Gúrrińler, shıǵarmalar

Endi men buǵan marapatlanıp, qıydı shanaqtaǵı náldiń túbine sewip, oǵan suw quya basladım. Kúnnen kúnge rawaj alıp, qol jayıp, gúllegen qawın nállerin kórip, tek úydegiler emes, kóshe turǵınları da buǵan tań qalıstı.

Pálekleri jap-jasıl bolıp, atız uzaqtan kózge túsetuǵın boldı. Miynet etip, hadal mańlay ter tókseń bolmaytuǵın nárseniń ózi joq eken. Qawınlar tolıq túynekke otırdı. Jap-jasıl nayshalar dáslebinde qıyarǵa megzer edi. Soǵan qarap bul ekkenim tárnek pe eken dep te júrdim. Keyin ózime táselle berdim. Biziń aǵam «balalarım erte awız tiysin» dep jambılsha ekse de, hasla tárnek ekpeytuǵın edi. Sonlıqtan bul gúrbek pe, gúlabı ma, nede bolsa haqıyqıy qawın degen juwmaqqa keldim.

Demek, «qawın túynek salǵannan keyin shóllep qalsa bolmaydı, suw jetpese nayshalar rawajlanbay qaladı» dep kóshe balaları menen birge oynawdı da umıttım. óudıqtıń suwı jaramaytuǵın bolǵanlıqtan kúni-túni onıń suwın sırqıp shanaqlarǵa quyıp, hasla tınbadım, qońsılardıń qudıqlarınan da suw tasıwǵa erinbedim.

Sondayda, «oynayıq» dep joralarım keledi. «óolım tiymeydi» dep men olarǵa ermeymen. Bir kúni olar futboldan qońsı kóshe menen jarıs ótkeripti. Men komandamızdıń belgili hújimshisi edim, meniń joqlıǵım sebepli olar utılıp atırǵan qusaydı, bir waqıtta komandamızdıń kapitanı Orazbay kelip, meni oyınǵa shaqırıp tur.

-Qawınım shóllep qaladı, qudıqtan suw quyıwım kerek, bara almayman,-dedim men.

-Qawın deyseń be, qoy, bul qıyar emes pe, soǵan usaydı ǵoy!-dedi ol.

-Yaq, qıyar emes, qawın!-dedim men nıqlap.

Ol inanbadı. «Oyınǵa júr» dep jalınıwı menen, aqırı aytqanın qılmaǵanımnan soń maǵan ókpelep, jónine ketti.

Men qudıqtan suw tasıp, keshke shekem hasla tınbadım. Keshki awqatımdı shalapala jedim de, bir jaǵınan uyqı qıstap, ábden sharshaǵanlıqtan kózim ilinip ketipti. Azanda tursam: «ońbaǵırlar, kim isledi eken bunı, shappattay balanıń zayaǵa ketken miynetin aytsash» dep ájapam tońqıldap júrgen eken.

Atızǵa juwırıp bardım. Qawın nayshaların qıyar, dep úzip, nállerdi jer menen jeksen etip basıp, balalar qawın atızdı wayran etip ketipti. Jalań ayaq izleri ızǵar qumda badırayıp atır…

211

Olar qawın nayshaların qıyar dep ashshı bolsa da, górqawlıqqa salıp jegen qusaydı. Azanda mektepke barsam, kóshemizdiń balalarınıń hesh qaysısı joq. Olar ishi awırıp, oqıwǵa kele almay jatqan qusaydı.

Men bolǵan waqıyanı múǵállimge aytıp berdim. Ustazımız olardıń ózleri menen qoymay ata-anası menen de birme-bir sóylesip shıqtı.

Maǵan da ańsat bolmadı, pısım qurıp qaldı, biraq men bárinen de olardıń «urlıqtıń túbi-qorlıq» ekenin sezinbegenine, «miynettiń túbi ráhát» ekenin bilmegenine qıynaldım.

