Kenesbay Karimov Agabiy

Awıl et jep, qımız iship, bir jepinip qaldı. Jigit-jeleń

Qayır menen qaytadan tanısıp, «endi qalpaq dep emes, al Qayırberdi dep shaqıramız!», desip, kókirek túyistirip, kórisip

attı. Olardıń ishinde Jarqınaydan támedarlar da barshılıq bolıp,

olar ishlerinen: «esine kelmegeni jaqsı-aq edi», degen oyǵa barǵan bolsa da ájep emes.

Mereke qızǵan payıtta, palwanlar alısıp, ánshiler menen kúyshiler kimisi kómekeyinen, kimi dombıraǵa jan endiretuǵın on barmaǵınan tógilgen ásem sazı menen kópshiliktiń qulaǵınıń qurıshın qandırıp atırǵan maydanǵa Jarqınbaydıń ózi de bir topar aqsaqallar menen kirip keldi.

—Xalayıq, qulaq salıńlar, dep dawısladı merekeni basqarıp turǵan jigit. Jarqanbay aǵamızdıń aytatuǵın sózi bar eken. Sonı tıńlayıq!

Q osıqlar menen sazlar tındı. Palwanlar alısıwdan toqtadı. Qulaqlar túrildi.

—Xalayıq, dep jaǵımlı dawısı menen tınıshlıqtı buzǵan Jarqınbay sóz basladı. Qazaq atamnıń dástúrin bilesizler, jılına bir-aq ret, onda da Nawrızda tós tiygizip kórisedi. Qayırberdi, beri kel, sen qayta tuwıldıń, sonıń ushın ullı dástúrdi buzıp, seniń menen kórissek heshteńemiz ketpes!

Uzın boylı, qayıń deneli, jası qırqtan asqan, saqal-shashına aq aralassa da qıymılı jeńil Jarqınbay menen uzın boylı, onıń ústine temirshilerge megzegen iri deneli, jigirmadan endi ótip júrgen jas jigittiń qushaqlasıp kóriskeni kópshiliktiń kewlin eljiretti.

—Áne, kórisip te aldıq, — dep sózin dawamladı Jarqınbay. Kópshilik biledi, bul jigitti xorezmli tamırımız jarası awır bolǵanlıqtan bizge qaldırıp ketip edi. Sonnan berli de aradan jıllar ótti, biraq allanıń hámiri menen kúni búginge shekem onıń qaraqalpaq ekeninen ózge hesh birimiz, hátteki onıń ózi de, ol haqqında hesh nárse bile almadıq. Biraq qaraqalpaq boyında, táǵdirinde qut, bereketi bar adam bolıp shıqtı, ol kelgeli malımız shıǵınsız, jut penen urı-qarıdan aman, jaylawlarımızda ot mol,

341

ózimiz de ul perzentli bolıp, atın «Qalpaqbay» qoydıq. Endi ol atı-jóni joq «qalpaq» emes, al búginnen baslap Qayırberdi boldı,

ózin tanıdı, ótmishin yadına túsirdi. Alla ayaǵan shıǵar. Qalǵan jaǵında aramızda qalaman dese, esitip qoyıńlar, biz benen qalaman, dese ózim otaw tigip, mal bólip berip, oń jaǵıma otırǵızaman, al elime qaytaman, jurtıma qaytaman dese, oǵan da qarsılıǵım joq, dep az ǵana irkildi. Soń dawamladı.

—Ullı istiń uyatı joq, — deydi babam qazaq. Qudaydan jasıra almaǵan soń, adamnan jasırıp qáyttik. Qızım Jarqınaydıń

Q ayırberdini unatatuǵının jalǵız men emes, xalıq bilip otır. Eger oǵan Qayırberdiniń ıqlası bolsa, pátiyamdı beriwden basqa oyım joq, kórip turǵanıńızday ol bir hayaldı xor qılmaytuǵınday jigit, dep isenemen...

Sońǵı gápti birazlar xoshlap, birazlar narazı keyipte kútip aldı. Qızdıń qolınan támedarlar az emes ekeni ayqınlastı. Jarqınbay oń qolın bálent kóterip, shawqımdı bastı.

—Bilesizler, meniń sózim sóz, Jarqınbay sózin jelge aytpaydı,

ol óz sóziniń iyesi...

— Bilemiz, bilemiz, — dep ǵawırlastı kópshilik.

