2.2. Қорлардың шығысы мен кірісін құжаттық рәсімдеу

Өндірістік қорлардың келіп түсуі мен шығыны бойынша алғашқы құжаттамалар материалды есепті ұйымдастырудың негзі болып табылады.

Қорлардың дұрыс қолданылуын және сақталуын, алдынала, ағымдағы және кейінгі қозғалысын бақылауды алғашқы құжаттама арқылы жүзеге асырылады.

Қорлардың үлкен ассортиментінің болуы өндірістегі материалдардың қолданылуын бақылауын және есептің дұрыс ұйымдастырылуы мақсатында кәсіпорында өндірістегі тұтынылатын материалдарға олардың бірегей көрсеткіштері бойынша (тізімдеме) номенклатура жасалады. Әр қор атауы, сортына шартты сандық белгі тағайындалады. Ол – қорлардың қозғалысы мен саны (көлемі) бойынша барлық құжаттарда қойылатын номенклатуралық номері (код).

Қорлардың номенклатурасын қысқарту және кейбір жағдайларда есепті жеделдету үшін өз көрсеткіштері бойынша бірегей және жақын материалдар біріккен номенклатуралық номерге қосылып жазылуы мүмкін. Номенклатуралық номерлер әр түрлі құрылады. Олар алтыдан тоғызға дейін таңбадан тұруы мүмкін және құрылымы келесідей болады: баланстық шот номері, топ номері, бөлімше номері, бөлімшедегі материалдардың реттік номері және т.б.[6]

Баға номенклатурасы – бағасы бір бірлікке саналатын материалдар. Олар кәсіпорындағы қолданылатын құралдар тізімі жүйесі және олар кәсіпорынның барлық бөлімдерімен қолданылады (материалды – техникалық жарақтандыру, бухгалтерия, қаржылық және т.б.).

Кәсіпорын қорларды әр түрлі жағдайларда қабылдануы (сатып алынуы) мүмкін: мердігер қоймасында, темір жол станцияларында, әуежайда немесе өз қоймасында. Қорларды материалды – жауапты тұлға қабылдап алады.

Қорларды қабылдаудың барлық ережелерін сақталуымен құрастырылған акт толықтай заңды құжат болып табылады. Қорларды қабылдау актісі келесідей рәсімделеді:

Қорларды қабылдау акті

Акт құру орны _Нурказган шахтасы _________________________________________

Қабылдаудың басталуы 08___сағат __05_ минут Қабылдауды аяқтау_12__сағат _35__минут

Қабылданған және қаралған жүк, шот бойынша № __2587________ «_11__» ____маусым____ 2010__ жыл

Сапа куәлігі (сертификат) № ___5864975866___ стпнциясынан __55___________

Шығарып салушы көлік құжаты бойынша № _858968_«__12_» _ақпан __ 20_09_ жылы вагон №_5_

Жіберуші _ТОО «АЛТЫН» Астана қ абай к39____________________________________________

Атауы мен мекен – жайы

Мердігер ___________________________________________________________

Атауы мен мекен – жайы

Қабылдаушы Нурказган шахтасы __________________________________________________________

Атауы мен мекен – жайы

Өнімдерді станциядан немесе жіберушінің қоймасынан жіберу мерзімі __10 маусым _____

Келісім - шарт № _554_____ «___10__маусым _________ 20_10__ жылы өнімдерді жеткізуге

Шығарып салушы көлік құжаты есебі бойынша

Белгісі, марка, пломба	Саны	Қаптау түрі	Дайын өнім, тауар (жүк) немесе контейнерлер номері	Жүк салмағы			Жіберушінің жүкқұжат бойынша ерекшеленген белгілері
				Жіберуші	Жолдар
125	50000		232351		6

Мерзімі мен уақыты

Берілген орынға келу уақыты	Көлік ұйымдарына жүкті беру	Ванон және басқа да көлік құралдарын ашу	Қабылдаушы қоймасына алып келу
08.00	08,05	08,06	12,48

Қабылдаушының қоймасындағы қорларды сақтау жағдайы

_____________________________________________________________________

Өнімдерді тексеру уақытындағы ыдыстар мен қаптамасының жағдайы

____________________________________________________________________

Жетіспейтін өнімдер саны есептелді

____________________________________________________________________

взвешивание, счетом мест, обмером и тому подобное

Басқа да мәліметтер _______________________________________________________

Комиссия қорытындысы

_______________________________________________________

Қорлардың саны мен сапасы жөнінде комиссия мүшелері толық танысты, олар осы актіге қол қойған сәттен бастап ақиқитқа сай емес жайттарға жауапты.

