Gúrrińler, shıǵarmalar

«Qáleseńiz elektron variantta telefonnan, qáleseńiz kitapxanadan alıp oqıń!» dep shıǵıp ketti. Meniń bolsa ań-tańım shıǵıp tur. Qolımda internet yaki basqa studentlerden ótkerip alatuǵın telefon joq. Ózimde negedur telefonǵa degen «allergiya»nı seze basladım. Qollarım, barmaqlarım awıradı. Qasımdaǵı qızdıń telefonın qolıma zorǵa aldım. Óz telefonıma qońıraw etsem «Óshirilgen» degen sózdi esittim. Negedur telefon ekranın basıwǵa barmaqlarım jol qoymas edi. Qasımdaǵı gruppalas dostımnıń telefonın uslap edim. Bes minut bolmay-aq qaytarıp berdim. Basım awırıp, tula boyım qızıp, qulap qala jazladım. Ózimde hesh kashan bunday awhaldı kórmegen edim.

Solay etip kitapxanaǵa jol aldım. Qánekey tabılsa. Basqa kitaplar bar, baxıtqa qarsı «Balalıǵım» joq edi. Búgin ne boldı maǵan, shep jaǵımnan turdım ba deymen ózimshe táǵdirge nariyza bolıp. Aqırı, respublikalıq kitapxanadan taptım. Shınında da, bir-eki kún ishinde anıq otırıp oqısań bolatuǵın, kólemi kishkene kitap eken. Úyge bara sala shay-awqatımdı iship bolıp, bólmeme kirdim. Telefonımdı jáne izlewge tústim.

Anamnan sorasam, bilmegen, kórmegen. Hayranman, jer juttıma, ya kókke ushtıma. Otırsam da tursam da, iship-jewimde de taqatım bolmadı. Bar bolsa tabılar dedim de kitaptı oqıwǵa kiristim. Sol dárejede qunt penen oqıǵan qusayman, qulaǵım pitip qalǵanday, hátteki anamnıń shaqırǵanın da esitpeppen. Kitaptı oqıp bolǵannan soń sol dáwir balalarınıń balalıǵı menen búgingi balalıqtı salıstırıp, Allaǵa mıń shúkirlik ettim. Oylanıp qaldım, eger házir qasımda telefon bolǵanda kitap bir jaqta qalar edi. Sonsha ruwxıy ǵáziyneden óz-ózime degen shúkirshilikten bos qalar edim. Dúnya qarasım, fantaziyam óskendey boldı.

Óytkeni kóp waqıttan berli qolıma kitap alıp oqımaǵan edim. Telefondı túsirmey, shay ishsem de, televizor kórsem de, sabaqta otırsam da, kóshede júrsem de, jumıs islesem de udayı qolımda uslap, onı kerek emes waqıtta da paydalanıp otırar edim. Tap telefonsız ómir men ushın zimistan sıyaqlı edi. Házir tek men emes adamlardıń derlik kópshiligi sonday. Hesh zúrúrlik bolmasa da telefonǵa qolı barıp qala beretuǵınlar az emes. Al, internet bolsa óziniń túrli aǵımına qaray tartıp, adamdı erksiz ózine baylap taslaydı. Solay etip, ertesine berilgen tapsırmanı zuwıldatıp aytıp berdim. Hámme tań qaldı. Basqalar tek kitaptaǵı 1-2 gúrrińdi ǵana oqıǵan yamasa telefonnan durıslap oqıy almaǵanın aytıp sıltawladı. Sonda ustazımız: «Elektron-virtual kitapxanalardıń da paydası bar, ol búgingi kún talabı hám zárúriyatı.

Degen menen bul degen sóz jazba ádebiyattan, kitaptan júz burıw degeni emes ǵoy. Eger sizler telefon arqalı oqıǵan bolsańız telegramm yamasa basqa saytlardan kelgen sms xabarlarǵa alaǵada bolıp, dárriw kitaptı jawıp xabardı oqıp kóriwge

281

asıǵasız. Soń basqa saytlarǵa kirip ketip, kitap bir shette qalıp qoyadı. Al, janlı kitaptan oqısańız onda sizdi toqtatatuǵın, kesent beretuǵın nárseler, basqa programmalar bolmaydı» dep muǵallim telefon menen kitaptıń parqın attan anıq túsindirdi.