Bunnan keyin saz-sáwbet burınǵıday shalqımadı. Áńgimeniń tiykarǵı ańǵarı Qayırberdi atın alǵan Qayır menen aqsaqaldıń

erke qızı Jarqınay dógeregine burılǵan edi.

Toydan soń Qayır ózi ushın tigilgen úydiń shańaraǵına tigilip, shalqasına jatıp, uzaq oylandı.

Ótmish alıslarda qalǵan edi. Bániwdi umıta almaslıǵın attan anıq túsindi. Biraq Bániwdiń endi sanada, shiyrin ármanlar menen azaplı eske túsiriwde ǵana jasaytuǵını, onnan qandaydur jaqsı xabar esitiwden úmitdar bolıwdıń ózi qıyın ekenligi túsinikli emes pe? Shetsiz-sheksiz dalalardıń qaysı múyeshindegi jaylawda shorı bolıp júrgen eken, sorlı Bániw? Qayırdıń ózi emes pe edi, Bániwsiz jasamawdı sheship, ájel izlegen? Xorezm kárwanı qalmaq arasınan tawıp almaǵanda óz sheshimin iske asırǵan, dala quzǵınları kózin shoqıp, belgisiz ólikke aylanıp, ań-qusqa jem bolǵanda ármanına erisken bolar ma edi? Ya allanıń ózi onı kárwanǵa

342

geziktirip, Jarqınayday sulıwdıń diydarın kóriw baxtın sıyladı ma eken?

Q aysı oyınıń durıs ekenligine kóz jetkere almay uyqılap ketipti. Tús kórdi. Ótmishin yadqa túsirgennen berli kórgen birinshi túsi edi. Dordj qalmaqtıń qıslawı emish. Ne ushındur

bir neshe múyeshli páskeltek otawdı kóripti, otawlardıń múyeshi bolmaydı, múyesh diywal ójirelerde bolmaytuǵın ba edi, dep oylap úlgergenin, ishkeriden qolına ıdıs kóterip, qanday ıdıslıǵın

anıq ayıra almadı, dúń be, gúze me, qabaq pa, namálim, bir hayal shıǵıp ózine tuwrı kele berdi, qarasa Bániw!

— Bániw, dep eki qolın sozıp umtıladı, al hayal hawadan da jeńil me, yaki bir eles pe, qolın sozıp qanshelli juwırsa da eki ortadaǵı aralıq qısqarmaydı, ya uzarmaydı, eles juwap ta bermeydi,

sál qıyıqlaw qara kózler tilsiz sóyley baslaydı, ilajsız, sharasız tigiledi. Jigit elesten: «Qutqar, meni qutqar!» degen sózdi esitemen be, dep pútkil denesi qulaqqa aylanıp, kútedi, biraq eles kemkem alıslap, kózden ǵayıp boladı. Jigit qolın sozıp, jer tepsinip jılaydı, «Bániw, Bániw!» dep qıshqıradı. Óz dawısınan oyanıp ketedi.

Túrgelip, túsin yadına túsirip, •

Bániw eleske aylandı? Ne ushın atın aytıp óqanshazi jorıyqıbasladshqırsamı. Ne ushın juwap bermedi? Ne ushın? Kókirekke aqırınlap suwıq hám qorqınıshlı gúdik urlanıp kire berdi. Ol, ol ólgen... Bul pikirinen ózi shorshınıp ketti. Joq, ol ólmegen. Súyikli, gózzal,

eń qádirdan adamın ólimge qıyǵısı kelmedi. Sanasında bir sawal bas kóterdi. Kúńlikke, shorılıqqa, toqallıqqa qıyar ma ediń?

Onnan jaslay bolsa da ólip ketkeni abzal, — degen sheshimge keldi. Zaman ádalatsız ba? Ya adamlar ma? Anıq juwaptı tabıw ańsat emes edi.

«Ol ólgen, ol eleske aylanıptı... Tiri bolǵanda ses bergen bolar edi». Ol ólgen degen sheshim basında ornıǵıp qaldı.

Aradan hápteler ótti, qız jigitten úmitin úzbedi. Ákesi sırdı sál erterek pash etpedi me eken?

Aqırında jigit bir sheshimge keldi. Sáskede anasınıń qasında, oshaq basında júrgen qızdı ımlap shaqırdı.

