Ana tili 2-klass
.pdf
SÓZ HÁM ONÍŃ MÁNILERI
§11. Zattıń atın bildiretuǵın sózler
147-shınıǵıw. Gáplerdi dawıslap oqıp shıǵıń.
Maqset aǵa temirshi usta. Ol úyge kerekli buyımlardı islep beredi. Gúljáhán balalar shıpakeri bolıp isleydi. Ol biziń mektepte jiyi-jiyi bolıp turadı. Oqıwshılardıń densawlıǵın kózden ótkeredi.
1. Gúrrińde neshe gáp |
bar? |
|
||
2. Hárbir gápte neshe |
sóz bar? |
|
||
3. Temirshi, Gúljáhán sózleriniń jazılıwın |
||||
bilip |
alıń. |
|
|
|
148-shınıǵıw. Berilgen sózlerdi oqıń hám |
||||
kóshirip jazıń. |
|
|
|
|
Gilem, kórpe, kórpeshe, qazan, |
chay- |
|||
nik, tabaq, |
qasıq, kese, |
sipse, |
sabın, |
|
pıshaq. |
|
|
|
|
Zatlardıń atın bildiretuǵın sózler Kim? |
||||
Kimler? |
Ne? Neler? |
degen sorawlarǵa |
||
juwap |
beredi. |
|
|
|
71
149-shı n ıǵ ı w. mazmunın sóylep
G ú r r i ń d i o q ı p s h ı ǵ ı p , beriń.
Biziń awıl
Biziń awıl qalaǵa jaqın. Hár úyde televizor bar. Bizler televizordan balalar kórsetiwlerin kórip baramız. Qalanıń qasında aerodrom bar. On ıń qasına aerovokzal salınǵan. Bizler Aman, Asan, Sapar, Roza hámmemiz sayaxatqa bardıq.
1. Qara hárip penen jazılǵan sózlerdiń tiyisli sorawın qoyıp, aytıp beriń.
3. Televizor, aerodrom, aerovokzalsózleriniń jazılıwın bilip alıń.
150-shınıǵıw. Gáplerdi kóshirip |
jazıń. |
||
1 . A ǵ a s h u s t a s ı |
qa p ı |
s o ǵ a d ı . 2 . |
|
Etikshi |
etik tigedi. 3. |
Tigiwshi kóylek |
|
tigedi. |
4.Toqıwshı gilem toqıydı. 5. |
||
Balıqshı |
balıq awlaydı. |
|
|
1.Qara hárip penen jazılǵan sózlerge soraw qoyıń.
2.Bul sózlerdiń mánilerin aytıń.
151-shınıǵıw. Qosıqtı oqıp shıǵıń.
72
AnaAralıma tilek
Anajanım — Aralım,
Móldir suw súygen kenarıń, Áwladlarıń kórmegey, Uyıtqıǵan duz boranın. Iygey Ámiw-bulaǵın,
Jasa! — bolǵay uranıń, Arım dep bilgey mudamı,
Gúllán túrkiy Turanım!
Tolqınǵa tolǵay qushaǵıń,
Aq shabaq bolǵay qushqanıń, Qayta tawıp bazarın,
Shaǵlap ushqay quslarıń! Qollap álem, Qudayım, Qayta engey shırayıń,
Úsh sahranıń «Suw perisi»
Atanǵaysań ilayım!
S. Ziyawov
1. Qosıqtıń mazmunın |
túsindirip |
beriń. |
|
2 . Qo s ı q t a ún d ew |
b e l g i l e ri |
q ays ı |
|
orınlarǵa qoyılǵan? |
|
|
|
152-shınıǵ ıw. |
J u mb a q t ı |
k ó s h i r i p |
j a z ı ń , |
sheshimin bilip |
alıń. |
|
|
73
Ushırasadı dım siyrek, Úy xojalıq ishinde, Tilsim ayna sıyaqlı,
Kórseter adam júzin de, Sóylegenin hár kúni,
Esiteseń qızıǵıp, Teatrdıń, kinonıń, Islerin de hár kúngi, Orınlaydı bir ózi.
153-shınıǵıw. Gáplerdiń keynine tiyisli irkilis belgilerin qoyıp, kóshirip jazıń.