Al, meniń bolsa kitaptan oqıǵanımdı ayqın sezip joqarı baha qoydı. Burın hesh bunday jeńil bolǵan joq edim. Júdá quwandım. Bir kitap oqıyman dep bir dúnya alǵıs, ózime ruwxıy azıq, bas miyime tınıshlıq aldım. Úyge kelsem anam telefondı uslap otır eken. Sonda anam: «Balam telefonıńdı jasırıp, óshirip qoyǵan edim. Basıń bir maydan dem alsın dedim. Keshe sezdim, kitap oqıp otır ekenseń. Telefon insannan sergeklikti alıp, ornına biypárwalıq, nemquraydılıq degen qásiyetlerdi kirgizedi. Insan aqılıy sanası menen buǵan jol qoymaw kerek, balam.

Hár nárseniń óz waqtı, sáti, ornı bar. Sol ushın da telefonnan ornı menen, muǵdarı menen paydalanıwdı úyren. Hámmesi ózińe baylanıslı» dedi. Anam menen ustazımnıń gáplerinen soń oylanıp qaldım. Olardıń gáplerinde jan bar. Siz ne deysiz áziyz oqıwshım?!

A. Jaqsımuratova.

282

PUSHAYMAN

Alp SULTAN,

Qaraqalpaqstan xalıq jazıwshısı

(Novella)

(Dawamı).

—Siz ne qılıp qoydıńız?! Uyatın aytsash… Ketiń endi bul jerden! óılǵan isimizge ókinip, sizdi de, ózimdi de julıp taslaǵım kelip tur!

—Yaqshı… Olay etpe!.. Házir ketemen…

Murtlash jigit heshteńe bolmaǵanday, bólmeden sırtqa shıǵıp ketti. Nashar endi ózin qoyarǵa jer tappadı. Qos qollap mańlayına urdı… Óz denesin ózi dúmpishledi…

…Tań attı. Bunıń «qılmısın» hámme kórip qoyǵan sıyaqlı, nashar endi kópshilikke kóriniwden uyaldı. Asxanaǵa azanǵı halqasqa da, túski awqatqa da, barmadı. Ornı ótelmes ókinish penen tósekte tawlanıp jata berdi…

Qápelimde esik taqıldadı. Ashsa, oficiantkaǵa arbashasın aydatıp, murtlash jigit bunıń bólmesine kelip tur!

— «Mazası bolmay qalǵan biytap» usı qız. Siz arbashańızdı taslap kete beriń. Keyin kelip alıp ketersiz! — dedi murtlash jigit.

Asxana xızmetkeri bólmeden sırtqa shıǵıp ketti. Jigit esikke barıp, qapını ishten ilip qaldı.

— Ash bolǵan shıǵarsız?! Qáne, awqatlanıp alıń! Men sizdi azanlı berli awızda kútemen. Awqatqa kelmedińiz. Sonnan keyin asxanaǵa barıp, bunı ózim shólkemlestirdim, — dedi murtlash jigit.

Nashar ashıwlanıp, awqat jewden waz kesheyin dep edi, biraq qulqın qurǵır tamaq talap ete berdi. Aqır sońında ol awqat jewge meyillesti.

—Túslikke bunshama awqat bermeytuǵın edi ǵoy?! Bunıń barlıǵın qayaqtan tawıp júrsiz?! Mına konyak penen miyweler qayaqtan kelip qaldı?! Ananas, kivi, banan, apelsin, mandarin… barlıǵın ákelipsiz… Bul neniń húrmetine?!

—Tanısqanımız ushın… Bul belgilewge turarlıq waqıya emes pe?

283

—Qáydem… Bunıń ne keregi bar edi? Men erteń jónep ketemen…

—Qayaqqa?!

