Gúrrińler, shıǵarmalar

Bedeninde jara-parası joq ólikler ishkerige, ıssıxanaǵa alıp kirilgende muzı erip, óliklerdiń bedeni bosasıp qaladı. Usınnan keyin terisin sıpırıp alıw ańsat boladı. Bul terilerden kerbaz xanımlarǵa sumkalar, tıyın-teńge salatuǵın hamiyanlar, qayıslar jasalar edi. Geyde jarılǵan barabanlarǵa da qaplar edi.

Kimsanbaydıń janınan shıǵıp, xirurg Shtokmannıń xanasına kirdim. Jalınovtıń wásiyatin oǵan ayttım. Shtokman basın shayqadı.

— Bunı hátteki oyıńızǵa da keltirmeń. Ómirimde bunday is qılmaǵanman. Biraq islemegen isimdi zorlap moynıma qoyıp, atıwǵa húkim etken edi. Keyin atıw húkimin jigirma jıllıq katorgaga almastırdı. Keshirersiz, jáne qaytadan atıwǵa húkim etiwin qálemeymen!

Usınday etip Shtokman gápti qısqa etti de, meni xanasınan shıǵarıp jiberdi. Azanda barǵanımda sanitar Jalınovtıń sáhár waqtında jan bergenin ayttı. Ishke kirip ólikti kórmekshi boldım. Eki sanitar onıń ústinen japqıshtı ashıp, Stalinniń súwretin tamasha etip atır eken. Pıshaq Stalinniń shep kózinen sál tómenirekten urılǵan eken. «Kósem»niń súwreti sonshelli sheberlik penen salınǵan eken, tap tirige uqsap kóriner edi. Tańqalarlıq, óli denede tiri Stalinniń súwreti.

Mennen aldın Alımjan domla kelip, ólikke uzaq tigilip turıp, ókpesin basa almay ókirip jılaǵanın aytıp berdi. Qaytıp shıqqanımda domla esiktiń jaqlawına basın súyep, hálsiz bir awhalda turar edi.

— Domla, bir musılmannıń balası dúnyadan ótti, — dedim. — Soǵan janaza oqıtsaq bolmaydı ma?

Domla indemedi. Uzaq únsizlikten keyin:

— Oǵan janaza lazım emes, — dedi. — Kókireginde kápirdiń súwreti bar. Ol endi janazasız, kepinsiz kómiledi.

Ol usınday dedi de, tentireklep-tentireklep, baraktıń artına ótip ketti.

«Kósem» Stalinniń óligi topıraqqa kómilmedi. Onı ishine saban tıǵıp, ­movzeleyge, ustazı Leninniń janına qoydı.

Al bul jerde ol bir satqınnıń bedenine jabısıp, tek bir ólik zorǵa sıyatuǵın górine sherik bolıp jattı.

Usınıń menen aramızdan shıqqan ­satqınnıń jiyerkenishli ómiri juwmaqlandı.

Qaraqalpaqshalaǵan: Orazǵaliy KNAZBAEV.

161

QARAQALPAQ QOSÍǴÍ yamasa NAN JEŃIZ!

Allanazar ABDIEV,

Qaraqalpaqstan xalıq jazıwshısı. (Gúrriń)

(Dawamı. Bası ótken sanda).

Bunı kórip hayran qalıp, janındaǵı úy iyesinen soradı.

—Tana soyıw bánesi menen sadaqa, yamasa shashıw toy berip atırǵan joqsań ba? Bul ne, Kóp adam jıynalǵan?

—Bári siziń húrmetińizge, qonaqtıń izzetine jıyılǵan. Awılǵa alıstan miymanlar kele bermeydi. Qonaqtı kórmekshi, sóylesip, qulaqlarınıń qurıshın qandırmaqshı. Jańalıq esitejaq. Xalqıńnıń qanday ekenligin sorap, úrp-ádet, dástúriń menen tanıspaqshı… Sizlerden osetin qosıqların esitpekshi,…

Otawǵa qaytıp kirgennen soń Jawınǵır qonaqlardan ústilerine baqsı menen jırawdı kirgiziwge ruqsat soradı.

