Kenesbay Karimov Agabiy

Bir neshe kúnnen soń hayalları menen balaların Qarakól boyındaǵı awılda qaldırıp, Qayır atlandı. Shımbaydı ótkir sózi

menen basına kóterip júretuǵın Ómirbek onıń menen birge ketti. Erejep Xiywada edi.

22

Erejep tańda turıp sarayǵa, Ómirbek bazarǵa jol aladı, al Qayır úyde qaladı.

—Azanda bazarǵa keteseń, ol jerde ne alıp, ne satasań, sonda,

—dedi bir kúni Erejep Ómirbekke.

—Sóz alıp, sóz sataman, — dedi laqqı hesh ekilenip turmastan.

—Sózdiń bahası qansha?

—Hár qıylı, — dedi Ómekeń taǵı da irkilmey, Máselen: bir mush turatuǵın sózler de bar.

—Háy júdá! Qáne, aytshı, qanday sóz bir mush penen bahalanadı.

—Joldı ashıp qoyıńlar, dedi ol esikti ashıp sırtta oynap

atırǵan balalarǵa.

—Sol ma, bir mushlıq sóziń?

—Yaq, endi aytaman, házir sol mushtı jemeslik ushın qashıwǵa jol tayarlap atırman.

—Qáne sóziń?

—Ayta bereyin be?

—Ayta ber.

—Tıńla, bádqabaq geshshe, tańnan keshke shekem qabaǵıńdı bir ashpaysań, aqmaq bolmaǵanında...

—Háy Ómirbek ne dep sandalap tursań? — dedi onıń minezine qanıq Erejep, ya ólgiń kelip turıp pa?

—Óziń emes pe, bir mushlıq sóz degen. Laqqı qashıwǵa beyimlesip, qırınlar edi.

—Áy, seniń tiliń ótkir oraqqa megzeydi, bılay kelse de, bılay

kelse de orıp túseseń, — dedi Erejep kúlip.

—Bileseń be, men búgin bazarda kimdi kórdim? Qaraqalpaq palwanı Ernazar biydi!

—Ernazar biy? Atın esitsem de ózin kórmegen edim. Bazarda ne qılıp júr eken?

—Palwanlıq qıladı. Tutısatuǵın hesh kim tabılmasa, júk

kóterip tamasha kórsetedi.

Erteń birge baramız bazarǵa, — dedi Erejep.

Kelesi kúni bazar maydanınıń bir shetinde toplanıp turǵan adamlar taman kiyatırǵan Erejep penen Ómirbek alıslarǵa tarqalıp turǵan dawıstı esitti:

431

—Qaraqalpaq palwanı menen tutısıwǵa talapker bar ma? Ortaǵa shıqsın, jıǵılǵandı jer kóteredi, jıqqannıń bayraǵı bir tilla!

—Ernazar palwan usı, — dedi Ómirbek. Keshe bir-eki talaban tabılıp edi, Ernazar olardı jer qabıstırdı. Búgin júrek etip,

onıń menen tutısqanday kimdur tabıla qoyar ma eken?

Adamlar qorshap turǵan qurdıń ortasına tóselgen shapanınıń ústinde jaǵasına iylengen teriden taspa tigilgen, jeńsiz, kelte shekpen kiyip, beline enli kámar baylaǵan, iri deneli adam maldas qurınıp otırar, shashı tıqırlap alınǵan basına taqıya kiymegen, jalańbas, gújireygen jelkesine quyıp qoyǵanday qısqa moynı menen toqpaqtay duǵıjım bilekleri onıń qúdiretli kúsh iyesi ekenliginen dárek berip turar edi.

«Mına turqın kórip turıp, onıń menen bellesiwge hesh kimniń de júregi dawamas», dep oyladı qurǵa jetip irkilgen Erejep. «Toy joq, bayram joq ne ushın gúres tutadı?».

Jarshı qurdı aylanıp, qıshqırar edi. Baxtın sınap kóriwge hesh kimse shıǵa qoymadı.