—Baku arqalı Nókiske.

—Men de, Bakuge barıwım kerek.

—Siz ne, Azerbayjansız ba?

—Yaq… Túrkpen… Stanbuldan…

—Men siziń milletińizdi soramappan.

—Bilmegeniń jaqsı emes pe?

—Sonda da…

—Qaraqalpaqpan. Esitiwińiz bar ma?

—Awa… Qaraqalpaqstan menen Qazaqstanǵa tiyisli shólistan ortasındaǵı Aral teńizi… Sırdárya menen Ámiwdáryadan suw túspey, ol jıldan jılǵa qurıp baratır deydi… Solay ma?

—Solay…

—Qáne, awqattan al! Men mına konyaktan ekewimizge eliw grammnan quyayın…

—Kerek emes! Onısız da basım awırıp, meń-zeń bolıp tur!

—Qoy, óydeme… Kóp ishpeymiz… Tek te ırımın etemiz! Men saǵan házir Turciyadaǵı mákan jayımnıń mánzilin beremen. Biziń shıǵısımız-Ankaradan. Isbilermenlik penen shuǵıllanıp, Stambulǵa kóship kelgenbiz. Házir men sizge vizitkamdı beremen. Turciyaǵa qıdırıp barasız…

—Yaq barmayman. Ózbekstannan uzaqqa shıqpaǵanman. Jumısımızǵa sanatoriyge jollama berip, Sochige tosattan kelip qaldım.

—Bul-táǵdir! Jaman boldı ma?! Siziń menen tanıs bolıp qaldıq. Isbilermenlik jumıslarım jóninde Sochige eki kúnge kelip edim. Qara teńiz boyındaǵı bul qala maǵan júdá unadı. Bul jerde sizdi ushıratıp, bir hápte irkilip qaldım. Erteń men de, Bakuge ushıwım kerek. Sol jerde jumıslarım bar.

—Biletińiz qaysı reyske?

—Endi alaman. Bilet tabılatuǵın shıǵar…

284

Ol konyak quyılǵan ryumkanı usladı da, tilek aytıwǵa kiristi:

— Siziń menen tanısqanıma oǵada quwanıshlıman. Qaraqalpaqtıń qızları bunday gózzal, shıraylı, miyzamkesh, adamgershilikli, ádep-ikramlı boladı, dep oylamaǵan edim. Armen Vamberi degen sayaxatshınıń: «Orta Aziyanıń asa ketken sulıwlarıbul qaraqalpaq qızları» degen gápine endi isendim. Bul ­tilekti sulıwlardıń-sulıwı, gózzallardıń-gózzalı siziń ushın ishemiz!

Xoshámet sóz degen adamǵa mayday jaǵadı-aw! «Ishpeymen» dep otırǵan qız konyak ryumkanı ernine aparǵanın bilmey de qaldı.

—Áne bul basqa gáp! — dedi murtlash jigit hám tuwralǵan mazalı miywelerdi oǵan usına basladı.

—Al endi, Aral boyınıń arıwı-siz tilek aytasız! — dedi murtlash.

—Men siz sıyaqlı tilek aytıp bilmeymen! — dedi qız.

—Bilgenińizshe ayta beriń, sulıw sóz shárt emes. Óytkeni siz ózińiz sulıwsız! — dep onı taǵı aspanǵa shıǵarıp maqtap qoydı jigit.

—Hárbir adamnıń alǵa qoyǵan maqset-niyetleri boladı-ǵoy! ármanlarımız, keleshek baxtımız ushın isheyik! — dep tilek ayttı qız.

—O-ho! Dál, qısqa hám mazmunlı! — dep taǵı onıń ápten xoshámetin berdi murtlash jigit.

Konyak quyılǵan ryumkalar bosatıldı. Endi hárqıylı mazalı miywelerden dám tatıp, olar ananı-mınanı sóylesip otırdı.

—Men ózi alkagolge joqpan-aw! Qarań, qápelimde denem qızıp, basım awırıp ketti! — dedi nashar.