* * *

Búgin Moynaqta barlıǵı bar. Onda tek te teńiz joq. Quda qálese, shegingen Aral óz jaǵasına qaytıp keler. Qaraqalpaq xalqınıń arzıw-ármanları iske asar. Men buǵan isenemen.

Hár saparı men Moynaqqa-tuwılǵan jerime «Tikózek» awılına kelgenimde saz topıraqlı bul elattıń jeriniń ónimdarlıǵın inabatqa alıp, bayaǵı qumǵa qawın egip, pısım qurıǵanın eslep, Moynaqqa salınıp atırǵan sawlatlı jaylardıń, sociallıqmádeniy qurılıslardıń birli yarımın Aral awılına salǵanda shep bolmas edi, dep oylap qoyaman. Sebebi házirdiń ózinde palız ónimleri menen qala xalqın támiynlep turǵan bul elat rayonnıń kórkine sawlat bolatuǵınına isenimim kámil.

«Mádeniyat Moynaqtan baslanadı» degen edi Ózbekstan ­Respublikası Prezidenti Sh.Mirziyoev. Biz búgin onı kóz benen kórip, qulaq penen esitip, tariyxıy ózgerislerge guwa bolıp atırmız.

Moynaq, «Tikózek» awılı. 2019 jıl. iyul-avgust.

212

SÓNBEGEN SHOQ

Institutta birge oqıǵan doslar menen qırıq jıldan soń ushırastıq. Kópten kútken shadlıq, quwanıshlar, jaslıqtıń qızǵınlı payıtların eslew, saǵınıshlı sezimler, birinbiri bawırına basıp kóklerge párwazlar…

Kózlerin kózlerinen úze almay sol zamatı on segiz jasarǵa aylanıp jasarıp qalǵan ǵarrı-kempirler arasınan ekewine kózim túsip olardaǵı usı gezge deyin boyında saqlap kelgen hujdan azabın sezip qaldım. Olar ekewi pútkil dúnyanı, átirapımızdaǵı adamlardı da kórmey, bir-birlerine tigilisip, kózleri menen sóylesiwleri, shoq muhabbetten nurlanǵan júzleriniń iláhiy gózzallıǵı meni tań qaldırdı. Yaq, olar kempir-ǵarrılar emes, al Láyli menen Májnún, Farxad penen Shiyrin sıyaqlı, itimal shın ashıqlar edi.

Bunnan qırıq jıl aldın… Ol ­kursımızdaǵı ádepli, sulıw qızlardan edi, onıń menen sóylesiwdi, onıń qasında ­turıwdı árman etip, ıshqında janǵanlar kóp edi, hátteki oǵan ashıq bolǵan basqa jigitlerde auditoriyasınıń esiginen sıǵalap turar edi.

Jigitler onı bir-birlerimizden qızǵanıp, qápelimde ol biz taman kúlip názer taslasa oǵan qarap qatıp qalar edik. Onıń ismi Aysulıw edi, atıda ózine say qoyılǵan. Men tek onıń ushın ǵana lekciyalarǵa qatnasıp oǵan saatlap telmirip qarap otırıwdan jalıqpas edim. Onıń hár bir háreketi, otırısı, kóz qarasları, mańlayınan túsken shashın barmaqları menen áste ısırıp qoyǵanları, kitaptı berilip oqıwları, sulıwlap jazǵanları, bayanlamalar boyınsha shıǵıp sóylegenleri, pikir aytıwları mende ózgeshe sezim oyatıp, bulardıń báride men ushın jaǵımlı edi. Ol hesh bir jigit penen sóylespeydi, retsiz kúlmeydi de, bárimizge biypárwa, onıń bunshelli shıdamlılıǵı bizlerdiń oǵan bolǵan húrmetimizdi taǵıda asırdı. Onı basqa jigitlerden qorǵap júrdim, biraq ol buǵan dım máni bermedi.

Institutta tórt jıl dawamında ishki sezimlerimdi, onı súygenligimdi oǵan hesh batınıp ayta almadım. Tek oǵan telmiriwim menen waqıtım ótti. Biraq, ­onnan hesh bir úmitimdi úzbedim.