Jarshınıń gezektegi mártebe: «Talaban bar ma?» degen qıshqırıǵına áljuwazǵana dawıs, «men bar!» dep juwap berip edi, hámmeniń názeri sol tamanǵa qaratıldı.

Qurda otırǵanlardıń ishinen aq saqalı kókiregin japqan, bir waqıtlardaǵı qayıńday tik denesi oqjayday búgilgen ǵarrı alǵa shıqtı. Adamlar arasınan kúlki menen qosıla: «mına ǵarrı kim menen gúrespekshi?», «aldı burın qáddin tiklep alsın», «aqlıqshawlıqlarıń menen ırzalasıp pa ediń, baba?», degenge usaǵan mısqıllı sózler esitildi. Biraq, aqsaqal hesh kimniń sózin elestirip otırmadı, qoltıǵındaǵı túyinshigin jerge qoyıp, shapanın sheshti, qurda otırǵan bir balanı janına shaqırıp, oǵan shapanın uzattı, keyin túyinshikti asıqpay ashıp, ishinen teri taspa salıp tigilgen, Ernazardikine megzeytuǵın sholaq jeń shekpen shıǵarıp, qaǵıp-silkip, iynine kiydi, soń pirlerge duwa qılıp, qolları menen júzin sıypap, ortaǵa shıǵa berdi.

— Atanazar, Atanazar palwan, jawırnı jerge tiymegen... degen sózler aldın sıbırlap aytıldı, soń dawıslap aytılıp, jańǵırıq-

lap qurdı basına kóterdi.

Q urǵa shıqqan kisini qızıǵıw hám tańlanıw menen gúzetip otırǵan Ernazar Atanazar palwannıń dańqın esitken bolsa da ózin, yaki qurda gúres tutqan payıtın kórmegen edi. Húrmet kórsetip, ornınan turdı, júzbe-júz kelip, qos qollap sálemlesti.

— Háy qaraqalpaq palwanı, dedi ǵarrı shawqım basılǵan soń, hámme esitkendey kóterińki dawıs penen. Men Atanazar palwanman. Qay jerde gúres tutqan bolsam, húrmet etip, miyman palwanǵa ámelin bergenmen, sen de Xiywanıń qonaǵısań, al ámelińdi!

432

­ arrınıń oqjayday búgilgen qáddi tiklengen, appaq qasları astındaǵı shúńirek kózlerinen ot shashırar edi.

— Atanazar palwan — dedi Ernazar óz gezeginde. Ámelimdi bergeniń ushın raxmet, biraq jasıńız hám dańqıńız húrmetine

ámel qollanıw gezegin ózińizge qaytardım. Alıń ámelińizdi. Ernazar eki qolın alǵa sozıp, Atanazar palwanǵa ámel berdi.

Ol qarsılasınıń belindegi kámarınan uslap, alǵa tarttı, jasına

tán bolmaǵan ǵayrat hám shápiklik penen «ya baq», dep jambas salıp qayırdı, Ernazar tamırı tereńge ketken gújim kibi nıq turar

edi, Atanazar palwan silkip tartıp, toǵanaq saldı, Ernazar dárpenbedi, onı da qoya berip, belinen qapsıra qushaqlap kótermekshi edi, kótere almadı, Atanazar palwannıń dáwranı álle qashan ótkenin jıyılǵan alaman da, ózi de Ernazar da biler, ol attıń qasqasınday kórinip turǵan edi.

Shabısın tawısqan tarlan tulpar janınan atlar dúbirlep ótkende arlanıp, janiwar shıńǵırıp kisneytuǵını kibi Atanazar palwan: «Ámelińdi al, qaraqalpaq», dep qıyǵırdı.