—Qoy… Toqta, basıńdı qısıp jibereyin, awırǵanı qoyıp ketedi! — dep murtlash jigit eki qolın birden qızdıń basına apardı. — Basıń ıp-ıssı… Awzıń kewip ketipti!.. Jigit ernin qızdıń láblerine bastı… Házir ózim massaj qılaman… Deneń nege ısıdı eken?! Qáne, uslap kóreyin…

Murtlash jigit «uslap kóreyin» degen sebep penen endi onıń xalatın túrip, qızdı pútkilley sheshindirip atır edi… Bir kúnniń ishinde onıń qılıqlarına kónligip qalǵan ba, nashar qarsılıq kórsetiwdi hasla bilmeydi… Onıń is-háreketlerine únsiz kónligip baratır… Aq tósek ústindegi keshegi is taǵı qaytalandı…

Bir jaǵınan konyaktıń kúshi, ekinshi jaǵınan alǵan lázzetine málhám bolǵan nashar endi murtlash jigittiń qushaǵında uyqılap ketti…

285

Bólmege kirip kelgen oficiantkanıń dawısınan oyandı ol.

—Awqatlanıp bolǵan bolsańız, arbashanı alıp kete bereyin, — dedi asxana xızmetkeri bunıń jatısına hayranlar qalıp.

—Alıp kete beriń! — dedi ol.

Tósekten boyın tiklegen nashar túrgele almay, ań-tań bolıp biraz otırdı. Bolıp ótken waqıya túske megzes edi.

— «Murtlash jigit qayaqta? Vizitkamdı beremen degenge atı-zatın da soramappanaw!» — dep sıbırlandı ol.

Ján jaǵına qaradı. Murtlash jigit zım-ziya bolǵan. Tryumo aldında tildey qaǵaz jatır. Ol bunı biyopa halǵa túsirgen turk jigittiń vizitkası eken. Onda onıń Stambul menen Ankaradaǵı mánzili jazılǵan. Atı Mexmet ekenin sonda bildi…

Bul azanda aeroportqa shıǵıwı kerek. Zatların salıstırıp, erteńge taksige buyırtpa berip, sanatoriy menen xoshlasıwı lazım.

Jigirma tórt kún qalay ótti?! Barlıǵı jaqsı edi, tek te sońǵı qalǵan eki kún ishinde bunı «biyopaǵa» aylandırǵan murtlash túrk jigiti táǵdirinde payda bolmaǵanında…

… Azanda súyretilip taksige mindi. Sanatoriy aldında murtlash jigitti ushırata almadı. Dizimnen ótip samolyotqa otırdı. Bakuǵa baraman degen túrk jigiti ol jerde kórinbedi. Nókiske jetip kelgeninde ol samolyottan túskisi kelmedi. Óytkeni aeroportta bunı sanatoriyǵa uzatıp salǵan jigiti kútip turǵanın biler edi. Bári-bir nailáj traptan jerge tústi.

Zatların qolınan alıp, jigiti qayta-qayta erninen súyip atır… «Bul lábler keshe súyilgen» dep oǵan ayta almadı…

Úyine jetkenshe asıqtı. Bazarlıqtı sońǵı kúnge qaldırıp, hesh nárse almaǵanı yadına tústi. Qızınıń jaman jaǵdayǵa túsip kiyatırǵanın tek anası paqır túsingen sıyaqlı. Onıń keliw múnásibetine bazardan ákelip, dasturxanǵa jayǵan nárselerin «kurorttan kelgen zatlar», dep qońsı-qobaǵa tarqattı.

Erteńine jigiti menen ushırasıwı kerek edi. Hár qıylı sıltaw tawıp, qız ushırasıwǵa barǵısı kelmey atır. Lekin bunı saǵınıp qalǵan jigit oǵan shıdar emes. Aqır sońında ol nailáj ushırasıwǵa ketti.

