Kenesbay Karimov Agabiy

Hámmeler kúlisip daǵıstı.

Erejep bir ózi atlandı.

11

Qırattıń bawrayına, ıǵıraq jerge tigilgen, kiyiz benen ishisırtı jabılǵan qara úy uyaday jıllı edi. Uyqıdan oyanǵan Qayır qulaǵın túrdi. Tısqarıda mallardı óriske aydap, olay-bılay ersili-qarsılı júrgenlerdiń ayaǵı astında qar ǵarsh-ǵarsh etip, ses shıǵarıp, kúnniń ádewir ayaz ekenliginen dárek berdi.

Jigitti jol ústinen tapqan xorezmli sawdager adaylar ishindegi Jarqınbay atlı tamırınıń úyinde qaldırıp ketkeninen berli bir-eki qıs ótken bolsa kerek, qansha ekenin Qayır esley almaydı.

Házir jaraları jazılıp, ózin tiklep júre alatuǵın bolǵan,

atta da otıra aladı, tepse temir úzgendey kúsh-ǵayratı da ózine qayttı, tek ózine eń kereklisi, onı insan etip tanıtatuǵını—

ol da bolsa aqıl-esi ózine qaytpadı. Bul turısında onı aqılı kemis dep te aytıw qıyın, sebebi ıssını-suwqtı, ashshınıdushshını, kerek bolsa jaqsı-jamandı da parqlay aladı, kemisligi:

ózi kim, kimniń ulı, tuwǵan-tuwısqanları kim ekenligin, awıleli qaydalıǵın hesh esley almaydı.

Qıslawdıń aqsaqalı Jarqınbay bawırı keń, saqıy adam eken. Jigit ózine kelip, ayaǵına turǵansha «kimseń», dep soramadı, ol payıtlarda jazılmaǵan jaraları onıń qaraqshılar tamanınan tonalǵanın, jábir kórgenin aytıp turar edi. Báribir jón-josaq soralıwı dárkar, «adam tilleskenshe, mal móńireskenshe», dep biykar aytılmaǵan.

Sharwa jazlawǵa shıqqan kúnlerdiń birinde jılqılardı túwellep, barlawǵa atlanǵan Qayır, bul waqıtları oǵan qolınan kelgendey jumıslar tapsırılǵan, tóbeshikke shıǵıp, átirapqa kóz saldı. Jılqılar qısı menen qar, jamǵır suwları jayılıp ızǵarı mol

bolǵan, sol ushın báhárde kók shóbi qalıń ósken túbekte jayılar edi. Attan túsip, páske qarap otırıp qıyal súrdi. «Men kimmen

ózi, ata-anam kim, Watanım, jurtım qay tamanda?» degen oylar qıynadı. Qaraqalpaq ekenligi, qalmaq ishinen tawıp alınǵanı, sawdager kárwanbasınıń sózinen málim, biraq qaraqalpaqlardıń mákanınıń qay tamanlarda ekenligin ózgelerdiń aytqanına qaray dusmallaydı. Shalqalap jatıp, uzaq túnler eń bolmasa uzaq balalıǵınan, bálki bul da bala bolǵandur, ol gúmansız, birer waqıyanı esine alǵısı, anasınıń, ákesiniń kelbetin yadına alǵısı

kelip oylasa da hesh nárseni yadına túsire almay, qıynaladı. «Hesh

331

nárseni», desek pútkilley durıs emesdur, ras sonday payıtlarda kóz aldına óńir monshaq taqqan, tulımshaǵı salbıraǵan, orta boylı, taldırmash qızdıń súwreti elesleydi, qıyalı menen qızdıń bet- á lpetin eslegisi, atın yadına túsirgisi kelip qıynaladı, biraq shıraylı ma, shıraysız ba júzi sáwlelenbeydi, atı yadına túspeydi. Barlı-joqlı sanası zorıǵıp, aqırında uyqıǵa ketedi. Kim ekenligim, qızdıń elesiniń kim ekenligi túslerime kirer, dep

úmit etedi, biraq qalmaq ishindegi waqıyadan berli tús kórmeytuǵın bolǵan.

