Chex ertekleri. Gúlnara Ibragimova awdarması

álpeti birdey, kiyimleri hám basındaǵı oramalları birdey. Heshbiriniń bir tal shashı kórinbeydi.

–Al, Irjik, – dedi korol, – usı meniń qızlarımnıń arasınan altın shashlı qızımdı tawıp al. Tapsań – qız seniki, tabalmasań – kelgen jolıń menen tup-tuwrı qayta bereseń.

Irjik oylanıp tur edi, qulaǵınıń tusenda bir shıbınnıń ızıldısın esitti: «Stoldı aynalıp júr, – dedi shıbın. – Men kimge qonsam, Altınshashlı qız sol». – Irjik qızlardıń júzlerine ser salıp, dıqqat penen qarap, stoldı jaǵalap bara berdi.

Q ızlar jigitten uyalıp, názerlerin tómen alar edi. Shıbın bir qızdıń júzine qonıp turdı. Irjik sol qızǵa kóp waqıt tigilip qarap turıp, «men izlegen altın shashlı qız usı» dedi.

Korol «wah!» dep qattı gúrsindi.

Irjik kórsetken princessa gúrsiden turıp, basındaǵı oraypegin aldı – altın shashları iyinlerine jayılıp tústi. Sol waqıtta onıń altın shashlarınıń shuǵlasınan mármer zaldıń ishi quyash penen tolǵanday bolıp ketti.

ǵarrı patshanıń hayalı bolıwǵa baratırǵanı onıń júregine túser edi – biraq, ákesiniń sózi zań , ilaj joq, barıwǵa tuwra keledi.

Solay etip Irjik Altınshashlı princessanı altın kúymege mingizip, barlıq jasawın alıp, óz eline qaray jolǵa shıqtı. Irjik Altınshashtı súyip qalǵan edi. Biraq bunı qalay aytıwdı bilmey, oylanıp oy túbine jete almas edi. Olar ǵarrı koroldiń sarayına kelip tústi. Altınshashlı qızdı kórip ǵarrı

korol jas qızǵa úylenetuǵın boldım, dep jańa bolǵan jillidey eserlenip ketti. Korol óziniń neke toyına tayarlanıwǵa buyrıq berdi.

Bunan soń ǵarrı korol Irjikke ayttı: «Sen bayaǵıda meniń jeme degen balıǵımdı jegeniń ushın ólimge miyasarsań. Men seni toǵayǵa aparıp, bir terekke astırıwıma boladı – sonda seniń lashıńdı ǵarǵalar jeydt. Biraq men saǵan jaqsılıq etemen: maǵan hayal tawıp kelgeniń ushın saǵan márhamat etip, seniń basıńdı shawıp alıwǵa hámir etemen. Sońınan seni shan-sháwket penen jerleytuǵın bolamız», – dedi.

11

Sol kúni Irjikti zindanǵa qamap qoyıp, erteńine onı maydanǵa alıp shıǵıp, jańǵaqta basın shaptı. Sol jerge kelgen Altınshashlı princessa ǵarrı korolden Irjiktiń jansız denesin hám basın ózine beriwdi tiledi. Korol bunı qálemese de, nekeleseyin dep atırǵan nasharǵa «yaq» dep ayta almadı.

Altınshashlı qız Irjiktiń bası menen denesin óziniń bólmesine alıp barıp, olardı qosıp, tirilik suwın tamızdı. Irjik burısınǵısınan da sulıw hám sımbatlı bolıp qaytadan ózine keldi.

Sol waqıtta princessanıń bólmesine kirip kelgen ǵarrı korol tirilgen Irjikti kórip hayran qaldı. Princessada tiriltetuǵın suw bar ekenligin esitken

ǵarrı korol, Irjiktey jas jigit bolıp jas qızǵa úylengisi kelip, jállatın shaqırıp, óziniń basın shabıwdı buyırdı. Sonnan keyin Altınshashlı qızdan suwdı alıp, meni qayta tirilteseń, dedi. Sonda men jas hám sulıw jigit bolıp qaytaldan tirilemen, dedi.