Bir kúni bir jas oqıtıwshı kelip bizlerge lekciya ótti. Aysulıwdıń oǵan húrmeti, sıylasıǵı, oǵan tigilip qarawları hám ondaǵı payda bolǵan ózgerislerdi birinshi ­bolıp sezip qaldım.

Burınları men bazda, bul qız ózi súyiw, súyiliw degenniń ne ekenin bile me eken?

— dep soraw beretuǵın edim. Sulıwlardıń uyqıdan oyanǵanınday, tek jalǵız kitaplar áleminde gezip júrgendey kitaptan kózin almaydı. Ilimiy jumıslarǵa belsene qatnasıp, ózi tárepinende jańalıqlar qosıwǵa talpınısları, usındayda bazda oqıtıwshı menen aytısıp qalıwları, sonday gezlerdegi onıń sulıwlanıp ketetuǵın

213

kózleri, júzleriniń jaynap turıwları ózine jarasıqlı bolıp, hámme oǵan súysinip qarap qalatuǵın edik. Onıń sol oqıtıwshıǵa qarap mıyıq tartıp turǵanların kórip júregim ezilip ketedi. Bulardıń barlıǵına usı tazadan kelgen oqıtıwshı sebepshi edi. Bir kúni oqıwdan soń olardıń ekewiniń sóylesip kúlisip baratırǵanların kórip onı sonday qızǵanıp kettim. Ishim iyt jırtqanday boldı. Biraq, «shıqpaǵan jannan úmit bar» — degendey esabın tawıp onıń aldına bardım. Oǵan degen neshshe jıllıq muhabbetimdi, kópten onı súyetuǵınımdı ayttım.

— Seni húrmet etemen, meni keshir, biraq seni jaqsı kórmeymen, -dedi jay ǵana.

Tap sol payıt tóbemnen muz aralas suw quyıldı, tas kesekler atıldı, teńiz suwına mantıqtım, ústime taw qulap, appaq qarǵa kómildim, sel jawın suwın juttım. Tilim tańlayıma tıǵıldı, kózimniń aldı tındı. Usı turısımda úyge qalay kelgenimdi bilmeymen. Anamnıń aytıwınsha bólmedegi barlıq nárselerdi shashıp, qıyratıp sındırıp, bólek-bólek etip taslappan, barlıǵın sırtqa ılaqtırıp, dawıslap jılappan!… Hám mendegi muhabbet ǵázepke, ósh alıwǵa almastı!

Lekciya payıtında shıbınnıń dızıldısı jaqpaytuǵın boldı…

Oqıtıwshı lekciyanı taxtaǵa jaza baslaǵanda qapı qattı ashılıp ketti de úlken jastaǵı adam júkli jas kelinshekti qolınan tartıp ishke kirgizdi.

— Usı ma sol iplas! Qala dárwazasız dep oyladı ma? óılıǵın qılıp qoyıp basqa qızǵa úylenejaq pa? Sennen bas tarttı ma, onıda júkli qılıp búldirgen shıǵar?!.. Hásseniy! — dep buwlıǵıp sóylep oqıtıwshınıń jaǵasına asılıp oǵan kúsh kórsetti, urmaqshı boldı.

Auditoriyadaǵı jigitler dárhal onı ajıratıp qaldı. Zorǵa sırtqa alıp shıqtı. Al, ol bosaǵadan ele turpayı sózlerdi aytıp baqırıp tur.

— Ata, bul jer bilim dargayı, ózińizdi basıp alıń. Eger ayıplı adam bolsa álbette óz jazasın aladı, bul jerde buzaqılarǵa orın joq! — dedim.

Oqıtıwshımız basın uslap otıra qaldı. Usı waqıt qızlar shuwlasıp qıshqırısıp jiberdi. Qarasaq Aysulıw appaq bolıp, es-huwshsız jatır. Oqıtıwshımız jetip barıp onıń basın kóterip.

— Ne boldı sizge? — dep albırap sorap atır.