Bunday payıtta ámelden yamasa gúresten bas tartıw qarsılas palwanǵa degen húrmetsizlik bolar edi, sol ushın Ernazar qolın alǵa sozıp, qálegen ámeldi islewge imkan berip turǵan palwandı belinen qushaqlap, bir silkip, qıyınshılıqsız kóterip aldı, soń

qurdı bir aylanıp shıqtı, alaman: «ǵarrı palwandı Ernazar qaysı jerge tartıp urar eken», dep siltidey tınıp, qáweterlenbekte edi, xalıq gúresken payıtlarında jawırnı jerge tiymey qurdı tárk etken Atanazar palwannıń búgin ne ushın taǵı qurǵa shıqqanınıń sebebin túsinbese de, bul jıǵılıw onıń ushın awır batatuǵınlıǵın oylap, qayǵırıp turdı.

Adamlardıń oylaǵanınan kerisinshe bolıp shıqtı hám barlıǵı jaqsılıq penen pitti.

Q urdı bir aylanıp shıqqan Ernazar ortada irkildi, soń Atanazar palwandı «dik» ettirip, tik ayaǵınan jerge qoydı, qol qawsırıp, bas iyip aldında turdı.

—Búgin bayraq siziki, dedi bálent dawıs penen. Qurdıń shetinde jatqan shapanın alıp, ǵarrı palwannıń iynine jawıp,

qutlı bolsın ayttı, sońınan ótindi.

—Qáne, pátiyańızdı beriń, Atanazar palwan.

Atanazar pátiyaǵa qol jaydı, gúwlep turǵan alaman siltidey tınıp, olar da pátiyaǵa qol ashtı:

—Ilahi illalohi Muhammad rasuli allahi, qurǵa shıǵıp tutıssań, jılawıńda qırq shilten ǵayıp erenler júrip, qollaǵay,

Qıdır ata joldasıń bolǵay, dáwletiń órlegey áwmiyin!

—Áwmiyin! — degen sesler átiraptı jańǵırttı.

Atanazar shapandı janındaǵı aqlıǵına uslatıp, iynindegi gúres shekpenin sheshpesten, qurdan shıǵıp kete berdi, mágar bul onıń bel buwıp, gúres tutpaqlıq ushın sońǵı mártebe qurǵa shıǵıwı bolǵan shıǵar.

Jıyılǵanlarǵa tamasha kerek, olar haqıyqıy alısıwdı kórmey, Ernazardıń kúshin sınamay tarqasıwdı oyına keltirmes edi, biraq bellesiwge júrek etken hesh kim bolmadı.

Sonda Ernazar palwan jol taptı.

Kózi menen tamasha ushın kerekli bolǵan iri deneli, duǵıjım jigitlerdi tańlap aldı da, ótinish etip, qurǵa shıǵardı. Olar: «Ernazar biziń menen tutıspaqshıdur, mágar», dep hawlıǵısıp edi, olay bolmay shıqtı.

—Qáne, eki iynime eki jigit otırıń, — dedi dizesin búkken Ernazar.

Denesi jerden piship alǵanday, domalaq jigit penen shaması onıń salmaǵı keminde bes-altı batpan keler edi, uzın boylı, tolıq

jigit palwannıń keń iyinlerine qádimgi kúrside otırǵan kibi, jaylasıp otırdı.

—Qáne boldıńlar ma, — dedi Ernazar. Ya piyrim Dawıt, dep ornınan tik ayaǵına turǵanda teńselmedi de, táreziniń eki basın

teń uslawǵa tırısqan adamday qurdı bir aylanıp shıǵıp, iynindegilerdi jerge túsirdi. Adamlar tańlanǵanınan qıshqırısıp,

alǵıslar ayttı. Bul payıtta Ernazar palwannıń iyninde otırıp, qurdı aylanıp shıǵıwǵa talaban bolǵan, kimisi semiz, kimisi arıq

adamlar gezekke dizilip turar edi. Iynine gezekpe-gezek adam mingizgen Ernazar qurdı bir neshe mártebe aylanıp shıqtı. Aqırında «jeter», dep qolın kóterip, belgi berdi de, mańlayınıń

terin sıpırıp, kelte shekpeniniń etegin qayırıp, qurdı aylandı.

Kim bir baqır, kim bir gúmis teńge degendey hár kim kewlinen shıqqanın shekpeniniń peshine salar, palwan olarǵa bas iyip, minnetdarlıq bildirer edi.

