Gúrrińler, shıǵarmalar
.pdf— Háy, ketkenimizden keyin ashılıp ózleri ketedi. Júr kettik. Bizler kettik. Jawın da bir tınıp, bir quyıp jawıp turdı. Keyin bizler kirpi balaları ketken shıǵar degen úmitte kirpilerdi taslaǵan jerge barsaq kirpiler qalay taslaǵan bolsaq sol turısta turǵan eken. Bizler olardı ólgen shıǵar dep oyladıq. Keyin qorqqanımızdan qashıp kettik. Úyge barıp qattı qapa boldıq. Jıladıq. Sebebi, sol kirpi balaları bizler sebepli ólip ketken edi-dá. Eger bizler olarǵa tiymegenimizde, olar elege shekem tiri bolatuǵın edi…
Ekinshi kúni Aqtırnaq jáne aldıńǵıday qattı ure basladı. Juwırısıp barsaq sol kirpi balaları tiri. Garaj aldında júrgen eken.
— Negizinde, sol kúni olar uyıqlaǵan bolıwı kerek, — dedi ishimizdegi bilgishbay Ismayıl. Bizler de onıń gápin maqullap quwanıp qoya berdik. Kirpi balaların garaj ishine aparıp qoydıq basqa haywanlar jep ketpesin dep. Quwanıshımızǵa qos quwanısh qosqanday garaj ishinen jáne eki kirpi balası shıǵıp keldi. Biz oǵada quwanıshlı edik. Mashina saqlanatuǵın garajdan tórt kirpi balasınıń tabılıwı men ushın ózgeshe quwanısh baǵıshladı. Hátteki, men bul kirpi balaların saqlap almaqshı da boldım. Keyin bul ańsat is emesligin ańlap jettim. Sebebi, anamnıń aytıwınsha kirpi balaları kózin ashqanǵa shekem anasınıń súti menen azıqlanıp ulǵayatuǵın eken.
Biz bilgen kirpi balalasınıń bası, qulaqları úlkenirek bolatuǵın, kóp uyıqlaytuǵın, jáne ózinen qandaydur bir jılaǵan sıyaqlı ses shıǵaratuǵın edi. Qanday bolsa da ol bizge basqasha, sulıw. Kızıqlı haywanlardan biri edi. Bul meniń ómirimde birinshi mártebe kirpi balasın kóriwim edi, hám bul maǵan unadı. Elege shekem sol kirpi balalarınıń qızıqlı qılıqları yadımda saqlanadı.
Sapura Temirxanova.
131
BIREWGE ISIŃ TÚSPESIN…
… Kelesi ayda balamnıń úylengen toyın bermekshi bolıp, toydıń tátárigine tústim. Ótken qala kúni mal bazarǵa barıp shaqı ǵırlanǵan bir qoshqar aldım.
—Aǵası-aw, sonsha aǵayin tuwǵan, quda-qudaǵay, jora joldas degenler bar. Qoshqardıń góshi ne boladı, seksen, toqsan kilolıq ógizshe almaysań ba? — dedi hayalım qasıma kelip.
—Háy…y… shabazım-áy, qonaqlardı góshke toydırasań ba? Bileseń be, ógizsheń neshe million?! Barın bazar etemiz. Hár tabaqqa bir shuqım gósh bolsa boldı da… Ele dásturxanǵa zat alıw kerek. «Kola», «Qarataw» degenler bar. Alma, júzimlerdi de, satıp alamız. Bárine aqsha qayda?! — dedim ashıwlı halda.
—Júrttıń toyların barıp kórip júrseń ǵoy. Quwırılǵan balıq, tawıqqa shekem qoyadı. Kámpit pechene degenlerdi aytbay aq qoyayın; — dedi olda tullanıp…
—Haw, ázizim-aw, bárine aqsha qayda? Ele gúrish, geshir, piyaz ,aq may
degenleriń bar…
—Birewdi apa deyseń, birewdi inim, jora deyseń degendey, qarızlanıp qáweleneseń-dá…
—Toy beremiz dep mıylıǵımızdan qarızǵa batıp qaladı ekenbiz-dá?…
—Qorıqpa, ilajı boladı. Epleymiz, aytpashaq toyǵa qosıqshıda kerek ǵoy… Dańǵırlı duńǵırlı bolmasa toy bolama? Kóshemizdegi Kóshkinniń toyın kórdiń be, toymısań toy boldı dá?! Jámila ma, Dálibay ma, Baxtiyar ma,álimbay ma, bári kelip, toydı qızdırdı deyseń. Hámme «dovolno». Kóshkinnen qay jeriń kem. Qudayǵa shukir, seniń de abroyıń bar…
—Qaysı qosıqshını shaqıramız?…
132
—Atı shıqqanın shaqıra berse?!
