4 Сурет. Арна ағынын реттеген жағдайдағы реттеуші көлемнің графигі

Координатаның басы мен ОА қисығының соңындағы А нүктесін қосатын түзу сызық жүргіземіз. Ол тәулік бойындағы судың өту көлемін көрсетеді. Осы ОА түзуіне параллель етіп (аа) және (бб) жанамаларын тұрғызамыз. Осы екі жанаманың ара қашықтығын масштабпен алсақ тәуліктік реттеуші призманың көлемі шығады (W= 150 мың м³).

Су қоймасының су айдыны 46 га болса, онда су жіберу тереңдігін мына өрнекпен анықтаймыз.

(8)

Мұнан соң су жіберуді реттегіш призманы есептеу жолымен анықтаймыз. Бұл үшін 6-шы кестені толтырамыз. Мұндағы алғашқы 3 графаны 5 кестеден көшіріп жазамыз.

4 графаға бұрын есептелген тәуліктік орташа су өтімін жазамыз 8 м³/с. Содан кейін әрбір уақыт интервалындағы артық немесе кем су өтімінің нәтижесін 5 және 6 графаларға жазамыз. Мысалы 0-ден 2 сағатқа дейін артық су өтімі9,7 - 4,61= 5,09 м³/с. Мұндай артық су өтімі келесі уақыт интервалында да байқалады. 2-ден 4 сағат арасында 4,2 м³/м, 4 пен 6 аралығында 2,6 м³/с т.с.с.

Одан әрі су ағымының артықты + таңбасымен кемді – таңбасымен қоса отырып, тәулік басталғаннан бергі мәндерін табамыз (9графа). Артық және кем су ағымының ең үлкен мәндерін (9 графа) бір біріне қосып су қоймасының реттеуші көлемін табамыз. Біздің мысалымызда ол 88,6 + 60,4 =149 мың м³ болады. Шыққан сан алдыңғы графикалық жолмен табылған санға сәйкес келеді

6-шы кесте - Су жіберуді реттеуші призма параметрлері

Тәуліктің уақыты	Керекті су өтімі, м3/с	Берілген су өтіміның жұ-мыс істеу уа-қыты, мың с	Өзендегі су өтімі, м3/с	Бассейннің жұмысы					Тәулік басы-нан ағымды реттеу. мың м3
				Жетіспейтін су өтімі, м3/с	Артық су өтімі, м3/с	Жетіспейтін ағым, мың м3	Артық ағым, мың м3
1	2	3	4	5	6	7	8	9
0-2	3,8	7,2	8	-	4,2	-	30,2	30,2
2-4	3,8	7,2	8	-	4,2	-	30,2	60,4
4-6	5,4	7,2	8	-	2,6	-	18,8	79,2
6-8	6,7	7,2	8	-	1,3	-	9,4	88,6
8-10	9,2	7,2	8	1,2	-	8,6	-	80
10-12	10,9	7,2	8	2,9	-	20	-	60
12-14	6,3	7,2	8	-	1,7	-	12,2	72,2
14-16	10,52	7,2	8	2,52	-	18,1	-	54,1
16-18	13,15	7,2	8	5,15	-	37,1	-	17
18-20	11,58	7,2	8	3,58	-	25	-	25
20-22	9,47	7,2	8	1,47	-	10	-	-18
22-24	5,5	7,2	8	-	2,5	-	18	0
						118,8	118,8

16