Эрозиялық тозу
Эрозиялық тозу, әдетте құрамы қатты түйіршіктерден тұратын қозғалмалы ортаның әсерімен жүреді. Мұнда бөлшектерге қарасты қозғалушы қатты түйіршіктер, бетпен соқтығыса отырып оны қажап байқайды. Сонымен қатар эрозиялық тозу құрамында қатты түйіршіктері жоқ сұйық немесе будың толасы бетке ұзақ әсер етуі барысында да байқалады. Жоғарыдағы айтылғандарға анализ жасайтын болсақ, онда эрозиялық тозу үйкелісу мен соққының әсерінен болатындығына көз жеткізуге болады, эрозиялық тозу шамасы бөлшек беті мен ортаның физика – механикалық қасиетіне, тоғысу бетіне әсер етуші меншікті қысым мен соққы күшіне, ортаның және бөлшек бетінің салыстырмалы жылдамдығына, сондай-ақ түйіршіктердің өлшемі мен салмағына байланысты болады.
Бөлшек беті мен ағын толасының бір сәтте тоғысуы кезінде, бөлшектіі температурасының жылдам жоғарылауын тудыратын энергияның бөлінуі жүреді. Мұның салдарынан беттік қабат тек деформацияланып қоймайды, сонымен қатар елелулі структуралық және фазалық түрленуге ұшырайды. Эрозиялық тозу технологиялық құбырлардың сүйірлену жерлерінде. Газ немесе сұйық толсаның бағытының өзгеруі кезінде пайда болады.
Жылулық тозу
Химия және тамақ өнеркәсіптерінің көптеген жабдықтары жоғары температурада жұмыс істейді. Мұндай жағдайлардағы жабдық жұмысы конструктивті материалдардың релаксация, аққыштыққа, сондай-ақ оның структурасының өзгеруіне алып келуі мүмцкін. Аққыштыұ құбылысы конструктивтік элементтің қалыпты әсердегі жүктемелердің әсерінен баяу пластикалық деформациялануымен түсіндіріледі. Егер де бөлшектегі кернеу елеусіз болатын болса, онда деформация шамасының өсуі тежеледі. Үлкен жүктемелер барысында деформация, конструкция күйреуге ұшырағанға дейін өседі. Өздігінде материалдардың аққыштық шегі нақты материал үшін температуралық шекпен анықталады, онда көмертекті материал үшін бұл шама 3750С-ді құрайтын болса, ал қоспалық болаты үшін 4200С аспауы керек.
Релаксация ретінде, бөлшектегі кернеу оның деформациясының шамасы өзгеріссіз болғандығы өз бетінше түсінуге болады. Бұл кездегі жүретін процестің физикалық мағынасы сонда, жоғары температурада бастапқы кезеңдегі бөлшектегі пайда болған серпімді деформацияға үлеседі. Жиі релаксация үлкен кернеу әсеріндегі бөлшектерде байқалады. Осының салдарынан реликсация жабдықтың герметикалығының бұзылуына және апатқа ұшырауына алып келеді.
Шойындық, көміртектік болаттарда 5000С температурадан жоғары температурада графиттелу байқалады. Графиттелу барысында карбиттің күйреуі жүреді де еркін карбид түзіледі, мұның нәтижесінде болатын соққылы тұтқырлығы төмендейді. Бұл процесс пісіру жіктері мен бу құбырларында интенсивті жүреді.
5000С жоғары температурада ұзақ мерзімді жұмыс істеу соққылық тұтқырлықтың төмендеуіне алып келеді (жылулық морттық), бұл құбылыс өздігінде қатты қоспадан бірқатар компоненттердің майда дисперсиялық күйде бөлінуімен түсіндіріледі.
Коррозиялық тозу
Коррозиялық тозу – химиялық және тамақ өнеркәсіптері жабдықтарында кең таралған тозудың түрі. Коррозиялық тозуды төмендету немесе алдын алу жабдық жұмысының эксплуатациялық сенімділігі қамтамасыз етуге және оның жөнделуіне кететін шығындарды азайтуға мүмкіндік береді. Коррозия ретінде бөлшек бетінің химиялық және электрохимиялық процесстердің жүру нәтижесінде күйреуін түсінуге болады. Бұл процестің физикалық мағынасы, жүру жылдамдығы және нәтижесі болаттың қоршаған ортамен өзара әсерлесу сипатына байланысты.
