10. Оқыту жəне кəсіби тəрбие.

Оқытумен бірге тəрбие процесі бірге жүзеге асырылады. Педагогика пəнін оқыту 

əдістемесі болашақ мұғалімнің кəсіби тəрбиесін зерттеуге көп көңіл бөледі. 

1. І курстықтар айлығы. Мақсаты – оқушыларды жоғарғы оқу орнымен таныстыру, оның 

дəстүрімен, оқ процеснің мазмұны, ұйымдастырылуымен таныстыру, студенттерге  педагогикалық мамандығығы 

жайында түсінік беру. 

2.Педагогикалық клубтар. 

3.Ғылыми ұйымдар. 

11.Дидактика туралы жалпы түсінік.

Жоғары мектеп дидактикасы – жоғары мектепте жоғары білім беру жəне оқыту жайындағы ғылым.  

Жоғары  білім  беру  саласындағы  дидактикалық  зерттеулердің  қажеттілігі  қазіргі  жоғары  оқу 

орындарында (ЖОО) жинақталған проблемалардан туындайды. Олар: 

-ҚР-ның білім беру жүйесін реформалау;  - ЖОО-ның кредиттік оқыту жүйесіне көшуі; 

- жаңа білім беру технологияларын құру; 

- педагогикалық құралдарды жетілдіру жəне т.б. 

12. Оқытудың мəні, құрылымы жəне қозғаушы күштері.

Жалпы  дидактиканың  зерттеулері  жалпы  білім  беретін  мектептерге  бағытталған  болса,  жоғары  мектеп 

дидактикасы мына проблемалардың шешімін ғылыми негіздеуге арналады: 

1.  Жоғары білімнің спецификалық мақсаттарын негіздеу. 

2.  Жоғары мектептің əлеуметтік қызметін негіздеу. 

3.  Білім берудің мазмұнын негіздеу. 

4.  Жоғары  мектепте  педагогикалық  процесті  құрудың  жəне  оқу  əрекетін  жүзеге  асырудың  тəсілдерін 

ғылыми негіздеу. 

5.  Оқытудың  тиімді  жолдарын  анықтау,  оқытудың  мазмұныны,  əдістерін,  формаларын,  технологияларын 

таңдау.   13. ЖОО дəріс оқытудың дидактикалық цикліндегі басты бөлік.

ЖОО-дағы дəрістің мақсаты – студенттердің оқу материалын терең меңгеруі үшін бағыт беретін негізді 

қалыптастыру.  «Дəріс»  («лекция»)  сөзі  латынның  «lection»  -  оқу  деген  сөзін  білдіреді.  Дəріс  ең  алғаш  Ежелгі 

Грецияда  пайда  болған,  əрі  қарай  Ежелгі  Римде  жəне  орта  ғасырларда  дамытылған.  Рсесйде  оқытудың  дəрістік 

формасын ең алғаш М.В.Ломоносов қолданып, таратқан.  

19 ғасырдың ортасынан бастап ғылыми жəне техникалық білімнің артуына байланысты дəріс сабақтарын 

студенттердің  өзбеттілігін  жəне  белсенділігін  талптандыратын  практикалық  сабақтармен  толықтыру  қажеттілігі 

арта бастады.  

Бүгінгі таңда оқу материалын дəрістік баяндауды қолдаушылармен қатар оған қарсы шыққан адамдар да 

бар. Олардың дəйектерінде шындық та бар. Не болса да, оларды есте сақатаған дұрыс:  

1.Дəріс бөтен пікірлерді енжар түрде қабылдауға үйретеді, өзіндік сананының дамуына кедергі келтіреді. 

Дəріс қаншалықты күшті болса, бұл заңдылықтың сақталуы соншалықты нəтижелі болады. 

2. Дəріс өз бетімен жұмыстануға талапты жояды.  3. Оқулықтар мүлдем жоқ немесе аз мөлшерде болған жағдайда ғана дəріс оқыған дұрыс. 

4. Кейбір  студенттер  айтылған  нəрсені  ұғынса,  көп  студенттер  –  дəріс  оқушының  сөздерін  жазып  алуға  ғана үлгеріп отырады.  