Attıń oqıranǵanın esitip, izine burılıp edi, Jarqınbaydıń dádegi eken.

—Hey qalpaq, dep dawısladı tómende turıp. Seni Jarqınbay shaqırıp jatır.

—Házir qay jerde ol?

—Qay jerde bolar edi? Otawında. Jazlawda. Óziń jol tawıp bara alarsań?

Xızmetkerdiń sózlerinen bunı esawas sanap turǵanın ańǵarǵan jigittiń ashıwı keldi. Biraq xızmetkerge hesh nárse demedi. Ishinen «óz atın esley almaǵan adamdı esiwas demey kim desin?» dep oylap:

—Boladı. Házir keledi, — dep ayt. Toqtap tur, usı seniń atıń kim edi?

—Shalabay! Seniń neshinshi sorawıń, meniń neshinshi aytıwım, eslep qal! — dedi ózine «Shalabay» dep at qoyǵan ata-anasına narazı bolǵan xızmetker jigit.

—Endi esleymen, Shalabay.

Biraq Jarqınbaydıń úyin tawıp barsa da, esikte xızmette turǵan Shalabaydıń atın taǵı umıttı.

—Kel jigit, dize búk, — dedi Jarqınbay Qayırǵa. Soń dawısladı.

—Qımız ákelińler.

—Házir, házir...

Kishirek ıdısta qımız ákelindi. Izinen gúmis teńgelerdiń sıńǵırlısı esitilip edi, iyesi de esikte kórindi, uzın boylı, aqsarı, shaması on jeti-on segizlerge kirgen qız dasturxan jayıp, aǵash zerenlerdi qoyıp, shıǵıp ketti. Gúmis teńgelerdiń sıńǵırlısı jigittiń yadına álle nárselerdi túsirgendey boldı. Qayırdıń qıyalındaǵı, liykin júzin kóre almaytuǵın qız benen aqsarı qız ortasında qandaydur uqsaslıq bar sıyaqlı, tuyıldı.

— Shalabay, qayda kettiń? Qımız quymaysań ba?

332

«Baǵanaǵı jigit», dep yadqa aldı Qayır. «Atım Shalabay, degen edi».

Shalabay kirip, qımız quydı. Jigittiń júzinen narazılıqtı ańlasa bolar edi.

—Qımızdan al, jigit, — dedi Jarqınbay. Jılqı kókke toyındı, shaması, qımızdan kók shóp iyisi kete baslaptı. Ózime, sadaǵań keteyin qımız benen shubattan burqırap shıǵatuǵın qır shóbiniń iyisi unaydı. Ózgeler ne ushın «kóktiń iyisi shıǵıp tur», dep murın jıyıratuǵınına men túsinbeymen. Úy iyesi bul gáplerdi kimge qarata aytqanı namálimliginshe qaldı.

—Al, jigit, dep gáp basladı qımızǵa qanǵan Jarqınbay, seni heshteńeni esley almaydı, óz atın da bilmeydi, dep júripti. Adam balasınıń basına neler túspeydi, bálki ózińniń kim ekenińdi, ótmishińdi jasırıp júrgen, álle qanday is qılıp, dushpanlarıńnan

qashıp, bas sawǵalap júrgen shıǵarsań? Onday bolsa shının ayt, men seni hesh kimge baylap bermeymen. Jarqınbay óz sóziniń iyesi, sóz aytsa orınlaydı, iseneber. Ol jigitke sorawlı názer menen tigildi.

Jigitten juwap kúter edi.

—Jasıratuǵın sırım bar ma, birewlerden qashıp bas sawǵalap júrippen be, eń bolmaǵanda ózimniń atım kim ekenligi haqqındaǵı sawallar meni de hár kúni qıynaydı, — dedi Qayır basın tómen salıp. Bilgenimde jasırıp otırmas edim.

—Aytpaqshı jańa qımız quyatuǵın ıdıs ákelgen qız siziń qızıńız ba, atı kim?