Jállat ǵarrı koroldiń basın shawıp aldı. Biraq, sońınan onıń ústine qansha tiriltetuǵın suwdı quyǵanı menen, ol tirilmedi. Sebebi ǵarrı koroldıń boyına sonshelli jamanlıq jıynalǵan edi onı heshqanday tirilik suwı menen tiriltiw múmkin emes edi. Aqmaqlıq penen ólgen koroldi heshkim qayǵırmay hám kózjas tókpey jerledi. Endi mámleketti aqıllı hám ádil adam basqarıwı kerek edi. Hámme jıynalıp, oylasıp-keńesip, Irjikti korol etip sayladı. Irjik penen Altınshashlı máliyka qosılıp, olar uzaq hám baxıtlı ómir súrdi.

Áne, solay etip, janzatlardı qıyın jaǵdaydan qutqarǵan haqkewil jigitke olar da jaqsılıq etkeni hám aqılsız hám ádilsiz koroldiń ózin-ózi óltirgeni tuwralı ertegimiz usınıń menen tamam-wássalam boldı.

RADGOSHIDIŃ ALTÍN SÚMELEKLERI

Bul waqıyanı maǵan bir burın men tanımaytuǵın bir adam aytıp

berdi.

– Bir saparı Radgoshi tawında jılqı baǵıp júrgenimde Vaculka degen

ǵarrı qasıma keldi. Vaculka jas waqıtlarında usı tawlarda qoy baqqan. Ol jaslıǵı tuwralı aytıp otırıp, tawdıń bir tusın kórsetip: «Mına jıradan bayaǵıları shopanlar bir adamdı tartıp shıǵardıq», – dedi. Men onnan ol kim adam bolǵanın hám edi qalay ol jıraǵa túsip ketkenin soradım.

12

Ol maǵan usı waqıyanı aytıp berdi.

Troyanovicı awılında Miashtıń túbinde bir diyqan jasaytuǵın edi. Bir kúni bir jolawshı qudayı qonaqpan, dep úyinde qondırıwın soradı. Túnniń ortasında ol úy iyesin oyatıp: «Sen Radgoshide atanaqtıń qasındaǵı qudıqtı bileseń be? – dep soradı. – Meni sol jerge alıp bar, xızmetińe mol aqsha beremen», – dedi.

Bul jolawshı sıyqırshı edi.

Olar tań atıp atırǵan waqıtta qudıqqa kelip jetti. Sıyqırshı qudıqtan bir neshe qádem jerdi ólshep, ústindegi beshpentin sheship tasladı. Jerge dizerlep otırıp, qaltasınan bir kitaptı hám shıbıqtı shıǵarıp, duwa etip basladı. Duwa oqıp bolıp, shıbıq penen jerdi bir urdı – sol waqıtta jer eki ayrılıp, úlken bir úńgir ashıldı. Úńgirdiń tóbesine hám diywallarına súmeleklenip muz qatqan edi – sıyqırshı solardı sındırıp alıp, qapshıǵına sala basladı. Onı baslap kelgen diyqan úńgirdiń awzında hayran bolıp otırdı. Bir waqıtlrarı sıyqırshı oǵan «beri tús, sen de al» dedi.

Diyqan úńgirge túsip, bir úlken sobıqtı aldı. Onı jolda hasa etip paydalanaman, dep oyladı. Sıyqırshı súmeleklerdi qapshıǵı tolǵanınsha alıp, úńgirdiń eki shetine shıbıǵın qaytıp urıp edi, awzı qaytaldan jabılıp qaldı. Sıyqırshı diyqanǵa xızmetine bir buwat aqsha berip, óz jolı menen ketti.

