2.2 .Релелік қорғаныс құрылғыларына қойылатын талаптар

Бүлінуден релелік қорғанысқа және ненормальды режимді реттейтін релелік қорғанысқа талаптардың біршама айырмашылығы бар,сондықтан олар бөлек қарастырылады.

Қорғаныс жүйесіне қойылатын талаптар.

Бүлінуден қорғаныс төрт негізгі талаппен қамтамассыз етілу тиіс:селективті,тез келу,бүлінуге қажетті сезгіштікпен ие болу және өз қызметін сенімді орындау.

Селективтілік.

Релелік қорғаныстың селективтілігі деп желінің тек бүлінген аумағын ажырату қабілет айтады.Қысқа тұйықталу кезінде К1 нүктесінде (1.11,суретте) релелік қорғаныс бүлінген ЭБЖ-н бүліну орнына жақын Q₂ ажыратқышымен ажарату керек.Мұндай әсерде релілік қорғанысбүлінген ЭБЖ-нен қоректенетіндерден басқа барлық тұтынушыларды электрмен жабдықтау сақталады.

Бұл жағдайда К2 нүктесіндегі қысқа тұйықталу релілік қорғаныстың селиктивті әсерінде бүлінген Ж1 ЭБЖ ажыратылу қажет,ал Ж2 ЭБЖ жұмыс істей беруі керек.Мұнда барлық тұтынушылар қоректенуді сақтайды.Релелік қорғаныстың селективтілігі селективті емес ажырау өзімен қауіпті салдарды қызықтырмаса ,одан шегіну тек тез әсерге келуді қамтамасыз ету үшін мүмкін болмағанда негізгі талабы болып табалды.

Тез әсерге келушілік.

Қысқа тұйықталудың ажыруы бүлінуі орнындағы бұзылу мөлшерін шектеу үшін,жабдықтардың,кабельдік және әуелік желілердің термиялық беріктігін қамтамассыз ету,АПВ,ЭБЖ және құрама именоларды арттыру үшін ,тұтынушылардың жұмысына кернеудің төмендеуі әсерінің азаюы және электр станцияларын генераторларының параллель жұмысы орнықтылығын сақтау үшін үлкен жылдамдықпен жүргізілуі тиіс.

Қысқа тұйықталу ажыраудың шекті уақыты орнықтылықты сақтау бойынша ЭЭС-пен электр станцияларын байланыстыратын шинадағы ЭС және түйінді ПС қалғанкернеу мәнімен сипатталатын кернеу төмендеуінің ұзақтылығы мен тереңділігіне тәуелді.

Қалған кернеу қаншалықты аз болса,соншалықты орнықтылықтың бұзылуы ықтимал және нәтижесінде қысқа тұйықталуды ажырату керек.Орнықтылықтың шарты бойынша жерлендірілген нейтральды желідегі жерге барынша ауыры үш фазлы қысқа тұйықталу және екі фазалы кысқа тұйықталу болып табылады.(1.2,а және г –сурет).

Энергожүйенің орнықтылығын сақтау үшін қысқа тұйықталуды ажыратуға аз уақыт талап етіледі.750-1150кв ЭБЖ-не фазалық қысқа тұйықталады.Олардың пайда болуынан соң 0,06-0,08с-тан кейін ажырату қажет,330-500кв ЭБЖ(үшін)-не -0,1-0,12 с үшін,110-220кв ЭБЖ-не 0,15-0,3с үшін.

Тез әсерге келуші релелік қорғанысты қолданудың қажеттілігінің жақын критериі сапасында электр қондырғылардың құрылғыларының ережесі,ЭС-ң шиналарына және түйінді ПС-ке ережесі қорғалған аумақтың соңындағы үш фазалы қысқа тұйықталу кезінде қалған кернеуді анықтауды ұсынды.Егер қалған кернеу номиналдың 60%-тен төменін алса,онда орнықтылықты сақтау шін бүлінудің тез ажырауын қамтамасыз етуге және тез әсерге елуші релелік қорғанысты қолдануға тура келеді.

Жоғарыда келтірілген қысқа тұйықталудың толық уақыты релілік қорғалыстың t₃ әсер уақытының және қысқа тұйықталу бөлу тогының t_0.k=(t₃+t_B) мәнінен енгізіледі.

Қысқа тұйықталудың ажырау уақытын азайту үшін релілік қорғаныс сияқты ажыратқыштардың да әсерін жалдамтану қажет.220-750кв ажыратқыштар t_B=0,04÷0,06с уақытпен әсерлеседі(жұмыс жасайды).Отандық энергожүйеде қолданылатын тез әсерге келуші релелік қорғаныстың көпшілікгі t₃=0,02÷0,04с –пен жұмыс жасайды.