Sonda barıp Erejep Ernazardıń toysız, bayramsız gúres tutpaq ushın qurǵa shıqqanınıń mánisin ańǵardı. Xiywada aq úyli bolıp júrgen Ernazar biydiń kún kórisiniń dáregi tamasha kórsetiwden túsken tabıs bolsa kerek, degen pikir keldi qıyalına.

Qur tarqaǵan soń janına barıp, Ernazar menen kóristi.

—Qabaǵıńnıń úyiliwine qaraǵanda qıpshaqlardıń Erejep tentegi bolsań kerek, dedi palwan ala kózleri menen tik baǵıp. Qaraqalpaqta júrgende atıńdı kóp esitsek te, kórisiw nesip etpegen edi, kelip-kelip ushırasqan jerimizdi qara!

—Biz alakóz ekenińizdi álle qashan bildik! — dedi Erejep óz gezeginde.

434

—Janǵazı jóninen esitkenim she?

—Janǵazı ma? Ol menmenlik qıldı. Men qarap turaman ba? Janǵazı bolsa, xan áwladı bolsa ózine, belimnen gezlikti suwırıp alıp...

Erejep penen Ómirbek Ernazardıń kishkene ójiresinen shıǵıp, úylerine qaytqanda aspanda juldızlar shaǵırayıp, tárezi tún jarpınan awǵan máhál edi.

23

Saraxs tamanǵa tartılǵan Xiywa láshkeri menen atlanısqa ketken Erejep jılǵa shamalas waqıttı araǵa salıp, Xiywaǵa oralǵanda Ómirbek Xiywanı tárk etken edi. Ózgelerdiń aytıwınsha bazardaǵı bir waqıya laqqınıń elge qaytıwına sebepshi bolǵan kórinedi.

Aytısta jeńile bergen xiywalı lapgóyler qalay qılsa da utılǵan soń bir kúni azannan baslap laqqınıń izine túsipti. Qay jerge barıp qalsa izinen jetip, oǵan hár jaǵınan kelip súyenip alarmısh.

«Arı turıń joralar», dese «seniń qalpaǵıń úlken, sayalayıq jora», dermish. Aqırı bolmaǵan soń payıt ańlıǵan laqqı eki qaptalınan jaqınlap kelgen jigitlerdiń mańlaylarına qulashlap turıp beripti. «Há laqqı, bul ne qılǵanıń, judırıq bizde hám bar, jeńilgenińdi moyınla», dese laqqı aytarmısh: «Sizler sayalap turǵan shertektiń baqanı tayıp ketse, men ne qılayın!» Mańlaylarına judırıq tiygen jigitler qansha ashıwlanayın dese, bolmaptı. «Áy laqqı, taǵı jeńdiń, endi elińe qayt, bizler de Xiywamızda jurttı kúldirip júreyik, aqırı», dep zıyapat berip eline qaytarǵan qusaydı.

Ernazardı dán bazarınan taptı. Kún kóris ushın on batpan, jigirma batpan dándi iynine qoyıp, qurdı aylanıp tamasha kórsetip júrer edi.

—Há, Erejep biy, atlanıstan qayttıń ba? Sáleminen sońǵı Ernazardıń sózi, sol boldı. Qashan keledi, dep jolıńa qarap júrer edim. Jaralanıp, netip qalmadıń ba? Sawashtıń atı kim bolsań da sawash, sadaq penen qılısh kim ekenińdi tańlap turmaydı, tesip ótip, kesip óte beredi.

—Allaǵa shúkir, aman qayttım, — dedi Erejep.

—B ir gáp bar.

—Qulaǵım sende.

—Bul jerde emes. Úyde, yamasa awlaǵıraqta.

Ekewi Ernazardıń Erejepke tanıs, xiywalı kelinshegi menen turatuǵın kishkene ójiresine keldi. Esikti ishten japtı, hayalın

da kirgizbedi.

436

—Jay gáp pe? Erejep Ernazarǵa tigildi.

—Jay gáp emes, baja, birewdi dardan kesiwimiz kerek. Ekewi de xiywalı qızǵa úylengenligin esine salıw ushın aytqan

edi.