Diyqan sobıqtı aynasınıń aldına qoyıp edi, qońsısı kelip, «bul tayaqtı qaydan aldıń?» dep soradı.

Diyqan oǵan bolǵan waqıyanı aytıp berdi.

Qońsısı ayttı: «Maǵan bul nárse gúmis sıyaqlı bolıp kórinedi. Sen onı

Yichinge zergerge aparıp kórset, eger bul gúmis bolsa, ol saǵan jaqsı pul beredi», – dedi.

Diyqan úńgirden alǵan jıltıraq tayaǵın qalaǵa zergerdiń ustaxanasına alıp bardı. Zerger bul adamnıń ózi alıp kelgeni ne nárse ekenligin bilmesligin kórip, oǵan qolına júz altın berdi. Ómirinde qolına bunday

úlken pul uslap kórmegen diyqan ses-semirsiz qatıp qaldı – zerger onı bergen pulımdı azsınıp atır, dep oylap, jáne júz altın qostı. Diyqan eki júz altın teńgeni alıp úyine qayttı. Ol hayalına kelip ayttı:

– Eger sol adam taǵı kelgeninde, men de bir qapshıq súmelek alar

edim.

13

Bir jıldan soń sol sıyqırshı taǵı diyqannnıń úyine kelip qondı. Sıyqırshı tún jarpında oyanıp, kiyinip, bir ózi bayaǵı qudıqqa ketejaq edi, onı ańlıp jatırǵan diyqan ornınan turıp: «Ata, meni de alıp ketiń», – dep soradı.

Sıyqırshı razılıq berdi. Sonnan diyqan da bir qapshıqtı beline baylap, ekewi Radgoshi tawına qaray jolǵa tústi. Radgoshiǵa kelgennen soń sıyqırshı jáne bayaǵı ámellerin islep, úńgirdiń awzın ashtı. Ekewi de úńgirge túsip, hár kim qapshıǵına súmeleklerdi jıynay basladı. Bir waqıtları qapshıǵı tolǵan sıyqırshı sırtqa shıǵıp, diyqanǵa «shıq endi, ketemiz» dedi.

Biraq qapshıǵın toltırıwǵa urınıp atırǵan diyqan oǵan qulaq aspadı. Sıyqırshı úshinshi márte shaqırdı, diyqan oǵan da juwap bermedi. Sıyqırshı bir zaman kútip turıp, diyqannıń shıǵajaq emesligin kórip, úńgirdiń awzın jawıp, óz jolına túsip ketip qaldı.

Diyqan úńgirdiń ishinde qalıp qoydı.

Ján-jaǵı qap-qarańǵı bolıp ketken waqıtta diyqan sıyqırshı úńgirdiń awzın japqanın bildi. Ol sıyqırshıǵa baqırdı, juwap bolmadı, úńgirdiń awzı qay tusta edi – onnan jańılısıp qaldı.

Úńgirdiń hár jaqqa ketip atırǵan qoltıqları-shıǵanaqları kóp eken, ol solardıń birine túsip alıp, eńbeklep jıljıy berdi. Gúmis súmelekler tolı qapshıqtı alıp júriwdiń imkanı bolmadı. Ol sonday tar qısnaqlardan ótti – tek ózi, demin ishin tartıp, búyirin taslar jırıp, zorǵa ótti. Tas qarańǵı, aldınan diywal shıqsa – onıń quwıs-qoltıǵın izleydi, sol quwıs penen jáne eńbekley beredi, usılay ol haldan tayǵanınınsha háreket etti. Bir waqıtları aldınan jaqtı kórindi – úńgirdiń bir qoltıǵı tawdıń bir jırasınıń ultanına

kórdi. Olar sol jerdegi bir biyik shırsha aǵashın shawıp, onıń shaqaların alıp taslap, jıraǵa boylatıp jiberdi. Diyqan sol aǵashqa órmelep jıradan shıqtı.

