Gúlnara Ibragimova Úyin izlep júrgen shóje
.pdf
11
–Al, qanday jaqsı is islediń?
–Altınay degen qız bar, ol mennen kish-
kentay. Sonıń krossınıń bawları sheshilip ketip, baylay almay otırǵan eken. Men onıń krossınıń bawların baylap berdim.
– Durıs. Jaqsı is pitkergen ekenseń, – dedi ájesi.
Begzada ájesi usını aytqannan soń da onıń júzine qanday da bir dáme menen kózleri móldirep qarap turdı.
– He... jáne ne? – dep soradı ájesi.
– Haw, áje... «way maladesseń!»– dep aytpadıńız ǵoy, – dedi Begzada uyalshańlıq penen.
Begzada tórtke shıǵadı. Marapattı jaqsı kóredi. Ózine xoshamet bermegen adamnan
óziniń maqtaw kútip turǵanın jasırmaydı.
MEN SAǴAN PRYAMO! AYTTÍM-ǴO!
Aysulıw bıyıl altı jasta.
Ol qońsı Jumabay ataǵa kúshiklerin kórsetiwge keldi.
12
Bala kúshiginiń atı Uolt, qız kúshiginiń atı Syuzi eken.
–Kinodaǵı kúshiklerdiń atın qoydıń ba? – dep soradı Jumabay ata.
–Kinodaǵı emes, multiktegi kúshiklerdiń atların qoydım, – dep juwap berdi Aysulıw.
Sol waqıtta onıń úyi betten bir ózi qatarlı qız kelip, «Aysulıw!» dep shaqırdı. Onı kórip Aysulıwdıń birden kózleri jaynap:
–Men keshe saǵan pryamo! pryamo!
pryamo! ayttım ǵoy! – dep qıshqırıp jiberdi. Ol pryamo sózin úsh márte pát penen qaytaladı.
– Ol kim? – dep soradı Jumabay ata.
– Nursulıw ǵoy. Keshe urısıp qalıp edik.
Ol maǵan «endi seniń menen oynamayman!» dep ketti. Men oǵan «pryamo erteń óziń iytten qor bolıp oynawǵa keleseń!» dep edim,
– dedi qanday da bir jasına tán emes yoshlanıw menen. Sóytti de ol:
13
– Nursulıw, ketip qalma, házir baraman! – dep dostınıń qasına barıwǵa asıǵıp juwırıp ketti.
«Iytten de qor bolıp» degen sóylem Aysulıwdıń úlkenlerden esitkeni. Ol bunıń mánisin bilmese kerek, biraq ol sóylegende usınday tásirli qollanıwdı súyedi.
KEWILSHEK SHAXMATSHÍ
Qálligúl apa aytadı:
«Aqlıǵım shaxmat oynawdı jaqsı kóredi. Úyde ájaǵaların da, qońsı balalardı da demde utıp qoyadı. Biraq, aqlıǵımnan qanday shaxmatshı shıǵarın bilmeymen – qattı kewilshek. Oynap otırıp, qarsılasına «bılay júrme – ana taslarıńdı aldırıp qoyasań, mınaday etip júr», dep úyretip otıradı. Hám tas jeytuǵın jaǵday bolıp tursa, qarsılasınıń kewline qaraydı.
«Jeyin be ya jemey-aq qoyayın ba?» dep qarsılası menen qısınıp turıp oylasadı. Biraq báribir aqır-ayaǵında onı utıp shıǵa beredi».
14
«KIMNIŃ QÍZÍSAŃ?»
Qońsımızdıń úlkene qızı Shımbayǵa turmısqa shıqqan.
Bayramda ata-anasın kóriwge úshinshi klasta oqıytuǵın qızı menen qıdırıp kelipti. Bul kóshemizdiń shımbaylı aqlıq qızınan ózimizdiń kósheniń qızınıń atın aytıp:
– Gúlziyranıń qızısań ba? – dep soradım.
– Yaq, Nızamatdinniń qızıman, – dep shımbaylı qız saldamanlı túrde juwap berdi.
«MAMAMA KÓYLEK ALÍP BERIŃ!»
Awılda turatuǵın Ásenbay ata Nókiske basqa shıqqan úlken balasınıń úyine qıdırıp keldi.
Ásenbay ata qalalı aqlıǵın qıdırıwǵa alıp shıqtı. Oraylıq bazarda aqlıǵına muzqaymaq alıp berdi. Bes jasar qalalı aqlıǵı sol jerde qatara dizilisip turǵan dúkanlardı kórsetip:
15
– Ata, ana dúkanlardıń birewinen mamama kóylek satıp áperiń. Bir jerge barajaq bolsa, papama «toyǵa kiyip baratuǵın kóylegim joq», dep mıyın jey beredi, – dedi.