343

— Men saǵan úylenbekshimen, — dedi sıbırlap. Razımısań? Q ız basın tómen saldı. Júregi dúrsildep, tayday shapqılap soǵa basladı. Ol jigitten bul sózlerdi kútkeni qashshan. Biraq

«razıman», dep jigittiń moynına asılıwǵa qızlıq namısı jol qoymadı. Biliner-bilinbes etip, bas iyzep qoya qoydı.

Qızdıń razı ekenligin ańǵarıp úlgergen jigit Jarqınbaydıń otawına qaray ketti. Jigit kewlindegisin túwel ayttı. Gúzde eline atlanıp, toydı sol jaqta bermekshi ekenligin qosıp qoydı.

Jarqınbay qızın júgi menen uzattı. Bir túyege otaw júklendi. Bir úyir jılqı, botalı túye, bir otar qoy aydaǵan kóshti awıl jigitleri bir neshe kúnde Ústirtten aman-saw ótkerip, Qońırat sháháriniń tóbesin kórip, izlerine qayttı.

Súyiklisi ushın qurban bolıwdı, onısız Shımbay sháhárine tiri oralmawdı sheship, ájelge basın tikken keshegi Qayır— búgin Qayırberdi bolıp, bay kóshti baslap, Qarakól boyındaǵı qıpshaq awılına asıǵar edi. «Pálektiń isine pálen dep bolmas», dep atalarımız biykar aytpaǵan qusaydı...

12

Qusxanatawdan tań alagewgimde jolǵa túsken bir neshe ógiz arbalar izlerinde bir tegis shań qaldırıp, asıqpay júrip otırıp, gúzdiń

qısqarıp baratırǵan kúnin batırıp, alagewgimde Mınjırǵa jetip keldi. Hárdayım kelip túsetuǵın sharbaǵına kirip, arbalardan ógizlerin shıǵarıp, qazıqlarǵa baylap, aldılarına ot salınǵansha waqıt quptanǵa taqaldı.

Úy iyesi sharbaqqa sońǵı arba kirip, dárwaza jabılǵan payıtta alıstırıp jibergen ot gúrlep janıp, otqa basılǵan qara dúmsheler paqırlap qaynay basladı.

—Ha Xoshmurat, dep dawısladı arbalardıń iyesi, bizge Shımbaydıń mal bazarınan tanıs bolǵan qopa saqallı diyqan kisi oshaq basına jaylasıp atırıp, bala-shaǵańdı oyatıp qıynalıp júrme, bizge hesh nárse hájet emes, belimizge baylaǵan biyday nanımız bar, qaynaǵan suw menen nan jep, uyqıǵa jatamız. Tańda bazar, ele dándi Kegeyliden ótkeriwimiz kerek, jol qaǵıp harıptaldıq...

—Boladı, boladı, Pirimbet, xálekshiligi joq, shertektiń

astındaǵı sıpaǵa kiyiz tósewli, óziń bileseń, bizde hámmege jetkendey kórpe joq, — dedi uzın boylı, arıq-turıqtan kelgen kósenamay kisi balalarım oyanıp ketpesin degen oy menen dawısın páseńletip. Bul saparı bazarǵa qanday dán ákeldińler?

344

—Biyday ákeldik, — dedi qopa saqal basıq dawıs penen.

—Bıyıl biyday bolıq boldı, — dep esittim, dedi kósenamay xojayın. Átteń, qolım bosap, oraqqa bara almadım, balalarım biyday nanǵa toyǵan bolar edi. Dawısınan kewlindegi ókinish, ishki hásiret sezilip turdı.

—Kóz tiymesin, zor boldı, — dedi qopa saqal xojayınnıń dawısındaǵı renishti elestirmegen bolıp.

Kóp ótpey, jol basıp harıǵan diyqanlar kiyiz ústine jaylasıp, tonların jamılıp, uyqıǵa jattı.

Tań aǵarǵanda arbaǵa jegilgen ógizler Kegeyli kópiriniń aldında irkilgen edi.

—Eń bolmasa arba ótkendey kópir bolǵanda, dán bazarǵa tuwrı kirip barǵan bolar edik, — dep tońqıldadı qopa saqal. Háy, Berdimurat, beri kelińler, hár kim bir-bir qapshıqtan arqalap bazarǵa jetiń, dánniń basında birewińiz qalıp, ekinshińiz tez qaytıń.

—Bul dánlerdi qashan tasıp bolar ekenbiz, — dep gúńk etti Berdimurat.

