- •Алматы 2016 ж.
- •1 Пәннің оқу бағдарламасы – syllabus
- •1.1 Оқытушылар туралы мәліметтер:
- •1.2 Пән туралы мәліметтер:
- •1..3 Пререквизиттері:
- •1.7. Әдебиеттер тізімінің мазмұны:
- •1.7.1. Негізгі әдебиеттер тізімі (орысша)
- •1.7.2. Қосымша әдебиеттер тізімі (орысша)
- •1.8. Білімді бағалау және бақылау
- •1.8.1. Бақылау түрлеріне қарай рейтингтік ұпайларын бөлу
- •1.8.2. Оқу процесінің күнтізбелік кестесі
- •1.8.3. Студенттердің білімдерін бағалау
- •2. Негізгі таратылатын материалдар мазмұны
- •Курстың тақырыптық жоспары
- •Дәріс сабақтарының конспектілері
- •Литология міндеттері.
- •Магмалық тау жыныстар мен шөгінді тау жыныстар химиялық құрамының ұқсастығы мен айырмашылығы. Шөгінді жыныстардың құрылысы.
- •Шөгінді таужыныстардың құрылысы.
- •Шөгінді таужыныстар түзлімдері.
- •I. Үстінгі беткей қабат түзлімі.
- •II. Орта қабат түзлімдері
- •III. Конкрециялар.
- •Шөгінді таужыныс құрлымдары
- •Сулы бассейндерде заттардың тасымалдануы мен шөгуі – мұнайгаз седиментологиясы.
- •In siti қалыптасқан 29олектор2929ну2929р.
- •Шөгінділердің бактериялар әсерінен 35олек қалыптасып өзгеруі.
- •4.Орнықты минералдың пайда болуы.
- •5. Шөгінді бөлшектердің кристалдануы және 36олек кристалдануы
- •Литогенез процессіндегі тектониканың ролі.
- •Лекция 10. Шөгінді тау жыныстардың жіктелуі.
- •Ірі кесекті тау жыныстар – псефиттер
- •Құмтасты түзлімдер.
- •Кесектердің мөлшері.
- •Кесектердің пішіні мен жүмырлануы.
- •Кесектердің сүрыпталу дәрежесі
- •Цемент мөлшерімен құрамы.
- •5. Механикалық тығыздалу
- •6.Екінші қайта минералдану
- •7.Тұрақсыз минералдардың еруі
- •Лекция 13. Сазды тау жыныстар
- •Сазды жапқыштар
- •Эвапориттер
- •Темірлі тау жыныстар
Темірлі тау жыныстар
Темірлі тау жыныстарға шөгінді генезистегі темірлі рудалар: силикатты және карбонатты тотықтар жатады.
Рудалардың темір тотығы: гётит - HFeO2, лепидокрокит – FeOOH, лимонит - HFeO2. H2O, гематит - Fe2O3. Гётиттің жєне лимониттің табиғи қоспасын қоңыр темір деп атайды.
Сидеритті темір тау жыныстар. Басты минерал сидерит - FeCO3 қосымша кальцит, магнезит, шамозит, фосфорит жєне сазды бөлшектерден тұрады. Конкрециялар мен линзалар жатады.
Силикаты – темір тау жынысқа лептохлориттер. Бұл қою - жасыл түсті, оолитті құрлымды, темір тотығының қосындысынан тұрады.
Марганецты тау жыныстар. Марганецты тау жыныстардың басты минералдары болып: псиломелан, манганит, браунит, родохрозит.
Бұлар әртүрлі марганец тотықтары. Маранецты тау жыныстар негізінен көлдік және теңіздік бассейіндерінде түзіледі. Жағалауға жақын орналасқан марганецтар каллойдтардың химиялық кагуляциясына байланысты. Көп санды марганецты конкреция лар тереңсулы мұхит тұнбаларында кездеседі.
Кремнилі тау жыныстар
Сазды және карбонатты тау жыныстардан кейін шөгінді тау жыныстардың ішінде көп таралған кремнилы тау жыныстар болып табылады. Кремнилі тау жыныстар минералдары болып опал, халцедон және кварц табылады. Опал мен халцедон химиялық процесстер немесе организмдер әрекетінің нәтижесінен қалыптасады.
Кремнилі тау жыныстардың басты типіне трепель, спонголит, радиолярит, опока, яшма, кремни жатады.
Диатомиттер - дитомитті балдырлардың қалдықтарынан құралады. Бұлар ақ, жеңіл, жұмсақ, кеуекті жыныстар. Биогенді тип.
Тепель - диатомиттердің бұзылған қалдықтарынан пайда болады. Опал жєне халцедон дөнгелек тәрізде бөлшектерден тұрады. Бұлар ашық – сары биохемогенді тау жыныстар.
Спонголиттер кремнийлы спикул еріндерден жєне халцедонды псевдоморфоздан пайда болады.
Радиорялиттер - радиолярий қаңқаларынан пайда болады.
Опока - опалды кремнеземдерден тұрады. Бұл – тығыз, жеңіл, кеуекті, ашық – сұр тау жыныстар.
Метаморфизмде опокалар, трепелдер, диатомиттер, спонголиттер және радиоляриттер яшмаға ауысады. Бұл тығыз, әртүсті тау жыныстар қосындысы. Декаративті материал ретінде қолданылады.
Кремни бұл тығыз, халцедон мен кварцтен тұратын біртекті тау жыныстар. Құрлымы жабық кристалды. Кеш диагенез сатысында сұйық шөгіндіден пайда болады.
Фосфатты тау жыныстар.
Ең басты фосфатты минералдар аппатит, фторапатит, хлорапатит, гидроксилапа тит, оксиапатит болып табылады
Фосфатты жыныстардың көп бөлігін сазды материал, карбонаттар, құмдар, алевриттер алмастырады. Сонымен қатар органикалық заттар опал, глауконит, пирит, сирек жерлер, уран кездеседі.
Қосындыларының басымдылығына қарай, фосфориттер түр жағына қарай әртүрлі шөгінді тау жыныстарына ұқсас болып келеді: құмтастарға, саздарға, әктастарға. Пайда болған орындарына қарай теңіздік жєне континенталды, жату жағдайына қарай қабатты және конкрециалы болып бөлінеді. Қабатты фосфориттер геосинклиналды аудандарда қабатты түрде 15-17м қалындықпен орналасады. Конкрециалы фосфориттер шар тәрізді 1см ден 20см мөлшерінде көбінесе сазды тау жыныстарда пайда болады.
Негізгі әдебиеттер: 1 – [164 - 210], 2 - [124 - 150]
Бақылау сұрақтары:
Алюминилі және сазды тау жыныстарға глинозем мен кремнеземнің қатнасы қанша?
Шөгінді темірлі тау жыныстар минералдарының атау қандай?
Кремнилі тау жыныстардың басты типтерін айтып бер?