—Qosıqshılar toyǵa qansha menen keledi eken-áy?…
—Iyt bileme, ánáw kúni «Qızıljar»daǵı Tókeńniń toyına «kóginen» barǵan deydi.
—Onda, qapılıp qaldı desesh. «Kógin» qaydan tabaman?…
—Kóreseń-dá, dáslep qosıqshılar menen sóyles. Rámáwzine qarap keliseseń ǵoy…
Sol kúni bir qosıqshıǵa jolıqtım. — Toy bermekshi edim, xızmet etip berseńiz, ziynetińdi xalıq qatarlı bereyin…
—Qashanǵa edi?…
—Kelesi aydıń birinshi háptesine…
—Bilmeymen, kelesi hápteden baslap. Bir ayǵa shekem kún qurı emes zakaz alıp qoyıppan. Meyli, biraq bir ótinish bar. Ózińnen jasıratuǵın gáp joq, kóp jıldan berli xalıqtıń xızmetindemiz, toy dese toy, bayram dese bayram, televizorda da xalıq qosıqların atqarıp júrmen. Adamlar «ataqlı artist» dep aytsada, ele ataq ala almay júrmen?
—Nege?! Ele ataq almadıń ba?…
—Bilmeymen, keshe kelgen «shóje qorazlar» bir qosıǵı menen aq, ataq alıp ketedi. Ya dawısı joq. Hayranlar qalaman… Seniń inińniń qolınan keledi ǵoy. Biziń baslıqqa bir zvonok etse «moment» pitkeredi. Sonı bejerseń, toyıńdı solay aq, atqarıp berer edim…
—Ataq deyseń be? Inimniń qolınan kele me?…
—Wáy… keledi, bir qońıraw etse, biziń baslıq ornınan sel ete qaladı.
—Qáne, inim menen tillesip kóreyin dep, qońıraw ettim. — Allo, wáliykum assalam?! Úy ishiler sawma. Kóp waqtıńdı almayman, bir ótinish bar. Qosıq aytqanına da otız jıldan ótip atır eken. Úsh jıldan berli tapsırǵan hújjeti baslıǵınan ba, arman ótpey qala beredi deydi. Endi bir eki jıldan pensiyaǵa ketejaq qusaydı. Miyneti bosqa ketpesin. Haw usı kúnge shekem birde ataǵı joq. Házir qońıraw etemen deysiz be?! Yaqshı, yaqshı…
Qosıqshınıń júzi gúl-gúl jaynap qoya berdi. Sizdi quday aydap kelgen shıǵar aǵa, bereket tabıń: — dep sóziniń izin aytıp bolmay aq, qol telefonım sıńǵırladı.
133
—Ha…a… sóylestiń be? Dárhal dokumentin tayarlasın ba? Besinshi kúnge jetkeriw kerek pe? Raxmet inim, raxmet…
—Áne jumısıń pitti dey ber…
—Bereket tap, aman bolıń aǵa; — dep quwanıshtan kózlerinen monshaq monshaq jas sorǵaladı. -Aǵa,toyıńızdı ózim «besplatnıy» atqarıp beremen. Ol jaǵınan ǵam jeme; — dep quwanıp qoya berdi.
—Al jáne basqa da baratuǵın jerlerim bar edi, júre bereyin dep mende azda bolsa birewge járdem etkenime quwana-quwana jol júrip, kóshemizdiń basındaǵı dúkanǵa keldim.
—Yashúlken biziń dúkanǵa da, keledi ekensiz ǵoy, márhamat, keliń-keliń. Xosh qulaǵım sizde. — dedi aq bozlaqtan kelgen tompaqlaw sulıwshıq kelinshek kúle shıray menen altın tislerin kórsetip.
—Háy…y… qaraǵım-áy. Kelesi ayda toy bermekshi edim. Soǵan sizden aq may, un, kámpit, pechene degendey nárselerdi toy ótkenshe nesiyege sorap kiyatır edim…
—Qay waqıtqa kerek?