Jigit dasturxandı jasap tastaptı. Onda «qoyannıń súti»nen basqasınıń bári bar. Qızdıń aman-saw kelgenine quwanıp, soramastan araqtıń awzın ashıp tastadı. Endi

286

tilek aytıp, dáslep ózi iship, keyin qızǵa «ish», dep atır. Ol jigittiń kewlin qıymay, araqtan bir urtladı. Endi jigit onı súyiw ushın beyimlesti.

—Meni súymey-aq qoy! — dedi sonda qız.

—E nege?! — dep shorshındı jigit.

—Bul erinler endi mákiriw! — dep qız júzin tómen aldı.

—Bul ne degeniń? Men seni qattı saǵınıp qaldım, janım.

—Olay etpe! Men endi saǵan ılayıq emespen! — dedi qız.

—Ne dep tursań sen?

—Ashıǵın aytayın… Kórgen túsleriń haqıyqat edi!.. Men saǵan biyopalıq qıldım…

—Qalayınsha?

—Ózim de bilmeymen… Sonday bir awhalǵa tústim… Ishqı maǵan kúsh bermedi… Sezimniń qulı bolıp qaldım… Men ózimdi keshire almayman… Ótinishim… Sen de, meni keshirme… Saǵan qızlar kóp… Teńińdi tawıp alarsań!.. Men endi kete bereyin… Xosh…

—Toqta! Sen «toy bermey turıp, hámledar bolıp qalmayın», dep qorǵanıp júrip ediń-ǵo, solay ma?!

—Awa… Biraq báribir men endi biyopaman-dá! Sonıń ushın bir-birimizdi umıtqanımız abzal!

—Yaq!.. Men sensiz jasay almayman… Saǵan bawır basıp qalǵanman… Sonlıqtan qáteligińdi de keshiremen… Aq kókirekligińdi tán alaman… Mákkar bolǵanıńda, sırıńdı ashıp, sen bul sózlerdi maǵan aytpaǵan, men bilmegen bolar edim…

Jigit dáslepten zayıbınday bolıp qalǵan nashardı duw-sıyına qaramay aq tósekke qaray alıp ketti… Sóytip, mawqın basıp tınıshlandı… Ol aljassa da, oǵan onnan basqa nashar kerek emes edi…

… Aradan aylar ótti. Jigit mártlik etip, qızdıń «gúná»sın betine baspadı. Qaytama ayttırıp, basına aq fata kiygizip, kelinshek qılıp, onı úyine ákeldi. Ótmishti umıtıp, olar tatıw shańaraq bolıp jasay basladı…

287

… Nashar endi hámledar edi. Hayallar doktorına kóringen onı shıpaker negedur emlewxanaǵa jatqızıp qoydı. Izli-izinen neshshe túrli analiz alıp atır. Lekin nátiyjesin buǵan aytpaydı. Kúyewin de, kórikten ótkerdi…

«Aydı etek penen jawıp bolmas» eken! Aqır sońında olarǵa haqıyqatlıqtı aytıwǵa tuwrı keldi. Shıpaker onı kúyewi menen birge aldına otırǵızıp qoyıp, sóz basladı:

— Sizler meni durıs túsiniń. Gáplerime qapa bolıp júrmeń. óaydan ekenin bilmedim, sizler ekewińiz de sawalıp ketiwi qıyın, keselge shatılǵansız. Biz bunı járiya qılıp heshkimge aytpaymız. Barlıǵı bizde sır saqlanadı. Lekin shańaraqta urıs qaǵısqa jol qoyıp júrmeń. Jaqın arada náreste tuwıladı. Ol sizlerdiń muhabbatıńızdıń miywası. Onıń den sawlıǵına da heshkim kepillik bere almaydı! Biraq sizler keleshekten úmit etip jasań! Pútkil dúnya medicinası bul keselliktiń emin izlep, at salısıp atır. Bálkim, dawası tawılıp qalar. Basqa ne aytayın, sizlerge… — dep sózin juwmaqladı doktor.

