DÓRETIWSHI TULǴALAR

Qonaǵıńa tappay qalsań buwaz soyıp, Shashılasań jetpesinligińdi joyıp. Miyman kelse kórseteseń barlıǵıńdı, Dasturxanǵa júregińdi jayıp qoyıp.

Saqıy xalıqsań tapqanın toyǵa shashqan, Qosıq aytıp, saz shertip kewili tasqan. Qobız benen «Edige»ni jırlaǵanda,

Jawın jawıp qabaq shıtqan ashıq aspan.

Jiyrenshedey tawıp aytqan sózleriń bar, Kemlikke kónbeytuǵın gezleriń bar Maman biy, Allayar hám Ernazarday, Babalardan qalǵan dańqlı izleriń bar.

Bazı waqta túsip qalǵanday túyeden, Sumlıǵı joq albawlıǵıńa kúyemen.

«Jańılmas jaq, súrinbes tuyaq bolmas», Qanday bolsań sondaylıǵıńsha súyemen.

Nebir qıyın asıwlardan asıp keldiń,

Ne-ne mashaqatlı joldı basıp keldiń. Mártlik tolı babalardıń tariyxınan, Berdaq bolıp shejireńdi jazıp keldiń.

201

Ájiniyazǵa qazaqlardan duz tattırıp, Aytısta Qız Meńeshtey dos arttırıp. Dáliyllediń ullı xalıq ekenińdi, Ibrayımǵa danalıqtan sóz ayttırıp.

Tariyxıńda Tumarisań batır qanday, Qumar anań sher júrekli bolǵan sonday. Qızlarıńdı Vamberi táriyp etken, Sulıwlıqta teńi-taysız Gúlayımday.

Barlıǵıńız naǵız meniń ózimdeysiz, Haq kewilden sawdıraǵan sózimdeysiz. Sır aldırar baladay sumlıǵı joq,

Jan dúnyam sáwlelengen kózimdeysiz.

Sizdi kórsem eljireydi kewilxanam, Qarsı aldımda turǵanday áziz anam. Alıs ketsem men Sizlerdi saǵınaman,

Áziz xalqım, bolǵaysızlar máńgi aman!

Ómir bul…

Jaslıqtı qaytara almayman,

Ol qaldı bayaǵı baǵlarda.

Ol shiyrin qıyalǵa aylanǵan,

202

Biyǵubar, biyqayǵı shaǵlar-dá…

Búgingi ómirim basqasha,

Orın joq onda bos qıyalǵa.

Táshwish kóp tańnan kún batqansha, Mıń sezim qálbime uyalar.

Hayalman. Oazıypam mıń ese,

Isim dep, balam dep shabaman.

Erim is buyırar qálese,

Onıń da kewilin tabaman.

Aǵayin-tuwǵan hám qońsı bar,

Men olarsız bola almayman.

Mereke tarqatsa qay biri,

Xızmetinen shette qalmayman.

Tań erte asıǵıp jumısqa,

Xalıqtıń arızın tıńlayman.

Nabada bir juplıq urıssa,

Jarastırmaq jolın oylayman.

Hayallar keledi jıyılıp,

Qarayman olardıń kewline,

Olardı qıynaǵan qıyınlıq,

203

Qıynaydı aqırı meni de…

«Biyday nan bolmasa biyday sóz», Aytqıshlap kewilin alaman.

Olarǵa sózlerim unasa,

Baladay bir jasap qalaman.

Ǵajja-ǵaj ómirdiń ishinde, Hayalman xızmetke shaylanǵan. Haqım joq onnan waz keshiwge, Bul turmıs tárzime aylanǵan.

Úydiń de, dúzdiń de táshwishi,

Bilemen ózime qaraǵan.

Hayal dep ayaydı qay kisi,

Barlıǵın iyinlep baraman.

Kewlimde bolmaǵan hesh nalısh, Peshanamda barın kórgenmen. Ómir bul − tınımsız arpalıs, Men oǵan barımdı bergenmen.

Tuwılǵan jerim

Nár alıp suwıńnan seniń,

Yoshlanıp juwırǵan jerim,

204

Baxıtlı balalıǵım da, Ózińde tuwılǵan jerim.

Kórdim men ózińde bárin, Ómirdiń qısıw, báhárin, Hár giyań janıma jaqın, Ózińseń áziz gúlzarım.

Kóz toymas dalalarıńa,

Megzegen jasıl ǵalıǵa,

Jupqaǵa uqsap gúllegen,

Sheńgeliń jaǵar janıma.

Sen meniń miywalı baǵım,

Teńi joq móldir bulaǵım,

Anamday jipek minezli,

Keń jazıq seniń qushaǵıń.

Saǵındım alısqa ketsem,

Duzıńnan jalǵız kún keshsem,

Kewilim jayına túser,

Aylanıp ózińe jetsem.

Anamnıń kózi de óziń,

Miyrimli sózi de óziń,

205

Atamnıń minezindegi,

Qatallıq gezi de óziń.

Bolsań da sen alaqanday,

Men ushın ázizseń nanday,

Qádirdan tuwılǵan jerim,

Men seni súyemen janday.