ÚSH ALMA

Bir koroldiń úsh ulı bolıptı. Úlkeni on tórt, ortanshısı on eki, genjetayı on jasında edi.

14

Bir kúnleri korol biytaplanıp qaldı, eldegi eń bilgir táwipler onıń awırıwınıń emin taba almadı.

Bir saparı korol ózin táwirlew sezgen kúni ullarına «sizler awırıwdıń qasında sarıyıńız shıǵıp otıra bermeń, azıraq boy jazıp qaytıń» dep olardı shikarǵa jiberdi. Koroldiń ulları kún boyı toǵayda ań awlap qaytıp kiyatırǵanında, bir awıldıń qasınan ótip baratır edi, awıldıń shetindegi qulap qalayın dep turǵan úydiń qasında bir hayaldıń on jaslar shamasındaǵı kishkentay qızdı quwıp júrgeniniń ústinen shıqtı. Hayal qızdı «nege qolıńa bergen jumıstı jaqsılap toqımadıń» dep quwalap, shıbıq penen sabalap júr edi.

– Haw, bizlerge toqıwshı kerek ǵoy, – dedi kishkene princ. –

Aǵalar, usı qızdı ózlerimiz benen birge alıp keteyik! – dedi.

Bunı aǵaları da maqullap, olar hayaldan usı kishkene qızdı ózlerine beriwdi soradı.

Hayal shahzadalarǵa:

–Bul murınboqtıń sizlerge ne keregi bar? Úyde boyjetip otırǵan úlken qızım bar, úlkenińizge sonı ala ǵoyıń, – dedi.

–Yaq, bizlerge usı kishkentay qızıńız kerek, – dedi olar.

Solay etip princler toqıwshı qızdı sarayǵa alıp keldi.

Sonıń menen jarlı hayaldıń toqıwshı qızı Betushka koroldiń sarayında onıń úsh ulı menen birge óse basladı.

Aradan jıllar ótti. Koroldiń bayaǵı biytaplıǵı edi. Koroldiń úsh ulı da, asırap alǵan qızı da erjetti, hár qaysısı óz aldına shańaraq kóteretuǵın jasqa jetti. Korol úsh ulınıń da asırandı qızdı jaqsı kóretuǵının sezdi. Sonda ol ullarına:

– Sizler úshewińiz sayatxatqa shıǵıń, kim maǵan óz saparınan eń ájayıp, eń bahalı zattı alıp kelse, sol Betushkaǵa úylenedi, – dedi.

Sonnan koroldiń úsh ulı atlarına minip, úsh tárepke qaray ketti. Úlken ulı bir sháhárde sıyqırlı ayna satıp aldı. Dúnyanıń qaysı múyeshinde ne bolıp atırǵanın bilgiń kelse, sol hádiyseni aynada kóriwge bolar edi.

15

Ortanshı ulı taǵı bir sháhárde atsız-adamsız ózi júretuǵın, jelden júyrik arba satıp aldı.

Genje ul ózi barǵan sháhárden úsh sıyqırlı alma satıp aldı – bul almalar hárqanday awırıwdı emleydi eken.

Sapardan qaytıp kiyatırǵan úsh ul bir sháhárde ushırasıp, olar sol jerde qonatuǵın boldı.

Olar bir-birinen kim ne satıp alǵanın soray basladı.

–Men ákemizdiń dártine dawa bolatuǵın sıyqırlı almalardı satıp aldım, – dedi genje ul.

–Men jelden júyrik ózijúrer arba satıp aldım, – dedi ortanshı ul.

–Men qálegen nársemdi kórsetetuǵın sıyqırlı ayna satıp aldım, – dedi úlken ul.

Sonnan olar úyde ne bolıp atır eken, dep sıyqırlı aynaǵa qarap edi,

ákeleri nawqası awırlasıp, sóyley almay qalǵanın, onıń ústine Beta da awırıp atırǵanın kórdi. Sonnan olar ózijúrer arbaǵa minip, kózdi ashıpjumǵansha sarayǵa jetip bardı. Genje ulı sıyqırlı almaların ákesine berdi. Ol almalardı Beta menen bólisip jedi. Sol waqıtta ekewi de awırıwınan sawalıp ketti.

