II. Мағынаны тану.
Орал қаласындағы ескерткіштер
Орал қаласындағы ескерткіштер
Орал қаласы ХХІ ғасырдың сәулетті құрылыстарымен тарихи ескерткіштерімен қайталанбайтын өзіндік әсемділігімен сәулет өнерін танушылардан өзіндік баға алды. Қаланың тарихи ескерткіштері орнатылған бірнеше алаңдары көз тартады. Абай, М. Мәметова, В. И. Чапаев, Сырым батыр, А. С. Пушкин т.б. ғажап салынған ескерткіштері ерекше көзге түседі. Орал қаласы ертеден мәдениет орталығына кенде болған жоқ. Қазіргі таңда облысымыз заман талабына сай дамып келеді.
Бекіту
Сынып оқушыларын 4топқа бөліп тапсырма беру.
Тарихи ескерткіштер
Тарихи ғимараттар
Мәдени орталықтар
Қазіргі сәулетті құрылыстар
(оқушыларды топтарға бөлу арқылы, зерттеу жұмыстарын тапсыру)
Тақырыбы: Батыс өңірінің біртуар азаматтары
Мақсаты: Қазақ халқының мақтанышына айналған өңіріміздің біртуар азаматтары туралы мағлұмат беру, деректер жинау, үлгі тұту.
Пәнаралық байланыс: әдебиеттік оқу, қазақ тілі, дүниетану, баспа материалдары, т.с.с.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі:
Психологиялық дайындық
ІІ. Негізгі сабақ
Батыс Қазақстан облысының батыс өлкесі қазақ даласының алғашқы мәдени тарихи орталықтары пайда болған аймағы. Қазақ халқының батыр ұлдары Исатай Тайманов, Махамбет Өтемісов осы батыс өңірінің перзенттері. Отан қорғау жолындағы ұл-қыздарының есімі ел тарихында сақталады. Олар: Мәншүк Мәметова, Темір Масин, Ахмедияр Құсайынов, т.б. Қаланың тарихында әдебиет, ғылым, музыка өнерінің қайраткерлерінің тарихи есімдері халыққа танымал. Қазақ халқының аса көрнекті музыка өнерінің қайраткерлері: Дәулеткерей, Құрманғазы, Дина біздің өлкеміздің ұлы тұлғалары. Қазақстан Республикасының ақын-жазушылары: Ж. Молдағалиев, Қ. Мырза-Әли, Х. Есенжанов, өнер қайраткерлері: Р. Жаманова, Ш. Қажғалиев т.б. есімдері халыққы өте жақсы таныс екенін айта отырып, өздері туралы және Орал қаласында сол адамдардың аттарымен байланысты қойылған кітапханалар, көшелер, ескерткіштер, аялдамалар туралы мәліметтермен толықтыру жұмыстарын жүргізу.
Соның ішінде Қадыр Мырза Әлі туралы айтамыз.
Қ.Мырза Әлікім? |
Еңбектері |
Аудармалары |
БҚО, Жымпиты ауданында дүниеге келген.ҚР халық жазушысы,мемлекеттің сыйлық иегері. |
Күміс қоңырау,Дала дидары, Бұлбұл бағы, Ақотау,Ой арманы, Домбыра т.б. |
Орыс, неміс, украин, литва, эстон, грузин, өзбек, тәжік, қырғыз, түрікмен, татар, башқұрт, қарақалпақ, ұйғыр тілдеріне аударылған. Француз тілінен қазақ тіліне жұмбақтар аударған.
|
ІІІ. Бекіту
Өзіндік жұмыс.
Осы аталған адамдар жайында қандай көше атаулары, кітапханалар, аялдамалар бар екені туралы мәлімет жинап келу.