—Meniń qızım. Atı Jarqınay, — dedi jigittiń háreketine

tańlanǵan Jarqınbay.

—Ótmishimnen qıyalımda bir qızdıń elesi qalǵan, onıń menen siziń qızıńız ortasında uqsaslıq barday, — dedi jigit.

—Qanday uqsaslıq eken?

—Bilmedim.

—Meyli, — dedi ótmishin umıtqan jigitti shın kewilden ayaǵan Jarqınbay. Ótmishińdi bir kún sawalǵanda eslep alarsań. Házir meniń qonaǵımsań, emin-erkin usında jasay ber, zerikseń jılqını aylanıp, kóńil sergiterseń.

Ó z qıyalları menen bánt bolǵan jigit Jarqınbaydıń sózin maqullap bas iyzedi.

Otawdan shıǵıp baratırıp sırtta, oshaq dógereginde anasına kómeklesip júrgen qızdı taǵı gezlestirdi. Ne ushındur oǵan tigilip turıp qaldı. Soń shetkeridegi ózi turatuǵın úyge qaray ketti.

333

—Esi enip kiyatır ma deymen, — dedi qızdıń anası, biyshara

ánedey jigit-aq.

—Onıń esi jayında, — dedi qız. Tek ótkendegilerin yadlay almaydı. Maǵan tigilip qalǵanın kórdiń be? Birewge shıramıttı ma eken?

—Qáydem?

—Yaki men oǵan unap qaldım ba? Qız sıńǵırlap kúldi.

Ádewir alıslaǵan jigit kúlkini esitti. Irkilip, izine qaradı. Nenidur eslegisi kelgen sıyaqlı basın usladı.

—Biysharanıń ústinen kúlme! — dedi anası qızǵa. Quday miynet bergen shıǵar.

—Kúlip atırǵanım joq, ana, — dedi qız. Senińshe meni hesh kim unatpawı kerek pe?

—Seni onnan da zorları unatadı, altınım. Alańlamay, etti

atańa alıp kir.

Ishkeride, ana menen balanıń sóyleskenin esitip otırǵan Jarqınbay murtınan kúlip qoydı.

Jarqınbay ótmishin esledi.

...Jarqınbaydıń anası tabınnıń eń sulıw qızlarınan edi. Awlaqta ushırasıp, kewlindegisin aytıp edi, Tolǵanay adaydıń bir tentegine atastırılǵanın ayttı. Toy-toylap, án shırqap, tógilgen sazı menen jurttı awzına qaratıp júrgen Jarqınbay qızdı alıp qashtı. Awılın eregirekke, teńiz tamanǵa kóshirip, toy berip, xojalıq boldı. «Jesirimizdi ber», dep kelgenler azshılıq eken, qurı qol qayttı, qız ushın tólegen qalıńın qaytarmaqshı edi, «Qalıńdı saǵan tólemedik, qız atasına tóledik, berseń jesirimizdi áketeyik» degenler ishlerinen tislerin qayrap ketken eken. Aradan kóp ótpey, qızıq quwalap ketken Jarqınbay araǵa eki-úsh ay salıp, awılǵa oralsa súyiklisi Tolǵanay joq. Jılap-sıqlap otırǵan anasınan soradı:

—Tolǵanay qáne?

—Barımtalap ketti!

—Kim?

—Bayaǵı jesir quwıp kelgenler.

Ol payıtlarda Jarqınbay Tolǵanaysız ómirdi kóz aldına keltire almas edi. Tamırlarında qanı kópirip qaynadı, ózi baslasa

334

ólimge de tuwrı barǵanday dosları menen awıllasların atlandırıp, ózi bas bolıp, Tolǵanaydı izlewge ketti. Sorastıra-sorastıra dáregin taptı, ańlıp júrip awılǵa bas saldı, kelinshegin áketken jigitti tayaqqa jıǵıp, basqalarına qol qatpay, bir tıshqaq ılaǵın

hám talan qılmay elge qayttı. Awılın qaraqalpaqqa áketpekshi boldı, dushpanınan gúmanlı edi, aqsaqalları menen aqıllastı, «aytqanıń jón, ol jaqta da aǵayin kóp, degen menen bir qazaq bir qazaqtan qorqıp, jurt almastırdı», degen sóz qalmasın dep, usı tamanlarǵa kelgen edi.

