Oqıw 4 kl

QARAQALPAQ ELINDE

A. Ótepbergenov

Som polattan bilegi,

Elim dep janǵan júregi,

Sportımızdıń tiregi,

Qaraqalpaq elinde.

Ózbekistan bayraǵı, Kóteriler joqarı. Taybokstıń sárdarı,

Qaraqalpaq elinde.

Bes ret jeńip jáhánniń,

Chempionı atandıń,

Bahadır ulı Watannıń,

Qaraqalpaq elinde.

Jáhánde joq teńi-tayı,

Jenimpaz bolǵan udayı,

Erkin eldiń Erkinbayı,

Qaraqalpaq elinde.

Sorawlar hám tapsırmalar:

1. Bes ret jáhán chempionı ataǵın alǵan Erkinbay Qutıbaev haqqında ne bilesiz?

qalqıǵan aydıń sáwlesi qıtıǵına tiygendey gúmis tolqınlar tınımsız shapshıp oynaydı. Dárya aqshamında da turmıs háreketinen qurı qol emes. Balıqshılar uyqıǵa ketti dey me, tún bolsa balıqlar teń izden shubırıp shıǵıp dáryanıń aǵısına órleydi. Biraq, balıqshılar ol «shaytannıń» bul minezine qanıq. Onıń menen jastan sır-minez bolıp ósken balıqshılar gewgim túsiwden qorǵasın aw, qayıqlardı sazlap, eskek-tayawların kóp taqıldatpay jetpis-seksen qulash awların dáryanıń ortasına keredi. Jaǵada jigirma-otız qayıq áne náwbet kútip tur. Birewleri awların qarap, birewler kemeniń ishinde uyqılap jatır, jáne birewler jaǵada quyqıljıǵan áńgimesine balıqshılardı kúldirip atır. Birew dáryanıń ortasında,

jıraw menen Eshshan baqsı da, Ayımxan menen Yuldash ta usı jerde. Muzıka ásbaplarımız kemis dep nalıp otırǵan balıqshı joq. Qamıstan islengen qobızdı kórgenińiz bar shıǵar. Áne birew eki qamıstı ǵıyqıldatıp «Alpamıs»tı tógip aytıp atır.

4.Qaraqalpaq xalqına tán oyın-zawıq, házil, úrp-ádetlerdi belgileń.

KEL, PAXTAKESH

T. Qabulov

Kel, paxtakesh, qádirdanım!

Kel, súyeyin qollarıńnan!

Sayran etip awıl baǵın, Gúl tereyin, jollarıńnan.

Shın miynettiń shertip sazın,

Paxtazarda qurdıń bázim.

Jedellenip qısıw-jazı,

Iske jáwlan urǵanıńnan.

Saatları sazlar shertken,

Minutları dańq dóretken.

Kúndey jaynap, shadlı ótken,

Hárbir kún, ay, jıllarıńnan.

Sorawlar hám tapsırmalar:

1.Qosıqtı yadlań.

2.Shayırdıń paxtakeshlerge bolǵan izzet-húrmetin óz sózińiz

benen sóylep beriń.

SUMKA NEGE JÍRTÍLDÍ?

Ya. Ájimov

Sabır mektepten keldi de, kúnde shkafqa salıp qoyatuǵın sumkasın búgin umıttı ma, negedur ekinshi klasta oqıytuǵın úkesiniń sumkasınıń qasına aparıp qoydı.

Anası keshte bir talay etip somsa pisirdi. Ekinshi klasta oqıytuǵın Tayır apasına kórsetpey somsadan urlap «Erteń mektepke barǵanda jeymen», — dep káttiń astındaǵı sumkasına aparıp tıǵa beredi. Anıǵı, ol aljasıp, óziniń emes, al ájaǵası Sabırdıń sumkasına saladı. Sebebi, ekewiniń de sumkası birdey edi.

Tayır birazdan soń jáne bir talay somsa ákelip, baǵanaǵı sumkaǵa saldı. Sumka ishindegi kitaplar menen qosıla ádewir qampayıp ketti. Endi ol «usı bolar-aw» — dep oyladı.

Hámme dásturxan basına jıynaldı. Anasınıń mazalı

etip pisirgen góshli somsasın Sabır menen Tayır talasıp jedi. Shirenip toyıp aldı. Soń tapsırma da tayarlamastan ekewi de uyqıǵa jattı.

Azanda ornınan turǵan Sabır mektepke asıǵa basladı. Bet-qolın juwdı da, apasınıń demlep qoyǵan chayınan shala-pula bir-eki kese urtladı da, mektepke atlandı.

Waqıt ele erte edi. Sabaq baslanıwǵa bir saattay

sırǵanap ketti. Sumkalardı beti may jaqqanday jıltı-

Bir máhálde balalardıń bári sumkalarına qaray sırǵanap keldi.