—Ol kim, ne? — dedi Qaramurza bahadır.

—Házir kóreseń, xoshhawaz talantlar.

Bes-altı egede jigit «Assalawma-áleykum» dep sálem berip kirdi de, esik qaptalına jaylastı. Baqsı duwtarda saz shertip, gá qosıq aytıp edi, hámmeniń kewilleri xosh boldı. Jıraw qobızın sıńsıtıp, tebirentip, gá ǵańqıldatıp tartıp, nama bası, jolshı sazlarınan soń tolǵaw, termege kiristi. Girjekshi ásbabın ǵıyqıldatıp, oǵan qosıladı. Otaw sırtında sıńqıldasqan xoshhawaz qızlardıń shıńqobız, sıbızǵılarınıń jaǵımlı naması adamdı uyıtadı. Gá baqsı, gá jıraw, gá qıssaxannıń qosıq-sazları sıyqırına eriksiz elikken, uyıp tıńlaǵan Qaramurzalar kópke deyin bas awqattı da tarttırmay iriktirdi.

Keyin Jawınǵırdıń tórinde otırǵan atası —bas biy Qońırat aqsaqal gáp ashtı:

— Miymanlar, «qulaqtıń qarnı joq», degen. Awqat—ullı inam. Sonlıqtan sizlerdegi sıyaqlı bizde de taǵamdı kúttirip qoyıwdı ántek sanaydı. Tabaqlar tartıla bersin, jey beremiz, al sazende-góyendeler bir shette otırıp ayta berer. Bola ma?

162

Otırǵanlar kelisken ıńǵay bildirgennen soń aqsaqal esiktegi boz balaǵa ım qaqtı:

— Qáne, ulım, qollarǵa suw alıńlar.

Úlken samar tabaqlar tolı góshler tartıldı. Hayallar sorpanı eki qazanǵa asıp, birewine biyday gúrtik, ekinshisine mayda, sulıw etip soǵıp, júweri gúrtik salǵan eken. Tap sol waqta úlken shúlen tabaqta tananıń ıljırap pisken gellesi Qaramurzanıń aldına qoyıldı.

—Sıylı qonaqtıń aldına bas qoyıw ázeliy dástúrimiz. Sonlıqtan qonaq kelse, úyde et bolsa da, mal soyıladı. Siz — bizlerdiń qutlı qonaǵımızsız. Bastan alıń. Gelleniń góshi eń juǵımlı, shireli, tatlı boladı. Miyi ǵoy, taptırmas dawa, tánge, miyimizge azıq. Qáne, alıńlar. Pıshaq penen gelleniń mańlayınan kesip alıp je, Qaramurza inim, mańlayıń bárqulla ashıq bolsın! Kózin oyıp alıp jut, kóziń kórgish bolıp, awırıw-sırqawdı, jasawrawdı bilmesin… Endi bir-bir alǵan bolsańlar, jáne bir saltımızdı orınlap jibersek. Qáne, aqlıq qayda, Jawınǵırdıń ulı QoshımQosmuxammed? Miymanlarǵa, dayılarına jaqınlatıń… Al, Qaramurza inim, mına dostıńnıń ulı, jiyenińe jaqsı tilek aytıp, tananıń qulaǵın, bir jilik penen sıylań, bul da úlkeygende sizlerdey ullı, mártebeli, el-jurtınıń esiter qulaǵı, jilik kemiretuǵınday aqsaqalı bolǵay, inshalla. Ne dedińiz? — dedi aqsaqal.

—Boldı, ata. – Bas qonaq aqsaqaldıń kórsetpesi menen bul dástúrdi de ada etip, nárestege jaqsı niyetlerin bildirdi. Mańlayınan súydi, — Eki jurt arasındaǵı kópir bolǵaysań. Eldi ádil basqaratuǵın xan bolǵaysań. Eń baslısı, ullı insan bolıp jetis.