Aradan kóp ótpey ekiqabat Tolǵanay jas bosanıp, qızlı bolıp, atın Jarqınay qoydı.

Q aytıp alıp kelingen Tolǵanay aldıńǵı kúnleri esinen awısqanday bolıp júrdi. Aradan bir-eki hápte ótkende keshqurın kelinsheginiń janına kirip edi, Tolǵanay:

— Men saǵan haram boldım, — dep jılap janına jolatpadı. Bunday hal kópke shekem dawam etip, jigit te, kelinshek te

kóp azaplardı bastan keshirdi.

Anası awıl aqsaqalları menen oylasıptı. Keshqurın balasın shaqırıp alıp:

— Bilemen, kelin de, sen de azap shegip júripseń. Bayǵaniy aqsaqal menen oylasıp edim. Musılmanshılıqta bul istiń sheshimi

bar eken, mollanıń aldında kelinshegińdi talaq qılıp, sońınan gúwalar aldında qayta neke qıydırsa barlıǵı ornına túser eken. Solay eteyik, ullı istiń uyatı joq, balam, dep aqıl ayttı.

Bayǵaniy aqsaqaldıń aqılı payda berdi me, ya jigit penen kelinshek: «ótken iske salawat», dep jaman kúnlerge qol siltep, ótmishti umıttı ma, áytewir qayta neke qıydırǵan soń erlizayıplılar tatıw-tatlı jasap ketken edi. Tuńǵısh qız Jarqınay tuwılǵanda kelinsheginen kóre jigit kóbirek quwandı. Aradan jıllar ótti. Jarqınaydan soń da talay perzent kórdi.

Bir kúni anasınıń: «Usı Jarqınay kimge usaǵan ózi, qız bala bola tura ul baladay ójet», degen, áytewir aytıla salǵan sózi Jarqınbaydıń júregin tilip ótkendey boldı.

«Jarqınay kimge usaǵan!?».

Gúmanlı, kewilsiz kúnlerdi yadqa salatuǵın awır sawal edi.

335

Anası menen qızınıń áńgimesi Jarqınbaydıń yadına sol gúmanlı sawallardı ákelip, ashıq aspan yańlı kewlinde báhárdiń awır bultlarınday salmaqlı oylardı payda etti.

Onnan berli de aradan bir-eki jıl ótti. Qádimgidey adamlarǵa aralasıp ketken menen óziniń ótmishin esley almaǵanı Qayırǵa awır batar, shashlarına gúmis teńgeler taǵılǵan, óńirindegi háykelde gúmis qońırawları shıńǵırlaǵan qız qıyalınan ketpese de, onıń júzin esley almas edi.

Bir saparı alısıraq jaylawdaǵı qońsı awılǵa toyǵa atlandı. Qasında ózi teńles qızlar menen jigitler bolsa da Jarqınaydıń á kesi qızdıń janına gúzetshi hám xızmetshi sıpatında Qayırdı qosıp jiberdi. Bul waqıtlarda jigit óziniń tuwrı sózli, hadallıǵı menen kópshiliktiń isenimine kirgen edi.

Q aytarsın ádeyi irkildi me, kópshilik jónep ketpegenshe qandaydur taǵınshaǵın joǵaltqan Jarqınay qonaq bolǵan otawında irkile berdi, asıqtırǵanlarǵa: «házir izińizden jetemiz, jóney berińler», degen soń jigit-jeleńler qosıq aytıp, ánletip, keń dalanı basına kóterip, kete bardı. Otawdıń ishinde Jarqınay, tısqarıda atlardı uslaǵan Qayır qaldı.

— Ázer taptım, joǵaltqanım mınaw edi, — dep quyma gúmis bilezikti uslaǵan qız otawdan shıqqanda toydan qaytqan qızjigitler qır asıp ketken edi.