I. Qaraqalpaqstanda oshaǵan, jantaq, túyesińir, aqbas, sora, jıńǵıl, qarabaraq ósedi, Respublikamızda qaratal, aq terek, gújim sıyaqlı terekler egiledi.
II. Sen Tashkent qalasına sayaxatqa bardıń ba, qanday muzeyge bardıń.
Qaraqalpaqstanda qanday qalalar bar?
§12. |
|
ı |
ı |
|
Kásip atlar n bildiretuǵ n |
sózler |
|
154-shınıǵıw. Berilgen naqıllardı dawıslap |
|||
oqıp, mazmunın aytıp |
beriń. |
|
|
1. |
Adamn ıń |
kúshi ádillik |
penen |
shınlıqta.
74
Ádillik — ótkir qural. 2. Jaqsı sóz — jan azıǵı.
Aytıwshı aqıl bolsa, Tıńlawshı dana boladı. Tayaq etten ótedi,
Sóz súyekten ótedi.
3.Keńesli el azbaydı,
Keń kiyim tozbaydı.
1. Bul naqıllardıń mánilerin muǵallimniń
járdeminde |
túsinip |
alıń. |
|
2. |
Sizler |
qanday |
naqıllardı bilesiz? Ay- |
tıp |
beriń. |
|
|
155-shınıǵıw. Gúrriń di oqıp, maz mun ı n sóylep beriń.
1. Qalamızda balalar emlewxanası bar. Onıń qasında balalar poliklinikası bar. Ol jerde kóplegen shıpakerler isleydi. Olar jaqında biziń mektepke keldi. Bizlerdiń densawlıǵımızdı kózden ótkerdi. Ayırım kózi awırǵan balalarǵa dári jazıp berdi.
2. Densawlıq — tereń baylıq. Densawlıqtıń qádirin bil, Qáste bolmastan burın.
75
1. Naqıldıń mánilerin |
túsinip alıń. |
2. «Densawlıq — tereń baylıq» degen |
|
temada bayan jazıń. |
|
156-shınıǵıw. Qosıqtı oqıp |
shıǵıń. |
Kógerip tur teptegis
Mektebimiz qasına, Salmalardıń jaǵasına, Baǵman atamnan alıp, Bárimiz ǵayrat salıp, Otırǵızdıq almanı.
Erik, ánjir, shabdalı,
Tárbiyalap waqtında, Suwǵardıq biz taǵı da, Tikken hárbir nálshemiz,
Japıraqladı tep-tegis.
Sh. Atamuratova
Qosıqtıń hárbir qatarınıń dáslepki sózi qanday háripten baslanıp jazılǵan?
157-shınıǵıw. Oqıń |
hám kóshirip jazıń. |
|||
1. |
Meniń aǵam |
etikshi |
bolıp |
isleydi. |
Aǵam balalarǵa hám qızlarǵa |
arnap |
|||
etik |
tigip beredi. Bul etikler |
sulıw |
||
jáne bekkem. 2. |
Asannıń |
aǵası |
aǵash |
|
76
ustası. |
Ol turaq jaylar ushın qapı, |
ayna |
(áynek) soǵadı. Soǵılǵan ayna- |
qapılardı úylerge aparıp qurıp beredı. Adamlar oǵan raxmet aytadı.
Sizler keleshekte qanday kásip iyeleri bolmaqshısız?
158 -shı n ıǵ ı w. |
B e r i l g e n s ó z l e r d i o q ı p , |
mánilerine itibar |
beriń. |
Paxtakesh, salıkesh, aspaz, traktorshı, sawınshı, balıqshı, shopan, ba ǵ man, etikshi, tiginshi, aǵash ustası, shıpaker, oqıtıwshı, sıbawshı, boyawshı, ushıwshı, súwretshi, sportshı, fermer, agronom,
ónerpaz, |
muǵallim. |
|
|
|
Bul |
kásip |
iyeleriniń |
hárbiri |
qanday |
j u m ı s i s l e y t u ǵ ı n l ı ǵ ı n m u ǵ a l l i m n i ń |
||||
járdeminde bilip alıń. |
|
|
||
159-shınıǵıw. Naqıllardı oqıń hám |
kóshirip |
|||
jazıń. |
|
|
|
|
Tógin tókpey egin |
pitpes, |
|
||
Úyrenbeseń bilim |
pitpes. |
|
||
Suw menen oynama batarsań, |
||||
Ot |
penen |
oynama |
óshirerseń. |
|
77
Suw saǵasız bolmas, El aǵasız bolmas, Kól balıqsız bolmas.