—Kelesi aydıń birinshi háptesine…
—Meyli boladı, aytpashaq bir ótinish bar ǵoy…
—Qanday ótinish?…
—Arzımaǵan nárse-aw, biraq siziń qolıńızdan keledi. Salıqtan tanıs kerek boldı?!..
—Ne islew kerek?
—Ózińiz bilesiz, bazardıń ishinde de, úsh dúkanım bar. Ballar eplep atır. Bárine nalog tólew ańsat bolmay tur. Eki balam kontraktta oqıp atır. Úlken baladaǵı kelin magistrǵa kontrakt penen kirdi. Ya qollasatuǵın kiyew joq. Bárin bir ózim eplep atırman. Tekseriw kelse eki úsh kún jawıp qoyamız. Hámme dúkanshılar sóytip júr. Bar tapqanıńdı salıqqa berip otıra beriw qayda?! Aǵam barda, arqam tamda dep sizge súyenip júrsem deymen. Bir salıqtaǵılarǵa aytıp járdem etseńiz…
—Qáydem, qáynimniń qolınan keleme eken. Telefonnan sóylesip kóreyin dep nomerin tere basladım…
134
—Wáliykum assalam, qáynim, qalay yaqshımısań? Dayımnıń hayalınıń dúkanı bar edi. Salıǵı kóbeyip ketken be, járdem berseńiz… Há yaqshı telefonnan emes.., ózi ózińe barsın ba?! Jumısı qalay bolsada pitedi ǵoy…
—Há bereket tap! Raxmet aǵa, siziń jumısıńızda «besh» boladı. Aytpashaq qolıńız bos ketpesin, jeńgeyge sońǵı modadaǵı plate kostyum berip jibereyin…
—Yaq kerek emes.
—Ala berse, jumıs jónlenip ketse, sennen ayarım barma. Jeńgeme aparsań quwanıp qaladı…
—Meyli kewlińe bersin. Talabıń ońınan kele bergey; — dep, qolıma uslatqan kógis setkini alıp úyge keldim.
—Kelgeniń jaqsı boldı ǵoy. Awqat tayarlap edim, asxanaǵa júre ber, dep pelmen salınǵan lawabı keseni stolǵa qoyıp, — Al aǵası, ayta ber qaylarǵa bardıń? — dedi sorawlı halda maǵan qarap.
—Qosıqshıǵa bardım…
—Háy…y… ol anaw-mınaw aqshaǵa kelerme eken?…
—Keletuǵın boldı… Tanıs dúkanshı menen sóylestim. Olda zatların nesiyege beretuǵın boldı.
—Ayttım ǵoy aǵası, «jılamaǵan balaǵa…» dedi kúlimsirep ; — Aytpashaq tawıq baǵatuǵın, balıq ósiretuǵın, qawın ǵarbız jetistiretuǵın fermer joralarıń bar edi ǵoy. Solarǵa da xabarlas, uyalmaslıǵın eter. Usınday da kómegi tiymese, onday joralardıń ne keregi bar…
—Háy…y… olarǵa qalay bet salıp baraman?…
—Ne, betińniń jırtıǵı barma. Mashınıńdı xodla bolmasa, ekewmiz baramız. Qurdasqa tap mutqa bereseń; — desemde yaq demeydi; — dedi.
Túslikti boldım da, «koblit»ti minip balıq ósiretuǵın «Shortanbay»daǵı Shamurat fermerdiń kóline bardım. Aman esenlik sorasıp bolıp maǵan jigirma kiloday balıq kerek. Toy berejaqpan; — dep jaǵdayımdı ayttım…
— Kelgeniń jaqsı boldı ǵoy. Bir eki kúnnen ózińe barayın dep otır edim, quday aydap kelgen shıǵar. Kólden yarım shaqırımday qashıqta tereńlew say bar edi. Jaqında sonı da qosıp alıp edim. «Jarmıs» salmadan, suw tas tóbesinen quyadı. Soǵan júz metrdey jerden salma qazdırıw kerek bolıp tur. Seniń Sátim degen jorańnıń balasınıń qarawında, úsh tórt jer qazatuǵın traktor bar eken. Bir kúnge
135
sorap barsam mıńq-sıńq dep sıltaw taba beredi. Ákesine aytsań saǵan yaq demeydi ǵoy. Soǵan járdem berseń-o?.
—Házir sóyleseyin dep Sátim dostıma qońıraw ettim.