____________________________

__________________ ____________ _______________________________

Қызметі Қолы Аты – жөні

______________________________________________

Қызметі бойынша құжаттың берілу номері және мерзімі

и наименовании организации (индивидуального предпринимателя), выдавшей документ

____________ ____________ _________________________

Қызметі Қолы Аты – жөні

________________________________________________________

Қызметі бойынша құжаттың берілу номері және мерзімі

_________________________________________________________

Қызметі бойынша құжаттың берілу номері және мерзімі

Қорлар қабылданды «_____» _______________________ 20__ жылы

Коммерциялық акт № _________ «____» ______________________ 20__ жылы

Қойма меңгерушісі ______________________________ ____________

Қызметі Қолы Аты – жөні

Қойма _____________________________________________________

Қорларды қабылдау негізі ретінде қолданылатын құжаттар:

• Шот – фактура – қорды сатып алушы сен мердігер СТН және мекен – жайы, атауы, оның реттік номері және қарастыру мерзімі, ҚҚС бойынша есепке қою куәлігі, қорлардың сипаты мен саны, қорлардың ҚҚС есепке алмағандағы құны, ҚҚСқойылымы, қорлардың ҚҚС және акцизді қосқандағы құны.

• Тауарлы – көліктік жүкқұжат

• Тауарды қабылдап алған материалды – жауапты тұлғаға жазылған құжаттар мен жүкқұжат, оның іішінде:

Келу ордері – қайта өндіру немесе мердігерден келіп түскен қорларды есептеп отыру үшін қолданылады. Қорлардың қоймаға түскен күні материалды–жауапты тұлға бір дана етіп жазады:

Құжат номері	Құру мерзімі	Қойма	Жеткізуші		Корреспонденциялық шот		Құжат қосымша номері	Төлем құжатының номері
					Шот, субшот	Аналитикалық есеп коды
			Атауы	Коды
147	15.03.10ж	04	ОАО «Мұнай»	0194	1310		274	147

Қорлар		Өлшем бірлігі		Құжат бойынша		Бағасы, тенге	Құны, тенге	ҚҚС құны, тенге	Қойма картасы бойынша реттік номері
Атауы, сорты, номері	Номенклатуралық номері	Коды	Атауы	Саны	Салмағы
Жанармай	103143	01	кг		10000	17-00	170000	27200	23

Материалдарды қабылдау акті – мердігер құжаттарындағы мәліметтерден сандық және сапалық айыпмашылықтары бар қоймаға түскен қорлардың есебін рәсімдеу үшін қолданылады. Құжат материалды қабылдау барысында құрылады. Материалдарды қабылдау актін (екі дана) қабылдау комиссиясы, материалды – жауапты тұлға және мердігер өкілі немесе басқа ұйым өкілінің міндетті түрдегі қатысуымен жүргізіледі. Құндылықтарды қабылдау үшін қосымша құжаттармен қамтылған актілердің бір данасы қорлар қозғалысының есебін жүргізу үшін бухгалтерияға, екіншісі – қамтамасыз ету бөліміне жіберіледі.

Кәсіпорын қоймаларынан материалдарды, өнімдерді дайындау үшін немесе шаруашылық қажеттіліктер үшін цехтерге, сонымен қатар қажет емес немесе қайта өңдеуге жіберіледі.

Өнімдерді дайындау, жұмыстарды атқару немесе қызмет көрсету ұшін жіберілетін материалдар өндіріске қорлар жіберу болып табылады. Материалдарды цехтер қоймаларына жіберу қорлардың ішкі қозғалысы деп түсініледі [5]

Цех қоймасы болмаған жағдайда орталық өоймадағы құндылықтарды жіберу өндірістегі шығынға жатқызылады.

Қорлар шығыны келесі құжаттармен рәсімделеді: лимитті – заборлық картасы, материалды жіберу жүкқұжат- талабы, комплектелген ведомості және т.б. Лимитті – заборлық карта – өнімдерді дайындау барысында жүйелі түрде қолданылатын қорлардың жіберілуін рәсімдеу үшін қолданылады, сонымен қатар өндірістік қажеттіліктерге қорларды жіберудегі бекітілген лимитті қадағалап отыру, қоймалардан қорларды көшіруге себепкер құжат болып табылады.