Dárhal «tez járdem» shaqırıp onı emlewxanaǵa alıp ketti…

— Bul jala! Dóhmet, men onday emespen, olardı tanımayman da! Maǵan isenińler? — dedi oqıtıwshı úlken isenim menen.

214

Negedur bizler bul jas oqıtıwshıǵa isendik.

Aysulıwdıń nawqası bar ekenin keyin bildik. Ol emlewxanada koma halatında jattı. Soń onıń Tashkentte emlenip atırǵanın esittik. Aytıwlarınsha oqıtıwshımız birneshe ret onıń úyine barǵan, biraq úyiniń ishi de, qızınada onıń menen sóylesiwge ruqsat etpegen. Sońınan ol kórinbey basqa jaqqa ketip qaldı… Aysulıwdıń emlenip kelgenin esitip kurslaslar bolıp onıń úyine bardıq. Ol sóyley almadı, bir qaptalı islemey qalıptı. Onıń sol sulıw kózleri jaynap maǵan uzaq tigildi, tap bir meniń sol waqıyaǵa qatnasım barday? Buǵan artıq qarap tura almadım, shıǵıp kettim…

Mine, aradan qırıq jıl ótip bizler qayta ushırastıq. óansha jıllar, jollar, shadlıqlar, quwanıshlar ótip ketti. Qızlardan biri onı ushırasıwǵa mirát etipti. Men Aysulıwdı kórgenimde qazıqtay qatıp qaldım. Ol meniń menen bas iyzep sálemlesti. Ol sonday saldamlı, tolısqan, gózzal, jaydarı hayal bolıptı. Qızlar bir-birleri menen saǵınısıp kórisip atır, men onıń qasında tursam da maǵan itibar bermedi. Hámmemiz kafege jol aldıq. Ol otırǵan mashinada aldınǵı orınlıqta bayaǵı jas oqıtıwshımız-házirgi professor otır. Ekewiniń teńdey baxtıyarlıǵınan, olardıń jaynap turǵan júzlerine qarap «waq!» degenimdi bilmey qaldım. Tap bul ushırasıw tek ekewi ushın ǵana bolıp atırǵanday edi. Hámme bir-birlerimizden awhallardı sorasıp otırsaq Aysulıw menen professor kózleri menen sóylesip otırar edi. Ol hámmege esittirip ilim menen shuǵıllanıp júrip úyleniwge de waqtı bolmay qalǵanlıǵın házil-shını aralas aytıp saldı.

Aysulıw sırtqa bir shıqqanında onıń janına bardım.

— Keshirerseń, seniń menen sóylese almadıq-da. Menińde basımnan kóp qıyınshılıqlar ótti, awır dártke shalındım, sol gúnalarım ushın jazalandım… Meni keshir, — dedim.

Ol az ǵana irkilip turdı da.

— Keshirdim, — dedi muńayǵanın bildirt­pesten hám tez-tez júrip ketti.

Men olardıń izinen háwes etip qarap qaldım. Sonda tek ǵana ózimdi oylap, olardı da qıynap qoyǵanımdı endi bildim, sonlıqtan meniń jolım, áwmetim kelispedi. Olardıń pák muhabbatın kesh túsingenime ózimdi keshire almayman. Ekewiniń muhabbatınıń sónbegen shoǵı qayta alısar edi. Itimal, qırıq jıllıq ushırasıw bul haqıyqatlıqtıń gúwası bolıp qalar…

Orazgúl QOSHANOVA.

215

SHIRKEW

Allanazar Ábdiev,

Qaraqalpaqstan xalıq jazıwshısı

Sálmen menen Jiyenbay túydey jas. Sálmen — Jiyenbaydıń jaqın dayısı. Ekewi kishkenesinen oynap-ósken. Júdá tatıw.

Jiyenbay oqıwdan dem alısqa shıqsa boldı, anası onı óz ákesiniń mal-halına, atızına kómek beriwge «Beskempir» awılına jiberedi. Balaǵa da sol kerek, qustay ushadı. Sebebi ol awılda oynaytuǵın joraları kóp. Ásirese Sálmen degen bala menen kewilleri jarasıp, ayırılmas dos tutınǵan.