—Haw, Niyetbay, nege gúysenip tursań? — dedi birinshi bolıp jetip kelgen Sabır.

—Hesh... Hesh nárse.. — Niyetbay somsa uslap turǵan qolın artına qayırıp jasırǵan boldı. Biraq, onı qorshap alǵan balalar qolındaǵı somsanı kórip:

—Niyetbay, maǵan birewin ber?

—Maǵan da ber?

—Birewin berse? — dep jalbarına basladı.

Sonda Niyetbay awzı ashıq turǵan Sabırdıń sumkasına kóz qıyıǵın tasladı. Oǵan barlıq balalardıń kózi tústi.

Balalar Sabırdıń sumkasın barıp tarpa bastı. Ishindegi kishkene boylı, shaqqanıraǵı kózdi ashıp

tarttı. Aqırı, sumka teń ortasınan «pırr» etip ayırıldı.

«Tayırdan kelgen bále qusaydı» — dep oyladı. Sumkasınıń jırtılǵanına, kitaplarınıń shashılǵanına qattı

somsalarǵa talasıp ketti.

Sabır shashılǵan kitapların qoltıǵına qıstı da,

— Balam, awırıp keldiń be? — dedi anası Sabırdıń jatısın qolaysız kórip.

Sabır úndemedi. Sol jatıstan keshki awqatqa turdı. Awqattı qalay bolsa solay awzına gúrep tıǵıp otırǵan Tayırǵa oqırayıp qaradı da, judırıǵı menen jawırnına salıp jiberdi.

—Bári sennen bolǵan nárse! Ashkóz!

—Ne? Ne ózi, balam? — dedi anası tańlanıp.

—Ózi biledi. Keshegi somsalardıń kóbisin biziń sumkaǵa tıǵıptı. Óziniki dep ǵabırısqan, bolmasa bizikine ólmey saladı-aw! Biraq, izi ne boldı?! Men tap-taza sumkamnan ayırıldım.

Sorawlar:

1.Sumka ne sebep jırtıldı?

SHÓJE HÁM KÚSHIK

U. Sadıqov

Kúshik:

Tawıqqa usaydı túriń, Shúyik-shúyk degen sulıw úniń. Sizge qońsı boldım búgin, Jalıqpaspan endi, shóje.

Shóje:

Aytagórme jalıqqandı, Iyem jaqsı jayǵa saldı. Jollarımız bolıp qaldı, Bizler házdi kórip, kúshik.

Kúshik:

Mende sıylap kórip júrmen,

Arman-berman jelip júrmen, Ózimshe is qılıp júrmen Dos bolıwǵa keldim, shóje.

Shóje:

Doslıq isten qashpaymız hesh, Boldı bizge bolmasań ósh, Pıshıqqa bol, qıraǵı kóz, Bizdi saqlań, sonnan kúshik!

Kúshik:

Pıshıq jolatpaspan jaqın,

Shabalap beremen haqın, Sizge keltirtpespen zaqım, Tek te bergizbeymen, shóje.

Shóje:

Bizler kóp zattan úrkemiz,

Sonnan qurıydı dińkemiz, Nárestemiz ǵoy ele biz, Sondaylardan qorǵa, kúshik.

Kúshik:

Qorǵaw meniń baslı isim, Qaǵaman pıshıqtıń tisin, Ondaylarǵa jeter kúshim, Dım qáterjam bolıń, shóje.

Shóje:

Onda saǵan húrmet-alǵıs, Bir bolayıq júrme jalǵız, Doslıq bolsın qıylı-qalsız, Sen ekenseń jaqsı kúshik.

Kúshik:

Máz-mayram bol, sulıw shóje.

Sorawlar hám tapsırmalar:

1.Kúshik shójege ne dedi?

2.Shóje ózleri tuwralı ne ayttı?

3.Sizler doslıqtı qalay túsinesiz?

4.Qosıqtı rolge bólip oqıń.

QÍZÍL QOSHANTAY

A. Ábdiev

Qozı-ılaq degennen esime túsedi-aw!...

Ol waqıtta men bes-altı jastaǵı oyın balası edim. Kishkene qoshantayım boldı. Sol waqıtta da, onnan keyin de, házir de qozı-ılaqlarım boldı, bar. Lekin, sol bir qızıl, buyra júnli qoshantayım yadımda elege deyin jaqsı saqlanǵan...

Bala waqtında adam kúshik, pıshıq, qozı, buzawǵa úyirsek keletuǵın ádeti ǵoy. Men de sol qoshantayım menen oynaǵandı jaqsı kóretuǵın edim.

Awılda turǵanlıqtan úyde qoy-eshki degen kóp. Olardı azanda óriske jiberemiz de, erip júre

almaytuǵın bolǵanlıqtan ılaq-qozıların qorada alıp qalamız. Meniń talabım bolsa — keshke shekem