—Dardan kesiw? Oyındı qoy, baja biy.

—Oyın emes, shın sózim.

—Kim eken ol, darda jan bermeklik dárkar bolǵan adam?

—Bir túrkmen jigiti. Onıń aǵayinlerinen waqtında kóp jaqsılıq kórgenmen. Sol payıtlarda: «Er moynında qıl arqan shirimes», dep aytqanman. Endi jigittiń tuwısqanları sol wádemdi yadıma salıp, óz gezeginde basıma is tússe járdem qolın sozıwǵa sóz bermekte.

—Júdá jaqsı, úlken basıń iynińe awırlıq etken, dardı kesip,

túrkmendi azat qıl da, ózińniń basıńdı ornına bere ber, onıń nesin meniń menen oylasıp otırıpsań, dedi Erejep.

—Dardı men emes, sen keseseń!

—Men... meniń basım ele iynime awırlıq etken joq. Bir túrkmen ushın dar kesiw, esiń durıs pa?

—Durıs qusaǵan. Olay bolmaǵanda men bul gápti aytpaǵan bolar

edim.

—Ne ushın men, óziń emes...

—Gáp bılay, — dedi Ernazar basıq dawıs penen. Xiywada burınǵı xanlar zamanınan kiyatırǵan bir dástúr bar, eger elge húrmetli bolǵan batır júrek etip, dardı kesse, asılajaq adam ápiw

etiledi, ólimnen aman qaladı.

—Dar kesken adam she?

—Ol jaǵı dar kespekke júrek etken adamnıń batırlıǵı menen sheshenligine baylanıslı.

—Berman qara Alakóz, sonda sen meniń batırlıǵımdı dar kestirip, sınamaqshı bolǵanıń ba?

—Yaq, sınamaqshı emespen. Sende men aytqan eki qásiyettiń de bar ekenligin bilgenim ushın aytpaqtaman.

—Sen óziń ne? Batırlıq penen sheshenlikten qurı alaqanman, demekshiseń be? Ol jalǵan bolar edi.

—Durıs, olardan bas tartpayman. Biraq men ózim ayıplı bolǵan,

aq úyli bolǵan adamman, kerek bolsa biy de emespen, hár kúni keshte hayalı menen balasına jegizetuǵın nanın tappaq ushın kóshede tamasha kórsetip júrgen birewmen, men kimdidur dardan qutqarmaqshı bolsam, sol duzaqtı ózimniń moynımda kóretuǵınım mınaw qolımdaǵı bes barmaǵımday kórinip turıptı. Sol ushın da seni isendiremen, dep tamaǵıma suw búrkip otırǵanım.

Erejep oylanıp qaldı.

437

—Sonda da, — dep gáp baslap kiyatır edi, Ernazar onıń gápin

bóldi.

—Seni bále de urmaydı, tentek degen atıńdı aqlaysań.

—Bul jerde oyın ketpeydi...

—Álbette, oyın ketpeydi, jan alıp, jan beretuǵın jer.

—Onda nege meni qıynaysań?

—Men seni ólimdi pisent etpesten, diydilegen maqsetine umtılatuǵın, haqıyqıy nóker, — dep oylap edim. Bul istiń basqa da sebepleri bar.

Usı payıtta esik aqırın ashıldı. Ishkerige basın túrkmenshe oraǵan keywanı hayal, izinde tóbesi ushlı, dubılǵaǵa megzegen, altın shınjırlarǵa altın teńgeler taǵılǵan zer taqıya kiygen qız ekewi bosaǵanı atlap kirdi.

Hesh nársege túsinbegen Erejep hayran bolsa da, Ernazar hayran bolmadı, olardıń keletuǵının biletuǵın adamday, tiklenip te baqpadı.

Keywanı sál eglenip turdı da Erejeptiń ayaǵına ózin tasladı.

—Aǵajan, ulımdı qutqarıń, kózimniń aǵıw-qarası, jalǵız

ulımdı...