Jiyenbay jasınan bul awıldıń erke jiyeni bolıp ósti. Onıń óziniń kindik qanı da usı awılda tógilgen; ayı-kúni jaqınlap turǵan hámiledar anası tórkinine qıdırıp kelgende jas bosanǵan eken. Soniki me, Jiyenbay da usı jaqqa áwesek, búyiri buradı da turadı. Qaysı úyge barsa da «Kel, jiyen bala», «Haw, jiyen payıńdı al» dep sıylaydı. Óz teńlesleri menen oynaǵanda bazda jánjellesip qaladı. Sondayda da bunıki orınsız, jónsiz bolsa da, urısqan balanıń áke-sheshesi, awıldıń basqa adamları da qayta: «Qoy, hesh nárse etpes, kóziń kógerse, yamasa mazaqlap oynasa bir jeriń ketpes. Sizler dayısı ol jiyeniń ǵoy; onıki sıyadı. Barlıq qılıqların kóteriwińiz kerek. Qaraqalpaqshılıq degen sonday boladı», — dep ózine keyip taslaydı.

Jiyenbay da shoq bolıp ósti. Onıń ústine júdá quwaqı, házilkesh. Qattı oynaydı. Anaw-mınaw júzi juqa, sóz kótermeytuǵın dayı joralar onnan qashqalaqlaydı, yamasa sózi ótip baratırsa qıranpısh mushlasadı. Jiyen tóbeleste de aldına adam salmaydı. Sonlıqtan oǵan hámme de qarsı shıǵıwǵa júreksinbeydi. «Háy, seniń sóziń ne, óziń ne. Ayta ber, awzıń awırmasa» dep qutıladı, qaymıǵıp.

216

Úlkeye kele jigirmalaǵan xojalıqlı awıldıń yarımınan kóbinen jiyen payın moldan tuwradı: kimisinen qoy, eshki, qapshıq biyday, másh, júwerisin aldı. Úlken atasınıń-anasınıń ákesiniń bir tayın mindi. Hesh qaysısın zorlap, májbúrlep atqan ol joq. Gáptiń reti kelip, sóz atadı, jeńedi. «Sóz tapqanǵa qolqa joq» dep, jeńilgen olar da «jiyen payıńdı ala ǵoy», deydi.

Máselen, bir dayısı qırmanǵa úygen máshin aydatıp atır deyik. Traktordıń dóńgeleginiń basıwı menen pisip, quwrap, shıtnap turǵan bazı máshleri qabıǵınan shart etip atılıp, átirapqa — qırman shetindegi may topıraqqa, shóp-sharǵa shashıraydı. Topıraqqa sińip kómiledi. Sonsha miynettiń zaya bolǵanına janı ashıǵan dayısı sondayda: «Há, atılıp ol-á!» degenin bilmey qaladı. Bul gápti ilip alıp Jiyenbay jiyen:

—Qálmen dayı, maǵan jiyen pay berseńiz túyektegi máshlerge qırmannan alıslap ketpeń, dep tapsıraman ǵoy, — dep adamlardı kúldiriw ushın kelip turǵan gápti irikpey ayta salmay ma?

Bári bir «aytılǵan sóz — atılǵan oq» degen, endi bul gápten soń qırmandaǵı máshten Qálmen bunıń da payın qoyıwǵa májbúr. Bolmasa awıllasları arasında «sıqmar» atı tarqalıp ketedi.

Jasınan úsiytip oynap-ósken, házilleri jarasqan Sálmen menen Jiyenbay úylenip, perzentli bolsa da bir-birin basqılasıp oynawdı qoya almadı.

Bir kúni Jiyenbay jiyen dayı jorası menen qattıraq oynap jiberedi…

Dayısı Sálmen qurılısta prorab bolıp isleytuǵın edi. Rayon orayına qaraslı taza poselkadan jer orın alıp, ózine jay salıp baslaǵan. Ata-anası menen qashanǵı otıra beredi. Ózinen kishi inisi de úylengennen soń áke-sheshesi «jay salıp basqa shıǵıń»ın jiyiletken edi.