Egin ekseń, erte ek, Aǵash tikseń báhár tik.
1. Astı sızılıp kórsetilgen naqıllardıń mánilerin muǵallimniń járdeminde túsinip alıń.
§13. |
Zattıń kelbetin bildiretuǵın |
|
sózler |
||
|
||
160-shınıǵıw. Gúrrińdi oqıń hám kóshirip |
||
jazıń. |
|
|
Kanaldıń boyında juwan, uzın terekler ósip tur. Kanaldan tınıq suw aǵadı. Biziń awıl kanalǵa jaqın. Awılımızda úlken, biyik jaylar salındı.
1.Qara hárip penen jazılǵan sózlerge soraw qoyıń.
2.Bul sózler neniń kelbetin bildirip tur?
161-shınıǵıw. Dáslep zatlardıń atın, soń zatlardıń kelbetin bildiretuǵın sózlerdi kóshirip jazıń.
78
Terek, jay, stul, sulıw, |
biyik, |
jumbaq, |
|
ójire, |
qapı, keń, bekkem, |
tas, |
domalaq, |
jıllı, |
qattı, hawa, ashıq, |
aspan, |
taza. |
1.Zattıń atın bildiretuǵın sózlerge qanday sorawlar qoyıladı?
2.Zattıń kelbetin bildiretuǵın sózlerge
she?
162-shınıǵıw. Gúrriń di oqıp, maz mun ı n sóylep beriń.
Bizler kiyim tigiw cexına sayaxatqa
bardıq. Olar bizlerdi jaqsı kútip |
aldı. |
||||||||||
Onda |
islewshi |
apalarımız |
|
benen |
tanıstıq. |
||||||
Cex |
jańadan salınǵan eken. Ishleri keń, |
||||||||||
jaqtılı, kútá taza. |
Cex |
dógeregine |
hár |
||||||||
túrli |
miywe |
aǵashları |
hám |
gúller |
egilgen. |
||||||
|
1. Gáp l e rd i ń |
a q ı r ı n a |
q an d a y |
b e l g i |
|||||||
|
qoyılǵan? |
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
2. Qara hárip penen jazılǵan sózler |
||||||||||
|
qanday |
máni bildirip |
tur? |
|
|
|
|||||
163-shınıǵıw. Kóp noqattıń ornına tiyisli |
|||||||||||
sózlerdi qoyıp, kóshirip jazıń. |
|
|
|
||||||||
Semiz ..., qısqa |
..., |
qara |
..., jaqsı |
..., |
|||||||
biyik |
..., |
kishkene |
..., |
juwan |
..., keń.., |
||||||
úlken |
..., |
qalıń |
..., |
sulıw |
|
..., |
kók ... . |
||||
79
Úlgi: |
Qara kóylek. |
|
|
|
Kerekli sózler: |
Sıyır, |
bala, jip, |
terek, |
|
aǵash, |
ójire, qız, toǵay, aspan, |
jay, |
||
qoy, kóylek. |
|
|
|
|
164-shınıǵıw. Gáp lerd i |
o q ıń . Z a t l a r d ı ń |
|||
kelbetin |
bildiretuǵın |
sózlerge |
sorawların |
qoyıń. |
1. Mektep asxanasında mazalı, shiyrin awqatlar tayarlanadı. 2. Respublikamızda kóp qabatlı biyik, shıraylı turaq jaylar, mektepler salındı. 3. Awılımızda jańa kinoteatr, keń, úlken saraylar paydalanıwǵa berildi. 4. Dúkanlarda qızıqlı kitaplar bar.
Zatlardıń kelbetin bildirgen sózlerge qanday? degen soraw qoyıladı.
165-shınıǵıw. Naqıllardı oqıp shıǵıń.
Jaqsı sózge jan semiredi, Jaman sózge jan sekiredi. Aqılsız dostan,
Aqıllı dushpan artıq.
Buwday nanıń bolmasa, Buwday sóziń joq pa edi.
80