Hámme «áwmiyin. Aytqanıńız kelsin, ilayım!» desip, qolları menen betlerin sıypadı.

Tabaq beriw baslandı. Bas tabaqtı alıwǵa úydiń úlken kelini Zúleyxa keldi. Óziniń qolınan tabaq alıp, bası kórpeshege jetkenshe iyilgen jerlesiniń bul xalıqtıń dástúrine enisip ketkenine Qaramurza qayıl qaldı.

— Qosılǵanıń menen qosa aǵar, baxıtlı bol, — degenin bilmey qaldı. Kewlinen bunday xalıqqa kelin bolıw da baxıt-saadat, degen oylar ótti.

Sırtqa shıǵıp samallap, ayaq-qolların jazıp, jaqınlaǵanda otawdan eliw qádemdey arıǵa otın úyilip, ot jaǵılayın dep atırǵanın kórip, qızıqsınıp soradı. Oǵan Qońırat aqsaqal:

— Jıraw bir jibi jazdırılǵannan keyin azanǵa shekem jırlamay toqtamaydı, — dep juwap qaytardı. — Bul da siziń húrmetińizge. Endi dástanǵa kirisedi. Sizlerge qaysısı unaydı: qaharmanlıq tuwralı ma, ashıqlıq pa?

163

—Bizde de bunday bar, biraq siyrek. Umıtılıp baratır. Múmkin bolsa, batırlıq haqqında jırlasın.

—Háy, Soppaslı Sıpıra jırawım, qonaqtıń ótinishine bola «Alpamıs» tan sózlegeyseń.

Olar otawda jatıp, arqayın jırawdıń jırın tıńlap jattı.

—Bul dástan qashan, qay jerde dóregen? Kim jazǵan? — dedi qattı ıqlaslanıp tıńlap otırǵan bas qonaq, jırawdıń bir tınıspasında, mágar bilse usı biler, degendey aqsaqalǵa júz burıp.

—Bunnan neshshe júz jıl aldın Qaraqalpaqlardıń ata-babaları Aral teńizi dógereginde jasaǵandaǵı bir jawgershilik waqıyaǵa tiykarlanıp, talantlı jıraw tárepinen dórep, keyin awızdan-awızǵa, jırawdan-jırawǵa ótip, qosılıp-alınıp degendey usınday xalıqtıń súyip tıńlaytuǵın jırına aylanǵan.

—Aral teńizi átirapında Alpamıstıń ismi menen baylanıslı jer-suw, qorǵan atamaları, Sırdáryanıń teńizge quyarlıǵında Jiydeli Baysın, Barshınkent degen orınlar ele bar. — Otaw iyesi óziniń de biraz shejire-tariyxtan xabarlı ekenligin bildirip qoydı.

—Alpamıs biziń Alan babamız dáwirinde bolǵan ba?

—Bálkim, solay shıǵar. Lekin Alpamıs batır qarekeńniń qońırat arısınan shıqqan. Keyinshelli pútkil xalıqtıń qaharmanına aylanǵan. Sonlıqtan sizler de sheriksiz, — dep ata miymanlardıń kewillerin kóterip qoydı.

Alpamıs batırdıń basqa jurtqa arazlap ketken yarım xalqın, súyiklisi Gúlparshındı jaw eline barıp, qutqaraman dep, mástan kempirdiń aldawı sebepli zindanǵa túsken jerine kelgende qoraz da ekinshi ret shaqırdı, miymanlar da kózleriniń jumılıp ketkenin bilmey qalıstı.

* * *

—Tur, Qaramurza bahadır, oyanıń. Azanda erte oyat dep edińiz…

—Qoy-sá, — Miyman tatlı uyqısın qıymay, Jawınǵırdıń qolın qaǵıp jiberdi. — Uyıqlayıq. Úyińde dem aldırasań ba, ózi?!