Úyi de pitip shamalastı. Edenge taxtay qaǵıw jumısları júrmekte.

Tap usınday kúnlerdiń birinde Jiyenbay jiyen joranıń harmasınǵa kelmesi bar ma?!

—Atamnıń úy betine barsam, «Bir ekshembiden basqa waqta qolım tiymeydi. Dem alısta polın qaǵıp taslayın» dep bir-eki jigittiń basın qurap islep atır, taza jay bette, degen menen kiyatırman, Sáke. Harmań!

—Bar, bolıń!

Jiyenbay Sálmendi jeteklep ustalardan jıraqqa áketti.

—Gáp bar, — dedi.

217

—He,ne gáp? Ayta bersesh, amanlıq pa?

—Házirshe amanlıq. Biraq aldın almasań, keyni bolajaq jamanlıq…

—Qoy-sá, jora, qapıltpay. Ne bolıp qaldı? Kimge jamanlıq bolajaq?

—Saǵan! Sonıń ushın janım tózbey juwırıp kiyatırman, asıǵıp…

—Qoy-sá, oyınıńdı. Adamnıń júregin jarasań…

—Oyın emes. PMK salıp atırǵan baqshaǵa kelgen taxtaydan bir mashının urlap ózińniń jayıńa túsiripseń ǵoy…

—Yaǵ-aw!

—Yaǵ-awıńdı qoy. Ótirik pe, mına ójirelerińdi pollatıp atırǵan taxtaylar solar emes, dep ayt…

—Endi, jiyen, — kóp emes, bir kubtayın alǵanım ras. Bárine pul jetkere almay ala ǵoyıp edim, bir kubtıń esabı bolar, jawıp jiberermen, sınǵannan dep. Kim kóripti, kim ayttı, saǵan?

—Keshe bir arza kelip tústi, raykomnıń atına. Raykompartiyaǵa kelgen barlıq qaǵazlardıń meniń qolımnan ótetuǵının bileseń ǵoy. Shaǵım arza ekenin bilgennen soń qızıǵıp, bildirmey, abaylap ashıp oqısam, seniń ústińnen eken. «Bir mashın taxtaydı, mıyıqlardı, bórenelerdi taza jayına urlap áketti. Aǵash ustalardı jumıstan soń hám ekshembi kúnleri biypul óz úyine jumsaydı» dep jazıptı. Dushpanlarıń bar ǵoy seniń de. Solardıń biri shıǵar… Birinshi-ekinshi kúni komissiya dúzip, seniń jumısıńdı tekseriwge jiberedi…

—Gápleriń ras pa? Oynap aytıp turǵan joqsań ba, jáne?… Ustalardı isletsem aqshasın qaltamnan tólewge keliskenmen…

—Men isengen menen komissiya aytqanıńa isenbeydi ǵoy, jora. Bir kub pa, bir mashın ba, alǵannan soń bolǵanı, iyne bolsa da urlıq. Ustalardı óz lawazımıńnan paydalanıp biypul yamasa jumıstaǵı aylıǵıńdı «kóplew jazaman dep isletkensen», dep jabısadı. Tuwrı ma, ya qáte me?

—Durıs ǵoy. Olarǵa tússeń sirá, ras sózińe de isenbeydi ǵoy. Tek jaman jaǵına bura beredi… Endi ne qıl deyseń? Ne aqıl bermekshiseń?

—Dayı, bes ójireńdi de pollatıp bolǵan esabıń eken… Ilaj joq, qoparıp, buzıwǵa tuwra keledi…

218

—Haw, jiyen ne deyseń?!