—Yaqshı balaǵa aytaman qashanǵa kerek…
—Ilajı bolsa tezletse…
—Há bereket tap dostım. Toyıńa tuyana bolsın. Kerek balıǵıńdı toydan bir kún burın tayarlap qoyaman, — dep quwanıp qoya berdi.
Soń geshir, piyaz, qawın-ǵarbız egetuǵın Ǵaniy fermerge kelsem, eki qolın artına qayırıp «salısı suwǵa ketkendey» atızda úskini túsip oylanıp júr eken.
—Ha jorajan keledi ekenseń ǵoy, — dep aman esenlik sorasıp bolǵannan keyin kelgen jumısımdı ayttım…
—Boladı geshir piyaz, ǵarbızdan keregińshe alsa. Sennen ayarım barma, biraq bir ótinish bar. Bozatawdaǵı Bazarbay «parrıq» dostıńa on tonnaday qawındı ótkerip berseń jaqsı bolar edi. Bıyıl qawınǵa qurt túsip, miynetim bosqa ketejaq… Arzan bahada esap betime pul ótkerip berse, ketken shıǵınlarımdı qaplar edim; — dedi.
Qol telefonnan Bazekeńe qońıraw ettim…
—Barmısız… «kók ǵarǵaday» bir jıldan berli tım-tırıs bolıp kettińiz ǵoy… Qudayǵa shukir, sizden ótinish bar. «Shortanbay»daǵı Ǵaniy fermerdiń qawınına qurt túsip, miyneti zaya bolajaq. Soǵan arzanlaw bahada mallarıńa jem ornına qawının alsańız dep ótinish etip atır edim…
—Boladı dostım, ol ańsat ǵoy. Biraq Taqıyatastaǵı ún kombinattan qosımsha on tonnaday jem áperseńiz jaqsı bolar edi. Direktorı siziń jaqın aǵayinlerińiz dep esitip edim. Soǵan bir járdem etseń jaqsı bolar edi dedi ol.
—Wáy…y… Taqıyatastaǵı ún kombinattan ba?! Awa, ol jerde qarındasımnıń balası, jiyenim baslıq bolıp isleydi. Kepek deysiz be, qansha tonna kerek. Boldı onı bejeremen jora… Meniki bir gáp dep onıń da jumısın pitkerdim. Ǵaniy fermer: — Judá zor boldı jora, geshir piyaz benen ǵarbızdan keregińshe al, — dep ayaǵı ayaǵına tiymey quwanıp qoya berdi. Keshte súyretilip úyge zorǵa jetsem, óanlıkól de institutta birge oqıǵan Dáwletbay dostımnıń hayalı kelip otır. — Qurdasjan seni izlep kelip edim. Óziń bileseń, Tashkentte oqıp atırǵan sát qurtqan qızım bar edi. Siziń sol jaqta eki bólmeli jayıńız bar eken. Sonı kvartiraǵa arzanlaw berseńiz; — dep kelip edim dedi.
136
— Meyli: — dep saldım.
Astapurla bala, adamlarǵa xayransań. Tashkenttegi meniń eki bólmeli jayımnıń barın qalay bilgen?!… Áy,toba, birewler «jerdiń astındaǵı jılannıń qıbırlaǵanına shekem biledi-áy?!… Birewge isiń túspegey. Isiń tússe, olda saǵan talaqtay jabısıp ketetuǵınlarına qayıl qaldım. Sonda «bar tabaǵım, kel tabaǵım» degen sózdiń mánisin endi túsingendey boldım.
Saǵındıq EMBERGENOV.
137
JAǴÍSTAǴÍ JÍNAYAT
Jaylawdan, bet-awızları ala shań bolıp kelgen Altını dáslep Tóre qarsı aldı. Ol qaptalına barıp, qulaǵına bir nárselerdi sıbırladı. Altı oǵan oqırayıp qaraǵanı menen, «illa» dep awzın ashpadı. Ol ján-jaǵına qaramastan, qoy-janlıqların qorasına qamadı. Biraq, Bekabad penen sálem-álik qılmadı. Qaytama tayaǵın izlep júrgen soqırlarǵa uqsap, tek ayaǵınıń astına úńiliw menen boldı. Bekabad ta jel párrigi shıǵıp, há degennen aldına juwırıp shıǵajaq emes. Ol qaytama Altıdan alası kóp qarızları bar adamday, qaraúydiń aldında shekshiyiwi menen bir orında súwrettey qatıp qaldı. Altı shırtıldap júrip, bet-qolların juwıp, dasturxanǵa jaylasıp otırǵannan soń, Bekabadtıń júzine qarap, oǵan qol ushın berip sálemlesip:
—Há, miyman! Bizikine keshletip kelip qalıpsız!?-dedi uyańlaw dawıs penen. Bekabad bolsa asıqpastan:
—Oylanıp qarasam, siziń dárgay men kelmestey, jıraq jer emes eken. Táǵdirdiń gárdishi sebepli, siziń shańaraqqa da miyman boldım. Baǵana, túski payıtta kelip edim. Sovxoz orayındaǵı úyińizge sizdi izlep bardım. Ol jaqtaǵılardan, Ústirttegi jaylawdaǵı úyde dep esittim. Soń waqıttı bosqa ótkermesten, Óreniń motorın xodlap, usı tárepke atlanǵanım, — dedi Bekabad.