Bular da atlarǵa minip, jigit aldında, qız izinde kele berdi. Ketkenlerdiń qarası kórinbedi.

Jolǵa shıqqanda aspan ashıq edi, qápelimde álle qaylardan samal aydap kelgen qap-qara túnergen bultlar kókti qapladı, alıslarda jarq-jurq etken nayzaǵay bultlardıń kóksin tilip-tilip

ótti, izinen gúrkiregen ses jerdi titirkendirip jibergendey boldı.

Az ǵanadan soń bulardıń tóbesinde aspan qaq jarılǵanday, kók gúrkiredi deyseń, shaqmaqtıń jasıl sáwlesinen jolawshılardıń kózleri qamasıp, hádsiz shıqqan qattı dawıstan atlar úrkip, dizgin tartqanına qaramastan bası awǵan tamanǵa qaray shaba jóneldi. Jigit penen qızdıń júzine dáslepki tamshılar tamǵanı da sol, izinen sonday etip nóser quydı. Atlar da qulaqların jımıytıp

bir orında turıp aldı. Átirap ashıq, aydala, panalaǵanday hesh

336

nárse kózge taslanbas, eger onday nárse: eski diywal, puta, jar bolǵanda da átiraptı óz qushaǵına alǵan nóserdiń qalıń perdesiniń artına jasırınǵanlıqtan onı kóriwdiń ilajı bolmas edi.

Á lemde waqıt ta, quyash ta, juwırǵan ańlar menen adamlar da bir orında toqtap qalǵanday, hámmesiniń ústinen tek báhár nóseri

ǵana húkimdarlıq etetuǵınday tuyıldı. Aradan qansha ótkeni belgisiz, mágar qolǵa uslanǵan kese tolı qımızdı simirip, jeń menen murtqa ergen qımız juǵın artıp qoyıwǵa qansha waqıt sarıplanatuǵın bolsa, sonsha waqıt nóser jawǵandur, bálki onnan

kóbirek waqıt dawam etkendur, qullası nóser qalay etip kútilmegende baslanǵan bolsa, tap sonday kútilmegende tosınnan, tap pıshaq keskendey tıyıldı. Bulardı jawratıp ótken qara bult tóbeden kóship barar, nayzaǵay alıslarda kókti tilkimler, dógerekte bálentten páske qaray aqqan jamǵır suwlarınıń sharıldısı qulaqqa shalınar edi. Aydalada toqtaǵan eki atlınıń ústindegi kiyimleri sıǵıp alǵanday, tábiyattıń bul tentekligine hayran bolıp bir-birine qarasıp qoydı.

Jigittiń túye júninen toqılǵan juqa shekpeni suw bolsa da etine jabıspaptı. Qızdıń qınama bel maqpal beshpentiniń astındaǵı juqa hám názik matadan tigilgen aq kóylegi etine jabısıp, tolısıp, jetilisken siynesindegi anarları kózge taslanıp,

basındaǵı úkili sáwkeleden shıǵıp turǵan burımlarınan suw tamıp turar edi.

—Aǵatay, — dedi qız sıńǵırlaǵan quwnaq dawıs penen. Kózden panaraq jay qıdırayıq, ústimizdegi kiyimlerimizdi sıǵıp almasaq

bolmas.

Az ǵana júrip, bir tóbeshiktiń eteginde irkildi. Hesh bir tiri jan kózge taslanbas edi.

—Attı usla, — dedi qız attan túsip atırıp. Óziń de kiyim-

lerińniń suwın sıqpaysań ba?

—Házir. Jigit attan túsip, eki attı usladı.

—Arı qarańız, uyalaman, áytpese...

Jigit teris qaradı. Qız beshpentin sıqpaqshı edi, suw sińip, awırlasıp qalǵan maqpaldı sıǵımlawǵa názik qollardıń kúshi kelmedi. Aqırında beshpentti jigitke usındı.

— Má, sıǵıńızshı.