—Jat, jatıń… — Jawınǵır eńkeyip, onıń qulaǵına sıbırladı, — Biraq sońıraq meni oyatpadıń, dep júr me? «Azanda erte, hesh kim oyanbay, eles-qapasta tawǵa ketemiz, jekpe-jekke. Uyıqlap qalmayıq» degen ediń ǵoy. Ketpeymiz be?

Qaramurza ushıp túrgelip, Jawınǵırdı qapsıra qushaqladı.

164

—Ketpeymiz. Usı jerde ayqa­samız. — Ol mezbandı qushaqlawı menen bir neshe márte ekshep kóterip tasladı. Qattı qısıp qushaqlap betlerinen súydi. — Kewlinde girbiń joq taza, sawdıraǵan aqkókirek, keńpeyil, álpayım, miyirman xalıqtıń perzenti bolǵan sendey ullı, márt jigitti, alp kúshke iye palwandı, onıń ústine sadıq dostı óltiriwim múmkin be?! Nan-duzıńdı neshshe márte iship-jep, dásturxanıńa túpire alarmedim?! Sendey adamlardan hesh waqıtta birewge jamanlıq shıqpaydı. Bazı adamlardaǵıday ­arttan atıw, ayaqtan shalıw, pasıqlıq, námártlik, aldawshılıq sıyaqlı iplas qásiyetler sizlerdey adamlarǵa jat ekenligin túsinip jettim, jora. Qıyametlik dos, tuwısqan bolamız, endi. Basqa jolı joq! — Jawınǵırdı jerge túsirdi,

—Qáne, qoldı ber! — dedi kepshedey alaqanın ashıp.

Mezban da qoldı-qolǵa qars urıp, endi miymandı ol tóbesine kóterdi.

* * *

Eki dos sáwirlep shıqtı. Qoyımshılıqtı ziyarat etip, ata-baba, marhumlar ruwxlarına duwa ayatların oqıp, tiye bersin ayttı. Kól jaǵaladı. Dáryaǵa shomıldı. Jılǵasaylardı araladı. Palız atızları, baǵlardan qawın, ǵarbız, alma, shabdal alıp jedi. Túye, at, qoy, eshkilerdi tamashaladı. Hár qıylı sulıw tawıqlarǵa da qızıqsındı. Ańqumar tazı iytlerine ashıq bolǵanı sonshelli, kópke shekem qasınan shıǵa almadı. Kúshiklerinen alıp ketiwge beriwin ótindi. Páskeltek qostıń ishin ójirelep bólip, birewine qońır-kógis búrkit, ekinshisine qara-qoqshıl qarshıǵa saqlap otır eken. Kese taslanǵan tayaqta, biri tuǵırǵa qonaqlaǵan bul ańshı quslardıń kózleri ótkir, adamdı seskendirerliktey aybatlı eken. Meni jiber, degendey qanatların qomlap, jayıp, silkip qoyadı.

Úyge kelgende otaw ishi sıpırılıp, qaytadan tóselip, azanǵı halqas dásturxanı jayılıptı. Shańaraq aǵzalarınıń bári jám eken.

Iship, jep bolǵannan keyin Qońırat ata gáp ashtı:

—Al, miymanlar, qáte bolsa bizdi ápiw etkeysizler, jol bolsın sorayjaqpan. Bizlerden, Jawınǵırda ne múddáńiz bar, aytıp otırıń? Sizlerdiń bul at sabıltıp úsh ret keliwińizdi mázi qıdırıspaq emes-aw, dep jorıyman. Qısınbań, aytıń? Quda qálese, adamnıń qolınan keler nárse bolsa orınlarmız.

—Múddáhá joq. Jawınǵır palwan menen toyda tanısıp qalǵanbız. Dostımdı kóriwge, ziyarat etiwge keldik. Hár kelgende sizlerden húrmet-izzet kórdik, ziynet kórdik. Aldıńızda bas iyemen. — Qaramurza palwan ushıp turıp Qońırat atanıń aldında dizerlep otırdı. Eki qollap qolların uslap, sıypap, súyedi,— Ata, siz kátquda, shejire-tariyxshı, danıshpan ekensiz. Qáleseńiz, Sizge ul bolmaqshıman.