Сабақтың тақырыбы: Ақұштап Бақтыгереева
Сабақтың мақсаты:
а) «Ақжайықтың ақ шағаласы» атанған А.Бақтыгерееваның шығармашылығы туралы оқушылардың таным,білім көкжиегін кеңейту, өлең мазмұнын ұғындыру; ә) оқушыларды мейірімділікке ,анасын сүйіп құрметтеуге,ананы сыйлап,қадірлей білуге тәрбиелеу; дүниедегі жақсылықатаулының бәрі күннің нұрынан,ананың мейірімінен тарайтынын ұғындыру;б) оқушыныңөз бетінше салыстыра білу,зерттеу,қорытынды,тұжырым жасаудығы-машығын дамыту; Сабақтың түрі: іскерлік пен дағдыны жетілдіру,білімді жүйелеу,шығармашылық жұмыс Сабақтыңәдісі: сұрақ-жауап,талдау,іздену ,мәнерлеп оқу,сабақтастық,ой тастау т.б Сабақтың көрнекілігі: сызбалары,газет-журнал материалдары, кітаптары,слайд т.б Сабақтың барысы: а)Ұйымдастыру кезеңі: 1) Оқушылармен амандасу,түгелдеу, оқу құралдарын тексеру, сыныптың тазалығына көңіл бөлу. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.
Ақұштап
Бақтыгереева
(23.8.1944 жылы туылған,
Батыс Қазақстан
облысы Ақжайық
ауданы Ақжайық
ауылы)- ақын.
Қазаққыздар
педагогикалық
институтын бітірген (1966). Облыстық
“Орал өңірі”,
республикалық
“Қазақәдебиеті”,
“Жұлдыз”
басылымдарында, “Жазушы”
баспасында қызмет
істеген. Тұңғыш
кітабы “Өрімтал”
(1967), кейіннен “Наз” (1969), “Қуанышым,
іңкәрім”
(1971), “ Сені ойлаймын” (1973), “Аққанат”
(1975), “Бақыт
әні”
(1978), “Жайыққызы”
(таңдамалысы
1980), “Белокрылая” (1981), “Ақжелең”
(1985), “Сүмбіле”
(1990) кітаптары шықты.
Оның
азаматтықүні
“Трибун-ақын”,
“Ақ
Жайықтың
көз
жасы”, “Елдің
елдігі — бірлігі”, “Оралдағы
ойран” сияқты
өлеңдерінде
айқын
көрінді.
Туған
елге деген сүйіспеншілік,
ана тілі тағдыры,
т.б. мәселелер
ақын
поэзиясының
арқауы.
Бақтыгерееваның
шығармалары
поэтикалыққуатымен,
тілінің
шырайлылығымен
қазақ
поэзиясына жаңа
өрнек
алып келді. Оныңөлеңдеріне
Ө.
Бәйділдаев,
Қалдаяқов,
Т. Бақтыгереев,
т.б. ән
жазған.[3]
1. А. Бақтыгереева туралы не білесің?2. Қандай шығармаларын білесің? 3. А. Бақтыгереева кім?4. Ол апамыз елі үшін қандай игі істер атқаруда? 5. Газет-журнал басылымдарда ол кісі туралы жазылған мақалаларды оқыдың ба?6. Теледидардан Ақұштап апаныңқатысуымен болған хабарларды көрдің бе?
«Ақжайық – ару мекені»
Біздің кіндік қанымыз тамып, туып өскен жеріміз Ақжайық ауылы «Туған жердей жер болмас, туған елдей ел болмас» дегендей, туған жеріміздің табиғаты, тау- тасы, өзен- қөлі, тіпті қыбырлаған жәндігіне дейін бізге өте қымбат. Сондықтан туған жеріміздің тарихымен танысу және белгілі тұлғалар туралы мәлиметтер жинау біз үшін өнегелі іс және азаматтық парызымыз деп білеміз.
Ақжайық ауылы
Мекен жайы: 091101. Батыс-Қазақстан облысы
Теректі ауданы,
Ақжайық ауылдық округі
Ауылдық округ орталығы – Ақжайық ауылы 3075 адам. (01.10.2014ж)
Ауылдық округ аумағы – 75967 шаршы км.