—Maǵan da pitken nárseni buzasań dew ańsat bolıp turǵan joq. Lekin sharayat sonı talap etpekte. Qoparasań da mashın tawıp, tasa bir jerge joq eteseń, barlıq taxtaylardı aǵashları menen qosa. Jumısıńnan alǵan bir kubtı ornına aparıp tasla. Sóytseń erteń bir kún komissiya kelgende: «Men taxtay almadım. Alsam jayımdı pollatpayman ba?» deseń isenimli shıǵadı. Arzası tastıyıqlanbay qaladı. Jumısıńda aman-esen islep júrseń, úyińdi keshlew bolsa da pitirip alarsań -dá…

Sálmendi aqırı isendirip, áp-ánedey edenge qaǵılǵan taxtayların túni menen buzdırdı.

Ol bir háptedey kútse de komissiyadan dárek bolmaǵannan soń raykompartiyadaǵı Jiyenbayǵa bardı.

—Arza ne boldı, jiyen? Óziń usı jerden-aq tınshıttıń ba? Xabar joq ǵoy, ya shaqırmadı?…

Jiyenbay wa-ha-ha-hasın salıp bir kúldi me deyseń. Ádep Sálmen túsinbey qaldı. Keyin ańǵardı.

—Hásseniy, seni me, seni! — Sálmen ashıwlı bolsa da uralmadı, tek oynap bir-eki ret onıń ishine túyiwli mushın nuqıp qoydı. Oynadı, dep jiyendi qalay urarsań. — Ákeńniń awzına maylı palaw, seniń. Beskempirden tisiń shıǵıp, nanın, kiyimin kiyip, adam bolsań da qoymadıń ǵoy.

—Yaqshı, dayı, — dep ol qashıp, kúle beredi. — Oynap edim, dostım. Ashıwlansań, ókpeleseń, jayıńdı ózim pollatıp beremen, dayı.

—Háy, qoy-sá. Pollaǵandı qopartıp otırǵan seniń endi «qaǵıp beremen»ińe iseniwge bola ma? Saǵan isensem, bıyıl úyime kire almaytuǵın shıǵarman… Gúz de ótip baratır… Biraq bir baplap túsirdiń, hásseniy! — deydi kúlip Sálmen de ilajsız.

—Ashıwlansań ayt, dayı, endi oynamay-aq qoyayıq,onda.

—Háy, seni urısıp jeńe alamız ba? Ólip qutılmasaq, qutıla almaspız…

—Moyınlasań boldı, dayı… Júr asxanaǵa aparıp bir kewil jazayıq. Túslik te bolıp qalıptı…

…Usınnan olar kópke shekem kórise almay júrdi. Hár kimniń óz jumısı, gúmirashılıǵı degendey. Toy-merekelerde gezlesedi, lekin arqayın ayaq jazıp otırısa almadı.

219

«Eldiń awzın jabıwǵa elli qarıs bóz kerek» demekshi, Sálmendi jiyeni Jiyenbaydıń baplaǵanı, jeńgeni pútkil rayonǵa daǵaza bolıp ketipti. Hámme jerde duw-duw usı gáp. «Sálmenniń jayın buzdırıptı» degenge deyin órshidi. Ol qulaǵın basıp júre berdi. Jayın pitirip aldı. Kewlin jámledi. Usınıń menen demniń arasında eki-úsh jıl ótip te ketipti. Bayaǵı waqıya da biraz basıldı.

Jiyenbaydıń awılınıń bir jaǵı kól, bir jaǵı toǵaylıq. Ań, qus, balıq kóp. Sonlıqtan ańǵa qızıǵatuǵın Sálmen de bul jaqqa burınları jiyi-jiyi kelip turatuǵın edi.

Gúzdiń bir kúni «UAZ»ı menen túnletip Sálmen dayı jiyenine keldi. Jiyenbay peshtiń quwısında tisin basıp, muńayıp otırǵan eken. Dostın kórip ushıp turdı. Kópten kórispegen olar qushaqlasıp, súyisip apaq-shapaq bola qaldı.

— Ne, peshtiń quwısın pıshıqqa bermey otırsań? Qurdas jaqında bosandı, sol otırsın, pıshıǵıń bolmasa.

(Dawamı bar).

220