165

Aqsaqal onıń mańlayınan súyip «maqul» dedi. Bunnan soń jigit Tumaris ananıń aldına barıp iyildi. Eki qolı menen Analıqtı qushaqlap, óziniń húrmetin kórsetip, alǵısın ayttı.

—Apa, sizdi qattı unatıp qaldım. Aqıllı Analıq ekensiz. Xalıqtıń birligin saqlap, perzentlerin azamat, xalıqsúyer etip tárbiyalap otırǵan uyıtqı siz ekensiz. Jawınǵırday bir ulıńız etip qabıl alsańız, tóbem kókke jetedi.

—Kel, ulım, — dep Tumaris ana da qushaq ashıp onı bawırına bastı.

—Zúleyxa meniń haqıyqıy, qıyametlik qarındasım boladı. — dedi bas miyman kelinge názer salıp. — Elge barǵannan soń ata-anasın alıp kelemen. Barıs-kelis etemiz.

—Álbette, qatnasamız, — dedi ata, — Alla jarılqasa, jarın aqlıǵımız Qoshımdı súnnet ettirip, úlken toy baslaymız. Sonda shártli túrde basınan-ayaǵına shekem ózlerińiz júresiz. Bas bayraqqa, Qaramurza palwan, óziń túseseń.

—Álbette, ata.

Tumaris analıq qaynaǵası aldına úlken, tolı túyinshik ákelip qoydı.

— Al, miymanlar, — dep jańadan gáp basladı túyinshikten shapan alıp atırıp, — Biziń qarekeńde «Quwıs úyden qurı shıqpa» degen naqıl bar. Alıstan kelgen ardaqlı qonaǵımızsız. Onıń ústine, qudasızlar da. Azı-kem sarpaylamasaq bolmaydı.

Sóytti de Qaramurza menen atqosshılarına shıraylı milliy shapan jawdı. «Belleriń bárqulla bekkem bolsın!» dep belbewin tartıp bayladı. «Baslarıń aman júrsin!» degen niyette qara qalpaq kiygizdi.

—Áne, kiyimler de shenep tikkendey ózlerińe shap-shaq eken. Qutlı bolsın!

—Qaramurza dostım, saǵan qaraqalpaqtıń kiyimi jarasadı eken, — dep Jawınǵır házillesti.

—Haw, túbimiz qaraqalpaq bolıp shıqtı ǵoy, jaraspay ne qıladı? — dep miyman da kúldi, shın ıqlas penen.

—Al endi sırtqa shıǵamız, — dep aqsaqal hámmeni izine ­ertti.

Otawdıń janında bir jas jigit er-turmanı salınıp, jaqsılap bezetilgen qarekeńniń ataqlı, hasıl tuqımlı qarabayır atın júweninen uslap turar edi.

166

—Al mına tulpar, balam, saǵan sawǵa. Rahátińe min, buyırsın, — dep Qońırat aqsaqal at jibin Qaramurzaǵa uslattı. Miymannıń kózi jaynap ketti. Rastan ba, degendey ataǵa tigilip qaradı.

—Seniki, bul qanazat. Qáne, minip kór. Jigitleriń ókpelemesin, kelesi sapar olardıń da at sawǵasın berermiz.

Olar qaraqalpaqlarǵa ırza bolǵanı sonshelli, kózleri, ózleri kúlip, shadlıqtan tilleri aylanbay, tek qushaqlap súye beredi.

Tawlı miymanlar kewillerin jámlegennen keyin bir háptedey sayranladı: toylarǵa bardı. Palwan, shabandozlardıń jarısların tamashaladı. Keshten túnniń bir waqtına shekem baqsı, jıraw, qıssaxanlardı tıńladı. Bul jaqtıń qızları júzlerin ashıp, erkin oynap-kúledi eken. Keshqurın jaslar menen aqsúyek oynadı. Ózi teńles qızjigitlerdiń bázim, geshteklerinde boldı. Sondayda Aymereke degen gózzalǵa ashıq bolıp ta qaldı.