Sonnan tilge kirgen korol ullarınan saparlarınan neler ákelgenlerin soradı.

Ulları ákelgen nárselerin kórsetti.

Ákesi kóp waqıt oylanıp, hár ulınıń júzine bar qarap, soń awır gúrsinip:

– Shıraqlarım, men bul máseleni sheshe almaspan, – dedi.

Sóytip ol mámlekettiń ádil tóreshilerin shaqırıwǵa hámir etti. Barlıq tóreshiler jıynaldı, biraq olar da Beta kimge turmısqa shıǵıwı kerek, degen máseleni sheship bere almadı.

Sonda sarayda usınday ǵawǵa bolıp atırǵanın esitken toǵayda jasaytuǵın bir chex diyqanı ústindegi jupını kiyiminde kelip, koroldiń sheshe almay atırǵan máselesin sheship beretuǵının ayttı.

16

Korol oǵan ruxsat berdi. Diyqan patshanıń úsh ulınan soraw ala basladı.

–Sende ne bar? – dep soradı ol úlken uldan.

–Sıyqırlı aynam bar – sol ayna bolmaǵanda, bizler ákemiz benen

Betanıń qıyın ahwalda ekenligin bilmegen bolar edik, – dep juwap berdi ol.

–Sende ne bar? – dep soradı diyqan ortanshı uldan.

–Ózijúrer jelden júyrik arbam bar – sol arba bolmaǵanda, bizler bul jerge tez jetip kele almaǵan bolar edik, – dedi ol.

–Al sende ne bar? – dep soradı genje uldan.

–Meniń hárne dárttiń dawayı úsh almam bar edi – olar ákem menen

Betanıń ómirin saqlap qaldı. Endi mende heshnárse joq, – dedi genje ul.

–Demek… sende ayna bar… sende ózijúrer arba bar… al mınanıń heshnársesi joq. Demek, Beta qolında heshnárse qalmaǵan genje uldıń hayalı bolıwı kerek, – dedi diyqan.

Bul sheshimdi heshkim nadurıs dep ayta almadı. Solay etip, koroldiń genje ulı Beta menen qosılıp, olar uzaq hám baxıtlı ómir súrdi.

OQÍMÍSLÍ IYT

Awılda bir bay adam bar edi. Ol oqıwdı da, jazıwdı da bilmes edi, biraq baylıǵına maqtanıwdı hám gárdiyiwdi kelmistiretuǵın edi. Awıllasları onı usı qılıǵı ushın xosh kórmes edi.

Usı baydıń Azor degen iyti bar edi. Bay óziniń malayı Martınǵa:

– Bileseń be, Martın, mına iyt sennen aqıllı, barlıq nárseni túsinedi,

átteń, sóylep bilmeydi. Eger iytlerdi oqıtatuǵın mektep bolǵanında, men

Azordı sóyletiw hasla aqshamdı ayamas edim! – der edi.

Al, Martın da namıslı jigit edi: bayarınıń durıslı awqat bermey, jónsiz jumsaǵanına qaramay, onı bunday etip iytke teńgergenine qattı ashıwı keldi. Bir kúnleri ol xojeyindi baplastırıwdı sheshti.

– Men jaqında esittim, qońsı elde aqıllı iytlerge sóylewdi úyretetuǵın mektep ashılıptı, – dedi Martın xojeyinine. – Maǵan bajban tanısım aytıp

17

keldi: sol mektepte oqıǵan iytler barlıq kórgen-bilgenin iyelerine aytıp beredi eken.

–Tap biziń Azorǵa kerek mektep eken! – dep quwanıp ketti bay. – Ol mektep qáyerde eken?