Janıma jalǵawsań óziń, Esimdi alǵansań óziń, Ózińde shıńlanıp óstim, Tawsılmas tolǵawsań óziń.

Dúnya meni…

Dúnya meni janǵan otqa salıp qoydıń, Kewlimdegi bar yoshımdı alıp qoydıń.

Bántligimnen barar jerge bara almay, Seniń sızǵan sızıǵıńda qalıp qoydım.

Sızıp bergen sızıqlarıń bunshama kóp, Sheshilmestey jumbaqlarıń qanshama kóp. Mıńsan dártiń júregimdi tilkimlese, Hazarlarıń kemiredi janımdı jep.

206

Islerińniń iz-ayaǵı kórinbeydi, Arız eter kimseleriń erinbeydi. Adamlardıń barlıǵına jaǵıw qıyın, Qansha sawap islegeniń bilinbeydi.

Dártlerińdi tıńlay berip jabıǵaman, Dártimdi alar jan tappay tarıǵaman. Shayırıńnıń júregine bári awır, Geyde seniń dártiń menen awıraman.

Kerek jerde jırlamasań sen jırımdı,

Qanday awır… Kimge aytaman bul sırımdı?! Jumbaǵıńdı sheshemen dep juwıraman,

Ada etip bar kúshim hám kóz nurımdı.

Dúnya seniń qızıńman ǵoy xızmetiń de, Sol xızmetten artar meniń húrmetim de, Men dádimal ayta alsam mıń qayǵıńa,

Riyzalıq kórgendeymen kelbetińde.

Shıdam berdim hárregendey ızıldıńa, Aqlap jedim bergen appaq duzıńdı da. Sonda da, bir iltimas, janım Dúnya, Qollaygór bizdey shayır qızıńdı da.

207

«TÚLKI, TAZÍ HÁM SHER»

(tımsal)

Biri túlki, biri tazı, biri sher,

Jol boyında bir oljanı bóliser.

Sher almaqshı bolar tisin batırıp, Túlki jaǵımpazlıq eter qatırıp. Tazı bolsa oylar mudam oljanı, Oǵan abzal qarınınıń toyǵanı. Erinlerin jalap moyının sozar, Shala jansar ańǵa jetkizer hazar. Sonda túlki hiyle jolın isletip, Qas qaǵımda tań qalarlıq is etip. Sózdi aylandırıp uzaq sóyleydi, Eki dosqa maqtaw baǵısh áyleydi. Tazı menen sher óz-ara pańqıldap, Túlki maqtaǵanǵa qaldı ańqıldap. Túlki bul ekewin sóyletip turıp, Toǵayzarlıqlarǵa názerin burıp. Sezdirmey oljanı pánjege ilip,

Jıs toǵayzarlıqqa ketedi sińip. Sher qaladı jol boyında arqırap, Tazı da ǵázepten áwpilder… biraq. Olja qoldan ketti; bolar is boldı, Eki dostıń ishi ızaǵa toldı

208

Sher menen tazınıń nesibi taydı, Túlki ketti panalap jıs toǵaydı. …Áh, tazınıń olja tutqanı qaldı, Sherdiń mázi qanlar jutqanı qaldı. Kewilin jámlegen sumlıqlı túlki, Tazı menen sherdi etipti kúlki; «Juwırǵan emes, al, buyırǵan alar», Dese sózin maqullaptı ǵarǵalar. Túlkiden pánt jegen tazı menen sher, Bar oljasın aldırǵanǵa ókiner… Ekewiniń kóp edi ǵoy miyneti,

Qas qaǵımda push boldı bar niyeti… … Qansha shaptı tutqansha sol oljanı, Bul isten olardıń sızladı janı. «Uyalmaǵan jeydi buyırmaǵannan», Degen naqıl qalǵan qusaydı sonnan.

MEN DÁRYAMAN…

Men dáryaman máwjirip aǵıp turǵan,

Ana jerge nur bolıp darıp turǵan. Ańǵarımdı bursa da toqtamayman, Sebebi tawdan saǵa alıp turman.

Barlıǵım sol meni ne etseńizde,

Ańǵarımdı ózgertip ketseńiz de.

209

Báribir máwij urıp aǵaman men, Bir kúni aylanaman kók teńizge.

Jáhándi aǵısıma qarataman,

Bul dúnyaǵa jaqsılıq tarataman.

Suwsız qalǵan Aralǵa arqaw bolıp,

Sahralarda okean jarataman.

Júreklerge nur bolıp enemen men, Janımnan jılıw tawıp beremen men. Aralımnıń janına jalǵaw bolıp,

Bul jerdiń zor bolǵanın kóremen men.

Sonlıqtan toqtataman dep oylamań, Tolqıp aqqan aǵısımdı baylamań. Sebebi tirishiliktiń tamırıman, Urqan atıp nárwanǵa aylanaman.

Nárwan bolıp dúnyaǵa sán beremen, Suwımnan tamırıńa jan beremen. Saratanda sayalı panań bolıp, Irǵalǵan biydayımnan nan beremen.

Sebep, men gáwhar suwman aǵıp turǵan, Ana jerge nur bolıp darıp turǵan.

210