Дегенмен,  тəжірибе  көрсеткендей,  дəрістен  бас  тарту  студенттер  дайындығының  ғылымилық  деңгейін 

төмендетеді, семестр бойына жұмыстанудың  жүйелілігін жəне бір қалыптылығын  бұзады. Сондықтан  дəріс осы 

күнге  дейін  ЖОО-нда  оқу  процесін  ұйымдастырудың  басты  формасы  болып  отыр.  Жоғарыда  аталған 

кемшіліктерді көп орайда дұрыс əдістемемен жəне оқу материалын ұтымды жеткізумен жоюға болады.  

Оқытудың дəрістік формасы мына жағдайларда қажет: 

-жаңа енгізілген курстар бойынша оқулықтар болмаған жағдайда дəріс ақпараттың негізгі көзі болып  табылады; 

-нақты  тақырып  бойынша  берілетін  жаңа  оқу  материалы  қолда  бар  оқулықтарда  ашылмаған  немесе  оның кейбір жақтары ескірген жағдайда; 

-оқулықтың  кейбір  тақырыптары  өз  бетімен  зерттеуге  өте  күрделі  болған  жағдайда  оқытушының  əдістемелік өңдеуін қажет еткен кезде; 

-курстың негізгі проблемалары бойынша екіжақты, қарам-қарыс тұжырымдар болған жағдайда. Бұнда 

дəріс оларға объективті баға беру үшін оқылады; 

-студенттердің  көзқарасын  қалыптастыру  мақсатында  дəріс  оқушының  оларға  жеке  эмоционалдық  əсер  етуі  маңызды  болған  жағдайда.  Дəрістің  эмоционалдық  сипаты  ғылыми  мазмұнмен  біріге 

отырып, ой мен сөздің үйлесімділдігн тудырады жəне тыңдаушылармен жақсы қабылданады.Əсіресе 

бұл  гуманитарлық  пəндерді  оқытуда  ерекше  орынға  ие.  Сонымен  қатар  жаратылыстану  жəне  дəл 

пəндердің оқытушыларына да эмоционалдық қажет.  

Əсіресе, авторлық дəрістер ерекше əсер етеді. Бұл мəселе бойынша Тимирязев былай деген: дəріс оқушы 

фотограф емес, суретші болуы керек, кітаптан алынған нəрсені ауызша жеткізетін қарапайым акустикалық құрал 

болмауы  тиіс,  оның  бəрі  шығармашылықпен  өңделуі  дұрыс.  Оның  айтуынша,  дəрісте  ғылыми  проблемалардың 

дұрыс  шешімі  идеяға  берілу,  сол  идеяны  ұстанумен  бірігуі  керек.  Д.И.Менделеевтің  дəрістері  тап  осы 

қасиеттерге ие болған.   Дəрістің артықшылықтары: 

-дəріс  оқушының  аудиториямен  шығармашылық  қарым-қатынас  жасауы,  шығармашылықпен  бірге  айналысу, эмоционалдық өзара əрекеттесу; 

- дəріс – білім негіздерін жалпы түрде алудың ең үнемді тəсілі;  -дəріс  дұрыс  ұғынылып,  мұқият  тыңдалған  жағдайда  студенттің  ақыл-ой  əрекетін  белсендендіреді. 

Сондықтан дəріс оқушының мақсаты – студенттердің белсенді зейінін дамыту, оларда ой қозғалысын 

тудыру.   Соңғы  кезде  студенттерге  оқытушыларды  таңдау  еркі  берілген.  Бұл  оқытушының  дəріс  оқу  шеберлігін 

проблемасын алға қояды.  

Көп оқытушылардың есептеуінше, дəріс оқушының міндеті - өз пəнін жақсы білу  жəне оны анық түрде 

баяндау.  Бірақ  «анық  түрде  баяндау»  деген  не?  Бұл  өте  күрделі  педагогикалық  проблема:  бұл  баяндаудың 

жүйелілігі, бұл баяндаудың көрнекілігі, бұл тыңдаушылардың материалды саналы жəне белсенді түрде меңгеруі, 

бұл нəтиже ретіндегі түсіну.