Nashar únsiz jıladı. Keyin:

—Bul kúnlerge duwshaker bolǵansha, suwǵa ketip, teńizge shúmip ólgenim jaqsı edi meniń! — dep ókirdi.

—Qoy, jılama, qaraǵım! Bunday awhalda jasap atırǵan sizlerdiń bir ózińiz emes! Amerikada, Evropada, Rossiyada olar kópshilikti quraydı. Bizlerde de bunıńdaylar az emes! Kún sayın ósip baratırǵanın jasıra almaymız! Sonlıqtan endigi jaǵında márt bolıp, shúkirlik etip jasaysız! — dedi shıpaker.

… Jigit hayalın qoltıqlap emlewxanadan alıp ketti.

Nashardıń: «Ashıǵın aytayın… Kórgen túsleriń haqıykat edi!.. Men saǵan biyopalıq qıldım… Ózim de bilmeymen… Sonday bir awhalǵa tústim… Ishqı maǵan kúsh bermedi… Sezimniń qulı bolıp qaldım… Men ózimdi keshire almayman… Ótinishim… Sen de meni keshirme… Saǵan qızlar kóp… Teńińdi tawıp alarsań!.. Men endi kete bereyin…» degen gápiniń tereń mánisine jigit endi túsindi.

Baxıt penen baxıtsızlıqtıń arası bir adım eken.

Pushaymannıń paydası joq… Bul jigittiń qızǵa degen mehir-muhabbatınıń, qala berse, keshirim hám qaytpas ójetliktiń aqıbeti edi, álbette…

Nókis.

288

MÁRTLIK BELGISI

Óz táǵdirinde qanshadan-qansha azap aqıretli dáwirlerdi basınan keshirgen xalqımız búgingidey tınısh, párawan hám baxıtlı kúnlerge jetkergeni ushın shúkirshilik eteri sózsiz.

Ásirler dizbeginen tap búgingi kúnge shekem xalqımız basına jawılǵan basqınshılıq — urıslar elimiz puqaraların birdemlilik hám tatıwlıq, awızbirshilik tárepke jeteklep, azatlıqqa — ǵárezsizlikke jetkergeni haqıyqat.

Urıstıń insaniyat basına salǵan azabı hám adamlarımız qálbinde qalǵan awır soqqıları, barlıq ellerge jetkergen ruwxıy hám materiallıq zıyanları xalqımızdı jáne de birlestirip, bunnan tuwrı juwmaq shıǵarıwǵa, tınıshlıqtı asırap-abaylawǵa, ana Watandı kózdiń qarashıǵınday saqlawǵa, milliy qádiriyatlarimizdi, jası úlken áwladlarımızdı húrmetlep, elimiz ǵárezsizligin jáne de bekkemlew ushın birgelikte miynet etiwge iytermeleydi. Ásirlik qádriyatlarǵa sadıq el perzentleri hám front artında xızmet etken xalqımız ármanı tek jeńis hám azatlıq seziminen ibarat bolıp, birgelikte tatıwlıq hám awızbirshilikte fashistlerge qarsı turdı.

Xalqımızdıń tariyxında azatlıq hám ana jurt topıraǵı ushın ata-babalarımız qanı menen juwılǵan jıllar, dáwirler ótip, mine ǵárezsizlik búgingi áwlad aldında qulash jaydı. Biz ana jurtımız topıraǵı ushın gúresken qaharmanlarımızdı húrmetlewimiz, ǵárezsizlik qádirin danqlı tariyxımızdan úyreniwimiz lazım. Ásirese óz ómirin girewge qoyıp, xalıq penen birge urısqa qádem basqan hár bir el azamatı búgin joqarı mártebege múnásip bolıp tabıladı.