Eń aqırında atqosshılarınıń: «Qaytayıq, aǵa» sınan soń ilajsız, onda da baspaǵı qalǵan sıyırday qıymay xoshlasıp, eline ráwana boldı.

— Taǵamları ne degen shiyrin,— dedi bir atqosshı jolda kiyatırıp,—tańlayıńda tatıydı.

—Tábiyatı gózzal, qolaylı jerde jasaydı eken. Bul xalıqtıń bilmeytuǵını joq. Jaqsı sharwa, maman diyxan, ataqlı ańshı, balıqshı, sheber usta, qullası ónerli, miynetkesh xalıq eken, —dedi ekinshi atqosshı kewlindegi hayranlıǵın jasıra almay.

—Qaraqalpaqlar — hár tárepleme rawajlanǵan, oy-órisi keń, mádeniyatlı, ruwxıy bay, aqıllı, dana, ar-namıslı, awzı bir, sıy-húrmetti biletuǵın, jawınger, hesh kimge jamanlıǵı joq, bir Alladan tilegen ájayıp, eski, tarıyxı bay ullı xalıq eken. Dúnyaǵa dańqı taraǵan ul-qızlar jetistirgen. Yrp-ádet, dástúrleri ne degen bay, kóp, artsań pilge awırlıq qıladı. Jigitleri yoshlı, ǵayratlı, kúsh-qarıwlı, mergen, shabandoz, sheshen, oyınshıl, tárbiyalı,… eken. Ásirese, qızların aytpaysız ba, aqıllı, sulıw, shıraylı, ádep-ikramlı, dilwar, dálkekshil, márt, dosqa sadıq, xoshhawaz, aqıldáne, miynetkesh, on qolı ónerli,… eken, — dep awzınıń suwı qurıp maqtadı Qaramurza,

— Kelisimin aldım, quda qálese, jaqında kelip Aymerekege quda túsemiz. Qoshım jiyenniń toyınıń bir jaǵın kóterip, xızmet etemiz.

Nókis.

167

ATA ÚGITI

Bir kúni aǵam maǵan usı bala qatarınan qalmasın dep telefon áperip edi. Men quwanǵanımnan aǵama endi jaqsı oqıyman sabaqlarımnan hár dayım 5 bahasın alaman dep wáde berdim. Telefon uslaǵannan keyin adam basqasha boladı eken. Aǵama aytqan wádelerimdi de orınlamadım hám telefonnan basımdı kótermeymen. Apam shayińdı iship al keyin telefon oynaysań dep aytatuǵın edi.

Doslarım telefonıńdı berip tur dese men olarǵa qarap yaq, sındırıp alasań dep aytatuǵın edim. Bir kúni men aǵamnan soramay telefondı mektepke alıp kettim.

Mektepke barǵannan keyin doslarım menen telefonnan oyın oynap otıramız. Birden sol waqıtta Arzayım apa kirip keldi hám telefonıńdı maǵan alıp kel dedi. Súytip maǵan qarap telefonıńdı endi aǵań yamasa apań kelip aladı dedi. Men muǵallimge qanshama jalınsamda bermedi.

Sebebi, Arzayım apa bizlerdiń klassbasshımız edi. Sabaq juwmaqlanǵannan soń aǵama qońıraw qıldı.

Arzayım apa sóylesip bolıp, «Endi mektepke telefon alıp kelme jáne alıp kelseń bermeymen» dedi.

Telefonımdı aldımda qaltama salıp qoydım. Súytip sabaqlarımdı juwmaqlap bolǵannan soń úyge kelsem meni aǵam kútip otır eken. Aǵam maǵan qarap men saǵan mektepke telefon aparmaysań dep edimǵo dep baqırdı hám telefonımdı alıp qoydı.