—Xosh! Mennen ne xızmet? — soradı Altı.
—Men tárepten sizge eńkeyip bel búgip, mańlay terletkendey xızmetim joq. Siziń shańaraqqa kelgendegi baslı maqsetim, balam Altaydıń hújjetlerin alıp ketip, awıldaǵı mektepke oqıwǵa bermekshimen. Keshe, ol jaqtaǵı mektep direktorları, awıl keńes aqsaqalları menen sóylestim, — dedi Bekabad.
—Awa! Bul kisi, balańız Altaydıń tuwǵan ákesi eken, — dedi Óre menen Tóre
Bekabadqa qarap.
138
—Sın-sımbatınan Altaydıń ákesi ekeni kórinip tur! Hátte sóylegen sózi, júristurısına shekem Altaydıń dál ózi eken-á! — dedi Altı Bekabadtı mısqıllaǵan pishinde.
—Raxmet, mezban! Mına inileriń meni sıylap dasturxan jaydı, shay-suw ishtik. Nede bolsa, sizdegi jumıslarımdı pitkerip, búginshe sizikinde miyman bolıp, azanda Óre menen izge qaytaman, — dedi Bekabad.
—Há! Onda Altaydı joldan urıp júrgen siz emes pe? — soradı Altı.
—Men de ózińe uqsaǵan azamatpan. Kewilimde onday jaman niyetim joq! — dedi Bekabad.
—Xabarım bar! Hámmesinen de, xabarım bar! Demek, siziń atıńız Bekabad. Burın bir topar qaraqshılarǵa basshılıq etip, qamalıp shıqqanıńızdı da bilemen. Siziń ótmish-tariyxıńız, basqan hár bir qádemińiz, jınayatlarıńız haqqında «tiyebersin» Bayan maǵan kóp áńgimelerdi aytıp bergen edi. Eger de onıń aytqanlarınıń bári ras bolsa sen de, aytqanınan qaytpaytuǵın tákabbır, qasarısqan jerden qan alatuǵın ójet jigitlerdiń biri ekensiz. Sonsha jerden biziń shańaraqqa miyman bolıp kelipsiz, búginshe tawdıń ústinde taza hawada jatıp, arqayın dem alasız. Qáne Óre, Tóre orınlarıńızdan turıp, biriń motordı minip ashshı suwǵa arǵı qońsınıń Úyine barıń. Birińiz keshegi, maǵan ataǵan qoyıńızdı soyıp pushtarlań. Sonsha jerden kelgen mına miymanǵa gelle qoyıp, húrmet eteyik, Ele bizler ushın tań uzaq, gúrrińlesetuǵın áńgimemiz kóp!-dedi Altı jorta kúlip. Aradan onsha kóp waqıt ótpesten, bári Altınıń aytqanınday boldı. Tóre otız kilometr aralıqtaǵı qońsısınıń úyine barıp, «shay-suw» alıp qaytıw ushın ketti. Al Óre bolsa, ótkir pıshaqtı alıp sırtta turǵan «dvijok»tiń motorın qosıp, Altıǵa ataǵan qoydı bawızlap, pushtarlawǵa tiyisti.