Oǵan dizerlep otıra sala, Erejeptiń ayaqların qushqan qız qosıldı.

—Qutqarıń, qırshınınan qıyılmasın... Aǵajan, úmitimiz

sizden.

Ań-tań bolǵan Erejep gá Ernazarǵa, gá hayallarǵa qarar edi.

—Bular kimler? — dedi ózine kelgen Erejep.

—Erteń, bir kún darǵa tartılıwǵa húkim etilgen jigittiń anası menen qalıńlıǵı. Jasırmayman, bir qutqarsa Erejep batır qutqaradı, dep olarǵa aytqanman. Hayallardıń kóz jas tógiwine taqat qıla almayman. Olar hár kúni kelip, tap usılay ayaǵıma jıǵılmaqta. Ayt, men ne qılayın? Olarǵa ayt, olar ne qılsın, barıp kimnen mádet tilesin, bálki bilerseń?

Hayallardıń kóz jasları tásir qıldı ma, yamasa Ernazardıń sózleri me, Erejeptiń júregi jibidi, kóz aldına darda salbırap turǵan adam tulǵası eleslep, eti túrshigip ketti. Aqırında hayallardı jubata basladı.

—Qáne, biyhuwda jas tógiwdi qoyıńlar! — dedi dawısın kóterińkirep. Biraq hayallar:

—Ulımdı qutqarıń, erimdi qutqarıń, — dep ún salısıp jılar

edi.

— Jeter, — dedi taqatı tawsılǵan Erejep. Dardı keskenim bolsın.

438

Hayallar burınǵıdan da beter eńiresip, biydiń ayaǵın súyiwge qaradı. Endigi tógilip atırǵan kóz jasları úmit hám quwanısh jasları edi.

Ernazar hayallardı bir ámellep jubatıp, úylerine qaytarıp jiberiwge eristi.

—Degenińe jettiń, Alakóz, — dedi Erejep. Dawısında giyne me, táǵdirge tán beriw me, soǵan uqsaǵan bir tolqın bar edi. Eger, túrkmenniń ornına meniń gellem keter bolsa, ne deymen, ájelim jetip, paymanam tolǵan jeri, deymendaǵı, Maqtımqulınıń aytqanıma: «mártler hár is bolsa kórer qudaydan, námártniń kishiden kórishin kóriń!» dep, bul isti mágar alla baslap turǵandur, ya baq, ya sharbaq. Jaza kúni qashan?

Dar bazar maydanına qurıladı. Sol kúni jar urıladı. Óziń aytqanday, alla baslaǵan kúni.

—Jigittiń gúnası nedur?

—Haslı xan nókeri, kelinshegin kórmekshi bolıp awılına baradı, ol jerde xanǵa qarsı pitne shólkemlestirilip atırǵan eken,

awıllasları bunı da pitnege tartadı. Sawash payıtında jigit á meldardı óltiredi, ol da óz awıllası qusaydı. Qolǵa túskenler

zindanǵa taslanǵan, bunı darǵa buyırǵan, ózgeleriniń táǵdiri ele belgisiz. Jigittiń atası menen tós dúgistirip, qıyametlik dos tutınǵan edik, waqtında ol maǵan kóp jaqsılıqlar qılǵan, ólimnen qutqarǵan, endi...

Ernazar oylanıp qaldı.

—Yaq, Erejep. Men shaması, nadurıs is tutqan qusayman. Dos meniki, minnet meniki, al men bolsam bul isti saǵan júkleyjaqpan. Meyli, bul...

—Alakóz! — dedi Erejep onıń sózin bólip «Aytılǵan sóz— atılǵan oq!» Erjigit sózinen, arıslan izinen qaytsa ne bolǵanı? Inshalla, isti aqırına jetkeremen. Quday bergen qızıl tilimdi

allanıń ózi baylamasa, xanǵa dálil de tawıp beremen. Sen ınjılma, endi! Tek janımda bolsań jetedi...