Негізгі ЭС-нан бөлінген 6-35кв тарту желілерінде релілік қорғаныстың ажырауы 1,5-3с уақытпен мүмкін болады.Бұл желелерде релелік қорғаныстың әсер уақытының азаюнан ұмтылады.

Селективті,тез әсерге келуші релелік қорғаныс күрделі және қымбат.Жеңілдету мақсатында қажетті селективтілікті қамтамасыз етпейтін қарапайым тез әсерге келуші релелік қозғалысты қолдану шектеледі.Мұнда селективті еместілікті жөндеу үшін қысқа тұйықталу кезінде селективті емес ажыратылған аумақты қайта тез қосатын АПВ қолданылады.

Сезгіштік релелік қорғаныс қысқа тұйықталу пайда болған кезде оның әсерінің аймақ шегінде жеткілікті сезгіштікпен ие болуы керек.Мысалы,РЗ1 (1.12 сурет) АВр 31-мен қорғалған аумағындағы бүлінуді ажырату қажет және бұдан басқа қысқа тұйықтық кезінде Р32-мен қорғалған келесі ВС аумағына әсері үшін жеткілікті сезгіштігі бар болуы керек.РЗ1-ң соңғы функциясы (қызметі) ұзақ резервтеу деп аталады.Мұндай резервтеу егер екінші (Р32) аумақтың релелік қорғанысы және ажыратқыш Q2 қателік салдарынан әсерге келмеген жағдайда қысқа тұйықтықты ажырату үшін қажет.Ендеше, арналған релелік қорғаныс келесі аумақтың соңындағы қысқа тұйықтыққа сезгіш болуы тиіс.

Релелік қорғаныстың сезгіштігі барлығы үшін,минимальды жағдайда, ЭЭС-ң режимдерінде жеткілікті болуы керек.А электр станциясының ұқсас режимі бір немесе бірнеше генератордың жұмыстан шығуы болып табылады.

Ендеше,релелік қорғаныстың сезгіштігі қысқа тұйықтық кезінде оның сенімді әрекеті үшін энергожүйенің минимальды режимінде оның аумағы үшін қондырылған соңында және өтпелі кедергі Rn арқылы тұйықталу кезінде жеткілікті болуы тиіс.Релелік қорғаныстың сезгіштігіне талаптар түрлі қорғалған объектілер үшін ПУЭ-де келтірілген.

Сенімділік.Сенімділікке талап релелік қорғаныс оның аумағы үшін қондырылған шегіндегі кезінде істен шығусыз жұмыс жасауы керек және оның жұмысы қарастырылмаған жағдайында дұрыс жұмыс жасауы тиіс.Жұмыстағы істен шығу немесе релелік қорғаныстың дұрыс емес әрекеті тұтынушыларды әлектрмен қоректендірудің қосымша бұзылуына, ал кейде жүйелік белгінің апатына әкеліп соғады.Мысалы, К1 нүктесіндегі қысқа тұйықтық кезінде (1.13-сурет) және 131 істен шығуында 133 жұмыс істейді,Нәтижесінде II және III қосалқы және қосымша ажыратылады, ал бұрыс жұмыс кезінде Р34, қалыпты режимде W4 ЭБЖ ажыратылады және I-IV қосалқы станцияларының тұтынушылары қоректенуді (қорегін) жоғалтады.

Релелік қорғаныс құрылғысының сенімділігі олардың сұлбасының қарапайымдылығымен, олардағы реле, контактілі байланыстардың, элементтер санының азаюымен, реле, жартылай өткізгіш элементтердің,қолданылатын сұлба және құрылысының қарапайымдылығымен, сенімділігімен, монтажды материалдар мен көмекші аппаратуралардың дайындалу сапасымен, сондай-ақ эксплуатация процесіндегі релелік қорғаныстың қателігін периодтық тексерумен қамтамасыз етіледі.Релелік қорғаныстың жалпы принциптерінің орындалуы энергожүйенің элементтерімен ПУЭ-де регламенттеледі.

Ненормальды режимнен релелік қорғанысқа қойылатын талаптар.Бұл релелік қорғаныста селективтілік, сезгіштік және сенімділікке ие болуы тиіс.Олардан тез әсерге келу талап етілмейді.Ненормальды режимде жабдықтың ажырауы оның бүлінуіне қауіп төнген жағдайда болуы керек.Егер ненормальды режимнің алып тасталуы t_oon орындалуымен кезекші персонал өтсе, ненормальды режимнен релелік қорғаныс тек белгі әсерімен орындалуы мүмкін.