—Gápti qoy, qáne iynińe salıp jibereyin qapshıqtı, bol,

bol! Taldırmashlaw óspirim jigit Berdimurat awzı tigilgen ala qaptı iynine qoyǵanda teńselip ketti.

— Bek bol, dáryaǵa jiberip alma, dep eskertti qopa saqal. Iyinlerine dán mingizilgen eki jigit júktiń salmaǵınan

iyilip, ayaqların ǵaz-ǵaz basıp, Kegeyliniń amanat ǵana kópirine qádem qoydı. Bir payıtlar kóplep-kómeklep, kópir qurılıp, onnan atlı da, piyada da, arba da ótetuǵın edi. Jıldıń basında, qızıl suwdıń waǵında, seń tirelip kópirdi alıp ketti. Seńnen aman qalǵan órelerge aǵash taslap, házirgi amanat kópir tiklendi, endi onnan «jıǵılıp ketpeymen be», dep piyadanıń ózi zorǵa ótedi.

Q opa saqal diyqan jigitlerdiń iynine qaptı salıwın salsa da, alla-alla menen «jigitler qaptı túsirip almasa bolar eldi», degen gúman ishin órtep turar edi.

«Alla yar bolǵay»...

Usı sózlerdi bir neshe mártebe qaytalaǵan Berdimurat jarı ortaǵa barıp qaldı. Keminde úsh batpan, bolmasa tórt batpan júk iynin basıp, ayaǵın kóteriwi qıyınlasıp ketti. Sál qozǵap qoysa jeńilleser me, degen oy menen qaptı bir silkip edi, kópir shayqalıp, qap awa basladı, dándi jibermeymen, dep jabısqan Berdimurattı úsh batpanlıq salmaq jónine qoysın ba, birge alıp ketti. Qopa saqaldıń kóz aldında ádewir bálent kópirden dáslep

345

bir qapshıq dán, onıń izinen qorqınıshtan ba, ǵázepten be «háy» dep qıshqırıp jibergen Berdimurat tómen qaray ushıp barar edi.

—Bek bol, bek bol, — dep qopa saqal da tańǵı hawanı jańǵırtıp qıshqırdı. Bul sózdi qapshıqtıń izinen Kegeyliniń muzday suwına erksiz shomılıw nesip etken Berdimuratqa qarata ayttı ma, ya sheriginiń suwǵa jıǵılǵanın kórip, ne qıların bilmey irkilip

qalǵan ekinshi jigitke qarattı ma, ol jaǵı namálim edi.

Suwǵa bir súńgip shıqqan Berdimurat nábada biyday tolı qapshıq kórinbey me, degen qusap, dógeregine alaqlap qaradı, salmaqlı qapshıqtıń bul waqıtları qay jerde ekenligi jalǵız allaǵa ǵana

ayan edi. Soń shekpeniniń qara zil bolıp, awırlasıp ketkenine qaramastan Qarabaylınıń aǵısına qarsı júzip úyrengen óspirim qulash sermep, jaǵaǵa qaray júze basladı.

Qopa saqal jaǵada turıp, shır-pırı shıǵıp, Berdimuratqa bir nárselerdi aytar, hám ózin, hám iynindegi shapanın qutqarıw táwishi menen bánt bolǵan óspirim onı esitpes, esitse de ne aytıp atırǵanın túsinbes edi.

Kóz ashıp jumǵansha qasındaǵı Berdimurattıń suwda júzip baratırǵanın kórgen ekinshi jigit dizesi qaltırap ketti hám iynindegi qaptı ayaq astında teńselip turǵan kópirdiń ústine taslap jiberdi.

—Bir qap biyday suwǵa ketti, suwǵa ketti, háy áttegene, ala qap ta ketti, qaptı Seytimnen at-túye qılıp sorap alǵanımdı qáyterseń, wax-wax, dep diyqan qopa saqalın tutamlay berdi. Suwǵa jıǵılǵan jigitti de yadtan shıǵarǵan, házir onıń qıyalın suwǵa ketken ala qap penen onıń ishindegi dán biylep alǵan edi.

—Qapshıq suwǵa ketti! Suw sińgen shekpenin qolına uslap, diyqannıń janına kelgen Berdimurat qopa saqaldıń jarasına duz

sewip edi. Uslap qala almadım.