Kóp uzamay Ernazar bazar maydanına dar qurılıp atırǵanın xabarladı. Taǵı birer kún ótip, Xiywa kóshelerin jarshınıń bálent hawazı jańǵırttı. Xabar pitneshi túrkmenniń darǵa tartılatuǵını haqqında edi.

Bazar maydanın qollarında qalqan hám jalańash qılısh tutqan nókerler qorshap aldı. Kimdur tamashaǵa, kimdur pashshaplardıń qısqısı menen jıynalıp, alańdı toltırdı.

Kóp ótpey maydanǵa kózi shúberek penen baylanǵan, qol-ayaǵı kisenlengen jigitti alıp kirdi. Saqal-shashı ósken, ústindegi bóz kóyleginiń kirden reńin ayırıw qıyın bolıp qalǵan, uzın boylı

439

arıq tutqın saqshılardıń qıstawı menen ayaǵın apıl-tapıl basıp, keler edi.

Kimdur, jigittiń jaqınlarınan bolsa kerek: «A...murat...» dep ah urıp jiberdi, qanday esitilgen bolsa sonday tezlik penen kesilgen ses misli jańǵırıq kibi naanıq shıqtı, adamlar onı ayıra almadı. Hár kim ózinshe, jigittiń atı pálenshe qusaydı-aw, dep shamalap qoydı.

Jigit súrnigip ketip, ózin ońlap aldı, sońınan ses qaysı tamannan shıqqanın bilmey átirapqa alańladı hám erksiz irkilip qaldı. Saqshı qolındaǵı nayzanıń sabı menen arqasınan alǵa qaray iyterdi, jigit ózin kútip turǵan ájelge taman qáler-qálemes, májbúriy qádem taslay berdi.

Hálsizlengen jigittiń dar qurılǵan bálentke ózliginen mine almaslıǵın bilgen saqshılar onı qoltıǵınan kóterip alıp barıp qoydı. Bálent diywallar menen qorshalǵan Xiywanıń dárwazalarınan kirip, kóshelerdi aralap esken samal jigittiń ósik shashların tarap, kir kóyleginiń eteklerinde oynar edi.

Q ápelimde jıyılǵan alaman qozǵalań tawıp, bir tamanı eki bólinip, ashılǵan joldan bir topar atlılar maydanǵa kirip keldi. Olardıń ishinde ústine jeńi sholaq zer shapan, basına qamarı bórik kiygen, atınıń júweni menen erine, belindegi qılıshınıń sabı menen qınına altın jalatılǵan, sawlatlı kisi qusbegi bolıp, ol jazanıń orınlanǵanın óz kózi menen kórip, xanǵa jetkizbek ushın kelgen bolsa kerek.

Meter bálent hawaz benen húkimdi oqıdı. «Darǵa tartıw», degen sózdi esitkende zindannıń záhárlengen hawasınan kóp qıynalǵan, endi taza hawadan erkin nápes alıp, ózge nárse jóninde oylawdı bir zamat yadınan shıǵarǵan jigit «Ata!» dep qıshqırıp jiberdi.

— Ata, qayaqtasız, meni darǵa aspaqshı!

Jazanı orınlawdı artıq sozıw qáterli bolsa kerek, qusbegi belgi beriwden jállad óz isine kiristi, kóp ótpey ayaq-qolındaǵı kisenler sheshilmegen jigit dar arqanında salbırap turar, maydandı óz qushaǵına alǵan óli tınıshlıqtı kimnińdur buwlıǵıp jılaǵan sesti buzar edi.

Sonda kópshilik kútpegen waqıya júz berdi.

Astına kók at mingen, ústine shapan, basına telpek kiygen jigit alaman arasınan atılıp shıqtı da dar turǵan tamanǵa shawıp kele berdi. Aldın keselegen piyada nókerdi atqa qaqtırıp, shabandoz darǵa jetti de qılısh sermedi, salbırap turǵan adam bálent jerge «dúrs» etip qulap tústi, kóz ashıp-jumǵansha bolıp ótken waqıyanıń mánisin adamlar uǵaman degenshe, márt atlı ǵayıp bolǵan edi.

Sonda barıp alamannıń:

440