Q ız tamanǵa arqasın qaratıp turǵan jigittiń kúshli qolları hóllengen matanı sıǵımlap-sıǵımlap, qızǵa uzatıp edi, uzatılǵan beshpentti uslaǵanday qol sozılmadı. Aqırında jigit qızdıń eskertiwin umıtıp, moynın arqa tamanǵa burdı.

Etine jabısıp qalǵan bátiyin kóylegin ústinen sheship alıp sıǵıp turǵan qızǵa kózi túsken jigit lal bolıp qaldı. Qız jigittiń burılǵanın, jalańash denesine kózi túsip turǵanın abaylasa da, tiklenip qaramadı. Kóylegin sıǵımlay berdi.

—Beshpentińdi al, — dedi aqırın dawıs penen.

—Attıń ústine taslay sal, aǵatay.

Qızdıń jaǵımlı dawısınan ózine kelgen jigit ele jaqsı tanıs bolmaǵan bir gózzal álemge qádem qoyǵanday boldı, júregi alıp ushıp, tilsimli, ájayıp álle nársege talpınar edi. Ol ne nárse

edi, ózi? Kóz aldına óńir monshaǵı sıńǵırlaǵan qızdıń kelbeti kelip tura qaldı. Júzi, júzi qanday edi?

Kútilmegen waqıya júz berdi. Jıllar boyı qandaydur dumanlı perde artına taslanıp, júzin kórsetpey kiyatırǵan, óńir monshaqlarındaǵı gúmis qońırawları jaǵımlı sıńǵırlaytuǵın qız Qayırǵa kúlimsirep qarap turar edi. Sol, sol qız...dep ıńırandı jigit. Bániw-ǵoy! Awa onıń atı Bániw edi! Qayır keń dalanı basına kóterip qıshqırdı.

— Tanıdım! Tanıdım! Yadıma tústi! Onıń atı Bániw! Jigittiń shawqımınan shorshıp túsken Jarqınay bátiyin

kóylegin kiyip aldı. Qos anarı ıǵal matanı kóterip, anıq bilinip turar edi.

—Neni taptıń aǵatay? Bániw degeniń kim?

—Bániw, Bániw!— dep tákirarlar edi jigit. Men onı izlep qalmaq ishine barǵan edim. Dordji qalmaq. Onıń urı kózli balası, sol meni tonaǵan. Álle nelerdi yadına túsirip, irkildi. Duman perdelegen kózlerin Jarqınayǵa tikti.

—Seniń atıń kim?

—Meniń atım ba? Jarqınay-ǵoy!

—Jarqınay! Qanday sulıw at! Jarqınay, seniń ánarlarıń...

338

—Qaydaǵı ánardı aytasız, — dep qız pinhamı kúldi. Soń jigittiń keń qushaǵına ózin tasladı.— Tońıp kettim, aǵatay, jılıtıńızshı!

Ó tmishi, qayǵılı ótmishin neshe jıllar boyı joǵaltıp, joǵaltqan suńqarın tapqan sayat kibi dalbıǵan jigit jıların da, kúlerin de bilmes, er adamnıń názeri túspegen, boyjetken qızdıń denesin kórgende sanasında qalǵıp jatırǵan ıqlas penen mehir oyanǵan ba, qushaǵına kirgen qızdı bawırına basıp tolǵanar edi.

—Men taptım, taptım, bileseń be Jarqınay?

—Neni taptıńız, aǵatay?

—Ózimdi taptım, Jarqınay, ózimdi!

—Ózimdi degenińiz nesi?

—Atımdı taptım!

—Atıńız kim, endeshe?

—Qayır, meniń atım, — dedi maqtanısh penen Árepbaydıń ulı, Qayır, temirshiniń shákirti, Qayır!

—Men sizdi aǵatay dep bilemen, Sizdi aǵatay dep ayta bersem ókpelemeysiz be?

—Yaq, ókpelemeymen, Jarqınay.

—Ondashe atlanayıq, — dedi ózine kelgen qız.

—Durıs aytasań, atlanayıq. Ózgelerdiń biz haqqında nelerdi oylap atırǵanın quday bilsin?