Коррозияны болаттың бір қатар қышқылдарда ерітіндіге түсуімен жүретін процестерден айыра білген жөн. Бетте таралу сипатына байланысты – тұтас, жергілікті, кристал аралық және селективті коррозия. Барысында бөлшек беті біркелкі күйреуге ұшырайды. Біркелкілігі бойынша тұтас коррозия біркелкі тұтас және жергілікті тұтас болып түрленеді.
Қоршаған орта әсерінің нәтижесінде химия және тамақ өнеркәсібі жабдықтары тұтас коррозияға ұшырайды. Сондай-ақ мұндай коррозия түріне көпшілік жағдайда болат конструкциялар көп ұшырайды. Атмосфералық коррозиямен күресудің негізгі әдісі бұл, бояу және коррозияға қарсы төсем төсеу (коррозияға төтеп беруші темірлеу). өздігінде лак бояулы төсемнің қызмет ету мерзімі 3-4 жылдық құраса, ал тозаңдатылып келтірілген темірлік қабат 8-10 жылды қамтиды.
Жергілікті коррозия кезінде бөлшектің тек қана жеке учаскелері бүлінеді. Жергілікті коррозияның түрлері, бұл саңылаулы коррозия және де дақ түріндегі коррозия. Саңылаулы коррозия кезінде алдын ала кратерлер мен шықурлар қалыптасады, және де дами отырып өн бойына өткен саңылауға айналады. Саңылаулық коррозиялық тозуға ұшырауын байқау қиын. Осыған орай күйреуді дер кезінде анықтау үшін аппарат қаңқасында хабар беруші саңылаулар қарастырылған. Мұндағы коррозия өнімінің пайда болуы, қорғау қабатының күйреуін дәлелдейді.
Кристал аралық коррозия, болаттың дән шекарасы бойынша күйреуімен сипатталады. Коррозияның бұл түрі тамақ, химия және басқа да өнеркәсіп салаларында қолданылатын хром никельді болаттарға тән. Кристаларалық коррозияның механизмі келесідегідей – юолаттың дәндерінің шекарас ыбойынша 400-5000С температурада хром карбиді жойылады, және де бұл жерлерде хромның жетіспеуінің салдарынан коррозияға тұрақтылығы жойылады. Бірқатар жағдайларда дәндердің жалпы салмақтан ажырап қалуы байқалады. Бұл құбылыс пісіру аймағында болуы ықтимал.Коррозияның бұл түрі кезінде коррозия өнімдері болат ішінде орналасқан және де болаттың сырт көрніісі өзгремейді, ал оның беріктік қасиеті күрт төмендей бастайды.
Коррозияның бұл түріен күресудің екң таралған әдісінің бірі – бұл 1050 – 11500С температураға дейін қыздырып сонан соң оны шынықтыру.
Коррозиялық жарылу. Жарғыншақтардың қалыптасуымен жүреді де, бұл кезде негізгі терең орналасқан жарғыншақпен қатар микрожарғыншақтар торабы дами бастайды, мұндай жарақаттарды пісіріп бітеу жанындағы микрожарғыншақтардың жеке дара дамуына алып келеді. Коррозиялық жарылу себептері, - механикалық өңдеу. Нәтижесінде дән өлшемдерінің өсуі және де өңдеуден соң қалыптасқан созу кернеулерінің орын алуы. Корорзиялық жарылу пісірілмелі қосылыстарда, құбырларда, табақшаларда және де керілген түтіктерде байқалады. Жарылу болаттың қасиеттерін структурасын алдын ала өзгеруінсіз бірденнен жүреді. Көміртекті болаттардың корорзиялы әсерге тұрақтылығын жоғарылату үшін, оларды 6500С-да күйдірумен өңдейді. Тотықпайтын болаттардың коррозияға тұрақтылығын жоғарылату, оларды 650-8500С температурасында, ал бірқатар жағдайларда жоғары температурада суғармен қамтамасыз етіледі.