Jigirmalanshı ásir qırıqınshı jıllarında barlıq birlesken awqam mámleketlerine suwıq xabar tarqalıp, fashistlik ideyaǵa qarsı gúres ushın urısqa shaqırıq ana jerimizdi – sol topıraqta jasap kiyatırǵan xalqımızdı tereń qayǵıǵa salıw menen birge hár bir el azamatında watan súyiwshilik sezimleri menen jurttı qorǵawǵa shaqırdı. Urıs atı járiyalanǵan kúnnen baslap xalqımız birgelikte elimizdiń náwqıran ulların urısqa atlandırıp, biriniń-izinen biri – hár shańaraqtan er, áke hám ul, suyikli yar, ajaǵa-ini – hámmeni izbe-izlilikte óz qolları menen jiberdi. «Atı

289

óshsin!» — dep táriyp berilgen urısqa qaraqalpaq diyarınan – jas nawqıran jigit Genjemurat ta qatnastı.

Genjemurat Allaniyazov 1925-jıl 3-yanvarda Taxtakópir rayonında tuwılǵan. Jaslıǵınan zamannıń gárdishi menen shańaraq baǵıw hám xojalıq jumıslarında bir iyinde islep kiyatırǵan Allaniyaz ata hám Shajim ananıń perzenti óz teńlesleri arasında áyne jaslıq zawqın súrip júrgen dáwirinde on segiz jasına tolǵanınan -aq urısqa atlandı.

1943-jıl mart ayınan urısqa atlanǵan jas jigit dáslep Rossiyanıń Saratov qalasına jiberilip, áskeriy tayarlıqtan keyin Moskva arqalı Ukrainaǵa jetip baradı hám bir qansha múddet sawashlarda qatnasadı. áskeriy bazada komandir quramında bolǵan qaharmanımız Belgiyaǵa jaqın orında bálent tawdaǵı toǵay arasında bolǵan urısta ayawsız gúreste belsendi qatnasıp, fashistlerdiń sol orında qalǵan quramın joq etedi. Sol urısta dostı, Taxtakópir rayonınan qazaq jigiti Táńirbergen Batalov oqqa ushıp, ómirden ótedi hám óz qolı menen sol urıs maydanına kómedi. (Urıstan keyin T.Batalovtıń jaqınları tuwısqanınıń jerlengen ornın sorap, sol orınǵa aparıwın ótinish etkenligi, biraq densawlıǵına baylanıslı bara almaǵanlıǵın ókinish penen ayttı).

Ullı jeńiske shekem urıs maydanında bir qansha orınlarda sawashlarǵa qatnasıp,

Ukraina, Bolgariya, Ruminiya, Moldaviya, Avstriya, Chexoslovakiya mámleketlerin, Vengriyanıń Budapesht qalasın azat etiwde qatnasadı hám sol orındaǵı urıs maydanında jaraqatlanıp, gospitalga jatqızılǵan. Tiykarınan 3- Ukraina frontında sawash maydanında xızmet etip, serjant sıpatında xızmetin atqaradı.

— Urısta qansha qıyınshılıqlar, azap-aqıretler guwası bolǵanbız. óurallaslarımız kóz aldımızda jan berer, biz bolsa sońǵı demimizge shekem watandı qorǵawdan sharshamas edik. Bársheni birlestirgen kúsh bul jeńiske jetelewshi jol edi. Urısda komandir bolǵanlıǵım sebepli 1950-jıllarǵa shekem alıp qaldı. Urıs maydanında eń áhmiyetlisi qural saymanlarımız sazlıǵı bolıp, biz eń kúshli snayper, vintovka, minomet, stankov pulemyoti menen qurallandıq.

Dunay dáryası boyında bolıp ótken urısta shep iynimnen jaraqat aldım hám awızım átirapınan oq sızıp ótip, jırtılıp ketti. Sonda-da biz urıs etiwden toqtamadıq. Sonday sawashlarda bir neshe márte xoshametlenip, «Suvorov» ordeni Ukrainadaǵı sawashlarda qatnasqanım ushın, «Boglan Xmelnicskiy» ordeni, «Gvardiya» kókirek nıshanı menen sıylıqlandım. Urısta bizdi xoshametlewi de ózgeshe ruwx baǵıshlar edi, — dep aytıp berdi Genjemurat ata óz sózinde maqtanısh penen.

290