Ауылдық округтегі халық саны- 4854 адам
Ауылдық округтегі аула саны- 1068
Ауылдық округтегі елді мекендер- Ақжайық, Сүттігенді, Талпын, Абай, «Ақжайық» шипажайы, Подхоз
1992 жылы таратылған Ақжайық ауданының ізінде құрылған Ақжайық ауылдық округінің құрамына Талпын, Абай, Ақжайық шипажайы, Сүттігенді елді мекендері кіреді. Округ аумағында 22 ауыл шаруашылық құрылымы, «Ақжайық» шипажайы жауапкершілігі шектеулі серіктестігі жұмыс жасайды.
Округ аумағында үш орта және екі бастауыш мектеп, Ақжайық орта мектебі жанында 40 орындық интернат, «Айгөлек» бала бақшасы, Ақсоғым саз мектебінің филиалы, аудандық аурухана мен емхана, 4 медициналық пункт, кітапхана, Мәдениет үйі, №27 өрт сөндіру бөлімі, аудандық ішкі істер бөлімі, орман шаруашылығы, «Қазақтелеком», «Қазпошта» тораптарының филиалдары қызмет көрсетеді.
Ақжайық ауылының тарихы
1932 жылға дейін Шалкар көлінің жағалауында Шалкар ауданы болған, 1932 жылы Шалкар ауданы Лбішін ауданына қосылған. 1939 жылы Ілбішін ауданы Чапаев ауданы болып аты өзгерді. Қазіргі тұрып жатырған аймақ сол Чапаев ауданына қарады. Жайық өзенінің сол жақ бетінде сол кезде 14 колхоз бен 1 совхоз болды. Олар: «Социализм », «Кеңтүбек», «Карл Маркс», «Талпын», «Қосшы», «Молотов», «Жыдағат», «Жасталап», «Калинин», «Жаңаталап», «Игілік», «Қазақстанның 15 жылдығы», «Жаңа тұрмыс», «Ынталы» колхоздары және «Аңқаты» совхозы. 1932 жылы Сүтттігенді МТС (машина трактор станциясы) болып қайта құрылды. Оның алғашқы директоры болып Маштаков тағайындалған. Ол МТС-тің одан әрі өркендеуіне зор үлес қосты, оның кезінде жөндеу шеберханасы, тракторларға және ауыл шаруашылық машиналарына гараж, электр станциясы, Сүттігенді МТС-нан Орал қаласына қатысу үшін Барбастау ауылына дейін аласа грейдер жолы, кеңсе, 500 орындық ауыл клубы, монша оның қасына тас құдық, сонымен қатар көшелерге тас құдық қаздырды. Ол кезде жанар-жағар майды, ауыл шаруашылығы машиналарының, тракторларының бөлшектерін өгізарбамен таситын болған. Оларды таситын жұмысшыларға демалып түстенуіне, яғни Тоқсанбай, Подстепное елді мекендерден және Орал қаласынан пәтер салғызып, адамдарға жағдай туғызған.
Жөндеу шеберханасының цехтарына трубкамен су кіргізу үшін желмен айналатын бұрғылау қондырғысын қоюға ақша болмағасын Сүттігенді МТС-нің директоры Маштаков колхоздың МТС-на бережақ ақшасына осы жұмысты істеуге енді кірісейін дегенде, «директор өкіметтің ақшасын жеп қойды», деген жалған хабар НКВД-ға жеткізілген. Себебі, Талпын колхозы МТС-ке бережақ болып, сол үшін банктен ақша алады, ол жұмыс сол ақша алғаннан кейін істеуге тиіс еді. Міне осы өтірік жаланың кесірінен Маштаков «халық жауы», деп кінәланып ату жазасына бұйырылды. Бірақ, ол қуынып нәтижесінде 25 жылға сотттады. Содан ол 10 жыл түрмеде отырып, ауруға шалдығып, елге келіп қайтыс болды. Бірақ бұл адамның ел алдындағы еңбегі орасан зор еді.