–Bajbannıń aytıwına qaraǵanda, mına toǵaydıń hám tawdıń arjaǵında bir awıl bar eken, sol jerde ashılıptı. Ol jerge jolda bir qonıp baradı ekenseń. Oyaqqa barıp-qaytıwdıń jolkireyi jigirma kron, deydi.

–Yaqshı, – dedi xojeyini, – men saǵan saǵan jigirma kron beremen.

Erteń Azordı sol mektepke aparıp qaytasań.

–Haw, xojeyin, biraq ol jerde oqıwdıń pulı júz kron turadı eken, – dedi Martın jortaǵa aqlanǵan adam bolıp.

–Áy, máyli, júz kron menen jarlı túsip qalmaspan, júz kron da beremen, – dedi bay.

«Men seniń haqqıńnan shıǵaman, – dedi Martın ishinen. – Maǵan ele bir jıllıq miynet haqımdı bergeniń joq, al, mınaday aqmaqshılıq ushın aqshanı ayamaysań».

Erteńine xojeyin Martınǵa bir júz jigirma krondı sanap berdi.

Martınnıń ózine jolǵa bir bólek nan menen bir shımtım duz benen berdi, al iytiniń jol azıǵına shoshqanıń dútlengen bir sanın berdi.

Martın Azordı ertip toǵaydıń ishinde jasaytuǵın bajbannın úyine bardı. Olar bajban ekewi qudatamır edi. Ekewi jazılısıp áńgimelesip otırdı, dútlengen góshti jep, súyegin iytke tasladı. Bajban Martınnıń oylaǵan hiylesin esitip, ház etip kúldi.

– Sen iytti maǵan qaldırıp ket, – dedi bajban, – bul jerge heshkim kelmeydi hám Azordıń biziń úyde ekenin heshkim bilmeydi.

Martın bajban tamırınıń úyinde úsh qonıp, tórtinshi kúni xojeyinge qaytıp keldi. Xojeyin Azordıń qalay oqıw baslaǵanın soradı.

– Siziń iytińiz shınında da iytlerdiń hasılı eken, – dedi Martın. – Azor klassqa kiriwden partaǵa otırıp, qulaǵın tikireytip aldı. Muǵallimge Azor qattı unadı, «júdá ıqlaslı iyt eken» dep maqtadı. «Bir jıl oqıtsam, sóylep ketedi» dedi. Men oqıwǵa júz kron tóledim, al iytti alǵan waqıtta jáne júz kron tólew kerek boladı.

18

– Iytimniń sóylep ketiwi ushın besjúz kronnıń da júzi-basına qaramayman, – dep quwjıńladı bay. – Usınnan Azor sóylep kelse, sizler kóretuǵın kúnińizdi kóresizler, jalqawlar! Azor maǵan sizlerdiń ne qılıp hám ne aytısıp atırǵanıńızdı jetkerip berip turatuǵın boladı! Men Azordı ertip kóshege shıqqanımda, duyım jurt bunday ájayıpqa hayran qalatuǵın boladı!

Aradan yarım jıl ótkennen soń xojeyin Martındı Azordıń qalay oqıp atırǵanın bilip qaytıwǵa jumsadı.

Malayına ol jáne jol azıǵına bir bólek nan menen bir shımtım duz, al iytine bayaǵıday shoshqanıń dútlengen sanın berip jiberdi.

Martın jáne toǵaydaǵı bajban tamırınıń úyine bardı.

Ekewi góshti ortaǵa alıp, pivo menen dás soǵıp aldı. Martın sol jerde úsh kún bolıp, tamırına pishen orıwǵa kómeklesti, tórtinshi kúni xojeyinge qaytıp keldi.

Xojeyin iytiniń oqıwdaǵı tabısların soradı.

– Azordıń jaǵdayı jaqsı, – dedi Martın. – Muǵallimi maqtap atır. Házir ol buwındı buwınǵa qosıp, ejelep oqıytuǵın bolıptı. «Jaqında sóylep ketse – ájep emes» dep atır ustazı.