Birinshi, ekinshi awqattıń waqtında dasturxan átirapına Bekabad, Altı, Óre menen Tóreler jıynalıp, birge gúrrińlesip awqatlandı. Altı óziniń tuwısqanları, Óre menen Tóreniń kózinshe, tórt kóz túwel otırıp, Altay menen Bayannıń ózlerindegi bar hújjetlerin Bekabadtıń qolına uslattı. Soń barıp kúni menen tunjırap otırǵan Bekabadtıń jıyrıqları jazılısıp, ishteyi ashıldı. Kúni menen oyındaǵı jaman niyetlerden jıraqlasıp, aldındaǵı turǵan awqatqa qaytadan tiyisti. Awqatlanıp otırıp ta, sońınan jatar waqtında da, Altı menen Bekabadtıń áńgimeleri uzaqqa sozıldı.
Erteńine azanda Bekabad ornınan tursa, álle qashan-aq tań atıp, kún arqan boyı kóterilgen eken. Altı azanda erte ornınan turıp kúndegishe, qoy-janlıqların jaylawǵa aydap ketipti. Tóre bolsa, dasturxanǵa shay-pay sazlap bolıp, bulardıń atların atma-at aytıp shaqırdı. Azmazdan soń ol Bekabadtıń qaptalına kelip:
139
-Bekabad aǵa, há, Bekabad aǵa! Altı aǵam baǵana, jaylawǵa ketpesinen aldın maǵan sizge aytıwdı, qatań tapsırıp edi,-dedi.
-Qanday gápti?-soradı Bekabad.
-Ol keterden aldın, Novosibirskiydegi dosları Nikolay, Radiklerge, Saratovtaǵı dostı Sergeylerge baratuǵın waqıtta ózinen xabar bolsın! Men bárqulla jolǵa tayar turaman! Eger de, mennen járdem kerek bolsa, barlıq tárepinen járdem beriwge de qúdiretim jetedi. Al, Bekabadtan maǵan járdem kerek bolsa, ózim izlep tawıp alaman! dep aytıwdı, qayta-qayta eskertti,-dedi Tóre. Bekabad túnde Altı menen otırıp ne haqqında sóyleskeni, qanday áńgime aytqanlarınıń hámmesin umıtıp ketken edi. Tek te Bayan haqqında aytqan jaqsı gápleri, onıń mayın shıǵarıp qaytaqayta maqtaǵanları ǵana esinde qalǵan. Bekabad zorǵa degende ornınan turıp, sırttaǵı sıpada uyqılap jatırǵan Óreni oyattı. Bekabad penen Óre ekewi tap bir qarınnan tebisip shıqqan tuwısqanlarday bolıp tirteklesip júrip, minip kelgen motociklin qaytadan, uzaq jolǵa sazladı. Soń Tóreniń tólesindegi salqın shalaptan simirip iship alıp, úlken gúzar jolǵa shıǵıp, awılına qaray atlandı.
* * *
Marat «qopasaqal» sońǵı waqıtları jumıstıń basa-bası menen jora-joldaslarınan, jámáátinen hátte, bala-shaǵasınan da suwısa basladı.
Sol payıtları fabrikanıń bas mexanigi Marattıń da, burınǵıǵa qaraǵanda abroyı ádewir tómenlegen edi. Burınǵı janar may, maylaw mayları saqlawlı turǵan ıdıslardıń giltlerin baslıqtıń ózi alıp qoydı. Fabrika texnikalarına úzliksiz kelip turǵan awısıq bóleklerdiń keliwi keskin toqtadı. Marat «qopasaqal»dıń burınǵıday tez-tezden paydası tiyip turmaǵan soń direktorı, jan joraları Qural, Nazar menen de burınǵı qatnasıqları ádewir suwıdı. Aldıńǵı dáwirdegilerdey shembi, ekshembi kúnleri payızlı orınlarǵa, dárya boylarına barıp dem alıw dástúrleri álle qashan izde qalıp ketti. Jumısta ushırasıp qalǵan waqıtta da, ádepkidey qushaqlasıp kórisiw, uzaq waqıt hal-jaǵday sorasıp turıw degen ádetler joqtıń qasında boldı. Araarasında gezekpe-gezek, úylerde kábap tayarlap, birew-birewdi shaqırıw degennen ulıwma qalmaǵan edi. Marat joraları Qural menen Nazarlardıń mashınları túwe, óziniń mashınına da awısıq bólek, ballon, janar may tabıw jaǵdayı mashqala bolıp qaldı. Biraq qáytkende de olardıń arasınan ziyrek, shaqqan bolıp shıqqan Qural, Mıńturǵannan alǵan jigirma bes mıń somına tazadan jer baspaǵan «GAZ-31» mashının satıp alıp, kóshege shıqqan edi.
140