Aradan 1-2 kun waqıt ótti. Telefonımdı izley basladım. Izlemegen jerim qalmadı tek ǵana bir jerdi ǵana kórmedim olda bolsa aǵamnıń jayındaǵı úlken sandıq. Onı da kóreyin dep aǵamnıń jayına kirdim. Ol waqıtta aǵam menen apam toyǵa ketip edi. Sandıqtıń ústinde turǵan kórpelerdi ásten túsirdim. Sandıqtı ashıp edim bir múyeshinde turǵan telefonımdı kórdim. Telefondı alıp bolǵannan keyin sandıqtı jawıp atır edim bir adamnıń kóleńkesin kórdim. Sandıq ―sart‖ etip jawılıp ketti artıma qarasam aǵam eken.

Ne qılıp atırsań dedi dá shekemnen bir shappat berip jiberdi. Gúze kúnde emes, kúninde sınadı degendey men búgin aǵama tutılıp qaldım. Endi mennen soramay is qılatın boldıńba dep baqırıp jiberdi. Qorqqanımnan qolımdaǵı telefon jerge túsip ketti.

Men dalaǵa qarap juwırıp shıǵıp kettim. Ertesi kúni aǵam maǵan telefonımdı qaytarıp berdi. Súytip maǵan eki awız sóz ayttı:

168

«Balam, durıs telefon uslayǵoy biraq waqıt sáti menen usla kop waqıt telefon oynay berseń kóziń awıradı, sabaqlarıńdı óz waqtında tayarlap júr», dedi.

Hám sol kúnnen baslap aǵamnıń ruqsatısız bir jumıs islemeymen. Sebebi elege deyin aǵamnıń bergen úgitin umıtpadım.

X. Ibadullaev,QMU studenti.

169

JAǴÍSTAǴÍ JÍNAYAT

(detektiv romannan úzindi)

(Dawamı. Bası ótken sanda).

-Marat jora! Jańa mashında atası basqa, (balashaǵasın solay ataydı) bolǵannan soń, saǵan ayta almay otır edim. Mına jerde, qalanıń átirapındaǵı «Shura» degen firmanıń baslıǵında sizlerdiń alası qırıq mıń som pulıńız bar eken. Ótken jazdıń kúnleri Qural menen kelip, jumıslap edik, firmanıń baslıǵı oǵan, bes-altı aydan soń kelersiz depti. Onnan berli de bes-altı ay ótti. Endigi jaǵında sonı bir jumıslasaq, saǵan da maǵan da paydası tiyip qalar-aw deymen!-dedi Nazar.

-Oh! Bul gápti aytıp, Mıńturǵandı yadıma salǵanıń jaqsı boldı! Búgingi rejeń, waqtıń qalay?-soradı Marat.

-Haw, búgin bazar kúni-ǵo!

-Bazar kúni bolǵan soń saǵan, solay qaray ayda dep atırǵanım. Bazardan basqa kúnleri ol dógereklerde adam degeniń múmkin emes, kóp boladı,-dedi Marat. Olar sol pát penen Mıńturǵannıń jumıs ornına keldi. Keńsege kirse Mıńturǵan ornında, óziniń xızmetkerleri menen jańa jıl ushın is-rejeler dúzip atır eken. Ol Marattı kóriwden, sırtqa shıǵıp, onıń menen bólek bólmede sóylesti:

-Haw, Marat dostım! Qalaysızlar? Bekabad aǵa, Qural aman ba?-soradı Mıńturǵan.

-Ol jaqları menen jumısıń bolmasın! Sen ádep bayaǵı qırıq mıń som qarızıńdı berip, bizlerden qutılıp al. Sońınan, jay-jaǵdaylardı sorasarsań!-dedi Marat.

-Qayaqtıń qırıq mıń somı? Men jazdıń kúnleri-aq, Quralǵa jigirma bes mıń som aqshasın berip esaplasqanman,-dedi Mıńturǵan. Azmazdan soń, qaytadan: -Qalǵan on bes mıń som pullardı mına, ótken jıllıq esabattı tapsırıp bolıp, sizler menen esaplasıp alǵısımdı aytpaqshı edim,-dedi Mıńturǵan.

170