Q ay jerdedur poshsha torǵay sayray basladı. Atlanǵanlardıń júzin jıllı samal sıypap ótti. «Samal kóp ótpey ústimizdi keptiredi», dep oyladı Qayır. Soń Bániw haqqında oyladı. Qıyalında qabaq kóterip, shashbawındaǵı gúmis teńgeler shıńǵırlap, suw almaǵa baratırǵan qızdıń kelbeti janlandı. Endi ol júzin

Qayırdan jasırmas, qır murını menen sál qıyıqlaw qara kózlerin anıq esledi. «Qaylarda eken Bániw, áh Bániw?»

Jarqınbay awılınıń esitken dáslepki jańalıǵı qońsı awılda

bolıp ótken toydıń tamashası haqqında emes, al bunnan bir neshe jıllar burın qonısqa kelip, hámmelerge tanıs bolıp ketken, biraq atı-jónin hesh kim, hátteki ózi de bilmegenlikten jurt «qalpaq», dep shaqıratuǵın jigittiń ótmishin yadqa túsirgeni haqqındaǵı jańalıq bolıp, onı Jarqınbay aqsaqalǵa óz qızı xabarlaǵan edi.

339

Qızınıń júris-turısınan, onıń kewlinde qandaydur ózgerisler bolǵanın bayqaǵan áke: «Jarqınay jigitke ashıq bolıp qalmasa jarar edi», dep oyladı. Sońınan: «ashıq bolsa nesi bar» degen oy keldi.

Jigitti otawına shaqırıp áńgimelesken awıl aqsaqalı onıń ótmishin tıńlap otırıp, gá basın shayqap túnerer, gá kózlerinde

jas aylanar, ádeti boyınsha ele basım bolmasa da aq aralasıp úlgergen saqalın tutamlap qoyar edi. Boy-sını kelisken, palwan kelbetli, baladay aq kewil jigittiń ótmishin yadına túsirip, ózine keliwi aqsaqaldı quwandırdı. Shımbay sháháriniń aqsaqalı Yusup qızı Bániw haqqında oyladı, soń óz oyın jigitke bayan etti.

—Qızdıń táǵdiri qıyın bolǵan eken, ne ilaj, onı kimgedur satıp jibergen, qalıń qalmaqtıń qay shetinen tabasań? Aradan jıllar ótti, endi onı tapqanda da bayaǵını qaytarıp bolmaydı. Bas aman bolsa, qız tabılar, — dep jubatqan boldı. Soń Shalabaydı shaqırıp, tapsırma berdi.

—Úyirden qısır biye ákelip soyıńlar, Qayırdıń esi ózine oralıwın toylaymız. Atıńdı azlap ózgertemiz. Burın Qayır bolsań, endi Qayırberdi bolasań, qúdireti kúshli allaǵoy, aqıl-sanańdı ózińe qaytarǵan. Jańa atıń qutlı bolsın, dedi Jarqınbay aqsaqal tolqınlanıp.

Kóp nárseler ózgergen edi. Oylap-oylap, Jarqınbaydıń aytqanı tuwrı ekenligine kózi jetkendey boldı. Kewliniń bir jaǵı bosap qaldı, degen menen Bániwdi umıtıw kerekligin, awılda qalǵan, mágar neshe jıllar ulın kútip esikke telmirgen anası haqqı, eń jaqın qádirdanı Erejep haqqı qıyalındaǵı qızdı umıtıw kerekligin uǵınǵanday edi. «Anam sorlı tiri me eken? Erejep uzın boylı jigit bolǵandur? Yusup aqsaqaldıń halı ne keshti eken? Aqırı ol súyikli qızı Bániwden tiriley ayrıldı», degen oylar aqshamları mazasın alıp, uyqısın qashırar edi.

Jarqınbay aqsaqaldıń erke qızı Jarqınaydıń Qayırǵa ashıq bolıp qalǵanın kókirek kózi soqırlardan basqalardıń barlıǵı ańǵarǵan, jigit onı toydan qaytqan kúni-aq bilip alǵan, sol ushın, bul jóninde oylamaǵanı maqul.

340