Aradan jıl ótti. Endi bay malayın oqıǵan iytin alıp qaytıwǵa jiberdi.

Muǵallimge tólewge júz kron, óziniń jol haqısına jigirma kron berdi, al jol azıǵına Martınǵa bir bólek nan menen bir shımtım duz, al iytine jáne shoshqanıń bir sanın berdi.

Martın tamırınıń úyine keldi. Olar jáne birge otırıp ishti hám jedi. Martın tamırına qısqa otın tyaarlawǵa kómeklesti. Tórtinshi kúni qaytıp keldi.

–Haw, Azorka qáne?! – dep soradı xojeyin.

–Al, bay aǵa, biziń Azorka aynıptı, – dep juwap berdi Martın. –

Qasındaǵı iytlerdiń tápsi urıp, ájeptáwir nárselerdi aytatuǵın bolıptı. Bayaǵı aqıllı, sıylasıqlı iytimizdi tanımay qaldım, bay aǵa. Eger onıń aytqan gáplerin esitseń, óziń de uyalıp keter ediń! Azor seni «maqtanshaq hám ótirikshi kebeje qarın», dedi. Onıń aytıwına qaraǵanda, sen aldawshılıq penen awıldıń ortaq jaylawınıń jartısın iyelep alǵan qusaysań, jarlılarǵa

19

úlken procent penen qarız berip, olardıń qanın sorıp atırǵan qusaysań, sen ózińniń tuwısqan qarındasıńdı aldap, ákeńizden qalǵan miyrastan úlesin bermegen qusaysań, hátte, ózińniń tuwǵan anańdı xorlap, jaman ılashıqta jasatıp qoyǵan qusaysań. Azor ayttı: «Usınnan awılǵa barsam, xojeyinniń barlıq bılıqların elge áshkara etemen», – dedi. Onıń bul sózlerin esitip, siz tuwralı bolmaǵır gáplerdiń elge tarap ketpewi ushın, men onı moynına tas baylap, kólge taslap keldim, – dedi Martın.

Baydıń bul kútilmegen waqıyadan awzı ashılıp qaldı.

– Wáy nálet jawǵır-áy! – dep qıshqırdı ol. – Írısına tepken iyt eken ǵoy ol! Onı sóyletiw ushın meniń qansha pulım ketti! Onnan sóylemey júrgeni jaqsı edi ǵoy! Sen durıs etipseń, Martın. Eger Azor sol aytqanların awılǵa kelip aytqanında, men masqara bolar edim.

Áne, sonnan baslap bay óziniń sóylep biletuǵın iyti tuwralı eslegendi qoydı. Azor bolsa toǵayda bajbannıń úyinde qoyan hám kekilik awlap jasay berdi. Azor sóylewdi úyrenbegeni menen, aqıllı iyt edi.

KAREL YAROMIR ERBENNIŃ ERTEKLERI

AQÍL HÁM BAXÍT

Tar soqpaqta Baxıt penen Aqıl ushırasıp qalıptı.

– Maǵan jol ber, – dedi Baxıt.

Aqıldıń ol waqıtta tájirmiybesi kem edi hám sonlıqtan ol kim kimge jol beriwi kerekligin bilmes edi.

–Ne ushın men saǵan jol beriwim kerek eken? – dedi ol. – Seniń mennen artıq jeriń joq.

–Yaqshı, – dedi Baxıt. – Biykarǵa tarıspayıq. Máseleni bılay sheshemiz. Kimniń qolı bálent bolsa, sol artıq bolǵanı. Sen ana jerde jer súrip atırǵan jigitti kórip tursań ba? Sen onıń ishine kir. Eger oǵan seniń menen jasaw, meniń menen jasaǵannan góre, abzalıraq bolsa, men bárqulla saǵan jol beretuǵın bolaman.

20