—Óziń amanbısań, áytewir, — dedi diyqan aqırında. Ne ilaj,

buyırmaǵan shıǵar. Áwelden dán bazardan hammallardı jallaǵanda bolar eken! Háy átteń...

Tań sáhárde kópir ústinde bolıp ótken kewilsiz waqıyadan kópshilik xabar taptı, dán bazarında onı esitpegen hesh kimse qalmadı, dese lap bolmas. Biraz dánnen ayrılǵan qopa saqal Kegeyliniń kópirin ońlamaǵan Yusup aqsaqaldı bir neshe mártebe

346

tilge aldı. Bazarda óz tárepi, Qusxana átirapındaǵı qıtay biyi Tóremurat gezlesip edi, oǵan arzın ayta basladı.

—Tóremurat biy aǵa, mınaw kópirdi qashan kelege keltiresizler. Búgin biraz dán menen qaptan ayrıldıq.

—Esittim, esittim Pireke, dep maqulladı Tóremurat. Bul isti oylasıp sheshpek dárkar, dárya menen kópir ortalıq. Birlesip islese, moyın tartıp turmassań, ózińde. Biy gápiniń izin eki ushlı etti.

—Kópirden dán alıp ótetuǵın meniń bir ózim emes ekenin bileseń. Sonda da qarap qalmaspız, «qoldasıp kótergen júk jeńil», desedi.

—Bazar, tarqarǵa taman Yusup aqsaqaldıń sharbaǵınıń aldında gezlestik onda. Arızdı óziń basla, biz xoshlaymız.

Kún awa-kún awa arızǵa kelgenlerdiń sanı bir neshege jetti. Olardıń ishinde Tóremurat biy, Rısnazar biy, Dáwletnazar biy, Kegeyliniń arjaq-ber jaǵınan qurǵın diyqanlar bar edi.

—Dáryaǵa kópir kerek-aq, dedi Rısnazar biy. Qulaq túrseńler, taǵı bir muqım gáp bar.

Jıyılǵanlardıń qulaqları eleńlesti.

—Ol ne gáp eken?

—Gápim sol, dep basladı Rısnazar, Buxar menen Xiywada medrese bar, Qırantaw degen jerde Imam iyshan meshit ashıp, bala oqıtıp atır, dep esitemen. Shımbaydı «sháhár» dep mardıyamızdaǵı, biraq bala oqıtqanday meshitimiz, mektebimiz joq.

—Durıs, durıs, dep ǵawqıldastı jıyılǵanlar.

—Durıs bolsa maqul gáp. Biraq meshit, mektep ashıw ózinenózi bola berer deysiz be! Ílayıqlı imarat kerek, bala oqıtatuǵın

jetik molla kerek, oǵan qárejet kerek.

—Salıqtı jıyıp-terip hár jılı xanǵa qos qollap uzata bergenshe, mektep penen kópirge bir úlesin qaratsa bolmas pa edi?

Bul gáp hár jılı salıq jıyǵanda «jeriń kóp, tabısıń kóp», dep salıqtı basıńqırap salıp júrgeninen narazı Tóremurat biyden shıqtı.

—Onı Aydos biyge aytıń, — dedi kimdur.

—Ol tıńlamaydı-ǵoy. Jarlı-jaqıbay tóley almaydı, — dep awqatlı adamlarǵa awırmanlıq saladı. Jáne bárin xanǵa...

347

348

—Bir qap bolsa bir qap, — dep sózin bólgen diyqanǵa tigilgen Rısnazar dawam etti. Gáp ketken biydaydıń neshe qap ekenliginde emes, al kópirdiń buzıqlıǵında, solay emes pe?

—Solay, solay, desti otırǵanlar.

—Solay bolsa kópirdi dúzetpektiń hámelin qılmaq kerek. Gúzde suw tartıladı, sol payıttan paydalanıp tiklep qoymasaq, ólmegen kisige jáne báhár bar, jaz bar...

—Diyqannıń biydayı suwǵa ketkenin esittim, Yusup gáp baslap edi, qopasaqal sózdi bóldi.

—Biydaydan beter ala qap... Seytimnen sorap alıp edim...

—Yaqshı, ilajın qılarmız, dedi aqsaqal sózin qopasaqal bóle beriwinen qáwipsinip. Qaptıń ilajın qılarmız.

—Bes batpan ketkendey, úlken edi, — dedi qopasaqal ózin irke

almay.