«Қосшы» колхозында Шадабаев, Саттаров, «Жыдағат» колхозында Ғалиев, Ибраев, Қыдыров, Сержанов, Нұрғалиев «Жасталап», «Калинин, «Жаңаталап» колхоздарында Бисалиев К., «Игілік», «Қазақстан 15 жылдығы» колхоздарында Ғалиев Р, Есекенов М, Батырғалиев Ұ., Жалелов Ы., «Ынталы» колхозында Наурызов Ж. басқармалар жұмыс жасаған.«Сүттігенді» МТС-на Аубакиров Х., Этманов, Михайленко, Бурмаков, Лосев, Жаненов, Сисенғалиев, Абуханов, Кириленколар әр кезеңдерде басшылық жасады. 1957 жылы «Сүттігенді» МТС-нің орталығын Көкмешіт деген жерге, яғни қазіргі Ақжайық ауылының басына аударады. Жаңадан қоныс ауып келген жерге шеберхана, кеңсе, дизель электростанция салынған.1959 жылы Сүттігенді МТС таратылып, Калинин МТС құрылған. «Қосшы» колхозын «Талпын» колхозына біріктіріп үлкейтілген «Талпын» колхозы құрылды. «Молотов» колхозы мен «Жыдағат» колхозын біріктіріліп жаңадан «Абай» колхозы пайда болды, «Жасталап», «Калинин», колхоздары құрды. 1961 жылы «Калинин МТС» қарасты «Талпын», «Абай», «Калинин», «Коммунизм» колхоздары ірілендіріліп қосылудың негізінде «Еңбек» совхозы құрылып бірінші совхоз директоры болып К.Дуйсекенов тағайындалды. Кейін 1965 жылы «Калинин», «Каммунизм» бөлімшелері «Восход» совхозы берілді.
1965 жылы «Еңбек» совхозының директоры болып А.А.Ишбердин тағайындалды, ол 20 жылдын үстінде, яғни 1986 жылға осы совхозды басқарды. Кейін әртүрлі уақыттарда совхоз директорлары болып О.Батталов, С.Рашев, ал Ш.Қабделов директор болып совхоз тарағанға, яғни 1996 жылға дейін басқарды.
1977 жылдың наурыз айында Чапаев ауданының «Еңбек», «Восход» совхоздары, «Аңқаты», «Чапаев» асыл тұқымды мал заводттары, «В.И.Ленин» «КОКП 22 съезді» атындағы колхоздар және Тайпақ ауданынан «Өлеңті», «Есенсай» совхоздарын қосып, жаңадан Ақжайық ауданы ашылды. Аудандық партия комитетінің І хатшысы болып А.В.Байболатов тағайындалды. 1988 жылы Ақжайық ауданы таратылып, шаруашылықтары кейін Тайпақ және Чапаев аудандарынао қаратылды.
1992 жылы қайтадан Чапаев ауданынан бөлініп, алты шаруашылықтардың негізінде қайта Ақжайық ауданын ашты, аудан әкімі болып А.Б.Какимов тағайындалды, кейіннен экономикалық жағдайларға байланысты 1997 жылы қайтадан екінші рет таратылып Теректі ауданына біріктірілді.
Тақырыбы: Емдік шөптер |
Мақсаты |
Мәліметтер |
Бақылау жұмы сы |
Адыраспан
|
Дәрілік өсімдіктер туралы мәлімет беру,емдік қасиеті туралы ұғым қалыптастыру. |
Адыраспан-түйетабандар тұқымдас, тарамдалған бұтағы мол көпжылдық шөптесінді өсімдік, жапырақтары кезектесе бітеді. Бозғылт-сары гүлдері жеке-жеке өседі. Жемісі-қоңыр түсті , диаметрі 1сантиметрдей шар тәріздес қауашақ. Адыраспан-улы өсімдік, сондықтан оны тек дәрігердің нұсқауымен ғана пайдалануға болады.