Лимитті – заборлық карта қамтамасыз ету немесе экономика бөлімшелерінен бір атауға (номенклатуралық номер) екі дана етіп жазылады. Бір дансы ай басына дейін қорларды тұтынушы цехіне, екінші данасы – цех қоймасына беріледі. Өндіріске қорларды жіберу қоймамен қойма өкілінің лимитті – заборлық картасының өз данасын көрсету арқылы жүзеге асырылады [8].

Қоймашы екі данада да жіберілген қорлардың нақты санын, мерзімін белгілп, кейін лимит қалдығын есептеп шығарады. Цехтің лимитті – заборлық картасында қоймашы қолын қояды, ал қойманың лимитті – заборлық картасында цех өкілі қолын қояды:

ТОО «Корпорация Казахмыс» - КЛМЗ

кәсіпорын атауы

Лимитті – заборлық карта

Құжат номері	Мерзімі	Кәсіпорынның құрылымдық бірлігінің коды	Жіберуші	Қабылдаушы		Корреспон денциялық шот		Шығару есептік бірлігі
			Цех, қойма	Цех, қойма	Учаске	Шот, субшот	Аналитикалық шот есебі	Өнім (жұмыс, қызмет)
123	03.2010	03	04	05	03	1310	02	103

Қорлар			Өлшем бірлігі
Атауы, сорты, маркасы	Номенклатуралық номері	коды		Атауы
Жағармай 80	203149	01		кг

Лимит	Қома картасы бойынша реттік номері	Қайтаруды есепке алғандағы жіберілген барлық саны	Бағасы, тенге	Құны, тенге
1200	73	1200	18-00	21600
Жіберілді	Мерзімі	Саны	Қалдық	Қойма меңгерушісі немесе қабылдаушы қолы
	5.03 10.03 18.03 28.03 Саны Бағасы, тенге Құны, тенге	400 430 270 100 1200 18-00 21600	800 370 100	Қолы Қолы қолы
Лимитті тағайындаған бөлімше бастығы қолы Қорларды қабылдаған бөлімше бастығы қолы Қойма меңгерушісі қолы

Қорларды жіберу – жүкқұжат талабы (ішкі қозалыс) – субъект ішіндегі қор қозғалысын және олардың өз кәсіпорындарының шаруашылықтарына оның аумағынан тыс орналасқан, сонымен қатар басқа ұйымдарға жіберу есебін жүргізу үшін арналады. Екі дана етіп жазылады.

Егер қорлар кәсіпорынның өз шаруашылықтарына жіберілетін болса, онда бір данасы қабылдаушыға, екінші данасы – қоймаға, кейін бухгалтерияға тапсырылады. Қорлардың ішкі қозғалысында құндылықтарды беретін қойманың материалды – жаупты тұлға құрады. Бір данасы – құндылықтарды көшіру үшін негіз болып қойма қызметінде қалады, ал екіншісі – құндылықтарды қабылдау үшін қабылдаушы цех немесе қоймаға беріледі.

Жүкқұжат – талабы кәсіпорын аумағынан тыс орналасқан бөлімдерге немесе басқа ұйымдарға қорлар жіберілетін болса, онда бұл құжатты нарядтар, келісім – шарттар, т.б. негізінде жазады. Бір данасы – қорларды жіберу негізі ретінде қоймаға, екіншісі – қор қабылдаушыға беріледі [3]

Қорытындылай келе, өндірістік кәсіпорындағы қорлардың шығысы мен кірісін құжаттық рәсімдеу бөлімшесін толықтай ашып, өндірістік қорлардың келіп түсуі мен шығыны бойынша алғашқы құжаттамалар материалды есепті ұйымдастырудың негізі; кәсіпорындағы барлық құжаттар халықаралық қаржылық есеп стандарттарына сәйкес қорлардың қозғалысы, бағалануы мен есебінің дұрыс жүзеге асуына негіз болып табылады; біз келесі өндірістік кәсіпорында жүргізілетін маңызды опеациялардың бірі қорларды түгендеу есебін қарастыру үшін келесі бөлімшеге көшеміз.