—Qassapqa et qayǵı, qara eshkige jan qayǵı, degen usıdaǵı. Rısnazar shıdamay diyqanǵa táselle ayttı. –Qoyatur endi...

Diyqan óziniń artıǵıraq ketkenin endi túsindi me, jabaday qolları menen awzın bastı.

—Kópirdiń buzılǵanınan da xabarım bar, qızıl suw alıp

ketti. Ustalardı jıyıp sol payıt dúzetpekshi boldıq, biraq

órelerdi suw aǵızıp alıp ketken, órege dúziw aǵash tappadıq, barı menen bazar qılǵanımız edi. Kópirge aqterek óreler kerek. Onday aǵashlar ya Xiywadan, ya bolmasa Mańǵıt penen Gúrlennen tabıladı. Aqır ayaǵı kelip ǵárejetke tireledi.

—Salıqtıń bir úlesin qaratqanda bolmas pa edi? — dedi Tóremurat.

—Onı xan háziretleri sheshedi. Kópir salıp beriń, dep xanǵa qalay aytamız?

—Onda ne qıldıq?

Aqsaqal aldın ala «qısınǵanda ne aytaman?», degen oydıń basına barıp, reje dúzip qoyǵan bolsa kerek.

— Kópir hámmege kerek. Xalıqtan jılıw jıynasaq qalay bolar eken?

Kópshilik oylanıp qaldı, hesh kim «maqul» ya «namaqul» degen sózdi aytıwǵa júreksinbey, janındaǵılardıń awzına baǵar edi.

349

—«Kóp túkirse kól boladı», degen ǵarrı sóz biykar aytılmaǵan shıǵar dedi aqırında juwapkershilikti óz moynına almaqlıqtı sheshken Rısnazar. Jılıw jıynaw bolsa, jılıw jıynaw...

—Onda erteń qısqa bazarda jar shaqırtamız, — dedi iyninen bir awır júk túsken sıyaqlı boyı jeńillengen aqsaqal. Hesh birimiz

bul qayırlı isten shette turmaspız, inshalla. Bul otırǵanlarǵa qaratılǵan edi.

—Kópir salınıp pitkenshe bazardı arǵı júzge kóshirgende qáyter edi? Kúni menen «illa» dep awız ashpay otırǵan, Orınbay biy ólgen soń ákesiniń ornına biy bolǵan Dáwletnazar.

Oǵan Rısnazar biy qarsı shıqtı.

—Bergi júzdegiler ne qıladı, sonda?

Biriniń awılı Kegeyliniń kúnshıǵarında, biriniki bolsa kúnbatarda edi.

—Bazardı kóshirgenshe kópirdi pitireyik, — dedi Yusup. Kópir hár kúni kerek. Hábiy sawdagerge órelik arǵıt ákele beriwdi erteń-aq tapsıraman. Házirshe nesiyege. Astında qalmaspız.

—Tas yadımnan shıǵıptı, yadıma da salmaysız-aw, — dedi Rısnazar qobaljıp. Baǵana meshit-mektepten gáp qozǵap edik...

—Ras-áy, dedi orınsız sóylep qoyaman ba, dep otırǵan qopasaqal

sózdiń ornı kelgenine quwanıp. Mektep kerek... Úsh ulım bar, bári de «álipti tayaq» dep tanıydı. Molla bolmasa da... «xat tanısın», dep aytpaqshı edi, buzıp alaman ba, dep qabarǵan alaqanı menen awzın kólegeyledi.

— Meshit bolsa oǵan jay tikleymen, degenshe ózimniń sharbaǵımnan bir ójire beremen, házirinshe... Molla tabıw jaǵın oylastırıp kóre berińler, dep Yusup gápti qısqa qıldı.

Aytılajaq sóz aytılıp bolǵan edi. Ortadaǵı nandı sındırıp, awız tiygennen soń aqsaqaldıń mirátine qaramay, kelgenler Rısnazar

biy turǵan soń orınlarınan qozǵaldı. Qopasaqal suwǵa ketken ala qabı jóninde taǵı sóz qozǵawǵa oqtalıp edi, hátte «ala qap» degen sóz awzınan shıǵıp ta úlgerip edi, biraq kópshiliktiń ǵawırlısı basıp ketti, kózi dógerekke túsip, ishinen «pah, payızlı háwli eken, usınday háwli salmaq, ishinde otırmaq nesip etse...» degen háwes penen izine qaray-qaray sharbaqtan shıqtı.

350