3. Оқыту міндеттері:

Студент білу керек:

- жақпа формасында тағайындалатын дәрілі және қосымша заттардың физико-химиялық қасиеттері;

- гомогенды және суспензионды жақпаларды дайындаудың теориялық негізі;

- жақпаларды дайындауға қойылатын талаптар, құжаттарғ дәріханадан босатуға дайындау, рәсімдеу;

Студент істей білуі тиіс:

-рецепте жазылған заттарды араластыру нәтижесінде түзілетін дисперсті жүйе түрін анықтау;

- жақпа құрамына кіретін дәрілік және қосымша заттар санын анықтау;

- физико-химиялық қасиеті мен жазылған санын ескере отырып жақпа негізін дайындау;

- жақпаларды дайындауда негізгі операцияларды орындау – балқыту, жақпа еріткіштер, суспензионды жақпалар (өлшеу, белгілеу, балқыту,еріту, араластыру,ұнтақтау, гомогенизация);

- барлық жаұпа түрлерінің сапасын бағалау;

- жақпаларды дәріханадан босатуға дайындау, рәсімдеу.

4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:

1) Дәрілік форма ретінде жақпалар анықтамасы.

2) Жақпалар классификациясы.

4) Жақпа құрамын анықтау және жақпа компонентерінің санын анықтау.

5) Гомогенді жақпаларды дайындау:

а) балқытылған жақпалар;

б) еріткіш жақпалар;

в) экстракционды жақпалар.

5. Сабақ беру және оқыту әдістері::

1. сабаққа дайындықты тексеру-лабораториялық жұмысты орындау

2. жұппен жұмыс

3. күнделікті толтыру

4.дәрілік формаларды өткізу

5. ситуациялық тапсырмаларды шешу

6. рецептерді шешу

Лабораториялық жұмысқа нұсқаулық: лабораториялық жұмысты жүргізу

Жақпаларды салмағы бойынша дайындайды. Есептеуден бұрын, анықтайды: ресми және ресми емес жақпалар жазбасы. Егер майлар ресми болса (жазба МФ VIII, IX, X, ВФС көрсетілген) немесе мануальды ( мануалда жазбалар), дәрілік заттарды есептеу мен жақпа құрамын бекіту керек.

Гомогенді жақпаларды дайындау. Балқытылған жақпалар екі немесе бірнеше балқытылған еритін компоненттерден және бастапқы ингредиенттер тұрады.

Ал: Талшық 5,0

Спермацет 10,0

Шабдалы майы 35,0

Араластыр. Бер. Белгіле. Қолға арналған жақпа.

Рецепте балқитын еритін компоненттер көрсетіледі. Балқыту температурасы: талшық 63 — 65°С, спермацет 45—54°С, шабдалы майы бөлме температурасында балқиды. Булайтын фарфор ыдысқа талшық салады және тезбалқитын спермацетті және оны су моншасында балқытады, содан кейін спермацет қосады. Балқытылған қоспаны таяқша арқылы келіге ауыстырады, оған шабдалы майын қосып және оны пестикке дейін толық суытады.

Дайын жақпаны фарфор, шыны немесе пластмасса банкаға, сиымдылығы50,0 г салады, қақпағын жауып «Сыртқа» және «Салқын жерде сақтау керек» және «Жарықтан қорғалған жерде сақтау керек» деген жазбалармен рәсімделеді.

Жақпа еріткіштер — бұл жақпалар дәрілік заттар негізінде ериді. Олардың дайындалуы дәрілік заттарды фарфор ыдысқа салып балқытып, толық ерігенше күтеді. Егер дәрілік заттар ұшқыш болса (камфора, ментол, фенол және т.б..), жартылай суытылған негізде..

Ал: Ментол 0,2

Ланолин сусыз 5,0

Вазелин 10,0

Араластыр. Бер . Белгіле . Мұрынға арналған жақпа

Фарфор ыдысқа 10,0 г вазелинді (Тпл. = 37 — 50°С) және 5,0 г ланолинді сусыз (Тпл. = 36 — 42°С)орналастырып, оны су моншасына толық ерігенше қояды. Содан кейін 0,2 г ментол (Tпл. = 45 — 50°С; ментол ұшқыш!) және толық ерігенше қосады. Дайын жақпаны қаптайды және рәсімдейді. «Сыртқа» деген этикеткамен және «Салқын жерде сақтау керек» және «Жарықтан қорғалған жерде сақтау керек» деген жазбалармен рәсімделеді.

Пастаны дайындау. 20—25% жоғары ұнтақтүзетін жақпалар паста деп аталады. Олар тығыз (тесттүзілетін) консистенцияға ие. Жоғары дисперсті қатты фаза мен пастаның біртектілігіне жету үшін ұнтақтүзетін ингредиенттерді мұқият ысқылайды. Дәрілік заттардың ұнтақталуын қайнатылған келіде ұсақталған ұнтаққа дейін мұқият ысқылаудан бастайды. (күрделі ұнтақтарды дайындау ережесі бойынша). Ұнтақтарды ұсақтау жартылай балқытылған негізбен жалғастырады(шамамен 1/2 қатты фазаның массасының), содан кейін қалған балқытылған негіз көлемін қосады, ұсақтауды жалғастырады және біруақытта жақпа майдың толық араласқанша ұсақтауды жалғастырады.

Возьми: Цинк оксиді

Крахмал бірдей 5,0

Вазелин 10,0

Паста пайда болғанша араластыр

Бер. белгіле. Жарақаттанған тері бөлігіне жағу

Цинк оксиді мен крахмал суда және вазелинде ерімейді, жақпа май массасынан 50% көлемде жазылады.

Булайтын фарфор ыдысында су моншасында вазелинді ерітеді.Қайнатылған келіге 5,0 г цинка оксидін қосады, ұсақтайды және 5,0 г крахмалмен араластырады, шамамен балқытылған вазелин қосып, мұқият біркелкі массаға дейін ысқылайды, кейін қалған вазелинді қосып суығанға дейін араластырады, периодты түрде таяқша арқылы ыдыс қабырғасынан түсіреді. Дайын біркелкі паста ақ түсті, қою, тұтқыр консистенция болып табылады. Босатуға дайындау үшін қаптап, рәсімдейді.

Жақпа майдың сапасын бағалау. Дайындалған жақпа май сапасын басқа дәрілік формалар сияқты масса ауытқуына байланысты анықтайды. Жақпа майлардың біркелкілігін МФ X әдістемесі бойынша анықтайды.

Бір уақытта жақпа майды қабаттану мен механикалық қосындылардың жоқтығына тексереді.