bolǵannan keyin soraw berip, Ayjamaldı tergestirgisi, onı uyaltıp qıynaǵısı kelmedi. Biraz únsizlik shókkennen keyin Ayjamal ózi sóyledi.

—Qurban meni dalaǵa aydaǵanda ǵamxorlık etken jigit usı boladı, — Ayjamal Niyazbeklerdi qıynap atırǵan soraw usılar shıǵar dep juwabın ózi berip basladı. — Qurbannıń tanısı.

—Araq ishtińiz be, neden más boldıńız, spirt iyisi sezilmeydi, shishalar joq, — Niyazbek hayran boldı.

—Yaq ishpedik… Ayjamal juwap beriwdi maqul tappay, úndemedi.

Niyazbek oyına kelgen juwaptan qorıqsa da, tekserip anıqlawǵa urındı. Ornınan turıp Ayjamaldıń janına kelip, bir qolı menen alaqanın uslap, ekinshi qolı menen xalatınıń jeńin shıǵanaǵınan ótkenshe túrip jiberdi. Soń ekinshi.

—Iyne tesikleri birew, demek jaqında baslaǵansań, solayma?

—Niyazbek, aytsam tariyxı uzın, bul illetke óurban meni giriptar etti. Eki balanı tuwıp bolǵannan keyin, tamırıma iyne salıp, múmkin, meni ózine baylamaqshı bolǵan shıǵar. Aylanıp keledi degen bolıwı kerek. Men aylanıp barmadım, meni jańaǵı jigit támiyin etti.

—Ayjamal endi turmısıńdı jańadan tiklewiń kerek. Jańaǵı halıńda balalar kórse ana degen qanday atıń qaladı, — Niyazbek ishley qıynalsa da sırtı sır bay bermedi.

—Óziń ushın emes balalardıń keleshegi ushın jasawǵa májbúrseń, ózińdi qurban etip hámmesinen qutılaman dep oylama! Oǵan haqqıń joq!

78

— Polat, — dedi hóktem dawısın ele de bálentirek qılıp sóylep, — Úyińe xabar ber saparda bolaman dep eskert. Búginnen usı úyde Ayjamaldı qarawıllaysań. Dalaǵa bir adım attırmaysań, sırtınan ilip kirip, ilip shıǵasań, kerek bolsa ayaq-qolın baylap qoy! Qashan giyabentlik náshesinen qutıladı sonda bosaysań. Eki balası Ayjamaldıń ózi seniń moynıńa, basıń menen juwap bereseń, Polat! Basqa mashqalalar bolsa maǵan xabar ber! — Niyazbek Polattan mashinasınıń giltin alıp, ornına úydiń giltin uslattı. Ayjamalǵa qayrılıp ta qaramay, úyden tezirek shıǵıp ketiwge asıqtı.

Polat búgin diydarına jetiwge ıntıq bolǵan periyzatınıń qasında baxıttan más bolıp emes, kerisinshe zorlap baylanıp qalıp atırǵanınan qattı ǵázebi qaynadı. Pák muhabbatındaǵı shámenlerdi birge gezgen ǵaybana Ayjamalı búgin qasında bolsa da, Polat baxıttan quwanıshqa bólenbedi. Xanada ańqıǵan qolansa iyis, miyin aylandırıp, kewlin aynıttı. Ózi shámenzar dep bilgen Ayjamaldıń úyi búgin dozaq kibi Polattı janınan bezdirdi. Xanaǵa taza hawa kirsin dep aynalardı ashıwǵa barǵanda, sol appaq aynalardan aǵasınıń mashinada ketip baratırǵanın kórdi. Bir awız «meni bul jerde taslap ketpe», dep ayta almaǵan Polat sol aynalardan aǵasın únsiz gúzetip qaldı.

Ǵayrat Allamuratov Nókis.

79

JETI QÍRLÍ KEKSE…

Gewgim ara jumıstan sharshap kelgenim sol, áskerlikte bir sapta xızmet etken Dáwlet penen Allayar joram, bosaǵadan kirip keldi. Kún ıssı bolǵanlıqtan olardı úydiń qaptalındaǵı sıpaǵa mirát ettim. Shay-pay iship, ótken-ketkenlerdi aytıp, uzaq gúrrińlestik. Sonıń arasında, Marat degen bala juwırıp kelip:

— Boranbay aǵa, soqta oyınǵa mına izeykeshtiń arǵı tárepindegi Tólegen atanı shaqırsańız boladı-ǵo! Ol hár kúni keshte kempiri menen súyir shıbınǵa talanıp otırıp, qawın atızdıń qaq ortasında, domalaq stoldı tósep, kempiri menen soqta oynaydı, — dedi.

Onıń «atanı» degen gápin esitken Dáwlet maǵan qarap:

—Qawınshı ǵarrınıń jası neshede? — dedi.

—Jetpisti qaralaǵan, úlken aqsaqal! — dedim.

—Onda, kekse aqsaqal soqta oynamaq túwe, óziniń de atında umıtıp qalǵan shıǵar, — dedi.

—Adamdı kórmey turıp, sırtınan onday baha beriwge bolmaydı! Biziń Tólegen aǵa ele tándar, tetik. Anaw-mınaw bir-eki jigitke básh bermeydi, — dedim Dáwletke.

—Onda shaqır! Tólegen aǵań menen bir-eki qol oynayıq, — dedi Dáwlet. Tólegen aǵanıń soq­ta oynaytuǵınına men de azmaz ekilenip, qawın atızǵa jol aldım.

Tóte jol menen shártekke jaqın barsam, Tólegen aǵa menen jeńgey ortaǵa samarı tabaqtı qoyıp, ǵarbız-qawınnıń pállesin tuwrap otır eken. Olardıń bul isi uzaqtan, jańaǵı Marattıń aytqanınday, soqta oynap otırǵan adamlarǵa uqsap ketedi eken.

Tólegen aǵa meni alıs­tan-aq tanıp, atımdı aytıp shaqırdı. Barıp sálemlesip, haljaǵday sorasqannan soń:

80