|
Дәрілік өсімдіктердің қандай ауруларға ем болаты ны туралы мәлімет жинап келу. |
Алоэ
|
|
Алоэ-ағаш тәрізді өсімдік. Сөлі шырыны мол. Сабағы қысқа,ұзын. |
|
Итмұрын
|
|
Итмұрын- раушангүлдер тұқымдасына жататын, жапырақ тастайтын өсімдік. Ылғал жерді жақсы көреді.
|
|
Мия |
|
Мия-көпжылдық шөптектес өсімдік. Бүкіл шөбі, тұқымы дәрі
|
|
Тақырыбы: |
Мақсаты |
Мәліметтер |
Зерттеу жұмысы |
Қыстап қалатын құстар. (торғай)
|
Балалардың қыстап қалатын құстар жайлы түсініктерін кеңейту. 2. Құстарға деген қамқорлық көзқарасын дамыту. |
Құстарды жыл мезгілдерінің өзгеруіне қарай қыстап қалатын құстар, жыл құстары болып бөлінеді. Қысы, жазы бір жерде мекендейтін құстар: қыстап қалатын құстар. Оларға торғай, үйрек, шіл, қарға жатады. Олар ағаш бүршігін, кепкен жемістерді қорек етеді. . |
Үйден өзің қалаған бір құстың тіршілігін жазып келу. |
Тақырыбы: |
Мақсаты: |
Мәліметтер |
Өзіндік жұмысы |
Кеш қайтатын құстар. Қарлығаш
|
Қарлығаш туралы мәлімет бере отырып, құстарға қамқорлық жасауға баулу. |
Қарлығаш өте жақсы ұшады, тіршілігінің көп уақытын ауада ұшып жүріп өткізеді. Су үстінен ұшып бара жатып-ақ су іше береді. Ұшып жүріп қорегін ұстап жейді. Дауысы онша қатты емес. Қарлығаш ұясын саз балшықтан сілекейімен араластырып бекем етіп жартас қуыстарына, жағалаудағы жарға, үй ішіне, кейде ағаш басына да салады. Ұясы жарты ай немесе түбі кең, аузы тар құмыра пішінді. Ұясының түбіне қауырсыннан, т.б. заттардан жұмсақ төсеніш жасайды. Ашық ұядағы жұмыртқа қара теңбілді шұбар, жабық ұядағы жұмыртқа ақ түсті болады. Жылына 1, кейде 2 рет 3—7 жұмыртқа салып, балапан басып шығарады. Балапандары қызылшақа болып туады.
Қорегі көбіне ұсақ жәндіктер. Ашық күндері биіктеп ұшады да, ауа райы жауын-шашынды болар алдында жер бауырлап ұшады. Сондықтан да қарлығаштың ұшу ерекшелігіне қарап ауа райының өзгерісін алдын-ала болжауға болады. Сұр қарлығаш сағатына 170 км жылдамдықта ұшады екен |
Қарлығашқа қандай қамқорлық жасай аласың? Қарлығаштың тіршілігін бақылау |
Тақырыбы: Мия өсімдігінің қасиеті.
Мақсаты мен міндеті:Өзім ауырғанда денсаулығыма шипа болған мия өсімдігінің емдік қасиетін танып білу; Емдік қасиетімен денсаулыққа пайдасын біліп қана қоймай, оны іс жүзінде қолдану.Мия өсімдігінің Батыс Қазақстан облысындағы таралу аймағын анықтау;
Сабақтың өту барысы:
І. Қызығушылығын ояту
С
М
өзжұмбақ шешу
И
1
Я
2
3
Тапсырмалар:
1. Шипалы сусын (Қымыз)
2. Дәрілік өсімдік (Итмұрын)
3. Қалың киімді ұнатады,
Шешіндірсең жылатады. (Пияз)
ІІ. Негізгі сабақ
Мия өсімдігіне жалпы сипаттама
Батыс Қазақстан облысында мия өсімдігінің таралу аймағы
Дәрілік өсімдік ретінде қай кезде және қай бөлігін пайдалануға болады?
Негізгі емдік қасиеттері
Қорытынды.