QALAY SIŃLISI ÁJAPASÍN
ESAPTAN JEŃDI
–Bizler matematika sabaǵın ótip atırmız,
–dedi birinshi klasqa barǵan Dúrdana sińlisi Sulıwxanǵa. – Matematika sabaǵında bizler sanawdı úyrenip atırmız, sanlardı birbirine qosamız hám alamız.
–Neni qosıp, neni alasız? – dep qızıqsındı
Sulıwxan.
– Házir men saǵan matematikanı túsindirip beremen, – dep Dúrdana muzlatqıshtan bir solqım banandı alıp shıǵarıp alıp, stoldıń ústine qoydı.
16
– Qáne mına solqımda neshe banan bar eken? – dep sanay basladı. – Bir, eki, úsh, tórt, bes... altı banan eken.
–
Endi, mine, saǵan eki banan beremen,
ózime eki banan alaman.
Sińlisi qasında basın iyzep, maqullap tur edi.
–Sen endi eki bananıńdı maǵan bereseń,
–dedi Dúrdana. – Endi mende tórt banan boldı. Endi tórtten birdi alamız, – dep bir banandı alıp, qabıǵın sıyırıp taslap, jey basladı.
–Maǵan jartısın ber, – dep soradı Sulıwxan.
–Men pútin sandı alıp bilemen, jartı sandı
alıp bilmeymen. Házir bir banannıń jartısın saǵan bersem, esap durıs shıqpay qaladı, – dedi Dúrdana.
Sulıwxan buǵan razı bolmasa da, ájapasınıń esabına kelisiwge májbúr edi.
– Endi úshke birdi qosamız, – dep Dúrdana solqımnan bir banandı alıp, óziniń úsh bananına qostı.
17
–Mende tek bir banan qaldı, – dep qarsılıq bildirdi Sulıwxan.
–Endi tórtke birdi qosamız, – dep Dúrdana stolda qalǵan bir banandı da ózine qosıp aldı.
–Mine, mende bes banan boldı.
–Sen bir banandı jep qoymaǵanıńda, altı banan bolatuǵın edi! – dedi Sulıwxan. – Sonda hárkimge úsh banannan keler edi. Endi qalay bes banandı ekige bóleseń? Sen jartı sandı bólip bilmeyseńǵoy?!
Usı jerde Dúrdana óziniń bes jasar sińlisinen jeńilgenin túsindi.
SHAHSÁNEMNIŃ TAŃLANÍWÍ
Gúlsánem ekinshi klasta oqıydı.
Saparbay ata onıń qalay júritip oqıytuǵının sınaw ushın, bir shayırdıń balalarǵa arnalǵan toplamın berdi.
2 – G.Ibragimova
18
Birinshi qosıq «juldızım-qundızım» degen
uyqaslar qollanılǵan bánt penen juwmaqlandı.
Ekinshi qosıqtıń úshinshi bántinde taǵı sol uyqaslar isletilgen eken.
– Haw, |
«juldızım-qundızım» jańa da |
|
bar edi |
ǵoy! – dep |
tańlanıp baqırıp jiberdi |
Gúlsánem. |
|
|
Álbette, Saparbay |
ata onıń nege tańlan- |
|
ǵanın túsine almas edi.
Ol tanıs sózlerdiń ekinshi qosıqta taǵı ushırasqanına tańlanıp atır ma yaki mına kitap nege bir sózlerdi qayta-qayta jazıp, meni aldap atır ma, dep narazılıq bildirip atır ma...
Saparbay ata Gúlsánemnen bunı soramadı.
19
ERTEKLER
ÚYIN IZLEP JÚRGEN SHÓJE
Jańa máyekten shıqqan shóje ayaqları qaltıraqlap, hár jaqqa bir ań-tań bolıp qarap, háwliniń ishinde júrip basladı.
Úyden shıqqan bala pıshıq onıń qasına kelip:
–Sen nege bir óziń júrseń? Adasıp kettiń be? Úyiń qayaqta edi? – dep soradı.
–Men úyimdi joytıp aldım, – dep dawısında húrey menen juwap berdi shóje.
– Kel, onda seniń úyińdi birge izleyik, – dedi bala pıshıq.
Olar jetelesip iyttiń ketegine keldi.
– Usı emes pe seniń úyiń? – dep soradı bala pıshıq.
20
– Joq, bul meniń úyime uqsamaydı. Bul júdá úlken úy eken. Meniń úyim ózim zorǵa sıyatuǵın kip-kishkene edi, – dep juwap berdi shóje.
Olar ketekten shıǵıp, shójeniń úyin endi qaydan izleymiz, dep turǵanında, olardıń qasına ana tawıq keldi.
–Sizler ne qılıp júrsizler? – dep soradı ana tawıq.
–Mına shóje úyin joytıp alǵan, sonı izlep júrmiz, – dep juwap berdi bala pıshıq.